Albert Verwey overleden Een „Groot Hollander” Op Dinsdag 16 Februari j.l. vond ten huize van den uitgever Becht, die da nieuwe populaire Vondel-editie in den handel bracht, een bescheiden maar mooie plechtigheid plaats. Door een intiemen kring van Vondelvrienden werd de verzorger der uitgave, de 71-jarige oud-hoogleeraar Albert Verwey, gehuldigd, nu .zijn arbeid voitooid was. Het trof de dischgenooten, dat deze bejaarde, maar onvermoeide man, die een bewijs van mannelijke werkkracht had geleverd, waarvoor veel jongeren zouden terugschrikken, zich ook in den omgang nog zoo jeugdig toonde, zoo vol belangstelling voor al het gebeurende en al het wordende, zoo frisch van oordeel. Aan tafel werd gesproken, warm en hartelijk, zooals bij die gelegenheden past. Maar niemand onder de geoefende sprekers wordt miskend, indien men zegt, dat de oude Verwey hen allen overtrof. Hij improviseerde. Maar de woorden, gewend zich gehoorzaam te voegen naar den wil van dezen krachtigen taalbeheerscher, haperden geen oogenblik, het licht betoogend gebaar, dat hen begeleidde, volgde spontaan en de korte tafelrede, die de bekentenis was eener diepe genegenheid voor 's lands grootsten dichter, kreeg een gloed en een milde overtuigingskracht, waardoor de hoorder ontroerd werd. Verwey sprak over zich zelf. Hij vertelde, hoe hij als schoolknaap voor het eerst in aanraking kwam met Vondels tekst, hoe deze tekst hem boeide, hoe hij leerde doordringen tot het begrip van Vondels wezen, hoe hij in den puickpoeet het paradoxale samengaan van kracht en mildheid bewonderde en benijdde als een der hoogste mogelijkheden van het dichterschap, hoe hij ernaar gestreefd had in zijn eigen dichtwerk deze merkwaardige harmonie van kracht en zachtheid te bereiken. Nooit heb ik Albert Verwey hooren spreken, of hij sprak over zichzelf. „Maar dit spreken over zichzelven — zoo schreef ik in De Tijd van 24 Mei 1935 na zijn afscheidsrede als Leidsch hoogleeraar — is zoo rustig, zoo indringend tot de geheimen der dichterlijke activiteit, dat het geen oogenblik den indruk wekt, welken men uit het étaleeren van iemands persoonlijke ijdelheid krijgt." Zoo was het ook, de vorige maand, toen Verwey aan tafel mededeelde, hoe Vondel hem bekoord had, zijn leven lang, en de jongere, die dit hoorde, benijdde de hartsjeugd van den ouden man, zoo geheel overgegeven aan bewondering voor het diep en innig gekende. Hoe mooi is dit leven' geweest! Nu het onverwachte doodsbericht van den grijzen meester ons plotseling ontzet, is dit de eerste gedachte. Een bestaan, geheel gewijd aan het schoone en edele, geheel vervuld van zachte en diepe vervoering, geheel geleid door aandacht voor het meest menschelijke in den mensch. Verwey is een groot dichter geweest, maar meer nog was hij een groot letterkundige in den vollen zin des woords. Hij heeft het eigenaardige en humanistische begrip van de „beoefening der fraaie letteren" verwezenlijkt op een wijze, die heel zijn bestaan vulde. Als jong dichter genoot hij het voorrecht, zich te kunnen aansluiten bij een school van geestverwanten, die het litteraire leven in zijn vaderland volstrekt vernieuwde; de geestdrift zijner eerste jeugd vond hierbij een tijdelijke bevrediging, maar weldra werd het hem zelven en zijn vrienden duidelijk, dat hij minder over een revolteerende scheppingskracht beschikte dan over een dichterlijk vermogen tot bespiegeling, en zijn poëzie, zoowel als zijn beschouwend proza richtte zich op de wijsheid en de schoonheid van het altijd levende leven. Hij was van nature traditionalist. Toen de beweging van De Nieuwe Gids uiteenviel, zocht hij de stilte van Noordwij k, waar hij zich sedertdien geheel wijdde aan de letterkunde, dat wil zeggen aan de bestudeering van het geestelijke verleden des Nederlandschen volks en aan de schepping van een dichterlijk levenswerk, dat al zijn stuwkracht putte uit de verbondenheid van den maker met de historie van zijn volk. Onder de dichters en prozaschrijvers van zijn tijd werd hij de groote Hollander. Bij Spieghel, bij Vondel, bij Huygens, bij Potgieter vond hij de geestelijke beweegkracht der vaderlandsche traditie en om het behoud dezer kracht stichtte hij zijn tijdschrift De Beweging, dat op de Nederlandsche poëzie een onberekenbaren invloed uitoefende en meteen de litteraire wetenschap, die zich dreigde te verwijderen van alle aesthetische beginsel en alle scheppende oorspronkelijkheid, met frisch leven bezielde. Hadde zijn werkzaamheid zich hiertoe bepaald, Albert Verwey zou reeds recht hebben op den roem van een der allergrootste vaderlanders te zijn. Maar hij leefde niet alleen in verleden en toekomst, hij