De nieuwe Duitsche wetten En de openbare orde I:"t"-\€ nieuwe Duitsche huwelijkswetten 1 hebben wel zeer sterk in het licht ge- J steld, hoe zeer het het Derde Rijk ernst is met zijn rassentheorie. Zij hebben ie duidelijk aangetoond, dat deze theon ook buiten de Duitsche grenzen haar onbelangrijke consequenties kunnen ; hebben. De Nederlandsche rechter kan nu \ eenmaal op verschillende wijzen geroepen ! Worden buitenlandsch recht toe te passen, ! kan dus ook bij gelegenheid geroepen worden Duitsch recht toe te passen, waaraan de onderscheiding der rassen ten grondslag ligt. In verband met de Duitsche huwelijkswetten bleek reeds, hoe een internationaal Verdrag op het terrein van het privaatrecht een zeer geëigend middel kan zijn den Nederlandschen rechter deze verplichting tot toepassing van buitenlandsch recht ep te leggen. Doch behalve uit een concreton verdragsregel kan deze verplichting ook Voortvloeien uit het algemeen aanvaarde beginsel, dat de bevoegdheden van den vreemdeling naar zijn eigen recht worden beoordeeld. Dit brengt mede, dat handelingsbekwaamheid, bevoegdheid tot Verrichten van bepaalde handelingen, hu- Weiijk, testament, voogdij etc. beoordeeld Worden naar het eigen recht van den Vreemdeling. Er zijn dus genoeg mogelijkheden voor tien Nederlandschen rechter tot toepassing van Duitsch recht met Arisch accent. Mogelijkheden, die nog toenemen, al naar gelang dit Arisch accent in het Duitsche recht sterker wordt, en dientengevolge de Duitschers zonder voldoenden Arischen inslag steeds sterker neiging zullen krijgen hun vaderland te verlaten. Het is derhalve alleszins begrijpelijk, dat Uien thans met belangstelling rechterlijke beslissingen tegemoet ziet, waaruit kan blijken, welk standpunt de Nederlandsche rechter ten aanzien van deze rassenkwestie zal innemen. Men kan veilig veronderstellen, dat de Nederlandsche rechter niet zoo voetstoots ioi toepassing van allerlei bepalingen. Waaraan het rasonderscheid ten grondslag Ügt, zal overgaan. Het is nu eenmaal de ironie der geschiedenis dat hetzelfde Duitschland ook zoo iets heeft uitgevonden als die Zumubarheit des Rechts, wat ln c»e practijk zooveel wil zeggen, als dat de rechter tenslotte toch geen beslissingen geeft, die vreemd of vijandig staan ten opsichte van zijn eigen overtuiging en den kring van justiciabelen, waaruit hij voorkomt en waarin hij leeft. Onlangs is een beslissing gepubliceerd Van de Roermondsche rechtbank, waarin deze kwestie ook ter sprake kwam. Een Duitsch rechtspersoon trad hier op tot handhaving van een auteursrecht, terwijl de componist, om wiens auteursrecht het in laatste instantie ging niet zuiver Arisch Was. De gedaagde in deze procedure wierp nu op, dat de Duitsche rechtspersoon niet voor het auteursrecht voor dezen componist kon Optreden, omdat de laatste een Israëliet Was. De rechtbank ging dit verweermiddel echter voorbij, omdat het berustte op een öiaatregel, die in strijd is met de openbare orde hier te lande. Wanneer deze beschouwing algemeen ingang mocht vinden is 't duidelijk, dat de Duitsche rasonderscheitiingen hier te lande niet veel kans maken. Het ging hier om het auteursrecht van het lied „Wie hab' ich nur leben können ohne dich." De sprong van het auteursrecht naar de Duitsche huwelijkswetten is dus misschien niet zoo groot als het op het eerste gezicht schijnt. De bevoegdheid van den vreemdeling om een huwelijk aan te gaan, behoort ongetwijfeld tot de kwesties, die beoordeeld Worden naar zijn eigen recht. Doch zooals Uit het Roermondsche vonnis blijkt, vormt Git geen beletsel zoodanige regelen niettemin buiten toepassing te laten voor het geval zij in strijd zijn met de openbare orde hier te lande. Doch Juist ten aanzien van deze huwelijksbevoegdheid heeft men ook Uog 't oog gericht te houden op 't verdrag Van 1902. Door dit verdrag toch is het mo- Uient der openbare orde als het ware gekanaliseerd, zooals mr. I. Kisch het heeft Uitgedrukt. Deze kanalisatie is geschied in tic artikelen 2 en 3 van dit verdrag. Het eerste van deze twee artikelen geeft aan, in welke gevallen het eigen recht, ondanks üe vreemde wet, het huwelijk van vreemdelingen nochtans kan verbieden. Het laatste doet juist 't omgekeerde en bepaalt, dat de eigen wil het huwelijk van vreemdelingen