Wereldkampioenschap Schaken Een nabeschouwing. Na een strijd, die 2y2 maand heeft geduurd, is het tournooi om het wereld- Schaakkampioenschap thans eindelijk tot een beslissing gekomen. Botwinnik heeft zich in alle opzichten de meester getoond. Een verrassing is dat niet, want de Rus Was reeds lang voor het begin van de Wedstrijd als favoriet gedoodverfd. Hij heeft dadelijk de leiding in handen genomen en er is feitelijk geen moment kans geweest, dat iemand hem zou bedreigen. Alle deelnemers heeft hij verslagen: Smyslov met 3—2, Keres met 4—l, Reshevsky en dr. Euwe ieder met 3V2—lYz. Van zijn 20 partijen heeft hij er slechts 2 verloren, n.h tegen Reshevsky en tegen Keres; hij -speelde 8 maal remise, en won 10 partijen. Het gehalte van deze partijen üs voor het grootste deel zeer hoog en in alle opzichten een wereldkampioen waardig. Naast een aantal prachtige combinaties heeft Botwinnik positiespel van grote diepte te zien gegeven. In het bijzonder heeft zijn oorspronkelijkheid in stellingen van de meest uiteenlopende aarcf, de bewondering van de schaakwereld getrokken. Er kan dan ook niet anders geconstateerd worden, dan dat Botwinnik momenteel de sterkste speler ter wereld 5s en dan de hoogste titel derhalve terecht Ss gekomen bij de man, die in ieder op- Zicht in staat moet worden geacht de traditie van een Steinitz, een Lasker, een Capablanca en een Aljechin op waardige v/ij ze voort te zetten. --- Hoe dit verschil te verklaren? Trok Een naar Tjalleberd en Luinjeberd de scherpzinnigste, de meest vooruitstrevende, de kapitaalkrachtigste pioniers? Waaruit is 't te verklaren dat zich in Tjalleberd en in Luinjeberd een belangrijke groep Doopsgezinden vestigde, en de aanhangers van dit kerkgenootschap in de Grote Veenpolder slechts weinig worden aangetroffen? Scholen onder deze bevolkingsgroep de durvers, de lieden, wier denken een groter toekomst durfde omvatten dan morgen en overmorgen? Wij hadden gaarne gezien, dat dr. Oosten, die zijn studie uiterst breed heeft opgezet, aan de invloed, die de Gietersen hebben gehad op de ontwikkeling van de Grote Veenpolder meer aandacht had besteed. Ook hem moet toch dat andere voorbeeld van kolonisatie vanuit de kop van Overijsel in de onmiddellijke nabijheid gelegen, het 4e en 5e Veendistrict, interesseren. Hopelijk zal dr. Oosten het materiaal dat hij voor deze studie heeft verzameld ook nog eens in' die richting bewerken. --- I. Hoe het „grogje” in de wereld kwam Admiraal Edward V e r n o n was een der Engelse zeehelden, die er niet weinig toe bijgedragen heeft de heerschappij van zijn land ter zee te vestigen en handhaven, Deze soldaat en zeeman pleegde de gehele dag — en grappenmakers beweerden zelfs, dat hij er ook 's nachts geen afstand van kon doen — 'n rok te dragen, geweven van „grogram" onverslijtbare zijde met kamgaren. En dat verschafte hem de bijnaam „Old Grog" bij de matrozen van de Engelse vloot. Admiraal Vernon was — vooral na een ontmoeting ter zee met de oorlogsschepen, onder zrjn bevel staand, over de nodige vaatjes rum moesten beschikken in het ruim. Rum, sterke drank, dat bevredigde de ruwe klanten, die in deze tijden de Engelse oorlogsvloot tot een gevreesd tegenstandster maakten. Totdat.... ja, totdat „Old Grog's" vlaggeschip, na een zwaar gevecht, enkele goed gerichte kanonskogels had moeten incasseren. Een kogel had zelfs de vaatjes rum niet ontzien. Slechts één vaatje was heel gebleven, zodat lang niet alle opvarenden aan „hun trek" zouden komen. Maar „Old Grog" bracht — in hoogst eigen persoon — uitkomst. Hij ontbood de proviandmeester en gaf hem bevel de rum uit het ene vaatje met kokend water te verdunnen en de „oorlam" met een goede portie suiker uit te reiken! Zo ontstond een „drankje" dat — tot grote verbazing van tic admiraal — de matrozen best smaakte, beter dan pure rum, temeer omdat — nu er een hevige wind stond — de hete drank de innerlijke mens waarlijk verkwikte. Van dit ogenblik af werd op het vlaggeschip de rum slechts op deze wijze gedronken. „Dat is een recept van „Old Grog", vertelden de matrozen van zijn schip vol trots aan hun makkers op andere schepen en het duurde niet lang, of op alle andere schepen dronk men Old Grog's rum. En daarmede was het „grogje" in de wereld gekomen, het „grogje", dat de moderne mens nog maar al te vaak aanwendt om griep- en verkoudheidsbacillen te