leefde in het heden. In dit bewogen heden werd hij de tolk van het nationale bewustzijn, zooals Vondel dat in de zeventiende eeuw geweest was: een vijand der staatszucht maar een vriend des vaderlands. Diep aangegrepen door de internationale gebeurtenissen tijdens en na den grooten wereldoorlog, vertolkte hij in zijn werk de „Unzeitgemaszige" gevoelens van een groot eenzaam man, die de dingen beoordeelt zonder partijdigheid sub specie aeternitatis. De eeuwige waarheden zocht hij vrijwel uitsluitend in de natuurlijke openbaring door de rede, zonder een star rationalist te zijn. Zoo kwam hij tot de leer van Spinoza, die hem vooral in de laatste levensjaren vervulde. Hier vond hij den amor intellectualis, die zijn menschelijk ideaal was: de bewogenheid van de schouwende rede werd hem de universeele beweging van de men. schenziel in de wereldgeschiedenis Zijn ontwikkeling als dichter en denker voltrok zich concentrisch in steeds breeder kringen van belangstelling, die zich van het individueele tot het universeele verwijdden: zijn eigen dichterlijk ervaringsleven bleef het middelpunt. Zoo was 't mogelijk, dat zijn „spreken over zichzelf" toch tot iets boven-persoonlijks werd en ons telkens weer aangreep. In een zijner meest kenmerkende, en voor zijn ontwikkeling meest beslissende gedichten, het gedicht „De Natuurlijke Aarde" noemt hij de „beleden ziel van den mensch" de ziel van het heelal. De beteekenis van de zielsbelijdenis in de lyrische dichtkunst zag hij dan ook als een maatschappelijke beteekenis. In den dichter — zoo geloofde hij — openbaarde zich het diepste en het edelste van de volksziel, door naar de dichters te luisteren leert men de volksziel, maar ook het heden verstaan. Zij ontraadselen de levensgeheimen. Zijn letterkundige kritiek werd door dit inzicht beheerscht en dit geeft haar een belang, dat niet alleen aesthetisch-technisch, maar ook historisch is. In zijn werk werd inderdaad het beste van zijn tijd weerspiegeld en wanneer de razernij der huidige wereld is uitgeraasd, zal men in den wijzen dich- Albert Verweij den voorlooper erkennen van een gezuiverd en gelouterd inzicht. Zijn aanvankelijk bruisend zelfgevoel van tachtiger en revolutionnair verstilde zich in den geestelijken levensstrijd tot den deemoed van den „honnête homme" der klassieke periode. In een mooi zelfportret beleed hij dit: Gij vraagt: waarom ik vreemdling in uw kring Niet tracht te blinken, maar met stil gelaat Me op ieders woord gemeenzaam wiegen laat En zelf naar geener goede meening ding? En gist: 't is waar, een koning, die zijn staat Steeds voelt, duldt ook niet, dat hij zelf zich dring' In ander oog, daar toch elk vreemdeling, Die wil, wel weet, dat daar een koning gaat. Maar zoo was 't niet. Ik dong naar liefde en faam En won mij beide. En tot ik eenzaam vlood Spiegelde ik blij me in oog en schoonen naam. En — 'k wist het niet voor gij 't zoo zei — uit nood Of neiging werd 'k een stille man, en saam Met elk leef ik en voel mij klein noch groot. Een stille man, die het hoogmoedig zelfgevoel had afgezworen in den dienst van het schoone, en die door deze zelfverloochening een hoogen geestesadel bereikte, een asceet der aesthetica, zoo zal deze voorbeeldige man voortleven in de herinnering. Hij heeft aan de jongeren geleerd, dat toewijding de hoogste gave is van een mensch en dat het ideaal deze hoogste gave der volledige toewijding vraagt. Wij moeten dankbaar zijn, dat hij geleefd heeft. ANTON VAN DUINKERKEN --- Natuur- en Geneeskundig Congres Te Utrecht zal op 30 en 31 Maart en 1 April het 26e Nederl. Natuur, en geneeskundig Congres gehouden worden. Het programma vermeldt: Dinsdag 30 Maart: Eerste algemeene vergadering, te 2.30 uur n.m. in den Stadsschouwburg, met openingsrede van den alg. voorzitter J. Boeke en rede van J. c. van Staveren f Arnhem) : De electriciteitsvoorziening van Nederland. Daarna: receptie van het bestuur ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan der vereeniging „Het Ned. Natuur- en geneeskundig Congres", 's Avonds huishoudelijke vergadering, ontvangst door het gemeentebestuur en gezellig samenzijn in de studentensociëteit P. H. R. M. 