nou e familieberichten *s minder meer --- China: twee jaar na het bloedbad door A. Kamsteeg I ««• in de Verenigde Staten I politicoloog prof. I EL Huntington van de Unim Harvard heeft 'interessante studie ver- S,t Hij linS eens na hoe> 2k het midden van de jaren Sctig in een dertigtal lan- Sde overgang tot stand is Sotnen van een autoritair naar democratische houdingen, van dictatuur Einaar het geven van poli£L invloed aan de bevol- Studiemateriaal volgde. Huntington kon te- JSt in het Verre Oosten Sd-Korea, Filipijnen, Tai- tot op zekere hoogte), in Etijns-Amerika (vrijwel het Se continent), in Oost-Eu- Zijn conclusie luiddde Vie belangrijkste factor Ster de opening naar poli- Se vrijheid was dat de bekken landen zich eerst ecortßiisch sterker maakten. Misschien heeft de Ameri- Ljjiise president Bush dezer de studie van Huntinguo nog eens nagekeken. Hij pi diens argumentatie nodig Rebben tegenover het Con-js. De Amerikaanse yolks- Jertegenwoordiging is name«k allesbehalve gelukkig get Bush' plannen om de Ifblksrepubliek China nog gaar weer eens een jaar de Ifctus van meest-begunstigdejjtie te geven. En dat terwijl Xt de afgelopen nacht precies \tite jaar geleden was dat Ituiks op het Plein van de Heselse Vrede in Beijing wreed |e studenten- of democrati|iche beweging neersloegen. Ilan de tegenstelling schrij|iender zijn: China handelslioordelen geven in een tijd I»: in het Rijk van het Midden L politieke dictatuur volop fcjctioneert? iMaar dat rapport dan? Is het bevallig dat in China de Cerkste druk om over te gaan |st politieke hervormingen Bomt uit de kustgebieden? Must daar heeft de regering luitenlandse ondernemingen tngemoedigd met kapitaal, fcnagement en technologie te ■resteren. Juist daar is de welvaart van de Chinezen toe■momen. De lezer voelt de retnering aankomen: Als we üiina economisch straffen nor schendingen van mensenichten, remmen we hooplolle ontwikkelingen af. Met «dere woorden: de discussie lat niet over de vraag óf we tuk op China moeten uitoefesn om zich politiek toleranr op te stellen. Natuurlijk moet dat! De vraag is wel, welke middelen de meeste kans op succes geven. Zoals gezegd, die discussie concentreert zich op de status van meest-begunstigde-natie (MNF: most-favoured-nation). Wat is dat precies? De status van MNF geeft een land de tarief-behandeling die de Verenigde Staten ook geven aan het land dat zij in de onderlinge handel het minst dwarszitten met beperkingen. Wanneer Washington deze status aan een land verleent, gebeurt er in feite niets bijzonders. Niet minder dan 160 staten profiteren ervan. Daaronder bevinden zich Etiopië, Burma, Syrië en tot voor kort Irak, landen die in de sfeer van geestelijke vrijheid en burgerrechten toch het een en ander op hun kerfstok hebben. Wat China betreft, dit land heeft de MNF-status sinds 1980. Toen hieven de Verenigde Staten een (oorspronkelijk voor de Sovjetunie bedoelde) wet op die verbiedt de MNF-status te verlenen aan landen die hun burgers verbieden te emigreren. Dat jaar 1980 had alles te maken met het Vijfde Nationale Volkscongres, dat een jaar eerder een keerpunt in de geschiedenis van de Volksrepubliek had betekend. Deng Xiaoping had zijn 'vier moderniseringen' (landbouw, industrie, wetenschap, strijdkrachten) ingevoerd, met inbegrip van een 'Open-Deurpolitiek' naar het Westen toe. De Amerikanen wilden deze stap belonen. In verband met de tweede 