bestrijden, ... --- De bevolking. We noemden in de aanvang van dit artikel de studie van de heer Oosten interessant. Maar zij is meer dan dat. Ondanks de welhaast koele wetenschappelijkheid, waarmee vele en velerlei problemen zijn behandeld — wij denken hierbij aan de haast nuchter kille ontleding van dé dramatische periode van de reorganisatie — spreekt toch uit de gehele studie een grote mate van toegenegenheid tot de geboortestreek en haar bevolking. Hoe, zuivel? analyseert hij het verschil in karakter tussen de Friezen en de Oertjongsters. Hij oordeelt niet over de karaktereigenschappen der bevolking, hij veroordeelt niet waar hij over de inactiviteit spreekt, zijn liefde voor deze sympathieke streekbewoners doet hem pogen zijn lezers de eigenaardigheden van de bewoners der vier dorpen te doen begrijpen. De bewogen periode, tijdens welke de Grote Veenpolder in twee delen werd gesplitst, de Graft en de Scheenekavel, neemt uiteraard in Oosten's studie een belangrijke plaats in. Scherp analyseert hij de fouten, waardoor deze reorganisatie bijna een debacle werd. En al hadden wij in een werk als dit graag iets van de bewogenheid, waarniede de veenpolderbevolking zelf deze episode beleefde zien opgenomen, ook de nuchter objectieve beschouwing heeft grote waarde. De geestelijke ontwikkeling van de veenpolderbevolking heeft eveneens zijn grote belangstelling gehad. Belangwekkend is in zijn studie de beschouwing over het kerkelijk leven, waarbij hij zeer uitvoerig stilstaat bij de invloed die de Hersteld Apostolische en de Vrij Evangelische Zendingsgemeente heeft op de polderbevolking. Vooral de invloed van de Apostolische gemeente op de arbeidersbevolking is zeer belangrijk en kan worden vergeleken met die van de socialistische arbeidersbeweging. In de economische beschouwingen wijdt dr. Oosten ruime aandacht aan het gevaar, dat ontstaan kan, indien de leiding van grote cultuurtechnische werken wordt toevertrouwd aan polder besturen; ook al worden deze bijgestaan door deskundigen. Op het polderbestuur rustte een zware verantwoordelijkheid. „Al had het het beste willen bereiken, voor dergelijke grote werken kan het eigenlijk geen verantwoordelijkheid dragen, pok al had het een deskundige met het toezicht belast." En de eerste der stellingen luidt, dat het niet gewenst is in de Scheenekavel, die zoals bekend, nog niet is drooggelegd, aan particulieren toe te staan, diepe plassen droog te leggen, zonder een nader onderzoek naar de indrogingsgevaren voor de in de nabijheid liggende hogg percelen land. Deze indrogingsgevaren zijn voor de Veenpolder om ook nog andere reden zeer belangrijk. De drooglegging van de Noordoostpolder schijnt voor de randgebieden een nog niet in zijn volle omvang bekend indrogingsgevaar te hebben. In de buitenpolder onder Kuinre zijn de gevolgen al zeer duidelijk merkbaar, ook voor de hoge randgebieden binnen de polder zijn ze lang niet meer denkbeeldig. Dr. Oosten waarschuwt in zijn studie zeer dringend voor dit gevaar en hij wijst daarbij op een tweede gevaar, n.l. dat de inactiviteit van de veenpolderbevolking, deze zal beletten tijdig maatregelen te nemen. Om deze en ook vele andere redenen wensen wij gaarne deze studie an de handen van ée polderbevolking en van vele anderen, die zich interesseren voor de zuidelijkste der Friese gemeenten. Kw. 1) B. Oosten: Een veenpolderbevolking. Sociografie van de Grote Veenpolder van Weststellingwerf. Dissertatie Amsterdam 1947. Uitg. N.V. Taconis, Wolvega. --- REGIONALE OMROEP NOORD Dinsdag 25 Mei. 18.15—19.00 Frysk Programma. 18.15 Stimmen üt it Heitelan. 18.25 Skylger dounsen (gram.muz.) 18.30 „Maeitiid". lietsjes fan forskate Fryske dichters, songen troch Ynte Postma. 19.15—19.45 Uitvoering van gewijde muziek door de Chr. muziekvereniging „Crescendo" 0.1.v. R. Kuiken in de Geref. kerk „Noord"' te Drachten. --- De toelating van Tsjechische studenten bij het Nederlandse hoger onderwijs. In tegenstelling tot de aanvankelijke berichten, die spraken van een 6 a 700 naar Duitsland gevluchte studenten, heeft de commissie van onderzoek bevonden, dat tot dusver niet meer dan ongeveer 250 Tsjecho-Slowaakse studenten in Duitse kampen zijn aangekomen. Dank zij de bemiddeling van het P.C.I. R.O. waren deze studenten op de hoogte gesteld van de komst van de Nederlandse commissie, en was deze in staat die studenten, die daartoe