nochtans kan toestaan, wanneer de Verbodsbepalingen van het vreemde recht Uitsluitend gebaseerd zijn op beweegredenen van godsdienstigen aard. Het is duidelijk, dat men tegen dit verörag geen beroep op de openbare orde meer kan toelaten, dat men derhalve deze zoogenaamde kanalisatie zal hebben te aanvaarden wil men niet iedere beteekenis aan een dergelijk verdrag ontzeggen. Doch deze erkenning sluit niet uit, dat •Hen de beslissing van de Roermondsche rechtbank, die Duitsche maatregelen op gegrond in strijd acht Uiet de openbare orde hier te lande, ook Juist acht. Het verdrag dwingt dan den Nederlandschen rechter normen toe te passen, waaraan dezelfde rechter overigens beweert dat -*e in strijd zijn met het rechtsstelsel, dat hij ambtshalve moet handhaven. Tenslotte bedenke men, dat op den vreemdeling zijn eigen recht wordt toegel-ast, niet omdat de Nederlandsche rechter een verlengstuk wordt van den vreemden staat, of omdat hij hand- en spandiensten bewijst aan een vreemde overheid, doch omdat men het recht acht den vreemdeling naar diens eigen recht te beoordeelen. Maar nu is het ten eenenmale ondenkbaar, dat het recht zou voorschrijven met dat recht strijdige normen toe te passen. Het ergste, wat het recht kan overkomen, is nu eenmaal dat het aan innerlijke tegenstrijdigheid gaat lijden. Wanneer de opvatting van de Roermondsche rechtbank derhalve ingang mocht vinden, is het duidelijk dat de nieuwe Duitsche huwelijkswetten de spanning van den verdragsband dusdanig op de proef stellen, dat breken welhaast onvermijdelijk schijnt. Mr. H. A. DIDERICH --- Elisabeth Foerster—Nietzsche overleden Uit Weimar wordt gemeld, dat de zuster van den vermaarden Duitschen filosoof Friedrich Nietzsche, Frau Elisabeth Foerster—Nietzsche, Vrijdagavond is overleden. Zij beheerde het Nietzsche-archief te Weimar. In het jaar 1923 verleende de Universiteit van Jena haar het eere-doctoraat in de filosofie. Zij was op 10 Juli 1846 te Boeeken bij Luetzen geboren. In geheel haar leven heeft zij haar broer vereerd en aangehangen en zijn filosofisch werk bewaard. Op 39-jai*igen leeftijd in 1885, trouwde zij met den ontdekkingsreiziger Bernhard Foerster en ging met hem op reis naar Paraguay waar zij de Duitsche kolonie Nueva German.a stichtte. In 1889 reeds stierf haar man en in 1893 keerde zij naar Duitschland terug, waar zy eerst in Naumburg met haar broeder Friedrich samenleefde. In 1896, toen Friedrich reeds zwaar ziek was, ging zij met hem naar Weimar, waar hij op 25 Aug. 1900 stierf, na door zijn zuster liefderijk verpleegd te zijn. Zij leefde verder alleen voor de verzorging van het archief en voor publicaties over haar beroemden broeder. --- Elisabeth Förster—Nietzsche --- „Liebesleute” Een film van Erich Waschnek Er heerscht in de Duitsche filmstudio's op het oogenblik een buitengewone bedrijvigheid. Men schijnt in het Derde Rijk langzamerhand te hebben ingezien — en dr Goebbels heeft het den industrieelen ook herhaaldelijk onder het oog gebracht — dat de reputatie yan de Duitsche film een gevoeligen knak heeft gehad. Want al z«n rolprenten als „Goud", „Liefde, dood en duivel" De Tunnel" en „Turandöt" dan ook van zeer goed gehalte, men kan toch bezwaarlijk ontkennen dat het overgroote deel van de tot nu toe in Nederland voltooide producten is opgevallen door een bedroevende middelmatigheid. En daarom is het verheugend deze bedrrjvigheid, die gepaard gaat met veel schoone beloften, te kunnen constateeren. AI hopen we dan ook van harte dat de werklust niet tot gevolg zal hebben, dat de gedachte aan kwantiteit die van kwaliteit gaat overheerschen. Dat er ondertusschen eenige reden is tot meer optimisme gelooven we wel Ook het Duitsche publiek ziet tenslotte liever een sterke speelfiilm dan een zwakke tendenz-film en wanneer men thans de groote Duitsche steden bezoekt, zal men bemerken, dat van de nationaal-socialistische propaganda alleen iets terug te vinden is in het wekelijksche journaal. De bioscoopprogramma's bevatten een gewone speelfilm, een teekenfilmpje en een nuttigs cultuurfilm over dieren of planten. Wat men verder van propagandistische waarde acht, wordt op zeer onopvallende wijze in de gewone film verwerkt en doet in het geheel niet aan nationaal-socialisme denken. Doch het zijn