'verjaardag' van het bloedige neerslaan van de studentenbeweging op het Plein van de Hemelse Vrede in Beijing is het Plein door militairen afgezet. --- Ingezonden Oeze rubriek is bestemd voor reacties op wat men in de krant gelezei. teft De stukken dienen voorzien •ezijn van naam en adres van de Heller. Hier afgedrukte standpunten behoeven niet noodzakelijk de •stemming van de redactie te heb*n De redactie behoudt zich voor te weigeren die zich naar toar oordeel bewegen buiten de Wnfessionele basis van de krant, •"te uitvoerige inzendingen (meer fan 300 woorden) te bekorten. --- Vrouwenkiesrecht (2) De heer Alkema wil in zijn factie (ND 25/5) bewijzen, "at de invoering van het vrouwenkiesrecht in de (vrijgem.) wef Kerken een negatieve Wwerking zal hebben. Volpis hem heeft de invoering J*o het vrouwenkiesrecht in "*politiek dat bewezen. Ten eerste haalt de heer Altana een foutieve handeling i Troelstra aan, die echter Imet het vrouwenkies; te maken heeft. Maar kritiek richt zich vooral iet laatste gedeelte van schrijven, waar hij stelt loor het meeregeren van rouw ons land ten onder «t te gaan. Hij suggereert dat vooral door de vrouike invloed de revolutie• is toegenomen. De gevol- r*n deze invloed zijn volde heer Alkema zichtin de volle gevangenis* de overvallen op bankikstations en in het open"i van een zwembad op * is de relatie tussen het "ien van de vrouw en al verschrikkelijke dingen9 *at voor reden durft de Alkema de vrouw hier- ?r aansprakelijk te stellen9 in zijn inge- C?611..^ vrouw van zaken Dj.J. zij niets aan kan doen. v»nd ik zeer pijnlijk. A. van Etten-de Jong, Berkel en Rodenrijs --- Tegenstanders MAAR toen kwam de nacht van de 3e op de 4e juli 1989. De reactie lag voor de hand. Heel wat Congresleden vonden het maar niets dat het Witte Huis wel in de militaire en diplomatieke sfeer sancties tegen Beijing uitvaardigde, maar de MNF-status in stand hield. Nu wordt China deze status van jaar tot jaar verleend; zij kan dus ook elk jaar worden ingetrokken. Maar Bush weigerde dat te doen, toen de kwestie in 1990 aan de orde kwam. Hij wees er onder meer op dat China intussen de militaire noodtoestand al weer grotendeels had opgeheven. Bovendien speelden in de relatie met China ook andere belangen dan die van de mensenrechten... Dit jaar is de discussie opnieuw losgebrand. Juist rond de herdenking van de bloedige gebeurtenissen, twee jaar geleden op het Tien An Men- Plein, moet Bush al dan niet tot verlenging van de MNFstatus beslissen. Hij kondigde intussen eerder al aan dat dit besluit positief zal zijn, reden waarom binnen en buiten het Congres door velen woedend gereageerd werd. Alle registers zijn opengetrokken. We zullen de tegen Beijing gebruikte argumenten op een rijtje zetten: 1) De mensenrechten: In verband met de '4e juni 1989' zijn volgens Chinese opgaven nog steeds 960 mensen in hechtenis; zij zijn tot jaren gevangenisstraf veroordeeld. Er vinden voorts politieke zuiveringen plaats, en ondergrondse kerken worden actief vervolgd. Bovendien houdt men Tibet nu al 40 jaar bezet. 2) In de Verenigde Staten functioneert een Smoot-Hawley Tarief Wet', die het verbiedt goederen in te voeren die gemaakt zijn door gedwongen arbeid. Maar weet Washington dan niet dat de Volksrepubliek haar eigen 'Goelag-Archipel' kent. Daar moeten miljoenen Chinezen, in het kader van (Gezindheids.Verandering door Arbeid', hard werken aan het vervaardigden van exportprodukten. Volgens sommigen gaat het om zon 20 miljoen gevangenen, onder wie er velen om ideologische redenen vastgehouden worden. De Verenigde Staten gaan echter gewoon door ook deze goederen uit China in te voeren. 