DE TOONEEL-CRISIS ALS GEVOLG VAN DE ECONOMISCHE CRISIS. DE ARBEIDERS THEATER BOND HOLLAND ROEPT OP TOT STRIJD. LANDELIJKE TOONEEL-OLYMPIADE TE AMSTERDAM. Het tooneel gaat ten onder. Verbond tusschen arbeiders en artisten. Op 19 en 20 Augustus werd te Amsterdam de landelijke conferentie van f!IJ^bfiderS"Theater B™* Holland (A.T.8.H.) gehouden. Op deze conferentie werd o.m. besloten den onderstaanden oproep, gericht tot de leden yan soc.-democratische, alle arbeiderstooneelvereenigingen, benevens aan de werkers van het beroepstooneel, te verspreiden. --- KAMERADEN. Het beroepstooneel in de crisis. B n e z8- tooneelwereld heerscht crisis. Jj Vf* beroepstooneel gaat het eene gete s™aD «a het andere bankroet. De acbrTh en actrices- en 11- dle als werkers <1 het tooneel hun brood moeten verdieen» zijn vaak zeer langen tijd werkloos n indien zij werk vinden, hebben zij met e grootste financieele moeilijkheden te dampen. Hun loon wordt slechts ten deele betaald en op hen vallen alle gevolgen, wanneer de directeur bankroet slaat. De regeering vermindert de subsidies het tooneel voortdurend en verergert daardoor nog de toestand van de werkers aan het tooneel. Zoo is het bij de beroepsgezelschappen. ™ hoe is het bij de amateurs-vereenifcingen? De arbeiders, die hun vrijen tijd aan het tooneel geven, worden uit hun werk gestooten of krijgen loonsverlaging. Zwaar drukken de lasten van ondernemer en regeering op de arbeiders. Hun levenspen wordt steeds meer omlaag gedrukt en «e algemeene aanval van de bezittende klasse op de werkende massa's maakt ook het bestaan van de arbeiders-tooneel-vereenigingen steeds moeilijker. Waaruit spruit deze „tooneelcrisis" voort? Ontstond zij, omdat bij het publiek de belangstelling voor het tooneel verdween of verminderde, omdat nieuwe tooneelvormen uitblijven, door de concurïentie van de bioscoop of andere „zuivete" tooneel-oorzaken? --- Tooneel en economische crisis. Neen, de crisis in de tooneelwereld hangt onverbrekelijk samen met de algemeene crisis van het kapitalisme, die steeds dieper doorvreet en in haar catastrophale omvang het bestaan van alle Werkers met ondergang bedreigt. De bourgeoisie, de heerschende klasse, d>e zich historisch reeds heeft overleefd en een wanhoopsstrijd om het behoud van haar macht voert, is geen draagster meer van eenige cultuur. Integendeel! Het voorbeeld van de Duitsche bourgeoisie, die als laatste redmiddel naar het barbaarsche fascisme greep, om zich tegen de opkomende revolutionaire golf te verdedigen, toont, dat de heerschende klasse nog slechts in vernietiging van elke beschaving haar maatschappij in stand kan houden. En in de z.g. „democratische" landen? Ook daar is van cultuurneergang, van cultuur-opgang geen sprake meer. De eenige wijsheid van de kapitalisten-klasse In alle landen, die de eene poging tot „wereldherstel" na de andere ziet mislukken, om uit de crisis te geraken is de genadelooze aanval op en onderdrukking van de werkende bevolking en de koortsachtige voorbereiding van nieuwe afschuwelijke oorlogen. --- Geen heil meer te verwachten. Zoo is het ook voor het tooneel in de kapitalistische wereld; hier is geen heil meer te verwachen. Noch voor het beroeps noch voor het amateurstooneel. Waar ligt dan de uitweg, zoowel voor de arbeiders als voor de werkers van het tooneel, indien zij niet met de bourgeoisie ten onder willen gaan? De eenige uitweg is de weg van de revolutionaire klassestrijd tegen het kapitalisme! Het kapitalisme beteekent barbaarschheid, oorlog, onderdrukking, vernietiging der beschaving! Het kapitalisme moet sterven, wil de breede massa der werkers, wil de kunst, wil de beschaving leven! Alleen de vernietiging van het kapitalisme, de overgang van de macht in de handen der arbeidersklasse en der breede werkende massa's is de voorwaarde voor brood en arbeid en beschaving voor de overwinning van de „tooneelcrisis" en het amateurstooneel der arbeiders zulk alle werkers, ook die van het tooneel, voor een nieuwe vlucht van het theater. --- Het vorxbeeld van de Sowjet-Unie. Het voorbeeld van de Sowjet-Unie wijst ons den weg. Zelfs verstokte reactionairen moeten, bij al hun haat tegen de S.