f ADVERTENTIE) B_______-^_-__-__-____» Inventum zorgt voor behaaglijke warmte De verrijdbare Inventum vloeistofloze paneelradiator brengt overal snel warmte. Met of zonder thermostaat. v.a. ƒ 155,--imnn_ _iJ --- Apollo 9 oefent grondig voor maanlanding (Van onze redacteur ruimtevaart) '■ÜIDEN, 27 jebr. — Tijdens de 'fmende tiendaagse vlucht van * Apollo-9 worden alle manoeu*cs, die mettertijd nodig zijn *or een maanlanding, nage*o.s_ door de Amerikaanse James A. McDim, David R. Scott (beiden met ?ft Gemini op hun naam en bei- N kolonel van de luchtmacht) * de ruimtedebutant en burger- Russell L. Schweick- I J*dur_nde hun tiendaaigse vlucht om jaarde in bainen waarvan de hoogte lieert van 200 tot 500 kilometer zul? ze voorts enkele ruimtewandelingen j^Ken en manoeuvres uitvoeren die J^tertijd nodig kunnen zijn wanneer ?« tijdens de eigenlijke maanlandings''eht noodsituaties voordoen. Poneer de Saturm de combi! ]*Fe van Apollo servticemodule en eenmaal in een baam om de fde heeft gebracht op ruim 200 km (nog geen kwartier na de landing op 28 februari om 17.00 uur Nelamdse tijd) wordt de maantaxi uit beschermde derde Saturnustrap ge_l_i 7r.aU flat, in de eerste strip bfl ' vorige artikel was uitgebeeld. Ge- Jende enige d-ugen worden daarna de ■temen van de drie Apollo-componen- P gecontroleerd. Inmiddels wordt de rte Sa.urnustrap weer ontstoken, als Fjulatie van de sitoot die mettertijd FJ de Apollo gegeven moet worden r°t het bereiken van een maanbaan. ■ "^rrnee wordt ook dit stadium getest Wordt de rakettrap tevens weggenen uit de baan waarin de Apollo ~t vliegen zodat deze trap geen hm?-? bij de andere operaties kan ople'fen. JJ op de derde dag van de vlucht 2»n Scheickart en McDivitt door de Foindirag tussen Apollo en maantaxi [*e maantaxi kruipen. Ook tijdens de f*nlandir_gsvlucht gebeurt dit pas op ; derde daig wanneer de Apollo-cotnjjatie een baan om de maan heeft J*ikt. De baan van de combinatie is in een clips waarvan de Jj'Ste varieert van 213 tot 500 kilomep dit teneinde de afrem-operatie te rj^en nabootsen, die de maantaxi Ptertijd losgekoppeld van de Apollo Pl, de maan moet maken. Voor f laatste operatie wordt de motor van i^haantaxi ruim zes minuten in wer- JjB gesteld. Apollo en maantaxi blijft echter bij deze proef aan elkaar bonden. Na het bereiken van een nieuwe baan op 245 km hoogte gaan de twee taxi-inzittenden weer terug naar de Apollo waarin Scott enige uren alleen heeft vertoefd. --- Wandeling Schweickart en McDivitt gaan op de vierde dag andermaal in de maantaxi waarna Schweickhart buitenom naar de Apollo terugkeert tijdens de eerste ruimtewandeling van deze vlucht. Dit kan als oen repetitie worden gezien voor hej uitstappen van de ruimtevaarder op de maan. Schweickart blijft twee uur in de ruimte, voert daarbij allerlei experimenten uit, maakt foto's en heeft •bovendien een actief aandeel in een directe televisieuitzending naar de aarde. Hij blijft met een kabel aan de ruimtevaartuigen verbonden. De spannendste fase van de komende vlucht volgt op de vijfde dag, wanneer de bemande maantaxi zich van de Apollo-combinatie zal losmaken en op eigen houtje een uitstapje gaat maken gedurende ongeveer zes uur, dezelfde tijd dat mettertijd Apollo en maantaxi los van eikaair zullen zijn tijdens de