3) De Chinezen zijn gevaarlijke wapenhandelaars. Zij exporteerden raket- en nucleaire technologie naar Algerije en Pakistan, verdienden enorm aan de Iraans-Iraakse oorlog (verkopen tot 7,5 miljard dollar aan beide landen), leverden middellange-afstandsraketten aan Saudiarabië, en bevinden zich (na de VS en de SU) op de derde plaats van internationale handelaren in conventionele wapens. (Tussen twee haakjes, de Verenigde Staten hebben nu de export van hoogwaardige technologie naar China beperkt als straf op de Chinese leverantie aan landen als Pakistan). 4) De Chinezen dumpen goederen op de Amerikaanse markt en hebben op deels oneerlijke manier hun handelsoverschot met twee derde vergroot tot 10,4 miljard dollar. Alleen ten opzichte van Japan en Taiwan hebben de Amerikanen een groter handelstekort. Het wordt Amerikaanse ondernemers moeilijk gemaakt hun produkten op de Chinese markt af te zetten, de Chinezen stelen aan de lopende band Amerikaanse technologie, zij houden zich op geen enkele wijze aan de internationale regels omtrent het copyright op boeken en films. En dus: Er is nu toch alle reden om China de status van 'meest-begunstigde-natie' af te nemen. --- Auteurs: J.W. van Houdt en P.H. de Jong Kamernotities Gespleten tong De oppositie, met opnieuw D 66 in de rol van initiatiefnemer, heeft weer een schone kans gekregen. Vanmiddag moeten minister-president Lubbers en minister van buitenlandse zaken Hans van den Broek (beiden CDA) in de Tweede Kamer komen uitleggen, waarom de regering met gespleten tong spreekt over een eventuele militaire interventie in Suriname. Vorige week moest minister Van den Broek ook al in verband met dit thema in de Tweede Kamer verschijnen. De bewindsman had in zeer voorzichtige termen een eventuele Nederlandse militaire interventie niet geheel uitgesloten. Het ging zo ongeveer om een hypothetisch geval, waarvan het eigenlijk niet de moeite waard was om erover te praten. Maar een ontwijkend antwoord zou dezelfde misverstanden gewekt hebben. Dat er meer aan de hand is, blijkt nu wel. Premier Lubbers heeft zich gevoegd naar wat ook de coalitiepartner PvdA vindt: geen militair ingrijpen. Een uitspraak in die richting, vrijdagavond in de televisierubriek 'NOS-Laat'. bleek echter het ongenoegen van minister Van den Broek te hebben opgewekt. Die maakte er zaterdag voor de TROS- radio een punt van. Zaterdagmiddag hadden de beide bewindslieden alle tijd om op de voorste rij op de CDA-partijraad de zaak uit te praten. Ze zaten genoeglijk met elkaar te praten, maar in ieder geval premier Lubbers veranderde er niet door van standpunt. In zijn toespraak aan het slot van de partijraad scherpte hij de zaak nog wat aan: militair ingrijpen van buitenaf zou „een valse start" betekenen, want dan gebeurt alleen maar datgene wat nu juist aan de militairen in Suriname verweten kan worden. Voor Lubbers is er maar één weg: het volk van Suriname en de volksvertegenwoordiging komen langs democratische weg tot de beslissing de grondwet te wijzigen om zo de militairen een andere plaats in de samenleving te geven. Dat is het gewenste eindstation van een mogelijke ontwikkeling, die