juist de nieuwere industriefilms, die weer eenige hoop geven. Niet dat deze direct het peil bereiken van de producten, uit den tijd van Fritz Lang en Robert Siodmak, doch zonder kwaliteit zijn Ze toch zeker niet. Tot de films, die thans het meeste succes hebben, behoort „Liebesleute", een rolprent van den bekenden regisseur Erich Waschnek, die wij in een der groote bioscopen in Duitschland' zagen. Zonder „Liebasleute" tot aen meesterwerk te verklaren, kunnen we toch constateeren, dat men met deze film weer op het goede pad komt. Waschnek is — we weten dat vooral uit zijn „Acht Miidel im Boot" — de man van de fotografisch-goed verzorgde film en ook in „Liebesleute" frappeert hij herhaalöehjk door een buitengewoon zuivere camera-instelling, door een goede beeldverzorging. Maar hü toont zich bovendien een uitstekend regisseur door de volgehouden combinatie van realiteit en gevoeligheid, een combinatie, die de film inderdaad aantrekkelijk maakt Hij brengt rhythme in de film en hij weet te werken met zijn materiaal. Figuren als Renate Muller en Gustav Fröhlich, die zonder straffe leiding gewoonlijk niet tot het artistieke succes van een film bijdragen, blijken in handen van Waschnek zeer bruikbare sujetten. Er is zelfiets ontroerends in het stille dorpsmeisje, dat Renate Muller verbeeldt, zooals er meer ontroerends is in dit niet altijd diepgaand, maar toch dikwijls zeer zuivere stemmingsverhaal. „Liebesleute" geeft de geschiedenis van een meisje, dat met een troep Duitsche kolonisten totaal verarmd uit Canada terugkeert. Oogsten zijn mislukt en de menschen hebben have en goed verloren. Op doorreis naar Berlijn, stopt de trein eenige uren in een dorp, waar een kasteelheer de landverhuizers door zün zoon van eten en kleeren laat voorzien. En het is in dit dorp, dat het meisje kennis maakt met den jongen baron. Haar droevig gezichtje en haar rustige manieren brengen hem totaal in de war en op het moment, dat de trein vertrekt, zegt hü, dat hij haar helpen wil en haar een betrekking zal bezorgen. Het meisje blijft, maar de vader, die, omwille van de zwaarbelaste landerijen den zoon denkt te kunnen laten trouwen met een rijke erfgename, is met deze oplossing niet tevreden, omdat hij ziet, dat dit meisje meer is dan een boerenarbeidster. De jonge vrouw verlaat daarom het huis, doch de baron vertrekt met haar en samen lijden ze honger en gebrek in de stad.. Wanneer zij den ellendigen toestand', waarin de jongen zich bevindt niet langer kan verdragen, vlucht zij naar de landverhuizers en laai zij hem door de kasteelbewoners weer naar huis halen. Het is ten slotte de vader, die het tweetal dan tezamen brengt. Zooals men ziet, een doodeenvoudige geschiedenis, maar met zooveel rijn gevoel' en zoo geheel zonder sentimentaliteit door Erich Waschnek in een duidelüke filmtaal verteld, dat men „Liebesleute" gerust mag rekenen tot de meest geslaagde Duitsche werken van dezen tijd. J. V. --- Het schilderij van C J. Addicks dat Zaterdag aan den luit.-generaal-titulair L. F. Duymaer van Twist is aangeboden ter gelegenheid van zijn 70sten verjaardag. Het stelt voor de uitreiking van vaandels namens H. M. de Koningin door minister L. N. Deckers aan 14 korpsen van den Bijz. Vrijwilligen Landstorm, te Ede op 11 Juni 1932. Op den achtergrond, links van den vlaggestok, ziet men den jubilaris, in het zwart met hoogen hoed, in gezelschap van den commandant van het veldleger, jhr. Róell, het oud-Tweede Kamerlid Snoeck Henkemans en den commissaris der Koningin in Gelderland, mr. S. baron van Heemstra. Op het podium naast den minister den toenmaligen inspecteur der 8.V.L., res.-It.