Sovjet-militairen houden niet van Gorbatsjov door Willem Bouwman .rrNTiNA Gudilina is VA rdigde in het parle„ Wf** de Sovjetunie^ In kiesdistrict dreigt hon-2ü» r a Deze week was me- S^^Gudilina in het parleorn te praten over J^Lne valuta, het punt dat üK agenda stond. Met de J* htetaen in haar kiesdistrict Sfi" die vreemde valuta f*bfr te maken. Zo voelde fuw Gudilina het ook. LP^as alsof stuurlui discusrLn over de juiste diepgang, < het schip al zinkt. „Ka'^ den'" riep Valentina Gug, daarom de geachte afgei ?digden toe, „ik kom juist •f^L kiesdistrict, waar r binnenkort een hongersal zijn- een ecnte hon,mee me verwoordde zij 'La, onder meer collega's leeft: IS praten we toch over de[S S het land ondertussen ''arde afgrond gaat?! En zo Erf een doodnormale'vergavan het Sovjet-parle- Cnt ineens een 'revolte' tet, beleid van president ' Lbatsjov. Voorlopig resul, tiS een buitengewone zitje van het parlement, die lg zal plaatsvinden. jorbatsjov moet er een verdring afleggen over de poli■jj e en economische crisis in letland. pie crisis tast de gelooffaardigheid van het parlejent aan. De afgevaardigden ~in door het volk gekozen ,onder dat ze iets voor het „,]__ kunnen doen. Terwijl het parlement praat, stroopt het volk de winkels af op zoek gar levensmiddelen, die met idag schaarser en duurder forden. Beloften dat het befwordt als Gorbatsjovs eco(„isch hervorminsgplan Knmaal in gang is gezet, wek-0 slechts skepsis op. Waar [burgers echt mee zitten, is ie winter die voor de deur éat. De politiek is niet meer Èoofwaardig en de afgevaarïjden weten dat. Die twijfelen bovendien aan ah zelf. Wat heeft het voor ml wetten te aanvaarden die in grote delen van het land in. niet worden uitgevoerd? Want het Sovjetparlement nrdt hoe langer hoe meer opzij gezet door de parlementen van de deelrepublieken. Tekeimd is dat Boris Jeltsin, preident van de deelrepubliek usland, veel populairder is anMichail Gorbatsjov, presitntvanóe gehele Unie. DE afbrokkeling van het centrale gezag zaait onrust in het leger. Maarschalk Sergej Achromejev, een militaire adviseur van Gorbatsjov, heeft dat nog weer eens duidelijk gezegd in het conservatieve dagblad Sovjetskaja Rossija. De tijd is gekomen om de eenheid van onze socialistische staat te verdedigen, schreef de maarschalk. Hij ziet een groot gevaar in de afscheidingsbeweging in de Baltische landen, de Oekraine en andere republieken waar de burgers het Sovjetleger beschouwen als een bezettingsmacht. Laat ons het leger inzetten om de Unie te handhaven, schrijft Achromejev. Soortgelijke geluiden hoorde men woensdag in het parlement uit de mond van hoge militairen. Ze zijn voedsel voor geruchten over een militaire staatgreep, die de kop opsteken bij iedere verdachte gebeurtenis waarbij militairen betrokken zijn. Dinsdag nog had Gorbatsjov een ontmoeting met militairen die het leger in regionale en nationale parlementen vertegenwoordigen. Na afloop haastte hij zich om speculaties over een coup van ontevreden militairen van de hand te wijzen. Toch is er veel onvrede in het leger. Viktor Alksnis, een conservatieve militaire afgevaardigde uit Litouwen, gelooft niet in een staatsgreep, maar zegt dat de strijdkrachten momenteel onvoorspelbaar zijn. „De nationalisten halen het leger het bloed onder de nagels vandaan", zegt Alksnis. Een andere militaire afgevaardigde, Vilen Martirosyan uit de Oekraine, was gedurfder. Uit de woorden de militairen met wie Gorbatsjov dinsdag sprak, leidde hij af dat het leger „extreem en zeer negatief" zal reageren als de problemen in het land niet in hun voordeel worden opgelost. Maar het