eigen-' lijke maanlandingsoperatie. Wanneer zij Scott eenzaam in zijn Apollo hebben achtergelaten ontsteken de maantaxi-passagiers de hoofdraket waardoor zij op vrij grote afstand vam de Apollo komen. Na vele manoeuvres en capriolen in een eigen baan om de aarde moeten zij een positie ten opzichte van de Apollo opzoeken, die overeenkomt met de positie van de maantaxi od de maan ten opzichte van de om de maan cirkelende Apollo. Vanuit die positie wordt een start van de maan gesimuleerd, waarbij het „lanceerplatform" in de ruimte achterblijft. De maantaxi moet dan de Apollo weer opzoeken en enteren, waarna Schweickart en McDivitt „binnendoor" overstappen in de Apollo. De maantaxi wordt vervolgens ontkoppeld en door een laatste ontbrandimg van de raketmotor verder weg de ruimte ingestuurd, waar hij aan zijn lot wordt overgelaten. --- Terugkomst Drie dagen hebben de Apollo-astronauten daarna nog de gelegenheid allerlei experimenten uit te voeren gedurende de gesimuleerde tijd van de terugkomst uit een maanbaan naar de aarde. Negen dagen, 22 uur en 40 minuten na de start meeten zü op 9 maart om ruim kwart over twee des middags Neder- j landse tijd landen in de Atlantische I oceaan, 1600 kilometer ten oosten van Kaap Kennedy vanwaar zij zijn gestart. Een leek zou geneigd zijn te denken, dat al dergelijke ingewikkelde en ge- I vaar opleverende capriolen niet nodig waren geweest indien een eenvoudiger systeem voor een maar-reis was gekozen: een maanvaartuig rechtstreeks vanaf de aarde naar de maan zenden en zonder poespas rechtstreeks retour. Dan worden inderdaad allerlei gecompliceerde operaties vermeden, maar voor een dergelijke „simpele" reis is een veel zwaardere lanceerraket nodig dan beschikbaar is. Het volledige maar_schip en niet slechts een „taxi" met beperkt vermogen moet dan op de maan landen, dus met een veel krachtiger motor ten koste van veel meer brandstof afremmen en zichzelf weer lanceren. Dit betekent ook dat het maan-lanceringsplatform veel zwaarder moet worden uitgevoerd. Het is de vraag of de maanbodem voldoende weerstandskracht biedt om een dergelijke zware constructie niet gedeeltelijk te laten wegzakken en het lanceerplatform onvoldoende stabiliteit te geven, vooral bij de veel grotere stuwkracht die nodig is om een zwaar ruimtevaartuig van de maan te laten starten. Overigens is de procedure die thans gevolgd wordt echt niet zo ongewoon. Wanneer u thans een transatlantische vlucht maakt met. een plaatsje in Amerika als doel van uw reis, verwacht u ook niet dat het straalpassagiersvliegtuig u op de dremffel van uw bestemming aflevert. U landt dan op een groot vliegveld (vergeleken met de parkeerbaan om de maan) om vandaar met een kleiner vervoermiddel (meestal zelfs meer dan één) uw bestemming te zoeken. Helaas zijn er in een baan om de maan nog geen taxi's voorhanden, zodat die in dit geval door het „transatlantische vliegtuig" (de Apollo) moet worden meegenomen. Het is in wezen dus een heel „gewoon" reisschema, dat naar een verre bestemming wordt uitgevoerd. --- NEDERLAND I VANAVOND OP UW SCHERM •*5 uur: Schooltelevisie Praktijkrekenen (2a) Beeldverhaal van de kerk (8) Praktijkrekenen (2b) "0 uur: Schooltelevisie Kijk, als je tekent zie je meer (7) Engelse les (21) rs* uur: K. De fabeltjeskrant .