Hoe je in Japan niet failliet behoeft te gaan Gedeeld door duizend, maal vijftien... door A. Kamsteeg ,^VO - Onmiddellijk na mijn aankomst in Japan begint '\- onwillekeurig deel ik allerlei getallen eerst door 1000, *ie vervolgens met vijftien te vermenigvuldigen. Een "Linde hobby? Of ik niets beters te doen heb? Ja, maar een J^arschuwd man telt voor twee. Want bij voorbeeld: wat ■je normaal als je 's avonds laat, moe gereisd, ergens op een Cgveld aankomt? Je wilt zo snel mogelijk naar je hotel, en je At dus de eerste de beste taxi in. Laat dat nu eens een paar JJJJjes kosten. Maar in Japan? In Japan begin je eerst maar te rekenen. 20.000 yen minstens, had ik ergens gele- 20.000 gedeeld door 1000, maal vijftien: 300 gulden! Toch iet dus. f maar goed ook. Want ge!j»had ik ook nog wat anders ge- Lfl Japanners zijn erg beleefd neer een buitenlander hun de Kvraagt. Nog in het vliegtuig EL ik dus mijn buurman aan: 'Is JL-van het vliegveld naar Shinvijk waar mijn hotel KV. Wat dan volgt heb ik nog Et ergens meegemaakt. De man Ejt totdat ik eindelijk — ik sta na- L?iik weer in de langzame rij — J^ie douane ben, en vervolgens Cdollars in yens heb omgewis- L Hij loodst me naar de goede feals buitenlander raak je door al Lvolstrekt onleesbare tekens zelf l«uw de kluts kwijt. De Japanner Mi met me mee naar het eindpunt, i taxi aan, stapt daarin met i betaalt zelf de kosten. Hij voordat ik bij de inschrijtjebalie van het hotel ben aangenj. 'Nee vanzelfsprekend', antfordt hij op mijn verbijsterde tkbetuiging. Het gezin Nakamura in Saga, dat tussen Nagasaki en Fukuoka ligt. Hun gastvrijheid jegens een hun vooralsnog vreemde buitenlander was groot. --- Hotels itels in Tokyo vormen natuurlijk iverhaal op zichzelf. De kosten ceen één- persoonskamer van het peSheraton lopen al gauw op tot DOOyen per nacht. Gedeeld door izend, maal vijftien... 360 gulden s En dan heb je verder nog niets „urlijk. Ontbijt op de kamer? rgeet het maar! Voor twee gebakneieren, wat thee en brood betaal ilgauw veertig gulden. Een telentje van een paar minuten naar isom althans te vertellen dat je id bent aangekomen? De gedachte ide beneden razendsnel oplotde rekening doet het plezier van tekende stemmen overzee bijna (allen _ irje kunt niet altijd overal aan tomen. Op een middag wil een Kise professor mij best ontmoe,maar dan voor de lunch in een ITja, wat doe je dan? De schrik slaat me om het hart als ik zie dat we op de hoogste etage in een luxueus Frans restaurant zijn terecht gekomen. De obers beginnen al beleefd te buigen als ik alleen nog maar met mijn vork beweeg. Bij de minste oogopslag snellen zij toe om te informeren of er nog iets van mijn dienst is. Niets natuurlijk. Turend op de menulijst zie ik allemaal getallen met vijf cijfers. Wanhopig probeer ik de schade tot een minimum te beperken. Ik poog tactisch op te merken dat ik pas laat en dan ook nog stevig ontbeten heb. Nu dus graag een lichte lunch. Het verdere verloop moet ik de lezer onthouden. Maar hij mag weten dat mijn dure bord daar niet meer heeft bevat dan wat slablaadjes, besprenkeld met een of ander zuur sausje. --- Lessen Is het niet te voorkomen dat de gemiddelde buitenlandse bezoeker van Japan in korte tijd failliet gaat? Is het onvermijdelijk dat een journalist van een niet al te grote krant binnen enkele dagen door zijn hele budget buitenlandse reizen heen is? Nee, niet noodzakelijk. Maar dan moet je wel