's Woensdags en Donderdagmorgen af deelingsvergaderingen. Donderdagmiddag 2 uur; tweede alg. vergadering in het Rembrandt-bioscoop-theater. Sprekers: A. Pannekoek (Amsterdam): De atmosferen der sterren, en A. J. Kluyver (Delft): 's Levens nevels. Woensdagavond zal in den Stadsschouwburg een feestavond worden gehouden, terwijl voor Donderdagavond een gemeenschappelijke maaltijd op het program staat. Tegen betaling kunnen ook belangstellenden alle vergaderingen van dit congres als tijdelijk lid bijwonen; desgewenscht kan men ook tegen betaling een exemplaar der Handelingen ontvangen. --- Over nieuwe Poëzie LOUIS FREQUIN Bij tijd en wijle moet men kunnen lachen. Levert de Nederlandsche dichtkunst hiertoe weinig gelegenheid, omdat haar humoristen vaak cynici zijn en omdat er bij gebrek aan bloeiende belangstelling voor de litteratuur maar zelden daverende parodieën en geslaagde plastieken verschijnen, er blijven gelukkig nog altijd muzenzonen, die den beoordeelaar een prettig oogenblik weten te bezorgen, gewild of ongewild. Dit laatste nu is het geval met Louis Frequin, een enthousiast katholiek, die ons de Mariavereering aanprijst in een „Mariaal Leekenspel", behelzende drie bedrijven en uitgegeven bij de Gebroeders Leonards te Didam, onder den titel: De weg waarlangs. Het Mariale Leekenspel is opgedragen aan Diny, waaruit wel te besluiten valt, dat de auteur nog jong is, want het kost geen moeite te begrijpen dat deze Diny een meisje moet zijn. Het heele spel is wel niet in dichtmaat geschreven, er wordt ook een proza in gesproken, waarover mijnheer Jourdain zich verbazen mocht, maar het is toch vooral als poëzie, dat deze merkwaardige uitgave voor bespreking in aanmerking komt en wel als katholieke poëzie. Ze is een uiting van den modernen katholieken dichtstijl en om deze reden verdient ze belangstelling. Nietwaar? Immers de stijl van een bepaalden tijd wordt niet alleen gekenmerkt door de meesterwerken, maar ook door de mislukkingen. Voor den huldigen katholieken levensstijl in ons vaderland is dit Mariale Leekenspel van Louis Frequin dan ook in zeker opzicht typisch en men zou er een heel ernstige verhandeling over kunnen schrijven, om aan te toonen, hoe conventioneel de maatschappelijke en zedelijke zienswijze van het gemiddelde Roomsche intellect is, en hoe weinig zulk een braaf conventionalisme strookt met de altijd levende, altijd bezielende, altijd hervormende traditie van de Katholieke Kerk. Maar hoe wil men? De aartsengel Michaël, die hier niet voor het eerst in de Nederlandsche poëzie het woord voert, heeft sedert Vondels „Lucifer" weinig bijgeleerd en is veel vergeten, zelfs van de taalkunde, zoodat hij, zich richtend tot Adam en Eva, de volgende dichtregels over de lippen krijgt: O schuldenaren, waarom tartte gij God? Die u slechts op de proef wilde stellen. Waarom versmaadde gij zijn goedheid door Hem met uw opstand te kwellen? O menschenpaar, welk droevig lot Ontwrongt gü aan de handen van uw God? Uw wezen moet toch wel ellendig zijn Dat ge u verzet tegen Zijn Goddelh'ken Schijn? Niet alleen voert de geduchte aartsengel deze taal in den dialoog met wellicht ietwat versufte schuldenaren, die het met schijn en wezen ze o nauw niet nemen, maar hij spreekt ook „in zich zelven" en wat hij dan beweert — de weergave dus van 's aartsengels allerinnigste gedachten — is wel zoo vroolijk, dat wij het in deze sombere tijden den lezer niet mogen onthouden: Waar zijn de witte nachten, Heer, waarvan ik droomde, toen ik dwaalde door Uw tuin, waar bleven de blanke paden, de weerschijn van een eeuwig fortuin? Blanke paden kunnen, als ze tenminste blank staan tengevolge van piasregen of overstrooming, heel wat weerspiegelen, maar „een eeuwig fortuin"? Maar Michaël, die „in zich zelven" sprekend, zich tot God richt, en dus eigenlijk bidt, zegt nog de volgende welwillendheden: Heer, zeg mij, hoe ik U troosten zal, kan het rijk van al Uw bloemen en de sterrenhemel niet voldoende zijn, om Uw handen te leggen op hen, die Ge wilde verdoemen? Afgezien nu van het feit, dat deze taalkundige en prosodische rimram in het geheel niet op poëzie lijkt, moet men toch bezwaar maken tegen de heele voorstellingswijze, die van het gebed zoo iets irreëels en onmogelijks maakt als deze vertroosting Gods door een aartsengel, wijzend op bloemen en sterren. De dichter heeft zich hier geen oogenblik rekenschap gegeven van hetgeen een engel ook maar mogelijkerwijze zou kunnen zeggen, hij heeft eenvoudigweg de meest conventioneele beelden van de heerlijkheid des heelals achter elkaar gezet en nu moet Onze Lieve Heer het maar mooi vinden. Hij ziet zelf klaarblijkelijk wel in, dat zijn Michaël niets reëels te zeggen heeft, zoodat hij den machtigen aartsengel, ipota bene „peinzend", laat vaststellen: Wat kan mijn peinzen nog baten, Ik kan mijn zuchten immers wel laten. Verbeeld u den aartsengel Michaël, die dit uitspreekt! Gelukkig komt er een „Koor der Witten", dat Bijbelsche woorden rijmloos uitspreekt, zoodat er niet veel aan te bederven valt, maar de inmiddels ten tooneele gekomen heilige Maagd is nauwelijks met haar woorden los