■*• uur: Journaal "7 uur: K. Julia Tot ziens, maat, welkom *1 uur: Info , Advies- en informatierubriek .'"0 uur: Journaal uur: Sportpanorama g Cyclocross "' uur: Muizen en mensen Toneelstuk van John Steinbeck. Thema: De strijd om het bestaan in de crisisjaren. Met Jan Blaaser, Maxim Hamel, Robert Sobels, Rita Maij réchal, Otto Sterman e.a. ' uur: Televizier i Actualiteiten j'Jj uur: Journaal '^ uur: Teleac Groenteteelt onder glas, deel 4. Bestrijdingsmid. delen. --- NEDERLAND II j uur: K. De fabeltjeskrant IjjJJ uur: Jonrnaal '^ Uur: Scala Nieuws uit de dagbladen, film, kunst, Den Haag <, vandaag uur: K. Het spook en mevrouw Muir i. De amoureuze verhalen van de kapitein Qn \ " uur: Journaal ■3 uur: xhe Pentangle Bekende Britse beatgroep die in korte tijd beroemd werd 20.35 uur: K. De dief van Washington ■ Een vorstelijke diefstal 21.25 uur: Deze maand Actualiteiten 22.20 uur: Kenmerk-laat 22.50 uur: Journaal --- DUITSLAND I 16.35 uur: Journaal 16.40 uur: De papieren duif Korte film uit Bulgarije 17.00 uur: Luis Trenker vertelt. 17.20 uur: Rond de manege met Klaus Havenstein naar het circus 17.55 nur: Journaal 18.00 uur: K. Spelen met poppen 18.04 uur: K. Frankrijk door Franse ogen gezien 18.25 uur: K. De supersnuf f elaar 18.40 uur: Hier und heute 19.20 uur: K. Lieve oom Bil] 20.00 uur: Journaal 20.15 uur: Elf jaar en een dag Duitse speelfilm uit 1963. Een moeilijke driehoeksverhouding en een geheimzinnig verkeersongeluk. Met o.a. Ruth Leuwerik 21.55 uur: Che Guevara — mythe en werkelijkheid Reportage 22.40 uur: Journaal --- DUITSLAND II 17.30 uur: Journaal 17.35 uur: ■ Filmnieuws 18.05 uur: De draaischijf Magazine voor de vrije avond 18.40 uur: Finke & Co Vandaag: Slampamperij 19.10 uur: Omheind TV-spel. De geschiedenis van een eenzaam mens 19.45 uur: Journaal 20.15 uur: K. Het gulden schot Met Vico Torriani, Margit Schramm, Dunja Rajter en Cliff Richard. Aansluitend kort journaal 21.45 uur: Journalisten vragen — politici antwoorden 22.45 uur: Journaal --- STRIP BOVEN: 3. — Bij de maan aangekomen zweeft de maantaxi op de remraket boven het maanoppervak, heen en weer gaand op de stuurraketten op zoek naar de ideale landingsplaats. 10. — Verticaal zonder werking van de raketten worden de laatste meters tot het maanoppervlak in vrije val afgelegd. De verende poten zorgen voor een behouden landing. 11. — Op de maan (voorgesteld door het grijze vlak) zal slechts één ruim. tevaarder tegelijk de maanbodem betreden, terwijl de andere voor verbindingen en controle in de maantaxi blijft. 12. — De hoofdraket stuwt na een verblijf van drie uur op de maan de maantaxi weer naar de ruimte. Een deel blijft als lanceerplatform op de maan achter. 13. — Hoofdraket en stuurraketten brengen de maantaxi naar de baan waarin de Apollo om de maan is blijven cirkelen toen de twee maanreizigers hun opdrachten uitvoerden. 14. — Zeer nauwkeurig moet worden gemanoeuvreerd met behulp van alle raketten van de maantaxi om een ontmoeting met de Apollo tot stand te brengen en te enteren" --- DUITSLAND III 19.00 uur: Goede avond. 19.05 uur: Klaas Vaak 19.10 uur: Uitzending voor Turken 19.20 uur: Nieuws uit Noordrjjn-Westfalen 19.30 uur: Prisma van het westen 20.00 uur: Journaal 20.15 uur: Wereldprisma 20.30 unr: Psychologie van alledag 9. Leren, aanpassen, prestatie 21.00 uur: Op atelierbezoek. 