-generaal Borel --- Prof. P. N. van Eyck ZIJN INAUGURATIE De eerste gedachte na het aanhooren van de inaugurale rede, waarmede Mr. P. N. van Eyck op 8 November j.l. zün ambt aanvaardde als gewoon hoogleeraar in „de Nederlandsche letterkunde, hare geschiedenis en de aesthetische critiek" aan de Rijksuniversiteit te Leiden, was er, eerlijk gezegd, eene van meelüden met de tot dusver hooggeschatte schimmen van E. J. Pogieter en Conrad Busken Huet, die klaarblijkelijk op het „distelveld van dilettantisme" der artistieke litteratuur-kritiek zaad uitwierpen zonder zich voldoende te vergewissen van de hooge eischen, waaraan de waarachtige zaaier van critisch onkruid tusschen creatieve tarwe voldoen moet. De nieuw benoeitrde hoogleeraar stelde zijn eischen hoog. Wij schromen niet te veronderstellen, dat hij ze, zelfs voor een professor, te hoog stelde, al troost hij ons tegen deze wetenschap door het voornemen, ze na te leven in de professorale practijk. Bij zijn beschouwing werd hij bezield door een theorie omtrent de intuïtieve kennis, wier subjectief voorkomen ons duidelijker was dan de verantwoording harer practische bruikbaarheid, zelfs voor den kunstenaa.r-en-criticus, die volgens Mr. P. N. van Eyck. in aansluiting bij een meening van prof. G. Kalf f, de ideale beoefenaar van de geschiedenis der letteren als zelfstandige wetenschap zou zijn. Zonder in dit verband de geldigheid van een beroep op de „Ethica" van Spinoza volstrekt te betwisten, meenen wij toch, dat de hoogleeraar bij de keuze en bij de uitwerking van zün onderwerp „critisch onderzoek en verbeelding" al te merkbaar beïnvloed werd door zün antecedenten, waartoe wij ook de mentaliteit van zijn voortreffelijken voorganger, prof. Albert Verwey, rekenen. Over de fantasie als kenbron formuleerde hij meeningen, herinnerende aan de uitspraak van Novalis, dat er naast de logica ook een „fantastica" dient te bestaan, regelende de werking van het doorgaans als wetenschappelijk instrument onderschatte orgaan: de verbeelding. Deze meeningen kan mén echter deelen en de voorwaardelijkheid van de verbeelding voor de litteraire kritiek kan men als een axioma aanvaarden, zonder nochtans prof. Van Eyck te volgen op de wegen, waarlangs hij het zuivere begrip en genot van het kunstwerk benaderen wil. Een visie, hoe spontaan ook, wordt altijd bepaald door zekere coördinaten, die o. i. voor de waardebepaling van het kunstwerk van beslissende beteekenis zijn. De hulpwetenschappen der litterair-nistorische kritiek leveren zeker meer bouwstof tot het samenvattend oordeel dan prof. Van Eyck in zijn rede deed uitkomen en al brengen deze wetenschappen den beoordeelaar niet verder dan tot een grondslag voor zijn karakteristieke werkzaamheid, zij zijn, zouden wij willen zeggen, de brandstof voor het vuur, waaraan de vonk van het intuïtieve begrijpen ontspringt. Critisch onderzoek is altijd objectief, verbeelding daarentegen wordt steeds bepaald of aanmerkelijk b-ïnvloed door subjectieve factoren, die men niet straffeloos verwart met de evidentie, waarop Spinoza wijst in zijn voorbeeld der eenvoudige getallen-verhouding, dat door Prof. van Eyck met consequenties overladen werd. Beteekent deze kritiek, dat wij de zeer knappe, en, trots den ingewikkelden stijl, zeer helder voorgedragen rede niet kunnen waardeeren? Integendeel. Na deze toespraak weet men, wat men heeft aan den man, die haar hield, ook al is men de meening toegedaan, dat zijn verwachting omtrent de werkzaamheid der verbeelding als gevolg van het critisch onderzoek nier en daar grenst aan vermetel vertrouwen. De garanties van zijn ernst leken ons degelijker dan de garanties van zijn zekerheid en wij, die afkeerig staan tegenover zijn opvatting als zou het mystische zien niet de bekroning zijn van het redelijke begrijpen, worden hierdoor niet belet, van zijn professoraat te verwachten, wat hij zelf er van hoopt: de bevestiging deimet Verwey ingezette traditie, die den litterairhistorischen leerstoel toekent aan den geboren kunstenaar. Juist, dat men over de theorie van meening verschillen kan, terwijl men het resultaat van de practijk nochtans volkomen aanvaardt, bewijst, dat bij den geboren kunstenaar de natuur toch altijd sterker is dan de leer. Voor Prof. p. N. van Eyck is de kritiek, na een moeizaam zich inleven in de zeil werkende vitaliteit van het schoone, de verantwoording van een boven-redelijke schouwing. Deze zienswijze kenmerkt zich in ieder geval door een adel, die zelve tot het wezen van de ware kunst behoort. Onder de overtalrijke aanwezigen bij de plechtige inauguratie was de jonge letterkundige school rijk vertegenwoordigd. Wij merkten o.a. op A. Roland Holst, Mr. M. Nijhoff, Menno ter Braak, Victor E. van Vriesland en Jan Groshoff. --- Nieuwe uitgaven #Archivum Historicum Soc Jesu. Anni IV fase. 11. Jul.