-U., toegeven, dat daar het tooneel bloeit, dat het op krachtigste wijze door de Sowjetregeering wordt ondersteund, artistiek zoowel als financieel. De Wereld-Olympiade van het arbeiders-theater, in Mei van dit jaar te Moskou gehouden, bevestigt dit. In geen land ter wereld heeft ook een hooge vlucht genomen, zoowel in omvang als in artisticiteit. Dat kon alleen omdat de proletarische revolutie en de zegevierende opbouw van het socialisme en de arbeidersklasse van de druk van de zorg voor den dag van morgen bevrijdde en haar alle ontwikkelingen en mogelijkheden bood, die haar in de kapitalistische landen en door de heerschende klasse zijn a;'f etneden. Geen andere uitweg is er voor ons, werkers in de kapitalistische landen. En wij irepen allen tee: Sluit u aaneen tegen het kapitalistische en fascistische barbarendom, dat leven en beschaving vernietigt; strijdt voor de revolutionaire uitweg uit de kapitalistische crisiscatastrophe. --- Kunst in dienst van den strijd. Wij roepen tot de tooneelspelers en alle werkers van het beroepstooneel: Stelt uw kunst in dienst van d'en strijd, beschouwt het arbeiderstooneel niet als uw „vijand", als uw „concurrent", maar als uw bondgenoot. Helpt met uw kennis, uw ervaringen, ondersteunt met uw kracht het proletariaat, dat voor zijn en uw bevrijding vecht! Wij toepen tot de leden der sociaal-democratische arbeiders-tooneelvereenigingen: Waarin verschillen uw tooneelvereenigingen van de burgerlijke clubs? Zij willen het amateurs-tooneel als verstrooiing, als afleiding van den klassenstrijd. Maakt van uw organisaties een wapen in dienst van uw klasse, waarmee gij tegen uw onderdrukkers strijdt! Vormt oppositie-groepen tegen de verburgerlijking van het arbeiderstooneel, voor een revolutionair tooneel in dienst van den klassenstrijd. Versterkt de Arbeiders Theater Bond Holland, die als deel van de wereld-organisatie van het revolutionaire arbeiderstheater, vooraan gaat in dien strijd. Neemt deel aan de landelijke Olympiade van het Arbeiderstooneel, die van 15 —25 Februari a.s. te Amsterdam wordt georganiseerd en helpt haar mede voorbereiden! Leve het revolutionaire Arbeiders Theater, het sterke wapen in dienst van den klassenstrijd! --- Massa-opvoering in „Cinema Royal”. Zondagmorgen werd in Cinema Royal door den A.T3.H. een massa-voorstelling gegeven, die een duidelijk beeld bracht van den ontwikkelingsgang, die de agitpropbeweging hier te lande doorgemaakt heeft. De bedoeling was om den ochtend bijna geheel te vullen met het optreden van de agitprops. De Amsterdamsche „democratie" had echter laten weten, dat er voor half twaalf alleen gesproken mocht worden. Tot dat uur wordt er namelijk kerk gehouden en dat wendt men als voorwendsel aan om de revolutionaire kunst te saboteeren. En dat in Amsterdam, waar de groote massa niets meer met de kerk te maken wil hebben! Het woord werd gevoerd door JOHAN FIOLET van „De Jonge Spelers", die belangwekkende bijzonderheden vertelde over het tooneel in Sowjet-Rusland. Verder sprak de vertegenwoordigster van de Engelsche agitprops, waarna JAN LEMAIRE eenige revolutionaire gedichten voordroeg. Toen het half twaalf was geworden en de dominees en pastoors uitgepreekt waren, konden de agitprops op de planken verschijnen. Zij brachten eerst een parodie op het oude arbeiderstooneel, zooals dat vooral onder invloed van het reformisme geworden is. Deze parodie was zeer geestig. Het is echter gewenscht van tevoren een toelichting op zoon parodie te geven, omdat anders velen den zin van de vertooning misschien ontgaat. De parodieën sloegen intusschen buitengewoon in. De massa-uitvoering van de anti-fascistische scènes, die de A.T.B.H. uit Moskou meekreeg ter