de wens te kennen hadden gegeven persoonlijk te horen. Op grond van de daarbij verstrekte gegevens en overgelegde documenten heeft de commissie een voorlopige selectie gemaakt van diegenen» die naar haar oordeel voor toelating aan Nederlandse Universiteiten en Hogescholen in aanmerking kunnen komen.. In verband met de wenselijkheid om allerlei verstrekte gegevens nader te verifiëren, en wegens de onzekerheden en moeilijkheden welke voor verscheidene studenten bestaan ten aanzien van de aanpassingsmogelijkheden in Nederland, kan omtrent het definjtieve aantal, dat zal worden toegelaten, nog niets met zekerheid worden gezegd. --- Spanning om de 2e plaats. Was dus de strijd om de eerste plaats helemaal niet spannend, die om de tweede plaats was het wèl. Het scheen eerst te gaan tussen Keres en Reshevsky, die elkaar weken en weken lang steeds maar weer de voet dwars zetten. Tot plotseling de jongste der deelnemers, de Rus Smyslov het op zijn heupen kreeg en door de geweldige score Van 3_ uit 4 partijen (in de 4e tuinus) zich met kracht naar voren wierp,' om tenslotte zijn beide concurrenten met gering verschil te slaan. Dit is wel een grote Verrassing geweest. Smyslov immers werd algemeen als de zwakste der deelnemers beschouwd, en er zijn zelfs stemmen opgegaan om hem niet mee te laten spelen. Zijn resultaten gaven er hem geen recht op was de algemene opinie ! Smyslov heeft een voorzichtige stijl en Speelt derhalve positioneel. Het is in dit tournooi verschillende malen gebleken, dat hij in tactisch opzicht niet opgewassen fc tegen Keres en Reshevsky. Maar op het gebied van het positiespel is hij hun de baas. Wat Smyslov in het eindspel heeft gepresteerd grenst aan het ongelooflijke. Kleine voordeeltjes voerde hij door zijn onuitputtelijk geduld tot winst, en kleine nadeeltjes wist hij op dezelfde Wijze weg te werken. Tegen Botwinnik speelde hij 4 van de 5 partijen remise. Voor die 4 halve puntjes heeft hij echter heel lang moeten vechten, en hij moest daarvoor ook alles geven wat er in hem Was. --- Keres is toch Botwinniks rivaal. Keres is nog altijd een geniaal aanval-6peler. Hij heeft ook op het gebied van de strategie grote vorderingen gemaakt, maar toch is zijn spel juist op dat stuk nog voor verbetering vatbaar. Voor Bot...nnik heeft hij een diep respect, en dat s in zijn partijen met de wereldkam- merkbaar. Keres heeft eens gedreven dat hij zich niet kon voorstel-n dat een in vorm zijnde Botwinnik ooit een partij zou kunnen verliezen. Blijkbaar heeft deze gedachte hem verhinderd zijn beste krachten tegen Botwinnik te ontplooien. Steeds werd zijn spel gekenmerkt door bevangenheid. In de laatste ronde is het Keres echter voor de eerste maal in zijn leven gelukt om zijn grote concurrent te verslaan. Als deze overwinning het teken mocht zijn, dat Keres zijn vrees over boord heeft gezet, dan durven wij te voorspellen dat hij de ernstigste concurrent voor de wereldkampioen wordt. De kleine Amerikaan Reshevsky heeft evenals Keres zijn meeste successen te danken aan het element verrassing. In kennis der openingen schiet hij beslist tekort, maar in handigheid in 't middenspel, in „ping-pong spel met de klok" in hoogste tijdnood, zijn er weinig spelers tegen hem opgewassen. Reshevsky heeft een frisse wind in dit tournooi gebracht. Al zijn partijen met Botwinnik waren felle gevechten. Zonder de minste vrees viel hij de Rus steeds heftig aan, en een reeks van ondoorgrondelijke complicaties was daar steeds het gevolg van, Daardoor ontstonden partijen, die voorlopig wel niet ten volle begrepen zullen worden. Men moet er dagen op analyseren wil men er enigszins uit wijs worden. --- Prof. dr. S. Greydanus overleden. Gisteravond overleed op 77-jarige leeftijd in het» R.K. ziekenhuis te Zwolle prof. dr. S. Greijdanus, hoogleraar aan de Theologische school der Gereformeerde Kerken (ond. art. 31 K. O.) te Kampen ■Waar hij exegese Nieuwe Testament, tekstcritiek N. T., hermeneutiek, canoal&k 'n:t., historia sacra N. T., Nieuw Testamentïsch-Grieks en patristisch Grieks doceepfo, Op' 19 December '47 trad hij — na als predikant de gemeenten Rozenburg, Zuid- Beijerland en Paesens gediend te hebben •— voor het eerst op als hoogleraar aan de Theol. school der Geref. Kerken in Nederland, gevestigd te Kampen. Als bijzonderheid kan hierbij worden vermeld, dat sindsdien uitsluitend gepromoveerde