21.30 uur: Journaal 21.35 uur: Commentaar 21.40 uur: Voordracht Short story „Het strijkkwartet" van Virginia Woolf. --- Schets van capriolen in ruimte STRIP BENEDEN: 15. — Wanneer de entering tot stand is gebracht, stappen de twee maanreizigers zo -mogelijk weer binnendoor over in de Apollocapsule, die voor de terugkeer naar de aarde moet zorgen. 36. — De Apollo koppelt los van de maantaxi door de werking van de stuurraketten. De maantaxi wordt verder in een baan om de maan achtergelaten. 17. — Met behulp van de stuurraketten wentelt de Apollo-combinatie 180 graden om in een goede positie te komen voor de terugreis naar de aarde. 18. — De hoofdraket van de servicemodule stoot de Apollo uit de maanbaan in een baan naar de aarde. De rest van de operatie is langzamerhand routine geworden en eindigt met een daling in zee. --- Meest riskant Het meest riskante stadium in de onderneming zal de maanlanding zelf en de terugkeer naar de Apollo zijn. Het is denkbaar dat de landing zelf mislukt, de inzittenden van de maantaxi om het leven komen, en de ene overgebleven ruimtevaarder in de Apollo een eenzame terugkeer naar de aarde zal moeten trachten uit te voeren. Ook is het mogelijk dat de maantaxi wel landt maar niet meer kan starten, of dat de start zodanig verloopt, dat de bemande maantaxi de Apollo niet meer kan bereiken. In deze beide gevallen zal de inzittende van de Apollo ook op een gegeven moment het loodzware besluit moeten nemen, zijn ten dode gedoemde kameraden achter te laten en zelf naar de aarde terug te keren. Zulke dramatische situaties behoren niet tot de onmogelijkheden, maar het zijn juist de meest rigoureuze repetities als tijdens de komende vlucht, die de risico's op dergelijke drama's tot een minimum trachten te reduceren. De ruimtevaarders weten trouwens zelf zeer goed, dat niet iedere vlucht een succes kan zijn en dat gevaren bij iede» re vlucht dreigen. Wanneer de proefvlucht van de Apollo feilloos verloopt zal dit voorlopig de laatste Amerikaanse bemande ruimtevucht in een baan om de aarde zijn. In april of mei volgt de vlucht van de Apollo-10 om de maan. Aanvankelijk was de bedoeling, dat daarbij de maantaxi alleen een scheervlucht op slechts 100 meter hoogte over het maanoppervlak zou maken. Geruime tijd geleden is echter al besloten, dat eventueel tijdens deze vlucht al een werkelijke landing wordt uitgevoerd. Blijft het bij een scheervlucht dan moet de eerste landing beproefd worden tijdens de vlucht van de Apollo-11 tussen 15 en 22 juli of tussen 14 en 21 augustus. Men heeft voorts maanlandingen geprojecteerd tijdens vluchten van de Apollo nummers 12 en 13, geprojecteerd voor september en november van dit jaar. In 1970 volgen nog twee maanlandingen met de Apollo's 14 en 15. Pas in 1971 worden de vluchten om de aarde hervat in het kader van de „toepassingen-Apollo" die ondermeer de inrichting van semi-permanente ruimtestations beogen. Hierin zullen ruimtevaarders van een tot twee maanden in de ruimte vertoeven. De commandant van de Apollo-9 James A. McDivitt is 39 jaar. Hij heeft technische wetenschappen gestudeerd en was testpiloot. Als oorlogsvlieger maakte hij 145 vluchten in de Koreaanse oorlog. In september 1962 trad hij toe tot het