gelegenheid van de Theater-Olympiade en hier door kameraden van den A.T.B.H. werd bewerkt, maakte zeer grooten indruk op de arbeiders in de zaal. Een zestigtal agitproppers uit Amsterdam werkten mee. In korten tijd hebben zij van dit mooie materiaal tooneelwerkelijkheid weten te maken. Het gedeelte „op de vlucht neergeschoten" maakte de fascistische realiteit van mishandeling, beleediging en moord levend in de zaal. De beweging van de groote groepen was scenisch verantwoord. De ernst van den tekst en de toewijding van de meespelende kameraden trof de sfeer volkomen. Het was een geestdriftige morgen, die bewees, dat de agitproptroepen hun greep op de massa kunnen behouden door aanwending van nieuwe vondsten, door voortdurende vernieuwing van het repertoire en door het gebruik maken van alle middelen, die het oude en het nieuwe tooneel biedt. --- Confectie raman van verner türk — t Zijn heelemaal geen grapjes, verklaarde Friedel met samengetrokken wenkbrauwen. — Des te eiger, stelde vader Reinicke vast. De punten van zijn snorrebaard trilden. — Wilt u mij dus helpen, vroeg Friedel met verstikte stem. Van uw antwoord hangt voor mij veel, ja alles af. Wat er voor haar van dit anwoord afhing, verzweeg zij. Nu sloeg vader Reimet de platte hand zoo hef tig op de tafel, dat moeder en dochter van schrik Ineenkrompen. — Ben ik soms een rijke kerel, riep hij tegen Friedel. Bob ik soms een fabri-47 kant? Of een bankdirecteur? Of iemand die het geld op zn rug heeft groeien? Nu zoo iets van mij te verlangen, terwijl ik nog je zuster moet ondersteunen. Ik geloof dat het je in het hoofd geslagen is. Friedel was zeer bleek, stond op, ging fier voor hem staan en stelde met koele stem vast: — Dus jullie wilt me niet helpen. Goed, dan verklaar ik Jullie hiermee, dat ik nog hedenavond het huis zal verlaten. — Zoo, waar wil je dan naar toe gaan? vroeg de opgewonden vader hoonend. — Dat is mijn zaak, antwoordde Friedel met een voor haar ouders onbegrijpelijke rust en vastberadenheid. Daarop liep zij naar haar kamer, haalde een zwartgelakte koffer uit de kast, stopte haar ondergoed, haar kousen en japonnetjes er in, zette haar hoed op, trok haar mantel aan en snelde weg. De ouders staarden elkaar op de gang een oogenblik onthutst aan. Dan snelde vader het trapportaal op en riep zn dochter na: — Als je niet dadelijk weer naar boven komt, laat ik je door de politie terughalen en in een opvoedingsgesticht zetten! — Maar levend krijg je me daar niet in, schreeuwde Friedel terug. — Ze lijkt wel gek, tobde vader Reinicke. Dat is ons kind niet meer! Vrouw Reinicke liep jammerend de kamer rond: mijn kind begint wat. Daarop snelde zij de woning uit en de trappen af. Zij haalde Friedel juist in, toen zij de huisdeur wilde sluiten. Krampachtig hield zij Friedel bij de mouwen vast en smeekte: Loop toch niet weg, kind! Je gebruikt je verstand niet. Wij hebben samen de zaak nog niet besproken. Wij waren ook zoo verrast. Wij moeten alles nog eens rustig bespreken. Misschien is het toch te doen. — Misschien heelemaal niet, antwoordde Friedel hardnekkig. Op een „misschien" kan ik mij niet verlaten.'' — Ik zal alles doen wat in mijn macht ligt. — Wilt u daarmee zeggen, dat ik mijn salaris een jaar lang mag opsparen? — Wat mij betreft: ja. — Moeder?! — Ja? — U heeft u tot nu toe altijd aan uw afspraken gehouden. Ik verlaat mij op u. — Dat kan je ook, mijn kind. Friedel viel haar moeder om de hals. Moeder en dochter kusten elkaar. Daarna liepen beiden de trappen op. Moeder had Willi de koffer afgenomen. Ondertusschen rende Willi naar huis. Hij dacht: Zou zij het doorzetten? Zij moet het. Ik eisch het. Dat is misschien gemeen, 't Kan mij geen cent schelen. Men mag van mij denken wat men wil. 