rekenen: delen door duizend en vermenigvuldigen met vijftien... En dan meestal gewoon een alternatief kiezen. Eerste les: vermijd, als het maar enigszins kan, de taxi. Zeker, wanneer je je voor de eerste keer in de wriemelende mensenmassa in de metro stort, denk je nooit of in ieder geval veel te laat op je plek van bestemming te zullen aankomen. De plattegronden van de stad noch de kaartjesautomaten houden er immers rekening mee dat er ook nog andere talen dan het Japans bestaan. Maar het probleem valt mee. In mijn geval is de bewuste professor zo vriendelijk uit te leggen hoe de apparatuur in elkaar zit. En gelukkig: zo moeilijk is het niet. Wie de Moskouse metro aankan, vindt ook in Tokyo zijn ondergrondse weg. Tweede les: maak zo snel mogelijk kennis met Japanse relaties, of het nu particulieren of bedrijven betreft. Zorg er vervolgens voor dat uw afspraak niet in het begin van de ochtend of het begin van de middag valt. Is dat gelukt, dan is er een goede kans dat men u vriendelijk uitnodigt samen de lunch of zelfs het diner te gebruiken. Uw gastheer slooft zich dan uit u allerlei fantastische Japanse gerechten voor te schotelen. Soms is het dan wel even flink zijn. U kunt namelijk worden geconfronteerd met delen van tentakels van inktvissen, u kunt worden aangestaard door het dode oog van een kreeft, soms wordt u zelfs kwallensoep aangeboden. Maarte rekenen, behoeft u dan in ieder geval niet. --- de Pen geeft socialisten ervan langs PARIJS (AP) - De leider van -tem-rechts in Frankrijk, an-Marie Le Pen, heeft de rerende socialisten en de tose media beschuldigd van 'organiseren van een antimocratisch komplot tegen li partij, het Nationaal ront. UPen viel verschillende sofistische burgemeesters aan, 'bijeenkomsten van het Na- Waal Front hebben proberen verbieden, en veroordeelde f hij noemde „de totalitaire .ing van de socialistische acht". k rechts-extremist viel prefcrEdith Cresson aan, omdat jtat Nationaal Front „een Sand van de democratie" * genoemd. „Voor zover ik % worden politieke oppotten in een democratie aanbid als tegenstanders of ri- en niet als vijanden. Dit "orlogstaal", aldus Le Pen, °nder meer gastarbeiders ijzen en Fransen voor- H wil geven op de huizen- en fenmarkt. --- Namen kwistige leden Huis VS worden toch bekendgemaakt (AP) - De na, van de 355 huidige en vroe- C lec» c ,?r hun bank aan de bellen. fes, JJJd van de bank, Jack 'Pte kort voor aanvang ae°at in het Huis op. --- Logeren Natuurlijk, ik ben niet gratis Japan doorgekomen. Je moet ook weer niet overdrijven. Maar het zat me gelukkig wel mee. Via, via was ik in contact gekomen met zomaar een Japanner, die had aangeboden mij in te wijden in de geheimen van het sjintoïsme. Tot verwondering van Japan-kenners had de goede man — op wiens rol als 'shugendo' ik nog hoop terug te komen — mij voor overnachting bij zich thuis uitgenodigd. Dat gebeurt een buitenlands mens natuurlijk niet iedere dag. Je slaapt dan — typisch Japans — op een matras op de grond, en het hele gezin slooft zich uit het je vooral naar de zin temaken. Tijdens de weekwisseling was ik in Kobe. De broederschap vind je overal ter wereld, en dus ook in het verre Japan. Professor Yoshikazu Makita — in Kampen gestudeerd en het Nederlands nog aardig machtig — was mijn onvolprezen gastheer. Onvolprezen inderdaad. De hoogleraar stond er echt op mijn intussen loodzwaar geworden koffer te zeulen. Was hij niet