hoogleraren aan de school verbonden waïen. De hoogleraar promoveerde in 1903 °P een proefschrift onder de titel „menswording en vernedering", een historische, kritische studie. Ofschoon op 21 Januari 1943 zijn emeritaat was ingegaan, maakte de kerkelijke Vrijmaking der hoogleraar plotseling Weer actief. In felle geschriften bepleitte hij het recht van de „bezwaarden" in de Geref. Kerken. Hij werd door de Sylode der Geref. Kerken in Nederland geschorst, doch trad nadien op als hoogleraar aan de theol. school d. Geref. Kerken (art. 31 K. O.), die zich van het oude kerkelijk verband hadden vrijgemaakt. Op 19 December '47 vierde prof. Greydanus te midden van zijn studenten zijn 30-jarig jubileum als hoogleraar. Prof. Greijdanus was een zeer geziene figuur *n theologische en burgerlijke kringen. Hij was een der meest gewaardeerde Medewerkers van dr. G. A. Wumkes bij de revisie van diens Friese bijbelvertaling. --- Een weg voor kromme komkommers. Nu Engeland geen kromme komkommers meer aanvaardt, blijkt Duitsland een grage afnemer te zijn. In de beste kwaliteit worden zij aangekocht voor f 23 "—•f 27 per 100 kg. Zij moeten worden geexporteerd in „meermalige" groentekisten met een netto gewicht van 18 kg. Per kist. --- Vervolging van Protestanten door Franco? Björn Hallstrom, Londens correspondent van de „Svenska Morgenbladet" beweert in een brief aan de Manchester Quardian: „Sommige personen zijn geneigd het regiem van Franco als christelijk voor te stellen. Ik wil die verklaring tegenspreken, daar de godsdienstvervolgingen in Spanje groter zijn dan in de meeste andere landen. Protestantse dominees zijn sedert Franco aan de macht kwam de gevangenis of internering men uitgegaan. De hele voorraad van de Britse en buitenlandse bijbelgenootschappen is in 1940 iij beslag genomen en wordt nog steeds door de politie van Franco vastgehouden. Daden van geweld tegenover de protestantse kerken kwamen nog in de afgelopen herfst voor", aldus Hallstrom. --- De Schoolmeesters Van Wonseradeel in de loop der tijden SCHRAARD. XVII. Aangezien Van Schraard de oude kerke- Ijike registers eerst vanaf 1688 af en de Kerkvoogdij-Rekenboeken sedert 1705 bebaard gebleven zijn en waar ook andere toevallige brpnnen geen Schraarder Schoolmeesters aan het licht brachten, is .net met de oude gegevens van dit dorp in "onseradeel wel het slechtst gesteld. Wel kan Focke Jansz, die we hier 8 ''ebr. 1650 als dorprechter aantroffen (Wons.dl. G.G. 2 fol. 292), ook schoolmeester geweest zijn, te mear waar hij later Je Gaast en Burgwerd ook als schoolmeester voorkomt en latere schoolmeesters te Schraard ook dorprechter waren, maar *eker is dit niet. Zekerheid hebben we pas in 1685. 1 November van dat jaar n.l. trouwde te Schettens Pieter Andriesz, schooldienaar 'e Schraard en Trijntje Steenwijk; zij was *en zuster van Ds. Jacobus Steenwijk, te Bchettens. Meester Pieter leefde in 1693 £°g, doch 11 Mei 1695 heette Trijntje de *Jed. va nwl. Pijtter AndrijszSalmasius iWons.dl. G.G. 19 en Lidm.b. Schettens). Jp{ is in 1713 overleden. Drie 70ons, An- J^ies, Johannes en Renicus Salmasius, ™erden in 1708 lidmaat te Schettens; la,er ook nog Tierck en Baucke Salmasius W 22 en 1727: de laatste thecl. stud.). Andries werd later predikant te Akkerwoude; Johannes te Stiens en Renicus te Groninger Opende; Baucke schijnt jong overleden of werd predikant buiten Friesland. Niettemin blijft deze Schraarder meester, als vader van 3 (of 4) predikanten wel een bijzonderheid. In Mei 1694 werd Jacob Martens Reijtsma van Schetttens tot schoolmeester en dorprechter van Schraard gestemd. Zijn vrouw heette Geertje Pieters. Uit de Kerkv.Rek.boeken, die vanaf 1705 bewaard bleven, blijkt, dat het traktement hier 100 car. gld. bedroeg en een rijksdaalder 's j aars voor 't kerkeschrijven Hij huurde ook nog wat land van de kerk. In Maart 1719 werd mr. Jacob tot kerkvoogd gestemd, in '26 ook tot dorpsontvanger 7 Jan. 1725 was hu' hertrouwd met Ancke Jelles van Schraard. Hij verantwoordt als adm.-kerkvoogd in Nov. 1736 nog een jaar tractement: 102 gl. 10 st. Allerheiligen 1744 wordt 8 jaar schoolmeesterstractément in één post (820 gl.) verantwoord, maar er staat niet bij, aan wian 't werd uitbetaald: In Mei 1737 begon en andere „hand" in 't Rekenboek. 20 Juli 1745 treedt echter als provisioneel adm.