-Dec. 1935. In de laatste aflevering van het Arch. Hist. S. J. treffen wij een artikel aan van Georg Schurhammer over de bekeering van de parelvisscherskaste aan de Z.O. kust van Indië, welk feit aanleiding werd voor den koning van Portugal om Paters te vragen voor de Indische missie, onder welke missionarissen Franciscus Xaverius de eerste geweest is. S. Tromp spreekt over door hem gevonden, totnogtoe onbekende geschriften van Bellarminus. Josef Miller handelt over de geschiedenis der Maria-congregatie vóór de bulle „Omnipotentis Dei" van Paus Gregorius XUI van den sen December 1584. P. Leunis wordt gewoonlijk genoemd als de stichter der M. O in 1563. Miller toont aan, dat reeds vóór hem door Jezuïeten soortgelüke godsdienstige vereenigingen opgericht waren voor leerlingen hunner scholen en voor anderen, o.a. in Genua (1557), Padua (1558), Flo- Tence (1561)). P. Leunis moet uit de talrijke trieven, die door de eerste Jezuïeten geregeld naar Rome gezonden werden, die vereenigingen hebben gekend. Naar hun voorbeeld heeft hü de zijne opgericht. P. Miller geeft belangrijke citaten uit de oude regelboeken der Congregaties, waaruit een treffende overeenkomst blijkt ten opzichte van doel en Mariaansch karakter. G. J. Garraghan publiceert eenige pas gevonden brieven van Jacques Marquette (+ 1675) en Rob. Cavelier de la Salie, die als missionarissen en onderzoekers in het Mississipigebied werkzaam geweest zijn. Alfons Kleiser schrijft ever twee werken van den Amsterdammer P. Diederik Geeraerts: „Ephemerides Romanae" en „Vita P. Wischaven", die van belang zün voor de oudste geschiedenis der Sociëteit en geeft bijzonderheden over zijn leven. P. C. Wessels, schrijver van het bekende werk: „Early Jesuit Travellers in Central Asia" (1603-1721), Den Haag, Nijhoff 1924, spreekt over het graf van Broeder Bento de Goes, den bekenden onderzoeker van Centraal-Azië (+ 1607), naar aanleiding van mededeelingen van Miss Mildred Cable. Aan het eind der aflevering de rubriek: boekbesprekingen en de bibliographie ever 1933 Het „Arch. Hist. Soc. Jesu" wordt uitgegeven te Rome (113), Borgo S. Spirito 5. De prijs bedraagt voor afnemers buiten Italië 30 Lire. J. D. --- Een nieuw afsnoerverband Inrr-.*?et Matste nummer van het Nederl lijdschr. v. Geneesk. beschrijft dr. Vic. M. H. Winters een door hem vervaardigd afsnoerverband. Daar bij een groot aantal verwondingen, o.a. bij verkeers- en fabrieksongevallen, door een tijdig doelmatig afsnoeren van arm oi been ernstig bloedverlies, soms zelfs 'n doodehjke verbloeding kan worden voorkomen, verdient een afsnoerverband de volle aandacht van allen, die voor het verleenen van 'n eerste hulp dij een ongeval in aanmerking komen. De bedoeling van het afsnoeren is een ernstige bloeding door het dichtdrukken van de slagader te doen ophouden. Aan deze afsnoering zijn echter groote gevaren verbonden en wel m de eerste plaats de beschadiging door het verband van de daaronder gelegen weefsels (zenuwen en bloedvaten vooral). In de tweede plaats mag de afsnoering niet te lang duren, daar anders afsterven van hand of voet het gevolg zou zijn. Bij de meeste bloedingen is een kleinere ader of slagader getroffen en kan een drukkend steriel verband op de wonde voldoende zün. Daar echter de leek door een eenigszins hevige bloeding wordt verontrust, past hij zeer vaak een aisnoering toe, waar deze niet noodig is en dreigt dus het gevaar dat dit verband ernstige schade berokkent. Bij bloedingen uit groote slagaderen is het afsnoerverband van groot belang. Dr. Winters wijst er o.a. op, hoe minister Barthou door bloedverlies om het leven kwam. Zoo is het duidelijk, (jat een doelmatig afsnoerverband van groot belang is. De schrijver ging van de gedachte uit een verband te vinden, waarbij weefselbeschadiging was uitgesloten en toch een afdoende afsnoering tot stand kon worden gebracht. Bovendien moest het door ieder gemakkelük kunnen worden gebruikt. Zoo kwam dr. Winters er toe caoutchouc-mousse te gebruiken, gummispons, een praeparaat dat zacht en veerend is en het gevaar voor beschadiging zoo gering mogelijk maakt. Op een strook van deze gummi (30 c.M. lang, 5 c.M. breed en \y_ c.M. dik) werden drie leeren lusjes bevestigd, waaronder door de afsnoerriem kon worden geschoven. Uit proefnemingen bleek, dat dit verband bij den patiënt «een pijn veroorzaakte, de