't Interesseert mij niets. Ik heb een kapitaal noodig. Zonder dat is men een stuk vuil in deze wereld. Waarvoor heb je Je handen noodig? Waarvoor moet men zijn hersenen gebruiken? Een kapitaal moet men hebben. Al ls het nog zoo klein. Den volgenden avond kwamen Willi en Friedel weer bijelkaar. Beiden hadden de Inwilliging van hun ouders afgedwongen. Zij wandelden langs het traliehek van besneeuwde volkstuintjes. Friedel vond alles heerlijk: de besneeuwde bloembedden, die alles bedjes lagen verspreid, de koude, heldere lucht, de schitterende he- mei, de rust. Teeder drukte zij Willi'i arm. Toen zei Wilü: — Je hebt thub toch nog een naoimachine. Je ben handig genoeg. Je zou daarenbove; door naaien er nog wat bij kunnen verdienen. Ik bedoel na werktijd, 's avonds thuis. Ik zal J>. dan op zulke avonden jok niet afhalen om wat te wandelen. Dat zou mij verdomd zwaar vallen. Maar tenslotte moet ieder van ons offers brengen. Friedel voelde zich zeer beleedigd. Zij vond Willi afschuwelijk. Sinds gisteren voelde ze dat zij door hem niet werd bemind, doch slechts gebruikt werd. Ja, zij had zelfs de ondervinding, dat hij haar benutte als een ondernemer, als een chef. Dat hij uit haar de laatste arbeidskrachten voor zich perste. Zonder een woord te spreken liep Friedel naast Willi voort. --- HET SCHOONE ARTISTEN-LEVEN. Veertig gulden per maand — 11 uur werken per dag. Costumes moeten de artisten zelf betalen. Er is om het leven van artisten nog voor velen een geheimzinnig waas geweven. Wanneer arbeiders een enkele keer het theater bezoeken en zij zien de medewerkenden in opgewekte stemming op de planken, gestoken in schitterende costumes, dan gelooven zij, dat het leven van deze arbeiders niets anders is dan vreugde en plezier. Fantastische verhalen doen de ronde omtrent het „losse" leven dezer menschen. Hoe geheel anders is de werkelijkheid. Ja, er zijn inderdaad onder artisten menschen, die zelfs voor Hollandsche verhoudingen fabelachtige sommen verdienen. Vooral in de „kleine" kunst komt dat enkele keeren voor. Wij denken hierbij aan menschen als Louis Davids, Derby e.d., die in den loop der jaren groote sommen verdienen en hebben verdiend. Maar het overgroote deel lijdt, evenals, ja gewoonlijk veel grootere ellende dan de bedrij f sarbeiders. In het concertleven.in het tooneelleven precies dezelfde toestanden. Groote salarissen voor een enkele; uitbuiting van de ergste soort voor de overigen. Een kras staaltje deelt ons iemand mede van ergerlijke uitbuiting bij het pas opgerichte Residentie-Ensemble, dat onder leiding van den heer Broch, directeur van het afgebrande „Arena"-Theater te Rotterdam en de heer Boskamp, op 1 September voorstellingen begint te geven in de residentie. Over de arbeidstoestanden schrijft onze kameraad het volgende: Er zijn koorheeren die een contract van ƒ 65.— per maand hebben, zegge vijf-enzestig gulden per maand, doch dit is nog niet het ergste. Voor deze gage moeten zij zelf nog een smoking leveren. Verder staat er in hun contract dat ze moeten kunnen dansen, zingen en eventueel een rol moeten kunnen spelen en dat alles voor ƒ 65.— per maand. En dan de balletmeisjes, waarvan de meesten ƒ 40.— per maand verdienen, waarvoor zij tevens schoenen en een avondtoilet moeten leveren. Verder moeten deze menschen reeds vanaf 20 Juli, iederen dag repeteeren van des morgens 10 uur tot des namiddags 4 uur, waarvoor zij geen enkele vergoeding krijgen. Wanneer 1 September de première ls afgeloopen,moeten zij den volgenden dag beginnen met repeteeren voor een nieuwe operette, wederom van 's morgens 10 uur tot des namiddags 4 uur, terwijl zij des middags slechts een oogenblikje gelegenheid krijgen om hun boterham te eten. 