-kerkvoogd „sedert overlijden van Jacobus Reijtsma" op: Jurre Jackles, huisman te Schraard, geh. met Hinke Jacobs Reitsrna, des ' overleden meesters schoonzoon dus. In de ontvangsten komt sedert 1743 huur van de ..Schoolekamer voor. Ik vermoed dat Jacob Reijtsma in 1743 a 44 overleden is. Na het gratiejaar treedt omstreeks 1 Jan. 1746 de nieuwe meester Cornelis Heeres in functie: 12 Mei 1746 ontvangt hij 40 gl. 10 st. wegens 19 weken kerkeen schooldienst. Eerst heeft de kerkvoogdij de school weer laten opknappen en-schoonmaken; dat gebeurde in de regel, als er een nieuwe meester kwam. Zijn attestatie kwam van Bolsward (11 Febr. 1746). Zijn vrouw heette Beecke Jans. Ook hij heeft vele jaren de school beenend; er was weinig wisseling te Sbhraard. In Dec. 1774 ontvangt hij nog zijn Aller heiligen tractement; Juni 1775 werd aan Mari, Cornelis (blijkbaar zijn dochter) nog % jaar tractement uitbetaald, „1 May verschenen". Mei 1775 kwam mr. Hillebrand Wijbes Coster hier als schoolmeester; was ook barbier en deed aan verven en glazenmaken. Een goede schoolmeester,kan immers van alles! 25 Aug. 1776 trouwde hij hier met Aaltje Teekes, ook v. Schraard. De vreugde was van korte duur. In Mei 1783 ontving hij eerst zijn tractement, waarna hij met de noorderzon vertrok, zijn kinderen onverzorgd achterlatende (Lw. Crt. 10 Mei 1783). Dat gaf een opschudding Meindert Bees moest klok en uurwerk bedienen, J. S. Wiersma verrichtte voorzangersdienst; over de school wordt niet gesproken ('t was zomer!). 5 Jan. 1784 kwam de nieuwe meester: Hessel Willems, van Hartwerd: koster, voorzanger en schoolmeester. Hij is hier in 1802 overleden. Hij was tevens schoenmaker, vroeg als zodanig een knecht in de Lw. Crt. van 10 Nov. 1792. Als zijn opvolger kwam in 1803 Rouke Herkes Koelioorn. Hij was bijzondere schoolhouder te Bolsward. Na. de invoering der nieuwe Onderwijswetten ging hij aan 't studeren en behaalde in 1805 de 4e en in Oet. 1806 de 3e rang, ondanks zijn 40-jarige leeftijd De schoolopziener adviseert in de befaamde lijst van 1822 ondanks „matige" vlijt (gedrag goed): „Hier is verhoging nodig". Het tractement bedroeg toen echter reeds 50 gld. van het Dorp bij de f 100, die de Kerk gaf, benevens de schoolgelden van het 20-tal leerlingen en vrije woning. Ook was hij ontvanger van het gemaal (opbrengst f 20) en trok hij nog f 43 uit een (burgerlijke bediening (waarsch. veldwachter). Zijn vrouw was Tjitske Jacobus Piekema; hun zoons Jacobus en Herke zijn hier resp. geboren 21 Juni 1805 en 2 Maart' 1810 (de laatste is spoedig overjleden). In 1829 kreeg de oude meester een pensioentje. De 1 Oet 1829 werd Pieter Dirks de Vries hier vast aangesteld tot schoolmeester en koster-vioorzanger; hij was hier reeds provosioneel werkzaam bezat de 3e rang en behaalde April 1831 de 2e 21 April 1832 trouwde hij te Witmarsum met R. J. Hoitinga waarna ze naar Marssurn vertrokken, waar hij 1 Mei 1832 schoolmeester werd. De nieuwbenoemde onderwijzer Frederik Jansen was ondermeester te St. Jacobipar. Hij trouwde er 27 Sept. 1832 met Reinskje P. Post, waarna hij 1 Oet. te Schraard in functie trad. Zij stierf reeds 18 April 1834, oud 24 jaar en 8 maanden. Intussen was er in 1833 een nieuwe school gebouwd. Jansen (geb. 1812) -bezat de 3e rang en verkreeg hier in Oet. 1834 ook de 2e. Op 1 Mei 1837 vertrok hij naar Poppingawier, later naar Bozum en Tzum. De 1 Jan. 1838 kwam Goossen Alberts Langhout. Geboren plm. 1813, was hij in 1830 kwekeling te Lippenhuizen, in 1833 ondermeester te Lemmer, toen hij resp. de 4e en de 3e rang verkreeg, terwijl hij te Schraard in Juli 1839 nog de 2e rang behaalde. Het tractement bedroeg nu f2OO, plus de schoolpenningen van 30 a 40 leerlingen a 1 schelling in 't kwartaal, en vrije woning. Meester Langhout verkreeg tegen I'Jan. 1867 op zTTn verzoek eervol ontslag. In 1866 was nl. in Wonseradeel de schoolstrijd met geweld losgebarsten. In bijna 'alle dorpen behoorden school en onderwijzerswoning aan de Hervormde Kerk. Had Makkum reeds in 1863 zijn Bijzondere school voor Christelijk onderwijs verkregen, in 1866 wensten de Herv. Kerkvoogdijen van Schraard en Wons, daarin gesteund door de floreenplichtigen, de hun toebehorende scholen met schoolwoningen voor Christelijk onderwijs te bestemmen. Dit geschiedde? De ingezetenen van Schraard verzochten ophpeffing der openb. vrije school aldaar. De raad kon dit niet doen, daar deze school in