ondersteund kan worden. Wordt dat eindstation bereikt, dan wacht de geldbuidel van Nederland en andere westerse landen. Lubbers: „We moeten nu investeren in vertrouwen in mensen die bereid zijn in Suriname politiek hun nek uit te steken". De CDA-fractie wil de bestaande scholen en scholengemeenschappen zo weinig mogelijk onder druk zetten om te fuseren tot nieuwe bredere scholengemeenschappen. Minister Alder ..ingepakt... Premier Lubbers: alse star --- Basisvorming Het CDA heeft het ook op een ander punt niet gemakkelijk. De CDA-fractie in de Tweede Kamer is in een hard gevecht gewikkeld met staatssecretaris Wallage (onderwijs) over het wetsvoorstel inzake de basisvorming. Vrijdag stelde premier Lubbers zich in voorzichtige termen op achter het standpunt van de staatssecretaris. Zaterdag bemoeide fractievoorzitter Brinkman zich via zijn toespraak voor de CDApartijraad met de zaak Het gaat om een aantal punten. De CDA-fractie vindt dat de basisvorming ook in vier jaar kan worden gegeven en gemengd kan worden met de programma's voor de eindexamens. Bovendien wil de fractie de bestaande scholen en scholengemeenschappen zo weinig mogelijk onder druk zetten om te fuseren tot nieuwe bredere scholengemeenschappen. Staatssecretaris Wallage en de PvdA-fractie vinden dat door de wijzigingsvoorstellen de christen- democraten de laatste restjes geloofwaardigheid uit de voorgestelde basisvorming halen. CDA-fractievoorzitter Brinkman stelde zich zaterdag achter zijn woordvoerder Hermes op. Enkele citaten: „Zo las ik onlangs dat staatssecretaris Wallage Nederland, althans het onderwijs, ook nog wat meer wil hervormen, waarbij hij het vermoeden uitsprak dat dit niet in ons straatje zou passen." (Tussen twee haakjes: dat was een gemene van Brinkman, want als lid van het vorige kabinet weet hij best dat het gaat om een voorstel dat toen door zijn CDA-collega Deetman is ingediend!) Een ander citaat: „Goed gegeven onderwijs lijkt ons beter dan lang besproken onderwijs. En langzame en snelle leerlingen moeten bij de nieuwe basisvorming, die er wel zal komen, elkaar niet in de weg zitten." Brinkman voelt het meest voor „een nieuw soort pacificatie, (...) maar dan liefst op advies van wijsheid uit alle richtingen en niet al- leen omdat mij de stukken uit het schuttersputje van de heer Wallage om de oren vliegen". Welnu, die pacificatie zal er niet komen, een compromis waarschijnlijk wel vandaag of morgen tijdens de voortzetting van het kamerdebat. Hoe dat eruitziet: waarschijnlijk krijgt Wallage zijn zin op het punt van de lengte van de basisvorming en krijgt het CDA zijn zin op het punt van verruimde mogelijkheden voor het overleven van bestaande kleinere scholen voor voortgezet onderwijs. --- Voorstanders WANNEER we al die argumenten zo op een rijtje zien staan, zou de lezer misschien de indruk kunnen krijgen dat Bush maar een gewetenloze man is: Wel streng tegen Irak, maar China de hand boven het hoofd houden. Is dat nu geen meten met twee maten? Met het oog op het evenwicht komen nu dan de argumenten die pleiten vóór het handhaven van de MNF-status. Daarvan zijn twee belangrijke motieven al in het begin genoemd: zo'n 160 landen genieten van deze Amerikaanse tariefvoordelen, terwijl het meehelpen de Chinese welvaart te vergroten eraan kan meewerken dat de druk blijft om ook politiek te hervormen. De voorstanders van de MNF-status wijzen er in