Ook zelfkritiek „Freitas do Amaral (leider van de christen-democraten) heeft gezegd, dat onze regering een verschrikkelijk slechte was, dat we keer op keer flaters sloegen. Maar waarom voor de duivel wUlen ze dan een coalitie met ons? Hetzelfde geldt voor de PSD (sociaal-democratische partij). En ook Cunhal (leider van de communistische PCP) zou dolblij zijn met een ministerszetel en achteraf zeggen dat deze regering toch zo slecht nog niet is". „Wij hebben natuurlijk ook onze zelfkritiek. Als u denkt dat wij heel tevreden zijn met wat er allemaal gedaan is, zit u ernaast. In veel opzichten werkte de regering niet zo goed als wenselijk was. De regering functioneerde naar vermogen. We hadden echter last van een ambtenarenapparaat dat niet functioneert. We waren niet altijd voldoende slagvaardig. In veel gevallen en op veel terreinen kwamen onze oplossingen te traag en ondoelmatig", stelt Soares. --- Herstel - Denkt u dat de economische crisis het vinden van een oplossing makkelijker zal maken of juist moeilijker? Soares: „Ik heb in de nacht van 7 op 8 december in het parlement gezegd, dat volgens mij de politieke crisis de economische zal verergeren. Ook de mogelijke oplossingen worden er erg moeilijk door gemaakt. De regering had een oplossing voor de crisis. De onderhandelingen over de lening van het Internationaal Monetair Fonds waren bijna rond. Het ging niet on een kleinigheid; 750 miljoen dollar of misschien zelfs meer in de eerste fase. Wij hebben het akkoord met het IMF niet gesloten zonder instemming van de andere partijen. Voor het IMF was dat niet nodig . Het IMF onderhandelt met welke regering dan ook. Dat is normaal. Maar wij hebben deze oplossing nodig, niet om het krediet te krijgen, maar om wille van de Portugese economie. Als binnen een paar maanden de cijfers bekend zullen worden, zult u het zelf zien. Dit jaar markeert een werkelijk herstel van de Portugese economie. Maar dat herstel is niet zichtbaar geworden door de slechte resultaten in de landbouw, die te wijten zijn aan de slechte weersomstandigheden. Als we een normaal landbouwjaar hadden gehad, zouden we misschien vijf miljoen conto's (meer dan 25 miljoen gulden) hebben kunnen besparen op de import van levensmiddelen. Het industrieel herstel is heel belangrijk geweest. Op een aantal terreinen, zoals het toerisme en de besparingen van de emigranten, is het herstel zelfs spectaculair". - Kan er uit de verschillende programma's van de politieke partijen een redelijk geheel worden gebouwd voor de oplossing van de crisis? Soares: „Ik moet u eerlijk zeggen, dat het erg moeilijk is. De opvattingen die men heeft over de oplossing van de crisis zijn verschrikkelijk tegenstrijdig. De CDS aanvaardt wel het principe van onderhandelingen met het IMF. De PSD niet. Maar de CDS accepteert niet de vermindering van het tekort op de betalingsbalans. De PSD, die geen onderhandelingen wil, wil deze vermindering wel. Het principe van de vermindering van het tekort op de betalingsbalans zal de hele economische politiek volgend jaar gaan bepalen". „Mijn alternatief: praten met de politieke partijen" MARIO SOARES werken aan come-bac --- Niet voor - Ziet u nieuwe verkieziiigen als een oplossing? Soares: „Wij zijn daar geen voorstanders van. Het kan niet gezond zijn voor een democratie om in 2,5 jaar tijd vijf verkiezingen te houden. Op de tweede plaats geloven we dat nieuwe verkiezingen de crisis zullen verscherpen. ledereen, de investeerders op de eerste plaats, zullen afwachten tot na de verkiezingen. Dat zou een vertraging van het economisch herstel betekenen met vijf of zes maanden. In de derde plaats zijn we ervan overtuigd dat de verkiezingen het politieke panorama niet wezenlijk zullen wijzingen. In vier opeenvolgende verkiezingen heeft het Portugese kiezerskorps een grote stabiliteit getoond. Er zullen weliswaar een aantal nieuwe partijen opdagen, maar ik denk niet dat dat in het nadeel van de PS zal zijn. Het resultaat zal met een aantal wijzigingen min of meer hetzelfde zijn." - U wilt geen coalities en geen verkiezingen. Wat dan wel? Soares: „Mijn alternatief is onderhandelen met de politieke partijen en zo tot een