vijf jaar jonger dan ik? Hij bracht me in contact met christenstudenten, met kerkleden van de Gereformeerde Kerk van Japan, met zijn erg aardige vrouw natuurlijk. Bij haar leerde ik 'sushi' waarderen (allerlei soorten rauwe vis met rijst ertussen). Die paar laatste dagen van mijn reis zullen onvergetelijk blijven. Wie slaapt er nu in het bed waar eerder niet onvermaarde Nederlandse hoogleraren uit Kampen (Broederweg) hun moede lichaam te ruste moeten hebben gelegd? Wie krijgt nu de kans zich op typisch Japanse wijze onder te dompelen in een gigantisch groot bad, in het studentenverblijf in Kobe twee keer per week tot aan de rand toe met heet water gevuld? Deze voorrechten zullen toch weinigen te beurt zijn gevallen. En o ja: rekenen was er in Kobe voor mij niet bij. De gastvrijheid van de broeders en zusters in Japan is om naar huis te schrijven. --- Zelden bezoek Ze zegt zich in het algemeen niet zoveel zorgen te maken. „De Heer komt spoedig weer", tekent ze erbij aan. Martha is in 1976 tot geloof gekomen; haar man is haar daarin niet gevolgd. Ze is lid van een geregistreerde baptistische gemeente. Dat verklaart ook die tv op tafel: bij niet-geregistreerde baptisten vind je zon apparaat niet; geregistreerden hebben daar minder moeite mee. Martha krijgt zelden bezoek. De mensen hebben al hun tijd nodig om voldoende eten te organiseren. Het werk op de Kolchoze (coöperatief landbouwbedrijf) levert lang niet genoeg OD. Een straatje verderop woont Fjökla. Zij is een 'ongelovige' in de ogen van baptisten. Haar huisje ziet er heel wat minder verzorgd uit als die van Martha. Ze is dan ook ouder (83 jr.) en hulpbehoevender. De nodige hulp krijgt ze gelukkig. Haar kleinkind dat ze zelf heeft opgevoed en die ook in het dorp woont, brengt bij voorbeeld water en soms wat vlees. En haar buren halen brood voor haar uit de winkel. Dat kan ze nog wel betalen; de vrouw krijgt 200 roebel per maand. Haar dochter woont honderddertig kilometer van Sosnovka verwijderd. Die komt regelmatig op bezoek en helpt wat in de tuin. Onlangs bracht ze nog suiker mee; dat had ze gekregen op haar werk. Suiker is schaars; in de nabij gelegen stad hadden we gezien dat op de markt voor een kilo maar liefst 75 roebel werd gevraagd. Fjökla mag bij haar kleinkind in huis komen wonen. Maar dat wil ze niet: ze wil graag sterven in het huis dat ze samen met haar man heeft gebouwd. Ze hoopt dat haar steryensuur snel aanbreekt, want ze is het leven moe. De vrouw vertelt dat ze vanmorgen in zout geconserveerde augurken heeft gegeten. Die hebben de buren gebracht. De middagmaaltijd bestaat uit brood en water en vanavond zal ze waarschijnlijk weer augurken eten. De schraalheid van dit menu is ook te danken aan het feit dat ze geen energie meer heeft om iets anders klaar te maken. Ze zit de hele dag in een hoekje van de kleine keuken. Op tafel ligt een somber breiwerkje en boven haar hangt een ikoon. Als we vragen of ze zich zorgen maakt voor de dag van morgen, verzucht ze: „God weet wat er gaat gebeuren". We geven haar (evenals Martha) wat levensmiddelen uit een voedselpakket van Friedensstimme. Bij het afscheid begint Fjökla te huilen. Ons bezoek maakt de oude vrouw onrustig en ze schaamt zich voor haar toestand: „Geld heb ik nog wel", zegt ze, „maar er is niets meer te kooD" --- Voedselvoorraden en burenhulp helpen bejaarden te overleven door Reina Wiskerke SOSNOVKA — De sneeuw in Sosnovka is nog prachtig wit en de zon schijnt. Een meisje heeft net 'twee emmertjes water' gehaald uit de kraan midden in het dorp; ze loopt met een stok over haar schouders, waaraan links en rechts een emmer hangt. 