ziet er niet naar uit dat het leger gespaard zal blijven voor de crisis in de Sovjetunie. In augustus opperde Gorbatsjov zelfs nog afschaffing van de militaire dienstplicht. Ook repte hij van afzonderlijke legereenheden voor de verschillende deelrepublieken. Daarmee kwam hij tegemoet aan de wensen van nationalisten, die bang zijn voor het gemak waarmee Moskou troepen naar probleemgebieden kan zenden. Ondertussen zijn de Oekrainers al weer een stap verder gegaan door een geheel onafhankelijk Oekraiens leger te eisen. Daar is Gorbatsjov mordicus tegen, vooral vanwege de kernraketten die in de republieken staan opgesteld. In handen van nationalistische heethoofden zijn die raketten een „bedreiging voor de wereldveiligheid", aldus Gorbatsjov. Chefstaf van het leger Michail Moiseev heeft onlangs toegegeven dat het Kremlin kernraketten heeft teruggetrokken uit regio's waar etnische onlusten worden verwacht. Later heeft minister van defensie Dmitri Yazov dat overigens ontkend. Feit is wel dat nationalisten in Azerbajdzjan en Armenië helikopters, tanks en twaalf luchtafweerraketten van het Rode Leger hebben geroofd. Dankzij de slechte bewaking van de militaire depots zijn in totaal een kwart miljoen wapens verdwenen. Dat deed een militaire aanklager opmerken, dat er opnieuw een gevaarlijke wapenwedloop is begonnen, deze keer tussen de Sovjetunie en haar deelrepublieken. Theoretisch is het Rode Leger nog steeds de verdediger van de Uniebelangen, in de praktijk is het net zo ziek als de communistische partij, de vermeende voorhoede van de proletariërs. Het Rode Leger is gefrustreerd en onvoorspelbaar geworden. --- Zeggenschap ALS de deelrepublieken inderdaad zeggenschap krijgen over eigen troepen, is de bijl gelegd aan de wortel van het Rode Leger. Dat leger is zeventig jaar lang een voornaam instrument geweest om de verschillende deelrepublieken bijeen te houden. Miljoenen dienstplichtigen uit het gehele land werden ondergebracht in divisies waar Oekrainers, Armeniërs, Centraal-Aziaten zij aan zij marcheerden. Er werd een nationale eensgezindheid gesuggereerd die in werkelijkheid ver te zoeken was. Zo werden de hoge rangen bijna uitsluitend bekleed door Russen, net als in de tijd van de tsaren. Ook na vijf jaar Gorbatsjov is meer dan tachtig procent van het officierskorps van Russische komaf, meer dan negentig procent heeft Slavisch bloed in de aderen. De militairen uit de Kaukasus en Centraal-Azië zijn gewoon soldaat, verblijven jarenlang ver van huis en worden vernederd door hun meerderen. Het aantal zelfmoorden in het Sovjetleger is daarom erg hoog. De tegenstelling tussen Russen en niet-Russen is aangescherpt door het verloop van de geboortencijfers. Al jarenlang neemt het aantal Russen relatief af, omdat er in Centraal-Azië zoveel kinderen geboren worden. Binnenkort maken de Russen minder dan de helft van de Sovjetbevolking uit. In het leger is dat goed te merken. Scherper dan ooit te voren tekent zich het verschil in etnische herkomst af tussen het voetvolk en de legertop. Tussen de Russische officieren en de niet-Russische soldaten heerst vervreemding, een belangrijke oorzaak van het toenemend geweld in het leger. Desertie en criminaliteit zijn de afgelopen jaren een groot probleem geworden. Als het dan ook nog in de deelrepublieken gaat broeien en er geroepen wordt om een eigen leger, wordt het voor de niet- Russische dienstplichtigen wel erg moeilijk om loyaal te blijven. HET leger lijdt aan nog meer kwalen. Na alle ontwapeningsovereenkomsten, troepenverminderingen en de terugtocht uit Oost-Europa heerst in het leger een