van den Bijbeltekst, of ze belijdt een onrust, voorafgaande aan de Boodschap des Engels: Het zal de lente zijn, het nieuwe leven, dat mij onrustig maakt. De nachten zijn wit, Heer, Wit van den bloesem, Jasmijnengeur gaat langs Mijn gelaat, en de vrouwen zeiden, dat dan de Messias zou komen. Zoon stukje, waar geen rijmwoorden in voorkomen, lijkt misschien od eerste gehoor nogal aannemelijk, maar wie het gaat ontleden en daarbij bedenkt, dat Maria, de Moeder Gods, dezen nonsens vertelt, moet zich toch wel verbazen over den durf der onnoozelheid! Intusschen is de tirade wel karakteristiek, omdat ze al de beter gebruikte motieven der moderne katholieke poëzie op verkeerde manier overhoop' haalt en ontijdig te pas brengt. Hoe ver is deze quasi-dichterlijkheid, die met witte nachten werkt en met jasmdjnengeur, verwijderd van het waarachtige, en zoo oneindig veel ontroerender leven! Dit typische vervalproduct van de hedendaagsche katholieke begeestering wijst wel heel duidelijk op het gevaar der verdrooming van de godsvrucht: een opoffering van het werkelijke aan hetgeen voor poëtisch wordt aangezien. Gabriël verschijnt nauwelijks, of hij zegt onzin: Er was een moment in Godes Zijn, dat Hij de ranke kelk mocht ontdekken.... Hoe zal men dit teederdoende, maar beteekenislooze geklets verantwoorden bij iemand, die weten wil, welke de gronden van de katholieke volksdevotie jegens de Heilige Maagd zijn? Het Magnificat wordt dan (gelukkig niet op rijm) aangeheven door het „koor der witten", niet, zooals het behoort, door Maria-zelf. Maar het is nu eenmaal een leekenspel en de witten willen ook iets te doen hebben. Ze hebben met voor niets hun gezichtjes laten schminken en engelenkleertjes aangetrokken. Ongelukkigerwijze is er ook een koor der zwarten, en dit zingt, vlak na het Magnificat, de volgende hymne, tekst van Louis Frequin: Eeuwen gaan menschen staan op den kop willen ter top. Bruin en rood willen den dood, den dood ja ja van het Walhalla. Nijd en haat men wil 't kwaad geestelijke nood spelen en brood. Aan ons d' strijd tot d'eeuwigheid Aan satans zijde willen wij strijden. Dit had Carducci niet verdiend! Zijn Hymne aan Satan moge blasphemisch zijn, maar het is tenminste een hymne. De manier, waarop Frequin, die haar overigens naar alle waarschijnlijkheid niet kent (want dit soort dichters weet niet veel) haar hier parodieert, is te gek. Er zijn grenzen in acht te nemen, zelfs in den omgang met den duivel. Maar onze dichter vindt de strofe over „den dood ja ja" zoo fraai, dat hij haar nog eens herhaalt. Verderop protesteeren de witten, als de zwarten hun best doen, brtave meisjes te verleiden, en wat anderszins des zwarten is: Gij liegt, demonische figuur! Die uit het roode hellevuur Gevlucht kwam, om zoekenden te misleiden. Waarop de zwarte even argumentenrijk repliceert: Gij staat te liegen, witte! Het zijn weer de zwarten, die uitroepen: Wij hebben honger! Wij eischen brood. Weg met de witten, wij willen het rood. Het schijnt in de tegenwoordige moraal tot de zonden te behooren, als men constateert, dat iemand Sionger heeft. Hfet eenige, wat Frequin hiertegenover in het midden brengt, is het geduld. Tenslotte verloopt het geval in een lofdicht aan Maria, maar als de zwarten werkelijk honger hebben gehad in het tweede bedrijf, moet men hen beklagen, indien ze eerst na de derde acte iets te eten krijgen. Het beste, dat men met hongerigen kan doen, is hen spijzigen. Dit wordt door den dichter Frequin uit 'n zeker soort poëtische slordigheid vergeten, maar het Evangelie zegt er hier en daar wel iets over. Zijn leekenspel is een van die blijmoedigkatholieke ve([waarloozingen van d/e levende werkelijkheid, in het religieuze, in het sociale, in het algemeen vitale. Voor wat de dichterlijke hoedanigheden betreft, stelle de lezer zich met de aanhalingen tevreden en met het pleizier, dat ze hem, zoo hij voor humor iets voelt, wel zullen verschaffen. Het was weer barl A. v. D. --- Nieuwe onderzoenkingen Over den plantengroei In vele opzichten verschilt het plantaardig leven van het dierlijke. Een der meest opvallende eigenschappen van de plant is haar bijna onbeperkte groei, waardoor zij in tegenstelling met het dier geen begrensden afgesloten vorm bezit, maar een binnen zekere grenzen wisselende verzameling van stengels, bladeren en bloemen. Steeds weer vormen zich nieuwe knoppen en in elk voorjaar ontluiken deze en groeien zij uit door een proces, dat uit celdeelingen en celstrekkingen is opgebouwd. Sinds een tiental jaren heeft de wetenschap over dit plantaardig groeiproces een dieper inzicht geopend en aangetoond, dat de groei beheerscht wordt