astronautenteam en in juni 1965 maakte hij oen vierdaagse ruimtevlucht in de Gemini-4 samen met de eerste Amerikaanse ruimtewandelaar Edward White die later omkwam in de fatale brand in een Apollo-capsule in januari 1967. McDivitt is gehuwd en vader van vier kinderen. David R. Scott (36 jaar) heeft eveneens een technische opleiding gehad en is ook testpiloot geweest. Hij kwam in oktober 1963 bij het astroiiautenteam en maakte in maart 1966 een vlucht met de Gemini-8. Deze vlucht had drie dagen moeten duren maar er trad een noodsituatie op na entering van een Agenaraket waardoor de vlucht met een noodlanding in de Pacific eindigde. Commandant van deze Gemini was Neil Armstrong. Scott is getrouwd en heeft een zoon en een dochter. De enige burger-astronaut Russel L. Schweickart is 33 jaar en debuteert in de ruimte tijdens de komende Apollovlueht. Hij heeft een technologische opleiding en heeft onderzoekingen verricht op het gebied van de fysica in de hogere lagen van de atmosfeer en de astronomie. Hij is tweemaal enige jaren piloot bij de luchtmacht geweest. Ook hij is gehuwd en heeft vijf kinderen. --- BELGIE (NEDERLANDS) 18.30 uur: Duitse les 18.55 uur: Klaas Vaak 19.00 uur: Tienerklanken Eerste uitzending van de nieuwe debatwedstrijd: Tatertijd 19.35 uur: Politieke tribune De Volksunie (V.U.) 19.50 uur: Keurig Frans 19.52 uur: Zoeklicht 19.57 uur: Mededelingen 20.00 uur: Journaal 20.25 uur: De Forsyte Saga Feuilleton. Negende deel: „Het legaat" 21.15 uur: Het gelukkige kind (III) Hierin wordt het kind van 3 tot 6 jaar gevolgd 22.00 uur: Première Fragmenten uit de nieuwste films 22.40 uur: Journaal --- BELGIE (FRANS) 18.05 uur: Journaal 18.10 uur: Voor de kinderen 18.55 uur: Protestantse uitzending 19.25 uur: Tartine — Onder de meetlat 19.30 uur: Allo Police TV-reeks 20.00 uur: Jonrnaal 20.30 uur: Who done it? Film van Basil Dearden en Michael Ralph (Engeland, 1956) met Benny Hill, Belinda Lee, David Kossoff en Garry Marsh 21.50 unr: Ballet Baudelaire, van M. Béjart, uitgevoerd door het ballet van de XXste eeuw. 23.10 nnr: Journaal --- Kom er ACHTer Tussen de tekening boven en die hieronder bestaat ogenschijnlijk : geen verschil. Ogenschijnlijk — want bij nadere beschouwing blij- ï ken er toch wel een paar kleine verschillen te bestaan, acht in getal. Zoek ze uit en controleer aan de hand van de uitslag, die : elders in dit nummer staat, of u een gewiekst speurder bent. ■ --- Iuister vandaag naar HILVERSUM I. 402 m. ochtend AVRO: 7.00 Nieuws 7.10 Ochtendgymnastiek 7.20 Stereo: Lachte grammofoonmuziek. VPRO: 7.54 Deze dag. AVRO: 8.00 Nieuws 8.11 Radiojourn. 8.20 Stereo Lichte grammofoonmuziek (8.30-8.33 De groenteman) 8.50 Morgenwijding 9.00 Stereo: Moderne orkestmuz. (gr.) 9.35 Waterstanden 9.40 Schoolradio 10.00 Voor de kleuters 10.10 Arbeidsvitaminen (gr.) (11.00-11.02 Nieuws) 11.30 Stereo: Viool en piano: populair-klassieke muz. 11.55 Beursberichten. --- middag 12.00 Stereo: Licht instrumentaal ensemble met zangsoliste 12.26 Mededelingen t.b.v. land- en tuinbouw 12.29 Pauzetheater: liedjesprogramma 13.00 Nws 13.11 Radiojourn. 