malaisestemming. De legertop voelt zich in zijn beroepseer aangetast, de lagere militairen kunnen moeilijk meer rondkomen. Ontslagen officieren hebben vaak moeite met het vinden van een baan, terwijl de militaire industrie klaagt over orders die uitblijven. De afbraak van de centrale planning valt in die sector helemaal niet goed. Pogingen om de wapenindustrie over te brengen naar de civiele sector, gaan gepaard met ontslagen, lagere lonen en een tanende arbeidsmoraal. De duizenden militairen die na de omwentelingen in Oost-Europa huiswaarts keren, kunnen geen huisvesting vinden. Sovjetmilitairen uit Oost-Duitsland schijnen de winter te moeten doorbrengen in tentenkampen in het noorden van de Kaukasus, samen met vrouw en kinderen. In het westen van de Sovjetunie protesteren burgers tegen de komst van militairen uit Oost-Europa, want die presteren niks en maken het tekort aan levensmiddelen alleen maar groter. Een markteconomie is rampzalig voor het leger. Vanouds kreeg het leger een voorkeursbehandeling: wat het nodig had, werd gewoon geproduceerd. De prijzen van goederen voor het leger werden kunstmatig laag gehouden, evenals de lonen voor de manschappen. Dat laatste wordt ook een probleem, want met de invoering van (meer) markteconomie kunnen ook de lonen stijgen. Zeker goed gekwalificeerde officieren zullen dan een beter honorarium eisen. Zo niet, dan kiezen ze voor het burgerleven, waardoor de kwaliteit van het officierskorps in gevaar komt. Anderzijds is het niet uitgesloten dat burgers in tijden van economische achteruitgang een baan in het leger ambiëren. Al deze ellende maakt het Rode Leger onvoorspelbaar. De militairen zijn gefrustreerd, zijn vaak noodlijdend en weten dat het vroeger beter was. Gorbatsjovs vindingrijkheid zal daarom meer dan voorheen op de proef worden gesteld. --- Nieuwe boeken De leerschool van Lewis door M. Wilckevan der Linden _ De Engelse schrijfster Anita I Brookner wordt terecht gepre-1 en om haar intelligente en Were schrijfstijl. Ook haar I nieuwste roman, die in Nederig hnd verscheen onder de titel _De leerschool van Lewis _ jercy' heeft een opvallend j videre stijl. y Hoofdpersoon is Lewis fercy, die een onderzoek doet naar het heroïsme in de 19e" j*uwse literatuur en later bibliothecaris wordt. Hij sluit ach voortdurend op in de weroid van de boeken, maar verlangt toch ook naar de uitdaag van het werkelijke leven, eigenlijk zou hij een held <°als de door hem bestudeerde "^anfiguren willen zijn. Na het overlijden van zijn "weder, een bescheiden en wgzame vrouw, met wie hij instant rekening hield, gaat J op zoek naar een vrouw om van zijn beaan te compenseren. Hij /ouwt een timide jonge vrijT die h[i Probeert te beha a^n Van naar pleinvrees en hJ,t dominante moeder. Maar «-huwelijk blijkt toch minziin° Wmdend en heroïsch te steld 7" hi:i zich had voorgealsp ]n vrouw ontpopt zich note pllchtsgetrouw echtgeverv erv en huisvrouw, maar ze e'kaa mden steeds meer van Cnodanks het knagend verkrZ naar iets anders en het v'ouwd gedrag van ziJn trou*\pr°beert percy haar vrOUw ïe bliJven. Als zijn kin„ cm wegens verdenkt Vu" ontrouw verlaat, neerd ml een gedesïllusioookot. -an' te meer daar mJ niet klZlJu werk ziJn ambities eind va Tvredigen. Aan het echter e roman neemt hij laat hii 1, kloek besluit en veilipi.i- j?lles wat v°or hem Op e*'d gekende, achter. gende yl neldere en overtui- Brookno a"ler maakt Anita .er*arrlin deze roman de baar va« gevoelens zichtfidsstrePf Pn man die ener" l v«n eJ, i naar een geregeld geri)l" .°e zekerheid en ge- een huwelijk, av0t,I)ds verlanBt naar k^öfi,iUS.eendoor- Na Prool