's Avonds moeten zij dan weer om 7 uur voor de voorstelling aanwezig zijn tot het einde der voorstelling, circa half twaalf, zoodat deze menschen voor het bovengenoemde hongerloon vanaf 1 September per dag ongeveer 11 uur moeten werken. Want de bedoeling schijnt te zijn om iedere veertien dagen een nieuwe operette te gaan spelen, zoodat het repeteeren dagwerk wordt. Dit onopgesmukte verhaal spreekt boekdeelen. Wij weten, dat deze toestanden nagenoeg regel zijn; een enkele uitzondering slechts bevestigt deze regel. Daarbij komt, dat er groote werkloosheid heerscht onder de artisten. Niet ingewijden meenen, dat gedurende de tijd van werkloosheid deze artisten wel kunnen leven van het vele(!) geld, dat zij gedurende hun engagement hebben kunnen oversparen. Bovengenoemde toestanden toonen aan, dat dit tot de onmogelijkheden behoort. Naast de crisis, waaronder deze arbeiders natuurlijk ook lijden, is de moordende concurrentie van buitenlandsche artisten en vooral Duitsche, die velen tot werkloosheid doemen. Wij als internationalisten wenschen natuurlijk geen verbod van optreden van buitenlandsche werkkrachten. Waar wij ons wel met groote beslistheid tegen verzetten is, dat de directies hiervan vaak gebruik maken om de reeds zoo lage loonen van de Hollandsche artisten te drukken. Het gebeurt tevens vaak, zooals een „insider" ons mededeelde, dat wordt aangekondigd, dat er Duitsche vluchtelingen optreden, waardoor het medelijden wordt gewekt van het publiek, terwijl het zuiver „arische" artisten zijn, die voor hongerloonen werken, teneinde aan de werkloosheid in nazi-land te ontkomen. Dat deze toestanden heerschen is voor een groot deel te wijten aan de artisten zelf, die het nut van goede organisatie nog steeds niet inzien. Zij meenen, dat zij een aparte klasse zijn in de maatschappij. Zij zijn er neg niet van doordrongen, dat strijd tegen deze afschuwelijke misstanden alleen gevoerd kan worden, indien zij deelnemen aan den strijd der arbeidersklasse. Met haar alleen kan een einde gemaakt worden aan hun ellendige positie. Mopperen alleen helpt niet. Strijd tegen de directie met dezelfde middelen, waarvan de arbeidersklasse zich bedient in hun strijd tegen hunne onderdrukkers, leidt tot likwidatie van de ergerlijke 'uitbuiting, waaraan thans de meesten zijn overgeleverd. Er is geen andere uitweg. --- DUBBELGANGERS. Parijsch journalist spoort hen op. Een medewerker aan een der groote Fransche kranten heeft op zich genomen eenige dubbelgangers van beroemde mannen te vinden binnen de kom der gemeente Parijs. Daar is allereerst de natuurgetrouwe copie van President Lebrun. Deze man heet Valjean, en als hij geen barbier was, zou men hem zonder aarzelen de teugels van het bewind in handen geven. Nn doet men dit niet, omdat men bang ls, dat hij de menschen te veel snijdt. Met recht kan men van hem zeggen: „Jij hebt een gezicht om president te worden." Maar tot nu toe verkoos hij de fooien boven het Elysée. Een treinmaatschappij bleek iemand in dienst te hebben, als controleur der slaapwagens, die een opvallende gelijkenis vertoonde met Mussolini. Daar de man geen aanhanger is van diens principes, maakt hij zich dagelijks nijdig, wanneer men hem aansprekt met: „Hé, Mussolini!" Hij denkt er over zijn baard te laten staan, of zich te laten millimeteren om van de vernedering af te zijn. De naam van den patiënt is Fourier Zelfs Maurice Chevalier, die toch een zeer karakteristiek gezicht heeft, bezit een dubbelganger in den kellner Robillard denzelfden, wien men aanbood als doublé voor Maurice naar Hollywood te komen en die op dit voorstel niet inging Tenslotte slaagde de journalist erin' meneer Dalmon aan te treffer en wel or> den hoek van een straat, waar deze heer kranten verkoopt. Hij gelijkt zoo sprekend op den staatsman Poincaré dat sommige menschen geloofden aan een excentrieke grap van den politicus en meenden een krant te koopen bij Poincaré zelf. Sedert echter eens de dubbelganger een geheelen namiddag op zijn post stond terwijl vlak naast hem uit een loud-speaker de stem van den echten Poincaré weerklonk (wiens kamerrede werd uitgezonden) erke-ade men het bestaan van twee afzonderlijke individuen. Kamerleden aijn wel virtuoos in het aanwezig-zijn en tegelijkertijd niet-aanwezig-zijn (zoek £ d,l,fo^!)' maar een rede houden en S dertlJhn°S ?n straath°<* dagbladen minister do