door „hormonen". In de punt van een kiemplantje van een graankorrel kon men een stof aantoonen, het z.g. auxine, die in de hieronder liggende groeizone dringt en de strekking der nieuw gevormde cellen veroorzaakt. Het auxine is uit stengeltoppen afgezonderd en de chemische samenstelling onderzocht. Vele experimenten wettigden het vermoeden dat het auxine in den top van de jonge scheuten gevormd werd, maar nieuwere onderzoekingen toonen, dat de verhoudingen ingewikkelder zijn. In de eerste plaats bleek het, dat in zaden en vruchten een groote hoeveelheid groeihormoon voorkomt en wel in het z.g. endosperm, het zetmeelhoudend weefsel van den zaadkorrel. Het gehalte aan groeistof in haverkorrels bepaalt de snelheid waarmede het kiemplantje opgroeit erf door het extraheeren van de za,den of wel 't kunstmatig vergrooten van het auxinegehalte kon men de groeisnelheid wijzigen. Uit deze proeven komt de botanicus R. Pohl tot de conclusie, dat er geen productie van groeistof in de stengelpunt plaats vindt, maar dat hierin een voorraad aanwezig is, die voor de ontkieming in het zaad besloten lag. Voortgezet onderzoek, o.a. van den Nederlandschen botanicus van Overbeek, heeft het zeer waarschijnlijk gemaakt, dat de groeistof in de groene bladeren onder invloed van het licht wordt gevormd en vandaar naar de jonge zaadkorrels wordt getransporteerd. Er is dus in de plant altijd een voorraad van 't hormoon aanwezig, die alleen onder invloed van het licht wordt vergroot. Door de reserve-hoeveelheid groeistof kan een plant ook in het donker een tijdlang blijven groeien en omdat bij afwezigheid van licht het weefsel veel gevoeliger is voor de inwerking van het auxine groeien de jonge loten in het donker aanvankelijk sneller, zooals dit bij kiemende aardappelen in een kelder bekend is. De verhoogde gevoeligheid door lichtonttrekking treedt ook op als hooger geleger plantendeelen in het donker worden gebracht. Zoo meent men reeds een ander groeihormoon te moeten aannemen, dat in het donker gevormd wordt en de verhoogde gevoeligheid voor het auxine veroorzaakt. Zijn de chemische processen bij den groei van stengels dus ingewikkelder, dan men aanvankelijk meende, wat den groei der onderaardsche plantendeelen, de wortels, betreft, bestaan er nog vele duistere punten. Een wortel bijv. van het kiemplantje van een graankorrel groeit, evenals de stengel, niet aan de uiterste spits, maar de groeizone bevindt zich op eenigen afstand van het uiteinde. Normaal wordt de celstrekking in deze groeizone geremd door het auxine, dat van uit den worteltop hierin dringt. Door Amlong is nu aangetoond, dat de groeistof in zeer kleine hoeveelheden niet een remming, maar een versnelling van den wortelgroei veroorzaakt. Om een denkbeeld te geven van de gevoeligheid der planteneellen voor de groeistof, moge het feit dienen, dat de remmende werking, die een auxine-oplossing op den groei van een worteltop uitoefent, bij een verdunning van 1 op 6 milliard in een groeibevordering omsloeg. Het blijkt dus, dat de groeistof met recht een hormoon kan worden genoemd, een naam, die oorspronkelijk aan de producten van de klieren met inwendige afscheiding der dieren werd gegeven. Evenals het hormoon van de schildklier in uiterst kleine hoeveelheden met het bloed overal in het lichaam heengevoerd, op de stofwisseling der dierlijke cellen invloed uitoefent, zoo is ook het groeihormoon in uiterst kleine hoeveelheden specifiek op de strekking van jonge planteneellen werkzaam. Langs chemischen weg is dus de plant een eenheid en heeft het eene deel op het andere een invloed. Deze functioneele samenhang door het transport van specifieke sterk werkzame stoffen in uiterst kleine hoeveelheden verzorgd, maakt ook een harmonische regulatie in heti plantaardig organisme en een aanpassing aan gewijzigde omstandigheden mogelijk. Wat bij de plant ontbreekt is het zenuwstelsel met zijn zintuigen en bewegingsorganen, waardoor een zich bewegen en een gewaar worden eerst mogelijk is. Al mist de plant de dierlijke signaleering in het nerveuze verband der lichaamsdeelen, zij is toch meer dan alleen een som van stengels, bladeren en bloemen; zij is een organisme, een levende eermeid. --- 100 jaar Provinciaal Genootschap Herdenking te Den Bosch Een aantal hooge gasten was Maandag verzameld in Den Bosch, waar het Provinciaal Oudheidkundig Genootschap zijn honderdjarig bestaan vierde. Aanwezig waren minister Slotemaker de Bruine, Dr. Visser van het Departement van Kunsten en Wetenschappen, jhr. Beelaerts van Blokland, vice-president van den Raad van State, jhr. van Rijckevorsel, Commissaris der Koningin in de