verband met dat laatste op dat de hervormers van de jaren tachtig toch weer enigszins in opmars zijn. Van belang was in dit verband dat vorige maand Zhu Rongji door het Chinese Nationale Volkscongres tot een van de vice-premiers werd benoemd, misschien in de startpositie om straks de politiek zwaarbelaste regeringsleider Li Peng op te volgen. Zhu Rongji wordt, wat overdreven, door buitenlandse journalisten de 'Chinese Gorbatsjov' genoemd. Tijdens de crisis in juni 1989 was hij burgemeester van het qua hervormingen ver gevorderde Sjanghai. In deze handelsstad wist hij een bloedbad te voorkomen door voor de televisie te verklaren dat hij geen vreemde troepen in Sjanghai zou toelaten, mits de studenten vreedzaam naar huis zouden gaan. Dit gebeurde. Dezer dagen werd voorts bekend dat drie hervormers die zich indertijd in het kielzog hebben bewogen van de voormalige partijchef Zhao Ziyang, eerherstel en een nieuwe functie als onderminister hebben gekregen. De belangrijkste onder hen is de 62-jarige Hu Qili, eens lid van de permanente commissie van het Politbureau, het leidinggevende politieke orgaan van de Chinese communistische partij. Weliswaar zijn de drie gerehabiliteerden nog lang niet terug op de belangrijke post die zij vóór juni 1989 innamen, maar toch... Er blijkt in ieder geval uit dat de Chinese autoriteiten de economische hervormingen willen doorzetten, en althans de indruk willen geven dat men daarbij ook de vroegere wat liberaler politici weer kan gebruiken. Het belangrijkste argument van de MNF-voorstanders beweegt zich overigens in het internationaal-strategische vlak. Zeker, de betekenis van China voor het wereldwijde machtsevenwicht is wat verminderd als gevolg van de neergang van de Sovjetunie. Maar stel nu eens dat Beijing in de Veiligheidsraad had dwarsgelegen tijdens de Golfcrisis? De Chinezen hadden door het uitspreken van veto's de voortgang van het tegen Saddam Husayn gerichte VNproces kunnen verhinderen. Met andere woorden, zij blijven nodig voor het scheppen van iets van een nieuwe wereldorde. Klinkt dat vreemd, nu China zelf van het schenden van die orde wordt beschuldigd? Ja, zullen de voorstanders zeggen: misschien wel, Maar zo zit de wereld nu eenmaal in elkaar. --- Ingepakt? Nog een paar weken en dan krijgt de klant bij de kassa van de supermarkt geen gratis plastic draagtas meer. Dat is een van de concrete uitwerkingen van het convenant verpakkingen. Milieuminister Alders, druk doende allerlei mooie plannen om te zetten in concreet beleid, heeft na anderhalf jaar stug onderhandelen met de verpakkingsindustrie overeenstemming bereikt. Het ministerie van VROM en de Stichting Verpakking en Milieu (SVM), die namens 130 bedrijven onderhandelde, hebben samen een convenant opgesteld. In dat convenant wordt onder andere afgesproken dat er in het jaar 2000 geen verpakkingsafval meer naar de vuilnisbelt gaat. Ook zal de hoeveelheid nieuw verpakkingsmateriaal omstreeks dat jaar met tien procent zijn verminderd. De in het convenant genoemde streefgetallen houden in, dat de industrie probeert in het jaar 2000 veertig procent minder verpakkingen te maken. Door meer te werken met hergebruikverpakkingen en bij voorbeeld grotere tubes tandpasta, moet dat bereikt worden. Morgen is het verpakkingendag in de Kamer, 's Morgens spreekt de minister in commissieverband over het resultaat van de langdurige besprekingen