de gemeentelijke regeling van het L.O. behoorde. Wel werd bij raadsbesluit van 16 Febr. 1867 het openbaar onderwijs te Schraard voorlopig voor 2 jaar geschorst. Doch Ged. Staten keurden dat besluit niet goed en reeds in 1868 besloot de gemeenteraad te Schraard een nieuwe openb. school met onderwijzerswoning te stichten, wat een nieuw adres van 63 ingezetenen van Schraard aan de Koning tengevolge had (Zie Lw. Crt. 2 Oet. 1868.) In 1869 kwam de nieuwe school tot stand, aan 't hoofd waarvan 28 Oet. 1869 werd benoemd Joannes Dassen, hulponderwijzer te Muggenbeet, die 1 Jan. 1870 zijn nieuwe school opende. Op een adres uit de inwoners van het dorp, om die school, die een zeer gering aantal leerlingen telde, weer op te heffen, werd (evenals te Wons en Gaast) in 1870 afwijzend beschikt; op een herhaald verzoek in 1871 nog eens weer. Zo sleepte de school nog een kwijnend bestaan voqrt, totdat ze bij raadsbesluit van 22 Jan. 1881 (met die van Schettens en Lollum) tegen 12 Mei van dat jaar werd opgeheven. J. Dassen werd aan het hoofd der nieuw opgerichte school te Hartwerd geplaatst. School en woning te Schraard werden in 1883 verkocht. --- JEUK een merkwaardige aandoening Een van de merkwaardigste aandoeningen die het mensdom kunnen plagen en die door de meest verschillende oorzaken te voorschijn kan worden geroepen is zeker wel de huid jeuk. Wat is jeuk? 'n Gevoelsgewaarwording in de huid, die behoefte tot krabben opwekt. Deze definitie is al eeuwen oud en hoewel er vooral in de laatste jaren tallooze onderzoekingen op dit gebied zijn gedaan, zijn we eigenlijk nog niet zo heel veel verder gekomen. Maar dit weten wij althans, dat, evenals de pijn ook de jeuk een symptoom is dat te voorschijn kan worden geroepen wanneer het zenuwapparaat in één van de verschillende lagen waaruit het is opgebouwd, geprikkeld wordt. De jeuk, welke ontstaat door prikkeling van de oppervlakkige lagen is U natuurlijk wel bekend. Een voorbeeld hiervan is de jeuk bij scabies of schurft, bij vlooien- en muggenbeten of wanneer men met brandnetels of kwallen in aanraking is geweest, enz .enz. Een bepaalde stof (histamine) in de huid ingespoten geeft hetzelfde verschijnsel. Prikkeling van een diepere laag, de hersenschors, door cocaine kan echter ook jeuk geven. De merkwaardigste vorm van jeuk is echter wel die, welke Medische Brief door psychische invloeden, dus door een abnormaal zieleleven, door angsttoestanden of door obsessies wordt veroorzaakt. De hierbij optredende huidjeuk is het primitieve en essentiële verschijnsel; maar door het krabben van de patiënt kunnen weer diverse secundaire huidveranderingen optreden, die de jeuk nog erger maken, zodat op die manier een cirkelgang van kwade invloeden ontstaat. Men heeft al deze soorten van huidaandoeningen onder de naam van neurodermatosen samen gebracht. --- Wat was er met dr. Euwe? Tenslotte komen wij dan aan het resultaat van onze landgenoot dr. Euwe. Dat hij met een achterstand van 6"_ punt als laatste zou eindigen zal stellig wel niemand hebben verwacht. Men heeft beweerd, dat de Russen momenteel zoveel sterker zijn geworden, en dat dr. Euwe op hetzelfde plan is gebleven van de laatste 15 jaar. Maar wij hebben zijn partijen bestudeerd, en we kunnen met klem verzekeren, dat dr. Euwe in dit tournooi vér beneden zijn werkelijk kunnen heeft gespeeld. Wat de oorzaak daarvan is, kan voor ons slechts gissen zijn. Misschien zijn eerste partij tegen Smyslov, die hij in gewonnen stelling verknoeide; misschien ook werken de gevolgen van zijn overspannenheid van 1947 nog door. Het is bekend, dat hij in 1946 en 1947, aan één stuk door tournooien, matches en simultaanseances speelde, en dat dit tenslotte tot het ineenstorten van zijn speelkracht leidde, is een feit. Onze kampioen schijnt nog niet over zijn zware inzinking heen te zijn. Er is nu nog één kans, dat dr. Euwe in de toekomst een rol gaat spelen in de strijd om het wereldkampioenschap. Die kans .is de candidaten-wedstrijd welke volgend jaar wordt gehouden. De vier verliezers van deze wedstrijd benevens, de Amerikaan Fine, en de vijf hoogst uitkomende meesters in de interzonale wedstrijd, welke deze zomer te Stockholm wordt gehouden, zullen dan onder elkaar moeten uitvechten, wie in een tweekamp tegen Botwinnik zal mogen uitkomen. H. KRAMER. --- Locale behandeling. Het is te begrijpen dat, wanneer de