provincie Noord-Brabant, eenige leden der Staten-Generaal, der Gedeputeerde en Provinciale Staten, een aantal burgemeesters en vooraanstaande personen op het gebied van kunst en wetenschap. De plechtige bijeenkomst werd gehouden in de voormalige St. Jacobskerk, die in twee regels °P den balk van het balcon haar eigen geschiedenis vermeldt, haar droeve vernedering tot tuighuis en haar opheffing tot museum van het Genootschap. Jhr. van Sasse van IJsselt, de voorzitter, opende de vergadering met een welkom en dankbare gedachte aan allen, die het Genootschap hebben geholpen en het hebben doen worden tot wat het nu is. Vincent Cleerdin, griffier der Provinciale Staten, hield de feestrede, die een overzicht inhield over een eeuw geschiedenis van Noord-Brabant. 1830 had een kloof geschapen tusschen Noord en Zuid. Noord Brabant droeg in 1837 nog de lasten van den strijd. De toestand was nog niet geconsolideerd, de naam van de provincie herinnert aan de Middeleeuwen, toen er verwantschap bestond met het Zuiden. In 1837 was Brabant zeer arm, het was nog niet bekomen van den Napoleontischen tijd. Brabant was het terrein van groote verwarring, het had een gouverneur, die uit Vlaanderen kwam, maar alles wees er op, dat het gewest bij het Noorden gevolgd zou worden. In dezen tijd kwam André baron van den Bogaert van Terbrugge, een humanist in den geest van Montaigne, met zijn Plan een genootschap op te richten, dat tot taak zou hebben de bestudeering van de geschiedenis van het gewest. Daarnaast werden ook de letteren onderwerp van studie, alsmede een aantal andere wetenschappen, die den bloei der provincie zouden kunnen bevorderen. Er verschenen in den loop der jaren studies over de ontginning van woeste gronden, over het oprichten van suikerfabrieken, over het probleem van den kinderarbeid en de opvoeding der vrouw. Het genootschap heeft in den loop der jaren zeer vele zichtbare resultaten opgeleverd, er kwam een museum, er zijn tal van belangwekkende exposities gehouden, er werd een boekerij opgericht, er werden tal van waardevolle monografieën uitgegeven, maar het groote is nog niet geschied, het eigenlijke werk van het Genootschap is nog niet volbracht: steeds ontbreekt nog de groote synthese der gewestelijke historie waar v. d. Bogaert reeds naar uitzag. Misschien is dit maar goed, omdat de tijd daarvoor nog niet is aangebroken. Er ontbreken nog te veel gegevens, vooral uit de Middeleeuwen. En wat is Brabant zonder de Middeleeuwen? Maar het Genootschap heeft zijn plaats ingenomen in Brabant, want de geschiedenis van dit gewest zal niet kunnen worden geschreven zonder het Genootschap. Het heeft een groote taak, want het moet in dezen tijd zijn de wachter over de cultuur en de historie van het gewest. Minister Slotemaker de Bruine bracht daarna zijn gelukwenschen over. Het nationalisme, het provincialisme en het localisme hebben ieder hun eigen taak. Het gaat om het verband tusschen het geheel en de steden. Het provincialisme moet karakter geven aan het geheel. In 1837 oriënteerde Brabant zich naar het Noorden, dank zij het Genootschap. Thans is Brabant — aldus de minister — een stuk van Nederland en heeft voor Nederland een taak te vervullen en wel om voor het vaderland levendig te houden alle elementen van volksleven, die speciaal Brabantsche eigendom zijn. Vervolgens werden aan den minister, aan den commissaris der Koningin en aan jhr. van Sasse van IJsselt de zilveren herdenkingsmedaille van het Genootschap aangeboden. Het bestuur had een groot aantal gelukwenschen in ontvangst te nemen uit alle deelen van het land en uit alle kringen van wetenschappelijk gebied. Des avonds vereenigde een aantal genoodigden zich aan een feestmaal. --- Nieuwe Uitgaven HET KERKELIJK JAAR IN BEELD EN VERKLARING, door Pius Parsch, vertaling Zusters H. Graf, Nijmegen. — Uitg.: A. J. van Dongen — Raamsdonksveer, 1937. „Liturgisch" Nederland kan hier weer blij mee zijn. Dit is geen boek, maar wel een rijke bron van geestelijke kennis en van Godsvrucht, een heele, populaire, glasheldere cursus over het Kerkelijk Jaar. Het zijn de bekende „Kirchenjahrsbilder" van Klosterneuburg, waarvan er in de Duitsche landen al duizenden verspreid waren. Een kleine honderd keurige prentjes, veelkleurige symbolen, geteekend op devotieprentjes, symbolen, die samenvatten in één adem, wat de tekst aan de achterzijde over het feest heeft uiteengezet. Ze zijn onderverdeeld in drie mapjes, volgens de drie Tijdkringen: Kersttijd, Paaschtijd, Na- Pinkstertijd De drie Kartonnetjes leveren een plaatje van alle voorname liturgische feestdagen. Het feest wordt in het kort verklaard en besloten