met de SVM, terwijl de Kamer in haar geheel morgenmiddag het convenant onder de loep neemt. Want donderdag wil minister Alders met de SVM het convenant officieel ondertekenen. Dan moeten alle inspanningsverplichtingen over en weer worden be krachtigd. De vraag die de Kamer moet beantwoorden, is of zon convenant wel voldoende zwaar is om de doelstellingen te bereiken. Immers een convenant is geen wet; het is zoiets als een overeenkomst tussen redelijke mensen. Alders wijst die kritiek van de hand. Hij wijst erop dat er voor het eerst een geschillenregeling is overeengekomen. Bij conflicten kan de minister naar de rechter stappen. Een ruime meerderheid in de Kamer is het met de aanpak van de minister eens. Alleen van de zijde van de consumenten en milieuorganisaties is teleurgesteld gereageerd op het verpakkingenconvenant. Hun reactie valt samen te vatten als: 'Alders is ingepakt door de verpakkingen-industrie. Groen Links zal ook vast niet nalaten de minister te herinneren aan zijn eigen woorden ruim een jaar geleden. Toen schreef Alders de Kamer nog, dat convenanten nooit kunnen dienen als vervanging van wetten. Hooguit kunnen ze dienen als aanvulling op bestaande wetten. --- Agenda De Tweede Kamer behandelt vandaag en morgen het wetsvoorstel basisvorming in tweede termijn, morgen het verpakkingenconvenant en donderdag het wetsvoorstel, voortvloeiend uit de Tussenbalans, over de verhoging van het huurwaardeforfait in de inkomstenbelasting voor eigenaren van woningen. Tijdens politiek overleg behandelen commissies uit de Tweede Kamer vanmiddag de regeling personeelsvoorziening agrarische sector en donderdag de regeling ter bestrijding van het zwartrijden in het openbaar vervoer. De Eerste Kamer behandelt een aantal politiek niet zeer gevoelige wetsvoorstellen. --- De verbondsleer van Coccejus door dr. M.J. Arntzen Nieuwe boeken Joh. Coccejus (1603-1669) is bij ons wellicht nog het meest bekend door zijn opvattingen over het vierde gebod. Het sabbatsgebod zou alleen ceremonieel zijn, en zo kwam men tot vrije opvattingen over de zondagviering. De aanhangers van G. Voetius (1589-1676) waren daarentegen heel streng in het houden van de zondag. Een ander opmerkelijk denkbeeld van Coccejus was, dat de gelovigen onder het O.T. nog niet volledig vergeving van zonden hadden. Coccejus meende, dat God onder het Oude Verbond de zonden alleen maar voorbijzag, en hij beriep zich daarbij op Rom. 3:25. Dr. WJ. van Asselt, die enige tijd geleden promoveerde op een proefschrift over Coccejus, verzorgde nu een vertaling van één van zijn voornaamste werken, nl. de 'Summa doctrinae de Foedere et Testamento' (Samenvatting van de leer over het verbond en het testament). Bij deze vertaalarbeid werd hij geassisteerd door de classicus drs. H.G. Renger. Het werd een keurig uitgegeven, maar ook nogal prijzig werk (ƒ 97,50). Eerst wordt een Inleiding gegeven met een korte beschrijving van Coccejus' leven en zijn theologie (p. 1-8). Na een woord vooraf (p. 11-15) volgt dan de eigenlijke vertaling van het werk, een uiteenzetting van 650 paragrafen (p. 17-398). Daarna volgen nog aantekeningen en registers van personen en van bijbelteksten. In de Inleiding vertelt Van Asselt nog een merkwaardig gebeurtenis waarbij Coccejus lang na zijn dood nog betrokken werd. In 1940 werd de Leidse Universiteit gesloten, omdat de Duitsers deze wilden 'gelijkschakelen'. Om roof