'Armoedig' mag je dit niet noemen; en van onderontwikkeling kun je slechts spreken, als je leeft met het gegeven dat het elders beter geregeld is. Maar het is wel knap lastig, vooral als je al wat ouder bent. In dit Siberische dorp wonen Fjökla en Martha — twee oude vrouwen. Fjökla is weduwe. De echtgenoot van Martha leeft nog; naar verluidt drinkt hij wel eens wat te veel. Hoe komen beide vrouwen rond? Het huisje van Martha ziet er verzorgd uit. In de kleine huiskamer staat een bank, een tafel met stoelen en een bed. Op de tafel staat een grote televisie. „We hebben nu nog- wel voedsel, maar hoe het straks moet, weten we niet", vertelt ze desgevraagd. Ze leeft vooral van voorraden. In de winkel wordt geen boter en vlees meer verkocht. Brood is nog wel goed verkrijgbaar; dat wordt dagelijks uit de stad naar de winkel in het dorp gebracht. Een vers brood kost 4.20 roebel en een liter melk 3.20 roebel. Op het moment dat Martha dit vertelt, gelden er nog maximumprijzen. Inmiddels heeft Jeltsin per decreet de prijzen van brood en andere eerste levensbehoeften vrijgegeven. Is de situatie nu slechter dan vroeger „Ja, veel slechter: alles is duurder. De prijzen zijn tien tot twintig keer zo hoog geworden." Het pensioentje van Martha en haar echtgenoot is weliswaar ook verhoogd, maar niet voldoende om de prijsstijgingen bij te houden. Ze krijgen samen nu per maand 400 roebel van de overheid; dat was eerder 100 roebel. Achter het huis is een tuin van ongeveer vierhonderd vierkante meter. Daar verbouwt het echtpaar aardappelen Kan Martha dat werk met haar 69 jaren nog doen „Ik doe het rustig aan elke dag een beetje." Gelukkig woont haar dochter ook in het dorp; zij en haar kinderen zullen als het echt niet meer gaat, wel helpen. Groente en fruit eet ze doorgaans niet Het ontbijt bestond die morgen uit brood, boter en thee. 's Middags eet ze meestal wat worst en noedels (deegwaar) en 's avonds staat er thee. brood en aardappels op het menu. Thee is trouwens niet meer verkrijgbaar, maar de vrouw heeft gelukkig nog twee pakjes in voorraad. Over haar kleding maakt Martha zich niet druk: „Ik hoop het tot mijn dood te kunnen doen met de kleren die ik nu heb." Fjökla in de hoek van haar keukentje. Voor haar op tafel staan levensmiddelen uit Nederland, (foto: Bert de Jona --- Assad haalt uit naar de Verenigde Staten DAMASCUS (DPA-AFP) - De Syrische president, Hafez el- Assad. heeft bij zijn inzwering voor een vierde ambtstermijn in Damascus een felle uitval gedaan naar de Verenigde Staten. Dit omdat Washington een Noordkoreaans schip wilde doorzoeken, dat mogelijk raketten vervoerde naar Syrië of Iran. „Achter het optreden van Washington, dat grenst aan piraterij, zit Israël, dat bewust het vredesproces in het Midden Oosten wil verhinderen", zo verklaarde de 62-jarige Assad voor het parlement. Volgens de president „kan Israël allerlei soorten wapens produceren, terwijl Syrië en andere Arabische staten regelrecht worden belaagd om zo hun wapenimport te belemmeren. Dit laat zich moeilijk rijmen met de organisatie door de VS van de vredesbesprekingen over het Midden-Oosten". De Amerikaanse marine wilde aanvankelijk de Noordkoreaanse vrachtboot op wapens