weefsels niet beschadigde en toch een goede afsnoering leverde. Het verband, dat bij de Chemische Technische Industrie „Het Sticht" (St. Janskerkhof 22, utrecht) verkrijgbaar is, is gemakkelijk hanteerbaar, gering van gewicht, afwaschbaar en kan zoowel direct op de huid alsook op dfi kle*;ding worden aangelegd. --- Ex-Libris Van A.J.W. Bieruma Oosting Als tweede serie van ..Het Nederlandsche- Ex-Libris", de uitgave die verschijnt onder toezicht van Johan Schwencke, zag bij A. A. M. Stols te Maastricht het licht een reeks van dertig ex libris die zijn uitgevoerd naai' teekeningen van A. J. W. Bieruma Oosting. De heer Schwencke schreef er een inleiding bij. De ex-libris van Jeanne Bieruma Oosting, de bekende schilderes en lithografe, zijn grootendeels interessant van vondst en beheerscht van uitvoering. Haar formaten zijn meest smal en hoog, zij weet het vlak op pakkende wijze te vullen en te styleeren zonder al te abstract te worden. De heer Schwencke prijst in dit werk de „subtiele verrassingen, welke zich tijdens het ontwerpen voordoen zoo bij het plaatsen van den tekst als bij het teekenen van letters," en verder de „eenheid van motief en tekst". In het algemeen zegt Schwencke, dat het exlibris in zijn gestalte moet aansluiten bij het boek. „Dit wil niet beteekenen, dat alleenlijk die stukken, welke in hoogdruk zijn ontstaan, als exlibris zouden moeten worden erkend. Steeds betoogde ik, dat beperking tot de houtsnede niet gebiedend is; een geleidelijk verworven toetssteen laat ook andere gedaanten toe. De klassieke plaats van het exlibris is aan de binnenzijde van den boekband. En wijl het zich daardoor bevindt buiten het typografische bestek van het eigenlijke boek en daarvan alzoo niet een illustratie is — versiering kan het desniettemin wel zijn — is een exlibris als ets (diepdruk) of litho (vlakdruk) geenszins storend. In grafisch opzicht bestaat eenheid. Om dit scherper te accentveeren: een schilderstuk je zou tweedracht scheppen. Daarom ook zijn exlibris met overwegend schilderachtige werking mij niet zoo lief, omdat zij zweemen naar een andere orde, een ander wezen dan de meer grafisch bewogen boekwerken." --- Haemoglobine Merkwaardige eigenschappen De haemoglobine of roode bloedkleurstof komt niet alleen bij den mensch, maar by alle gewervelde en enkele ongewervelde dieren voor. Zij heeft in het organisme de uiterst belangrijke taak om in longen of kieuwen de zuurstof op te nemen en met den bloedsomloop naar de lichaamscellen te brengen. Deze zuurstof dient voor verbranding van voedsel; het daarbij vrij komende koolzuurgas wordt dan door het bloed weer weg-gevoerd, en ook hierbij speelt de haemoglobine een belangrijke rol. Deze feiten zijn bekend genoeg, evenals het verschijnsel dat de roode kleurstof meestal aanwezig is in kleine roode bolletjes of schijfjes, de roode bloedlichaampjes welke Malpighi in 1665 met behulp van een primitief microscoop ontdekte. Deze onderzoeker hield ze echter voor vetbolletjes; enkele jaren later zou Anthonic van Leeuwenhoek uit Delft de juiste beteekenis der bloedbolletjes inzien. De moderne physiologie heeft aan de samenstelling en eigenschappen van het bloed uitgebreide en waardevolle onderzoekingen gewijd; enkele der bereikte resultaten, die ons de beteekenis der haemoglobine beter doen begrijpen, zullen hier kort worden besproken. De roode bloedlichaampjes bestaan voor één derde uit zuivere haemoglobine; de rest is grootendeels water, aangezien zij na droging voer 79 pet. uit haemoglobine blijken tebestaan. Deze is een verbinding van eiwit met een kleurstof, de haematine, welke ijzer bevat en daaraan baar zuurstofbindend vermogen dankt. Verder bevat de haemoglobine koolstof, waterstof, zuurstof, stikstof en zwavel, terwyl het moleculair-gewicht waarschijnlijk 16669 bedraagt en het aantal atomen meer dan 2000. Het aanwezige üzer bindt de zuurstof tot peroxyden, zcodat één gram haemoglobine in staat is 1.34 kubieke centimeter zuurstof op te nemen. Het merkwaardige van deze zuurstofbinding is dat hier niet, zooals bij roesten van ijzer of verbranden van kool, de reactie in één richting afloopt, zoodat na eenigen tijd alle aanwezige stof is geoxydeerd, maar dat de zuurstofbinding zich vormt in evenredigheid met de hoeveelheid