wordt met een samenvattende kernspreuk. De voorzijde geeft het feest in teekening, met er onder een of anderen schoonen tekst uit het Officie of de H. Mis. Parsch noemt dit terecht een „heel nieuwe wijze van overweging", die ook de zintuiglijke waarneming in dienst stelt, om zich zelf van een diepere gedachte te doordringen. En waarlijk, niet alleen „de eenvoudige man" zal er van genieten. In Oostenrijk, enz. werden ze op allerlei wijzen gebruikt. Priesters legden ze bij 5 of 6 tegelijk in hun Brevier, kloosterlingen in hun mis- of meditatieboek; anderen timmerden er een triplex standaardje voor op schoorsteen of bureau, zoodat ze bij wijze van kerkelij ken kalender het voorste er telkens bovenuit konden trekken en het weer achteraan inschuiven. De plaatjes kunnen veel dienst doen in liturgische cirkels of bonden, het onderricht op school en katechismusles en kunnen ook zeer geschikt als belooning afzonderlijk worden uitgereikt. Deze uitgave sluit geheel aan bij de vertaling van Parsch' Het Jaar des Heren (Van Rossum), van het Romeinsche Brevier (Brépols) en van de vorige schoone uitgave van Van Dongen, De acht liturgische Gebedsuren. De laatste twee vertalingen zijn het werk van dezelfde Zusters. Auteur, vertalers en uitgever mogen weer geprezen worden. De matige prijs kan voor ruime verspreiding geen beletsel vormen. A. B. --- Sociale dag te Tilburg Op Dinsdag 16 Maart a.s. organiseert de sociale studieclub „De Tribune" der studenten aan de R.K. Hoogeschool te Tilburg, een socialen dag. Te dezer gelegenheid vindt om 8 uur in de groote zaal van „Modern", Heuvel, een plechtige vergadering plaats, waarop als sprekers zullen optreden: Zeereerw. pater Jac. Jacobs M.S.C, uit Heerlen over „Sociale Liefde" en de Zeereerw. pater Ludovicus O.M.Cap uit Tilburg over „Sociale Rechtvaardigheid". Tevens verschijnt bij deze gelegenheid een sociaal nummer van het Tilburgsch studentenweekblad „Viking", waarin artikelen zullen verschijnen van prof. mr. E. G. J. Gimbrère, Prof. dr. M. J. H. Cobbenhagen, Prof. dr. F. A. Weve 0.P., van de sprekers op den socialen dag, van den moderator van het Tilb. stud. corps, drs. Fr. van Miert en van den praeses van „de Tribune", C. A. Braun. --- Wet en rechtspraak Radiomuziek en Auteursrecht En hoe met de gramofoon? Wij kennen allen Pranz Lehar en zijn schwungvolle muziek. Onwillekeurig stellen wij hem ons voor als iemand, die overvloeit van romantiek en gemoedelijkheid, als iemand, die het leven licht neemt en wenscht, dat zijn medemenschen dit eveneens doen. In het laatste nummer van het Weekblad van het Recht (27 Februari 1937) is echter een vonnis opgenomen van den Kantonrechter te Rotterdam, dat denzelfden Lehar van een andere zijde laat zien. In September 1935 had de zender Hilversum de première van de Tsarewitz uitgevoerd, en een caféhouder te Rotte:-dam had zijn publiek willen opvroolijken door deze uitzending met zijn radiotoeste! op te vangen. Op eenigerlei wijze kwam dit „ongekende" feit den heer Lehar ter oore! Weg romantiek! Weg gemoedelijkheid! De heer Lehar dagvaardt den caféhouder tot betaling van schadevergoeding, omdat hij „immers" geen toestemming tot deze verspreiding van zijn muziekstuk had gegeven. Het „publiekelijk ten gehoore brengen van het uitgezonden werk door middel van een aan een radio-ontvangtoestel aangesloten luidspreker" zou volgens hem een nieuwe uitvoering van het muziekwerk opleveren. En hiervoor was dan zijn toestemming noodig- geweest, bij gebreke waarvan nu zijn auteursrecht geschonden zou zijn. Niet alleen den operetteliefhebbers zal "t zeer doen, den heer Lehar te zien afdalen uit het Land des Lachelns tot dat van al dan niet gezegelde dagvaardingen en van listige conclusies, ook den jurist doet het niet weldadig aan: een klein kind kan met den klomp aanvoelen, dat het standpunt van Lehar er naast is. Op het eerste gezicht is diens argirmentatie echter zeer spits gevonden. Hij trekt een parallel tusschen het uitgeven van een muziekwerk en de werkzaamheid van een zender en vergelijkt dan verder de handeling van den caféhouder, bestaande in het afstemmen op Hilversum in de gezegde omstandigheden, met het van het blad spelen door een pianist. Het zal bekend zijn, dat het in het openbaar uitvoeren van een werk, waarop auteursrecht rust, verboden is, indien men geen toestemming heeft van den auteur of diens rechtsopvolger. Deze toestemming' pleegt niet gratis te worden gegeven! Het opvangen door een radiotoestel in het café zou dus een nieuwe uitvoering zijn. De Rotterdamsche Kantonrechter was het hier op de eerste plaats al niet mee eens: ..Hetgeen door den luidspreker wordt ten