doorzoeken, maar het schip bleek later ongestoord de Iraanse haven Bandar Abbas te zijn binnenlopen. Volgens sommige Amerikaanse bronnen zou het schip niet tegengenuuden zijn omdat de lading niet voor Irak was bestemd. Volgens de commandant van de Amerikaanse troepen in het Midden-Oosten, generaal Joseph Hoar, zou het Amerikaanse leger er evenwel niet in geslaagd zijn het gewraakte schip op te sporen, hoewel er tien dagan naar werd gezocht. De Noordkoreaanse vice-president, Li Jong-Ok, noemde de berichten dat het schip Scud-raketten vervoerd zou hebben „gespeend van waarheid" genoemd. Li zei dat er „campagne wordt gevoerd tegen de Noordkoreaanse economische activiteit". Intussen verweet de Israëlische minister van buitenlandse zaken Levy het Westen, Syrië politiek en economisch te veel te steunen. Het had helemaal niet tot het gedoe met het schip hoeven komen, wanneer het Westen van het begin af een duidelijk standpunt had ingenomen, aldus in een gesprek met een Amerikaanse functionaris. Israël vindt bovendien dat Syrië niet aan de vredesbesprekingen kan deelnemen, wanneer het doorgaat het terrorisme te steunen en zich op grote schaal te bewapenen. --- Bush belooft Jordanië meer economische hulp WASHINGTON (AP) - De Amerikaanse president Bush heeft de Jordaanse koning Husayn tijdens diens bezoek aan Washington meer economische hulp beloofd. De Amerikaanse president lijkt daarmee de banden met Jordanië weer definitief te willen aanhalen. Jordanië kreeg tijdens de Golfcrisis zware kritiek van Washington te verduren, omdat koning Husayn weigerde het geallieerde offensief tegen Irak te steunen. Husayn zei destijds dat de diplomatie niet ten volle benut was om Irak met vreedzame middelen uit Kuwayt te krijgen, dat in augustus 1990 onder de voet was gelopen. Bush verklaarde dezer dagen tegenover koning Husayn dat het nu tijd is om die bladzijde om te slaan. Husayn deed in Washington een kleine politieke concessie, door er op te hameren dat Irak zijn massavernietigingswapens moet ontmantelen, zoals de VN-Veiligheidsraad dat in een resolutie heeft geëist. Bush en Husayn spraken in Washington uitgebreid over het vredesoverleg over het Midden- Oosten. De Amerikaanse president hoopt zijn initiatieven, die steeds meer dreigen vast te lopen, via Jordanië nieuw leven in te blazen. Jordanië speelt tijdens de huidige Israëlisch-Arabische vredesbesprekingen een sleutelrol. De Palestijnse onderhandelaars maken deel uit van de Jordaanse delegatie. Washington is uit op de steun van Jordanië, om de Palestijnse onderhandelaars ertoe over te halen, met Israël te gaan praten over een plan voor autonomie op de Westelijke Jordaanoever. Dat plan gaat minder ver dan de onafhankelijke Palestijnse staat die de Palestijnen willen. Het Amerikaanse Congres moet zich later dit jaar buigen over het hulpvoorstel van Bush aan Jordanië. De president wil in het volgende begrotingsjaar 77 miljoen dollar voor Jordanië uittrekken, waarvan 27 miljoen militaire bijstand. Eerder had Bush al 25 miljoen dollar economische en 21 miljoen dollar militaire hulp vrijgemaakt, die door het Congres waren achtergehouden uit protest tegen de Jordaanse opstelling i' de Golfcrisis. --- Conventionele wapens in MO vooral uit de VS WASHINGTON (AP) - De VS hebben het Midden-Oosten vorig jaar voor meer dan 3 miljard dollar aan conventionele wapens verkocht en zijn daarmee de grootste leverancier aan de