oplossing komen. Die oplossing moet een regering van alleen PS-ministers en onafhankelijken zijn. Zouden we een coalitie met rechts aangaan, dan zou de communistische partij constant in de aanval gaan, polariseren. Zij creëert dan een dynamiek, die erg belangrijk is en misschien wel fataal voor de Portugese maatschappij in de komende jaren. Een coalitie met de PCP mobiliseert alle krachten van rechts. Ze zullen zeggen dat de socialisten de gevangenen van de communisten zijn enzovoorts, enzovoorts. Een sterk evenwicht is nodig. Dat is moeilijk, maar wij zullen dat niet opgeven. Komen we niet tot een oplossing, dan blijven we liever in de oppositie". --- Dreigingen - Van welke kant is het gevaar groter van links of van rechts? Soares: „Het is duidelijk dat de PCP in 1975 aan de macht probeerde te komen. Ze wilde een volksdemocratie creëren. Die poging mislukte. Die dreiging is nu voorbij. Tenminste voor de directe toekomst. Als de economische omstandigheden verder verslechteren komt zij op den duur weer terug. Maar de dreiging van een terugkeer, dat wil zeggen de heimwee naar 24 april (de tijd van de fascistische dictatuur) rijst aan de Portugese horizon. De demonstratie op 1 december was voor Portugese democraten zoals ik, buitengewoon schokkend. Er waren jongelui te zien, gewapend met helmen en ijzeren staven. Ze brachten de Hitlergroet en ze schreeuwden „moord aan dit" en „moord aan dat" en „moord aan weetik-veel". Zoiets is naar onze mening onduldbaar". - Maar gezien al deze moeilijkheden, wat is eigenlijk de reden voor uw op-timisme? Soares: „De reden van mijn optimisme is het Portugese" volk, haar inzet, haar gezond verstand, haar mogelijkheden. Zie maar hoe het Portugese volk de val van het kabinet aanvaardde. Men kan zeggen dat er in wezen twee reacties waren. De eerste was een reactie van onzekerheid. De val van de regering betekende onveiligheid. Een zekere vrees dat de sociale rust van 16 maanden doorbroken zou worden. Dat waren negatieve reacties. Van de andere kant bestond er een zekere trots. Het was verheugend te zien dat een regering verslagen kon worden door de legale instellingen. Dat moet benadrukt worden! Ik heb zelf mijn hele leven oppositie gevoerd tegen de regering van Salazar en Caetano en al die jaren stelde ik me voor, ééns die regering te kunnen verslaan. Daarom was ik nu zelf op een of andere manier blij. Omdat een parlement er voor het eerst daadwerkelijk is is geslaagd met legale middelen een wettige regering te verslaan! --- onder redaktk van FRITS SCHILS --- Kloof Wat voor oppositie gaan de progressieven voeren tegen het kabinet Van Agt-Wiegel? Een redelijk harde, tekende DE NIEUWE LINIE deze week op uit de mond van Jan Schaefer, demissionair staatssecretaris van Volkshuisvesting. En Jan zei nog meer. Bijvoorbeeld dit „Er is een enorme kloof in denkpatronen tussen de PvdA en het CDA. CDA'ers zeggen vaak dat wij niets van hen begrijpen. Als wij CDA'ers over ons horen praten, komen wij tot diezelfde opvatting. Nagaan hoe denkpatronen lopen is politiek relevant. Van Agt is door veel mensen onderschat. Het is toch uniek wat die man bereikt heeft. Hij heeft de formatie gewonnen, hij zit midden in het krachtenveld; het enige wat wij bereikt hebben, is dat hij niet op justitie zit. We zullen ons moeten verdiepen in het jezuïtische denken. Je moet Van Agt niet afdoen met nu en dan een grap. Je moet hem inhoudelijk bestrijden. Voor de rest is een grap altijd leuk. Je moet goed onderzoeken hoe die machtsstructuren in elkaar zitten. Dat is verdomd moeilijk. --- Contra Aantjes Van lieverlee werd Hannie van Leeuwens houding ten opzichte van het CDA wat positiever, maar Wim Aantjes' verzet was juist groeiende. Andriessen leek voorbestemd om lijsttrekker te worden van het CDA, maar dat werd verhinderd door een veto van Aantjes. Nummer één op de CDA-lijst werd tenslotte Van Agt, een keuze waar Hannie van Leeuwen niet bijster gelukkig mee was. „Men had moeten beseffen dat Van Agt een polariserende figuur was. Vooral de abortus zou de verhoudingen met de progressieven flink kunnen vertroebelen. Zijn beleid rond Bloemenhove had allerminst mijn instemming. Ik was