zuurstof die in het milieu aanwezig is. Hierdoor komt het dat bij den mensch bijvoorbeeld het bloed in de long, waar de zuurstofspanning ongeveer 15 pet. bedraagt, zich vrijwel met zuurstof verzadigt om daarna. ir. de andere organen, waar een veel lagere zuurstofspanning heerscht, een groot deel der zuurstof weer af te staan. Als het zuurstofarme bloed weer in de long terug komt wordt het weer met zuurstof verzadigd en aldus vindt een voortdurende oxydatie en reductie der haemoglobine plaats. De doelmatige werking der roode bloedkleurstof wordt nog duidelüker als wij de eigenschappen nagaan van het bloed bij verschillende dieren. Het blijkt namelijk dat deze onderling verschillen zoowel doordat zij een eigen soort haemoglobine bezitten als door de samenstelling der andere stoffen in het bloed. Deze factoren bewerken tezamen met ds lichaamstemperatuur dat het bloed van elks diersoort bepaalde eigenschappen bezit wat betreft de zuurstofbinding; nu is het zeker merkwaardig dat deze specifieke eigenschappen van het bloed op bijzondere wijze passen bij de omstandigheden waaronder het dier leeft. Zoo leert het onderzoek dat bij een schol, die op den bodem der zee leeft waar het water minder zuurstof bevat dan de waterlagen die hooger liggen, het bloed ook in staat is zich bü een vrij geringe hoeveelheid zuurstof toch grootendeels met dit gas te verzadigen. Bij een kabeljauw daarentegen die dichter bij de oppervlakte zwemt is het bloed ingesteld op een hooger zuurstofgehalte van het water, zooals dit in de omgeving van het dier ook inderdaad voorkomt. In andere gevallen, zooals bij den regenworm, neemt het dier als er voldoende lucht ter beschikking is alle zuurstof op door de huid; de in het bloed aanwezige haemoglobine behoeft dan geen dienst te doen. Pas als de worm bij het kruipen door den grond in aardlagen geraakt waar slechts weinig zuurstof is, begint het bloed dit gas aan de weefsels af te staan. Uit deze voorbeelden blijkt dus duidelijk dat het bloed van elk dier aangepast is aan de eischen van het milieu. Een merkwaardige aanpassing van het bloed bij den mensch is bestudeerd door den Engelschen physioloog Barcroft. Deze onderzocht het bloed van proefpersonen die een tijdlang leefden op een plaats in het Andesgebergte die op 4300 meter hoogte is gelegen Daarbij! vond hij dat het bloed zich geleidelijk aanpast aan de eischen die de lage luchtdruk, waardoor ook het zuurstofgehalte is verminderd, aan het lichaam stelt. Deze aanpassing vindt plaats in twee trappen. In de eerste periode neemt het.aantal roode bloedlichaampjes toe, terwijl hun samenstelling ongewijzigd blijft. In de volgende periode wordt bovendien de chemische samenstelling der bloedlichaampjes zoo gewijzigd dat ook hierdoor het bloed in staat wordt gesteld om meer zuurstof op te nemen. Een belangwekkend resultaat, waardoor de zinvolle regulatie der levensprocessen op treffende wijze wordt belicht! M. B. --- Jan van Scorel Aanwinst in het Utrechtsche museum Blijkens een artikel van jonkvr. dr. C. H. de Jonge in het Maandblad van. „Oud-Utrecht" is de verzameling werken van Jan van Scoi*el in het Centraal Museum te Utrecht in den loop van dit jaar met een tweetal schilderijen uitgebreid. „Allereerst kwam op verzoek van en in samenwerking met het Museum de Lakenhal te Leiden, een ruil tot stand, waaa-bij het zelfportret van Floris Verster voor den tijd van twee jaren naar Leiden ging, terwijl het Centraal Museum voor denselïden tijdsduur in het bezit kwam van het portret van Oeorge van Egmont door Jan van Scorel, eigendom van Graaf van Limburg Stirum te Noordwijk en door dezen in bruikleen afgestaan aan de Lakenhal. Het portret, eenvoudig en grootsch van opzet en uitermate voornaam, is bekend. Het stelt George van Egmont voor, vóórdat hij in Februari 1535 tot bisschop van Utrecht werd gewijd, gekleed in wereldsche kleeding, donkergroenen paitrok en zwarten tabbaard, een kleine vierkante baret op het hoofd, de fraaie welgevormde handen rustend op een donkerrood gedamasceerd fluweelen kussen, dat vóór hem op een tafel ligt. Dr. Hoogewerff dateert het schilderij 1532 of iets later zonder opgave van redenen. In elk geval zijn we aan een datum vóór de bisschopswijding gebonden. Zou het. echter niet de voorkeur