regio. Dat zegt het in Stockholm gevestigde Internationale Instituut voor Vredesonderzoek (Sipri in een rapport. Volgens het Sipri namen de VS bijna driekwart van de leveranties voor hun rekening. Joegoslavië volgt op ruime afstand als tweede. De Joegoslaven verkochten voor 512 miljoen dollar, voornamelijk tanks bestemd voor Kuwayt. Derde en vierde zijn Frankrijk (426 miljoen) en Noord-Korea (267 miljoen). De belangrijkste afnemers van Amerikaanse wapens waren Israël, Egypte, Bahrayn, Oman, Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten. In het rapport zegt het Sipri dat de verkopen van conventionele wapens aan het Midden- Oosten in hun totaliteit afgenomen zijn, wat vooral het gevolg zou zijn van het wegvallen van de Sovjetunie, van oudsher een van de belangrijkste leveranciers aan het gebied. Het instituut zegt dat de meeste landen in het Midden-Oosten de afgelopen vijf jaar hun conventionele wapenaankopen hebben verminderd. In 1987 gaf de regio nog 15,9 miljard dollar aan conventionele wapens uit, in 1991 was dat 4,7 miljard. Israël en Kuwayt vormen een uitzondering. Zij bestellen duidelijk meer wapens in de nasleep van de Golfoorlog. De VS en de andere vier permanente leden van de VN-Veiligheidsraad — Groot-Brittannië, China, Frankrijk en Rusland — zijn het nagenoeg eens over een beperking van de wapenverkopen aan het Midden- Oosten, waarbij iedere transactie openlijk gemeld zou moeten worden. Het Sipri zegt dat in 1991 in de wereld voor 22 miljard dollar aan conventionele wapens is verkocht, een kwart minder dan in 1990. Een vijfde van de bestellingen werd gedaan door landen in het Midden-Oosten. --- Aanhangers Levy dreigen uit Likud-blok te stappen JERUZALEM (AP) - De Israëlische minister van buitenlandse zaken, Levy, heeft gezegd dat zijn aanhangers uit het regerende Likud-blok zullen treden, als premier Yitzhak Shamir niet bereid is de macht meer te delen. Levy had in Jeruzalem een onderhoud met Shamir over het besluit dat de partij twee weken geleden nam, de minister op de vierde plaats achter de premier te plaatsen. Levy raakte daarmee zijn tweede plaats achter Shamir kwijt. Na het overleg zei Levy dat hij zelf niet voor afsplitsing is, maar dat „bitterheid" van veel leden „begrijpelijk" is. Levy, die in Marokko geboren is, staat voor de Joden die uit het Midden-Oosten stammen, terwijl Shamir van Europese afkomst is. Een splitsing zou Likud slecht uitkomen, met de parlementsverkiezingen van 23 juni in het vooruitzicht. Het gesprek met Shamir leverde niets op. Wel stelden beide bewindslieden commissies in, aie over nun geschillen gaan praten. Volgens de Israëlische media eist Levy dertig procent van de zetels in parlementscommissies en het kabinet, als Likud na de verkiezingen een regering mag vormen. Bij de stemming over het leiderschap van Likud in februari kreeg Levy 31 procent van de stemmen, tegen Shamii 46 en minister van huisvesting Ariel Sharon 22. Op een partijcongres werd Levy later toch voorbijgestreefd door Sharon, en zelfs ook door minister van defensie Moshe Arens TSAWWASSEN (AP) - Eei twaalftal passagiers van cci Canadese veerboot is gewond geraakt toen hun schip, onder weg naar Vancouver Island, ii dichte mist in aanvaring kwan met een Japans kolenschip. D< boegdeur van de veerboo raakte bij de botsing ontzet er het Japanse schip liep een gai op in de romp. Geen van beid< schepen dreigde echter te zin ken. ---