jeuk berust op een uit wendige oorzaak, een locale behandelingsmethode noodzakelijk is, wanneer de gekwetste huid weer in haar oorspronkelijke toestand wordt teruggebracht. Een goede schurftkuur b.v. is in staat een krankzinnig makende jeuk die weken lang geduurd heeft in korte tijd te doen verdwijnen. Wanneer echter de jeuk met de daarop aansluitende huidaandoening op een psychische oorzaak berust zal een geheel andere weg ingeslagen dienen te worden. .In de eerste plaats is het noodzakelijk dat de patiënt gedurende enige tijd verhinderd wordt (of althans dat hij geen aanleiding heeft) te kr a bb en. In sommige gevallen kan zoiets bereikt worden door een broompraeparaat in de bloedvaten in te spuiten en zo het symphatisch zenuwstelsel gedurende enkele dagen uit te schakelen. Door een dergelijke symptomatische behandeling is het dikwijls mogelijk de vicieuze cirkel te verbreken en genezing te doen optreden. Maar in andere zeer hardnekkige gevallen is het nodig krachtiger maatregelen te nemen. Men laat dan de patiënt een slaapkuur ondergaan. Bij hardnekkige, chronische, sterk jeukende aandoeningen zoals eczeem heeft men op die manier zeer gunstige resultaten weten te verkrijgen. Een dergelijke slaapkuur moet meer dagen, soms zelfs twee weken worden volgehouden. Men schrijft hier-: voor somnifeeM, g«combineerd hiet pa-! raldehyde voor. Het behoeft wel geen betoog, dat een zeer strenge controle door een arts, die met het geven van dergelijke kuren volkomen vertrouwd, is èn een uitstekende verpleging hierbij absoluut noodzakelijk zijn opdat ongelukken, die anders wel eens zouden kunnen optreden, vermeden worden en opdat de slaap diep genoeg en van voldoende lange duur zij! Dr. P. H. VAN DER HOOG- --- HOTZE SJONGER (IIe DEEL) 27. Hotze speelde tot de avond en er stonden soms zoveel mensen om hem en Alexander heen, dat een agent iot doorlopen moest manen. En er vielen heel wat centen in de pet ,al was er ook wel eens een steen of een knoop bij; maar zulke dingen heb je nu eenmaal altijd. Toen Hotze Sjonger er genoeg van had, gaf hij de papieren hoofddeksels aan de kinderen. „Speel er maar mee", zei hjj. Erg tevreden was hij niet. i 28. Hotze Sjonger mopperde. „Dit is geen kunstzinnig publiek, Alexander. Dit zijn lieden, die de schijn voor het wezen nemen. Dit zijn mensen, die een muzikant op één lijn stellen met een clowü. Dit zijn personen, die niet het verschil kennen tussen muziek-maken en gek-doen. Dit is volk, dat achteloos voorbijgaat aan de schoqnste muziek, maar aandachtig wordt bij het zien van carnavalsmutsen en papieren neuzen. Dit zijn barbaren, Alexander!" --- Eenstudie over de Grote Veenpolder in Weststellingwerf Aan de reeks geschriften over het Friese laagveengebied is het vorig jaar een interessant boekwerk toegevoegd. Het is het proefschrift van de te Munnekeburen geboren leraar Bouwe Oosten, een sociografische studie over de bevolking van de^Grote Veenpolder in Weststellingwerf. 1) Na de belangwekkende studie van dr. v.d. Wielen over Opsterland en het zeer verdienstelijke Poldergedenkboek van de heer v.d. Woude, waarin de Lytse Grietenij zijn beschrijving kreeg, thans dus als derde in de rij de studie van dr. Oosten over de Grote Veenpolder. Het lijkt van belang te wijzen op de uiterlijke gelijkenis van 4e en 5e Veendistrict en Grote Veenpolder. Welk een verschil evenwel in ontwikkeling. Het 4e en 5e Veendistrict, een welvarende streek in zh'n ontwikkeling gelijkend op de Groninger veenkoloniën,, de Grote Veenpolder pas in deze eeuw en dan nog slechts gedeeltelijk drooggelegd, in tweeen gesplitst tijdens een/welhaast dramatische periode, waarin het zijn of niet 'zijn van de bevolking in het grootste deel van de polder op het spel stond. Te merkwaardiger is dit vesschil in ontwikkeling, omdat van de kop van Overijsel uit, de veenontginning is begonnen; omdat' overal de Gietersen (een verzamelnaam voor de pioniers uit de kop van Overijsel) een zeer belangrijk aandeel hadden, niet alleen in de veenontginning, maar ook in de verdere ontwikkeling van de mee door hen ontgonnen streken. --- Zonderlinge manier. In het havendorp te Vlissingen heeft een zonderling individu de laatste dagen de bewoners in een grote opwinding gebracht. In niet minder dan 19 gevallen werden n.l. de kleren van 3 a 4-jarige kinderen op de rug stuk gesneden met een scherp voorwerp, vermoedelijk