13.30 't Muzikantenuur: I. Blazers van de Koninklijke Militaire Kapel: moderne muziek; 11. Stereo: Omroepkamerkoor: oude en moderne liederen. IH. Kerkorgelconcert: klassieke en moderne muziek 14.30 't Is Historisch: programma over geschiedenis en archeologie 15.00 Voor de zieken 16.00 Nieuws 16.02 Inleiding tot muziekbegrip, muzikale lezing 16.20 Stereo Meesters op de Cel (U): klassieke kamermuz. (opn.) 17.00 Amateurs musiceren: mandoline- en harmonie-orkest. 17.30 Voor de jeugd 17.55 Mededelingen. --- avond 18.00 Nieuws 18.16 Radiojournaal 18.20 Uitzending van de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie 18.30 Stereo: Licht instrumentaal ensemble (opn.) 18.50 Gesproken brief 18.55 Voor de kinderen 19.00 Knipperlicht: programma voor alle weggebruikers 19.30 Nieuws. IKOR: 19.35 Kerk veraf en dichtbij 19.40 Avondgebed. AVRO: 20.05 Stereo: Radio Filharmonisch orkest en zangsoliste: klassieke en semi-klassieke muziek 21.35 Russische roulette, hoorspel 22.30 Nws. 22.38 Radiojourn. 22.55 Ik hoor, ik hoor wat U niet hoort: lezing met grammofoonplaten 23.30 Stereo: Bas en piano: klassieke liederen (opn.) 23.55-24.00 Nws. --- HILVERSUM II. 298 m. ochtend KRO: 7.00 Nieuws 7.10 Het levende woord 7.15 Badinerie: klassieke, semiklassieke en moderne muziek (gr.) (7.30 Nieuws 7.32 Actualiteiten 7.50 Overweging 8.00 Nieuws) 8.30 Nieuws 8.32 Voor de huisvrouw (9.00-9.10 Gymnastiek voor de huisvrouw) NRU: 10.00 Wat heeft dat kind?, pedagogische lezing 10.20 Stereo: Muziek uit de Barok (gr.) KRO: 11.00 Nieuws 11.02 Voor de zieken 11.55 Mededelingen. --- middag NCRV: 12.00 Los-Vast: gevarieerd programma (12.15 Boekbespreking 12.26 Mededelingen t.b.v. land- en tuinbouw; 12.30 Nieuws 12.41 Actualiteiten 12.50 Middagpauzedienst) 14*.00 Stereo: Lichte orkestmuz. (gr.) 14.15 Stero: Chansons (Gr.) 14.30 Klassieke en moderne harpmuziek (opn.) 15.00 Hervormde middagdienst. NRU: 15.30 Meer over minder: een programma met meer informatie over mensen en dingen die minder op de voorgrond treden. (16.00-16.02 Nws.) NCRV: 17.45 Sportactualiteiten. --- avond 18.00 Tijd vrij voor muziek en vrije tijd: oude koormuziek en fanfaremuziek 18.30 Nieuws en weerpraatje 18.46 Actualiteiten 19.05 Spektrum: nieuws uit de protestants christelijke organisaties. 19.20 Stereo: Muziek van het Leger des Heils (gr.) 19.35 Country and Western muziek 20.00 Stereo: Sil de Strandjutter, seriehoorspel 20.25 Stereo: Steravond: gev. programma 21.40 Lichte grammof oonmuz. 21.50 Kerkorgelconcert: klassieke, semi-klassieke en moderne muziek (opn.) 22.20 Avondoverdenking 22.30 Nieuws 22.38 Parlement 22.45 Onvoorzien, de sluitpost van de dag 23.55-24.00 Nieuws. --- HILVERSUM III. 240 m. en FM-kanalen ochtend NCRV: 9.00 Nieuws 9.02 Voor de zieken. 9.40 Zzzoef....: instrumentaal programma 10.00 Nieuws 10.03 Muziek bij de koffie: licht platenprogramma (11.00 10.00 Nieuws 10.03 Muziek bij de koffie: licht platenprogr. (11.00 Nieuws). --- middag NRU: 12.00 Nieuws 12.03 Felix Meurders KRO: 13.00 Nieuws 13.03 Actualiteiten 13.08 TNT: licht platenprogramma 14.00 Nieuws 14.03 Pop-In 15.00 Nieuws 15.03 Holster: Pop- cm. countrymuziek 16.00 Nieuws 16.03 lOßßßrrrr.... hitparade 17.00 Nieuws 17.02 Actualiteiten 17.07-18.00 Draaijijofdraaiik: verzoekplaten. --- REGIONALE OMROEP ZUID 19.00 Nieuws; 19.10 Rendez-vous in de Limburgse Jazz Sociëteit. Het Jazz-concours om de Nat. Dixieland Trofee 1968 te Geleen; 19.30 Journaal vam de KAnst en z0... 20.00 Sluiting. ---