door de nazi's te voorkomen, heeft men toen het grootzegel van de Universiteit en de pedellenstaven verborgen in het graf van Coccejus (in de Pieterskerk). --- Afschaffing van het werkverbond De rode draad, die door het gehele werk van Coccejus loopt, is wel de tegenstelling tussen het verbond der werken en het genadeverbond, en het grote onderscheid tussen de O.T. en de N.T. bedeling. De O.T. periode was de tijd van de dienstbaarheid. Bij de vervulling van de belofte in de N.T. tijd komt de vrijheid van de kerk. Coccejus betoogt nu, dat het werkverbond is afgeschaft, en wel in vijf fasen. Eerst door de zonde, die in de wereld kwam, vervolgens door het oprichten van het genadeverbond, in de derde periode door de verkondiging van het Nieuwe Testament, de vierde en de vijfde fase van de afschaffing vinden plaats resp. bij het sterven van het lichaam en bij de opstanding uit de doden. Hier worden te grote tegenstellingen gemaakt, en de eenheid van Gods werk wordt verbroken. H. Bavinck spreekt in zijn Geref. Dogmatiek (111, 205 yv) wel van een onderscheid, ja, zelfs van een tegenstelling van werk- en genadeverbond als tussen wettisch en evangelisch. Maar hij zegt ook, dat God na de verbreking van het werkverbond niet een gans ander verbond heeft uitgedacht en hij zegt in dit verband letterlijk: „Het genadeverbond is niet, gelijk Coccejus leerde, de sucessieve afschaffing, het is veeleer de vervulling en herstelling van het werkverbond". Nog sterker komt de eenheid van werk- en genadeverbond uit bij K. Schilder. Hij gebruikt het beeld van een trein, die onder de bestuurder Adam is ontspoord en in het ravijn is gestort, maar God heeft de rails (nl. van de wet) laten liggen. En daarop gaf de Here een andere trein met een andere bestuurder (Jezus Christus) in het genadeverbond (Heidelb. Catech. I p. 397/8, zie ook S.A. Strauss, Alles of niks, p. 122). Ook in de tegenstelling van de vergeving van de zonden onder Oud en Nieuw Verbond rukt Coccejus de eenheid van Gods werk te veel uiteen. Om zijn opvattingen is Coccejus al bij zijn leven bestreden (b.v. door Voetius en Maresius). Toch moeten we Coccejus ook weer niet te zwart aftekenen. In het boek over verbond en testament worden remonstranten en socinianen vaak met goede argumenten bestreden. En bij de volgelingen van Coccejus waren ook de 'groene' of ernstige coccejanen, die het nauw namen met het leven naar Gods geboden. Het hier besproken boek leest niet gemakkelijk. De uiteenzettingen zijn nogal wijdlopig. Maar een eresaluut aan Van Asselt, die dit belangrijke werk uit een bewogen periode van onze kerkgeschiedenis voor velen toegankelijk heeft gemaakt. N.a.v. Johannes coccejus, De leer van het verbond en het testament van God. vertaald door dr. w.J. van Asselt en drs. H.C. Renger. Kampen 1990, 431 pag. Prijs f 97,50. --- Verschenen • H.H. Somers, Geheim en wijsheid der Jezuïeten. Hadewijch, Baarn. 252 pag. ƒ 35,-. • A. van Harskamp (red.), Verborgen God of lege kerk? Kok, Kampen. 156 pag. ƒ 32,50. • Beestig. Kok, Kampen. Met ill. ƒ 12,50. • Jubileumcassette i.v.m. 100ste titel in derde spreker serie: - S. Ousmane, Niiwam; - J. Donoso, De verloren tijd; - J. Idris, • De vreemdeling; • - A. Pritam, Die man; • - Y.B. Mangunwijaya, De ballade van de betjak; E. Vega, • De waarheid over de verovering van Fructifera Soto. Ambo/Novib, Den Haag. ƒ 29,50. • Themanummer BZZletin, literair magazine Derde Wereld. Novib/NCOS/BZZTÖH, Den Haag 120 pag. met ill. ƒ 15,-. • C. Forbes, Tank op drift/Hinderlaag bij Palermo. Boekerij, Amsterdam. 