verdienen, zoo vraagt jkvr. de Jonge zich af, het ontstaan van dit portret te stellen tijdens Scorers Haarlemsch verblijf (1527—1529), toen hü vrij zeker in contact is geweest met George van Egmont en met den humanist Alardus van Amsterdam, van wien het bekend is, dat hij geruimen tijd in 1530 op de bibliotheek van de abdij van Egmond werkte en die in 1531 te Keulen een uitgave van de „Epistola Corneliï Croci" etc. bezorgde, die hij aan George van Egmont opdroeg in een Latijnsch gedicht, waarin hij Scorel als schilder huldigt? Wellicht dus in dat jaar en misschien ook nog vroeger heeft hij . beiden reeds gekend. Dr. Hoogewerff geeft derhalve zelf in zijn tekst, waaruit het bovenstaande is aangehaald, den weg tot een vermoedelijk vroegere dateering. Een tot dusver geheel onbekend schilderij, dat ten nauwste samenhangt met Scorel'swerk is de Opwekking van Lazarus, een fraai geschenk van mevrouw A. C. van den Broek te Rijswijk. Of hier inderdaad een eigenhandig werk van den meester is teruggevonden, moge uit de volgende beschouwingen blijken. Toen mij gevraagd werd dit schilderij te komen zien, daar de eigenares meende, dat het, indien het een Score! mocht zijn, te Utrecht in het Museum thuis behoorde, bleek al dadelijk, zelfs in den vuilen toestand, waarin het zich bevond, dat de naam van Scorel zonder twijfel met dit stuk verband hield, welke meening na de restauratie sterker werd. Het schilderij is afkomstig uit de kerk te Tholen. Het is op paneel geschilderd (95x163 c.M.) en had een oude zwartgeverfde eikenhouten lijst die bij do schoonmaak gouden rankenornament op zwarten grond bleek te hebben. Reeds dadelijk treffen de durf van den opzet en het levendige en fraaie coloriet. Op den diagonalen voorgrond, die zich naar rechts verhoogt tot een groot met geboomte begroeid rotsblok, waarin een spelonk is uitgehouwen, heeft zich het wonder van Lazarus' Opwekking afgespeeld. In het midden op den lichten marmeren grafsteen met Hebreeuwsche inscriptie, staat Christus met een der discipelen en wijst met uitgestoken hand op Lazarus, die met een blauwen mantel over den schoot aan den ingang van de spelonk is gezeten tegenover nog een der discipelen. Op eenigen afstand achter Christus staan Martha en een aanzienlijk persoon, en aan den voet van den voorgrondsheuvel de overige discipelen. Eenigen hunner houden in afkeer de hand voor den neus. Op het tweede plan de voorgevel, gedeeltelijk in ruïne, van een groot Renaissance paleis van twee verdiepingen met vierkanten toren en een loggia door karyatiden gesteund: een hooge marmeren trap geeft toegang tot het gebouw. Daarop zoowel als in de loggia bevifiden zich een aantal personen. Links van het gebouw het uitzicht op een hoog bergachtig landschap met gebouwen onder bedekten hemel. De vraag, is dit een origineel werk van Scorel of heeft men hier met een niet geheel eigenhandig schilderij te doen, laat iemand niet los. Een belemmering om volmondig dit schilderij aan Scorel toe te schrijven zijn enkele werkelijk zeer opvallende technische tekortkomingen. Over de authenticiteit van Jan van Scorel zou ik nog geen beslist oordeel willen uitspreken. Véél is er, dat vóór een eigenhandig werk pleit. Daarnaast blijft het toch ook steeds te overdenken, dat velen in Scorers atelier hebben gewerkt, wier namen onbekend zün gebleven en wier kunst zeker niet die van den meester heeft geëvenaard. Is hier aan samenwerking van meester en leerlingen te denken en heeft Scorel er zich bij neergelegd, dat zooveel minder talent zich met zijn kunst vermengde? Of moeten we tot de erkenning komen, omdat het waar te nemen valt op zoo menig vaststaand werk van den meester, dat hij alleen datgene fraai en gaaf uitvoerde, wat zijn geest geboeid hield, terwül hij het overige — dus wat we nu zouden noemen de zwakke en slechte gedeelten der schilderijen — onafgewerkt liet en er niet meer op terug wenschte te komen? Wellicht is dit nog de aannemelijkste reden om de ongelijkheid in dit schilderij en in vele andere werken te verklaren." --- Het St. Maartenfeest wordt in Limburg en in de steden aan den Rijn op 10 November 's avonds gevierd door de jeugd niet lampion-optochten en door de ouderen met gans-eten. Hierboven een impressie van het St. Maartenfeest te Diisseldorf ---