een scheermesje. In enkele gevallen kwam het voor, dat de kleuters vrij diepe sneden in de rug kregen. Dit alles gebeurde, terwijl anderen zich in de nabijheid van de kinderen bevonden. Het was evenwel niet mogelijk, na te gaan wie de dader was. De politie slaagde erin zodanige aanwijzingen te verkrijgen, dat tot arrestatie kan worden overgegaan van een alleenwonende gescheiden vrouw, die enkele dagen geleden bij een kapper een pakje scheermesjes had gekocht, hetgeen ze tegenover de politie ontkende. Zij werd daarna aangehouden. — Dé 24-jarige verpleegster mej. H. V. uit Amsterdam is Vrijdag in de badkamer van haar pension te Heerlen door gasverstikking om het leven gekomen. --- Van naam tot begrip Hoe is men eigenlijk gekomen aan de namen voor begrippen, die thans voor iedereen „gesneden koek" zijn? Vanwaar stamt het „grogje", de „tram", „boycott", „shrapnell"? Wie het antwoord hierop schuldig blijft, doet goed kennis te nemen van de serie korte artikelen, die onze medewerker F. COPPERSMITH aan dit onderwerp zal wijden. Gaarne introduceren wtj deze serie korte artikelen bij onze lezers met „het grogje". --- Radio-programma DINSDAG 25 MEI. HILVERSUM I (301 M.). 7.— NRU Nieuws. 7.15 Ochtendgymnastiek 7.30 AVRO Gram. 7.50 VPRO. Dagopening. B.— NRU Nieuws. 8.15 AVRO Gram. 9.15 Morgenwijding. 9.30 Orkest. 9.45 Arbeidsvitaminen. 10.30 Voor de vrouw. 10.35 Gram. 10.50 Voor de kleuters. 11.— .Beierse Staatskapel. 11.45 Lezing. 12.— Zigeuner-ork. 12.30 NRU Weerpraatje. 12.33 AVRO Ons platteland. 12.43 Piano-duo. I.— NRU Nieuws. 1.15 AVRO Vaudeville Strijkorkest. 2.— Met naald en schaar. 2.30 NRU Radio-matinee. 4.25 AVRD Gram. 4.30 Viool. 5.— Ensemblemuziek voor de jeugd. 5.30 Chansons. 5.45 Regeringsuitz. 6.— NRU Nieuws. 6.15 AVRO Torn Erich. piano. 6.30 Regeringsuitz. 7.— AVRO Lezing. 7.10 Muziek-journaal. 7.45 Regeringsuitz. B.— NRU Nieuws. 8.05 AVRO Echo van de dag. 8.15 AVRO's Bonte Dinsdagavondtrein. 9.30 Contact. 10.15 Buitenlands overzicht. 10.30 Beroemde liederenreeksen. 11.— NRU Nieuws. 11.15 Orkest --- HILVERSUM II (415 M). 7.— NRU Nieuws. 7.15 Gram. 7.45 KRO Gebed en kalender. B.— NRU Nieuws. 8.15 KRO Pluk de dag. 9.— Lichtbaken. 9.30 NRU Waterstanden. 9.35 KRO Orkest. 10.— Voor de kleuters. 10.15 NRU Gram. 10.30 KRO Schoolradio. 11.— Gram. 11.30 Als de ziele luistert. 11.40 Trio. 12.— Angelus. 12.03 Metropole Orkest. 12.30 NRU Weeroverzicht. 12.33 KRO Metropole Orkest. 12.55 Zonnewijzer. I.— NRU Nieuws. 1.20 KRO Zang. piano. 1.45 Engelse volksliederen. 2.— Gram. 2.30 Rode Kruis-uitz. 3.— Schoolradio. 3.30 Gram. 4.— Radioziekenbezoek. 4.30 Ziekenlof. 5.— Na schooltijd. 5.15 Kinderkoren. 5.30 De Wigwam. 5.45 Gram. 6.20 Sportpraatje. 6.30 Chansons. 6.50 Actualiteiten^ 7.— NRU Nieuws en weeroverzicht. 7.15 KRO'Trio. 7.45 Voor de R.K. jongeren. B.— NRU Nieuws. 8.05 KRO De gewone man zegt er 't zijne van. 8.12 Hoorspel. 10.45 Gebed en kalender. 11.— NRU Nieuws. 11.15 Concert. --- Bijzonder onderwijs. I. Zo werd dan — gelijk we zagen — in Juni 1867 in de voormalige openbare school te Schraard een Christelijke school geopend (later Chr. Nat). Aan het hoofd van deze school stonden achtereenvolgens W. Sweers, van 1867 tot 1875. J. van Dijk, van-1875 tot 1884. T. Kokmeijer, van 1884 tot 1886; vertrok naar Oudega (W.). S. Bijlsma, van 1886 tot 1891. J. Kuiper, van 1891 tot 1902. Hij opende' in 1903 een bijz., school te St. Jacobi Par. voor eigen rekening; vertrok 1906 naar Leeuwarden, waar hij de eerste Hervormde school stichtte; werd in 1922 gepensionaeerd en is^26 Febr. 1943 hoogbejaard te Leeuwarden overleden. Hij schreef o.a. een „Geschiedenis van het Chr. L.O. in Nederland". G. J. Wissing, van 1902 tot 1904. E. J. Robijns, van 1904 tot 1906 (vertrok naar Welsrijp). J. Huitema, van 1906 tot 1912. Sj. R. Walda, van 1 Febr. 1912 fwas onderwijzer te IJlst) tot 1 Maart 1922 (vertrok naar Uithuizen). J. Strikwerda, van 1922 tot 1925 en P. Veenstra, sedert 1925. 11. Omstreeks 1929 kreeg Schraard ook nog een Hervormde school (C.V.0.). Aan het hoofd van deze school stonden: J. J. Idzenga, die reeds in 1930 naar: Burum vertrok. J. Gorter, van 1930 (was onderwijzer te Rouveen) tot 1932 (vertrok naar Oosterwolde (Gld.). K. M. Jansen, van 1932 (was onderwijzer te Arnhem) tot 1939 (vertrok naar 't Harde (Oldebroek). en sedert 1939 S. Postma (was onderwijzer te Tzummarum). ---