511 pag. ƒ 25,-. • A.J. Heschel, De aarde is des Heren/ Ten Have, Baarn. 100 pag. met ill. ƒ 18,50. • N. Ginzburg, Familie. Libris/Meulenhoff, Amsterdam. 63 pag./ 7.50. • 40 recepten met ham. M&P, Weert. 46 pag. ƒ 6,95. • F.R. Scheck, Cantecleer kunstreisgids China. Cantecleer, De Bilt. 541 pag. met ill. ƒ 79,50. • H van Hilst, Wandelgids Toscane. Elmar, Rijswijk. 156 pag met ill. ƒ 24,50. • M. Ronald, Wandelgids West- Brabant en de provincie Antwerpen. Elmar, Rijswijk. 155 pa_. met ill. ƒ 24,50. • R. van den Graven, Reishandboek Florida. Elmar, Rijswijk. 138 pag. met ill. ƒ 27.50. • R. van der Helm, Reishandboek Dominicaanse Republiek. Elmar, Rijswijk. 216 pag. met ill./ 34,50. • D. Poppe, Reishandboek Filippijnen. Elmar. Rijswijk 216 pag. met ill. ƒ 34,50. • J.W Driessen, Reishandboek Nieuw-Zeeland. Elmar, Rijswijk 175 pag. met ill. ƒ 34,50. • B Bakker. Kanosport. Elmar, Rijswijk. 168 pag. met ill. ƒ 32,50. • Dr. A. Calatin, Kies uw eigen dieet. Elmar, Rijswijk. 136 pag. ƒ 24.50. • MC. De motorfiets in Nederland 1895-1940. Elmar, Rijswijk. 116 pag. met ill. ƒ 24,50. • M. Jansen, H. Pröpper, Het zwaard van de krab. Prometheus, Amsterdam. 149 pag f 24,90. • C Palmen, De wetten. Prometheus, Amsterdam. 193 pas f 29.90. • R.J. Bosscher, Runningtherapie bij depressie. Thesis Publishers, Amsterdam. 255 pag. ƒ 39,50. • J. Buursink, Steden in de markt: het elan van city marketing. Coutinho, Muiderberg. 176 pag. ƒ 29,50. • W.B. Drees, Heelal, mens en God. Kok, Kampen. 149 pag. • D. Flusser, Het christendom/een joodse religie. Ten Have, Baarn. 170 pag. ƒ 29,90. • I. Hülsemann, Doe het dan voor mij. Ambo, Baarn. 162 pag. ƒ 29,50. • H.J. Boef, Sollicitatie wijzer. Auctor, Apeldoorn. 125 pag. met ill. ƒ 24,50. • M. de Vreede, Geen verleden tijd. De Arbeiderspers, Amsterdam. 185 pag. ƒ 29,90. • J. Motschmann, So nicht, Herr Pfarrer! Ullstein, Berlin. 333 pag. DM 29,80. • Arbeid in toekomstperspectief. RMU, Veenendaal. 70 pag. met ill. • L. Polders, Een geintje e.a. humoristische verhalen. 205 pag. ƒ 24,90. • Dr. E. van der Does, De ziekte van Parkinson. Bohn Stafleu Van Loghum, Houten. 98 pag. ƒ 29,50. • J.W. Robinson, Beter spreken in het openbaar. Bigot en Van Rossum, Baarn. 155 pag. ƒ 19,90. • A.M. Jacobsen, Klusboek beveiliging. Bosch en Keuning, Baarn. 197 pag. met ill. ƒ 24,90. • R.W. Overhoff, L.J. Molenaar, In de regel beslist. SDU, Den Haag. 382 pag. ƒ 89, - . • S Kitzinger, Zwangerschap en geboorte. Spectrum, Utrecht. 390 pag. met ill. ƒ 59.90. • V. Miller, Potverdrie! Zirkoon, Amsterdam. Met ill. ƒ 19,95. • P. Compaan, Jozua en het nieuwe land. Dit Koningskind, Utrecht. 55 pag. met ill. ƒ 9,95. • C. den Draak, K. Kleingeld, Levensbeschouwing in het welzijnswerk. Windesheim, Postbus 10090, 8000 GB Zwolle. 147 pag. ƒ 35,-. • Koninklijk verenigd. Printcode, Rijswijk. 264 pag. met ill. ƒ 49,50. Tel./schr. bestellen bij Print Code, S.W. Churchilllaan 375, 2287 AC Rijswijk, tel. 070-3948813. • C.Johnson, Speciale effecten in aquarel. Cantecleer, De Bilt 128 pag. met ill. ƒ 39,50. • B Sorgedrager, Holandeses. Nederlandse landbouwkolonies in Brazilië. Fragment, Amsterdam. Met ill. ƒ 49,-• T. van der Stap, e.a., De vierde wand; de foto als theater. Fragment. Amsterdam. Met ill ƒ 49,90. ---