gehoore gebracht, kan geen nieuwe uitvoering van het werk worden genoemd, daar het slechts is het ten gehoore brengen van de eerste uitvoering. De luidspreker plus de techniek van het zendstation is slechts een instrument, om de voor het publiek bestemde uitvoering ook inderdaad voor het publiek hoorbaar te maken, of in wijderen kring hoorbaar te doen zijn." En inderdaad, de uitvoering geschiedt in de studio te Hilversum en hiervoor is de toestemming van Lehar dan ook absoluut noodzakelijk. Het opvangen dezer uitvoering is verder vrij, men kan zeggen, dat de houders der radioapparaten geheel de vrije beschikking hebben over de opgevangen geluiden. Het heele doel der ufcvoering is, dat „men er naar luistert, wie of waar is indifferent, zoo dus ook, of men dit nu in een café of in een huiskamer doet, eenmaal gegeven deze publieke uitvoering. Hieruit volgt, dat de Kantonrechter ook de vergelijking van uitzenden met uitgeven, en xafa opvangen en het spelen van een pianist niet kon accepteeren: deze parallel „kan naar onze meening aan een juist inzicht in deze kwestie slechts in den weg staan, wijl tusschen de werkzaamheid van een zender en het uitgeven van een muziekstuk naar ons oordeel geen enkel hier ter zake doend punt van vergelijking kan worden aangenomen. Het uitgeven van een muziekstuk toch maakt het mogelijk, dat dit werk wordt ten gehoore gebracht; de radiozender heeft een geheel andere functie: hij zendt het werk uit, dat ten gehoore wordt gebracht, terwijl het wordt verklankt. „De pianist, die het uitgegeven muziekwerk van het blad speelt, voert het uit (eigen uitvoering) ; hij, die den luidspreker bedient, maakt slechts de uitvoering hoorbaar, die een ander geeft." Zeer duidelijk is hier uiteengezet, dat „de voordracht, op- of uitvoering of voorstelling in het openbaar" (art. 12, 3e Auteurswet) geschiedt door het orkest en het gezelschap, dat te Hilversum concerteerde, en dat het opvangen slechts iets pa.ssiefs is, iets, dat men met geen mogelijkheid tot iets actiefs, tot opnieuw uitvoeren met name, kan maken. Het ware waarlijk al te dol, van iederen caféhouder etc. te vergen, dat hij, alvorens aan het radioknopje te mogen draaien, zich eerst zou moeten gaan vergewissen, of hij niemands auteursrecht schendt. In dit verband wijzen wij nog op iets, dat ook even is aangestipt door den Kantonrechter van Rotterdam. Wordt van een muziekstuk, waarop auteursrecht rust, een gramofoonplaat gemaakt, dan zou men kunnen twijfelen aan de gerechtigdheid van een caféhouder etc. zulk een plaat in het openbaar te laten afdraaien. Hier zou wellicht van een nieuwe uitvoering sprake kunnen zijn en zou men misschien een parallel kunnen trekken met den pianist, die van het blad speelt. Wat inhoud betreft moge de uitvoering op de plaat dezelfde zijn als de oorspronkelijke door het orkest etc., niet te ontkennen valt, dat het afdraaien van een plaat na de opname, hiervan g«eheel los staat, geheel zelfstandig is. Hierin ligt juist een groot verschil met de radio, en dit verschil ia in de gestelde vraag van primair belang. Mogen caféhouders er dus op letten, dat zij door in hun café de naald op hun gramofoonplaten te laten draaien, hiermee niet tevens in de teere auteursteenen van eenlgen kunstenaar prikken! Zij hebben dan veel kans er dan niet zoo goed af te komen, als de „radio-spelende" caféhouder. Componisten leven niet altijd in hoogere of in operette-sferen. --- Pater Marcolinus O.P. Op Donderdag 11 Maart a.s. hoopt de Z. E. Pater Marcolinus Houtmortels te Venlo, het 40--jarig priesterfeest te herdenken. De jubilaris werd geboren op 24 Maart 1871 te Roermond. Hij studeerde aan het Bisschoppelijk College te Roermond en trad op 15 October 1890 in de Orde der Paters Dominicanen. Een jaar later deed hij zijn professie. Zijn verdere studies voltooide hij aan het college der Paters Dominicanen te Venlo en te Düsseldorf, in welke laatste plaats hij op 11 Maart 1897 zijn H. Priesterwijding ontving, uit de handen van Mgr. Fischer. Op 11 Juli 1893 werd hij vanuit Düsseldorf verplaatst naar het Dominicanenklooster aan de Kleine Beekstraat te Venlo, waar hij sindsdien onafgebroken werkzaam bleef. Pater Marcolinus was o.m. verbonden als leeraar aan het gymnasium der Dominicanen te Venlo, waar hij les gaf in de Fransche taal en Godsdienstonderwijs. Verder was hij jaren lang Magister der Broeders. Ruim 15 jaren bekleedde hij het ambt van subprior. Naar buiten trad hij vooral op den voorgrond als adviseur der R.K. organisatie van P.T.T.-personeel. Het zal den Pater op den dag van zijn priesterfeest zeer zeker niet aan blijken van belangstelling ontbreken. ---