ook de enige in het CDA die vond dat Van Agt als minister had moeten aftreden na Bloemenhove. Mijn waardering voor hem is daarna wel gestegen - dat van Bloemenhove hebben we later wel uitgepraat - maar Aantjes moet niet vergeten dat de problemen rond de persoon van Van Agt mede veroorzaakt zijn door zijn verzet tegen de kandidatuur van Andriessen. Aantjes heeft dus mede schuld aan de polarisatie die tijdens de formatie over Van Agt is ontstaan". --- Vóór geweest Ze merkt op dat Aantjes er nogal trots op is enkele malen „offers" te hebben gebracht door aantrekkelijke posten buiten de Kamer niet te accepteren. Het commissariaat van de Koningin in Zeeland is daar een voorbeeld van. Maar toen in de slotfase van de formatie afgesproken was dat Andriessen in de fractie zitting zou nemen en Aantjes Justitie zou gaan doen, weigerde hij. Daarmee zou de formatie zijn gered. „Maar", zegt Hannie van Leeuwen, „het was duidelijk, Aantjes wilde graag fractievoorzitter worden. Zoals hij nu waarschijnlijk nog steeds graag fractievoorzitter wil worden, ondanks zijn Verwerping van het regeerakkoord. Als hy in de fractie gekozen was, had ik zeker tegen hem moeten gaan zeggen dat zoiets eigenlijk niet door de beugel kan. Nee, daar bedank ik voor. Ik ben hem daarom voor geweest en heb nu al laten weten dat ik opstap. Mijn besluit staat vast, ook al mocht Wim Aantjes besluiten om toch nog van het fractievoorzitterschap af te zien". --- opinie, achtergronden, beschouwingen limburgs dagblad LD commentaar Vraagtekens rond kwaliteit Het zoeken van bewindslieden voor het nieuwe kabinet is, zacht gezegd, niet zonder strubbelingen verlopen. Het leek er even op, dat het op een regelrecht fiasco zou uitlopen, toen achtereenvolgens de Gaay Fortman, Boersma en Goudzwaard bedankten voor belangrijke posten als justitie, sociale zaken en ontwikkelingshulp. Het jawoord van de ais progressief bekend staande Albeda doorbrak echter de keten van AR-weigeraars en bespaarde van Agt verder prestige- i verlies. De bezetting van justitie bezorgde van Agt al genoeg hoofdbrekens; sociale zaken kon daar echt niet meer bij. Maar liefst zes AR-kandidaten bedankten na elkaar voor de eer. Na veel rond bellen werd de in politieke kring geheel onbekende prof. de Ruiter bereid gevonden de lastige erfenis van van Agt te gaan beheren. Had ook hij geweigerd, dan zou noodgedwongen een ruil met KVP of CHU hebben moeten plaatsvinden. Moeilijk te vinden waren ook een geschikte VVD-kandidaat voor buitenlandse zaken en een KVP'er voor volkshuisvesting. De VVD had buitenlandse zaken toebedeeld gekregen, omdat het CDA de voorkeur gaf aan ontwikkelingshulp en beide departementen moeilijk in één hand kunnen zijn. Ook bleef het CDA zo een moeilijke keus bespaard tussen Andriessen en Kruizinga, die beiden aspiraties hadden om de vleugels uit te slaan. De VVD bleek echter over niemand te beschikken. Wiegel moest daarop zijn toevlucht nemen tot een minder gelukkige oplossing, door een van de topambtenaren van BZ tot minister te promoveren. Voor volkshuisvesting dacht de KVP aanvankelijk aan Westerterp, maar kennelijk vond van Agt dat Westerterp, hoewel op zich een bekwaam manager, het door de jaren heen toch iets te bont had gemaakt om een geloofwaardig bewindsman te zijn. De CHU kreeg daarop onverwacht een tweede zwaar departementin de schoot geworpen, in de persoon van de Amstelveense burgemeester Beelaerts van Blokland, een man met duidelijke kwaliteiten. Aan de kortstondige politieke carrière van de Groningse hoogleraar Wartel, die CHU-kandidaat was voor wetenschapsbeleid, kwam een abrupt einde. De nieuwe man op wetenschapsbeleid, Peijnenburg, was eerst voorbestemd om staatsecretaris a la Schmelzer te worden, die in de jaren 1959- 63 als persoonlijk assistent aan de Quay was toegevoegd. Peijnenburg zou in die functie van Agt van sociaal-economische adviezen voorzien. Om hem meer armslag te geven werd nog de constructie bedacht om Peijnenburg minister van wetenschapsbeleid te maken, toegevoegd aan Algemene Zaken, dus binnen gehoorafstand van van Agt. Hij zou zich dan wat zijn eigen portefeuille betrof, meer gaan toeleggen op technologie dan op wetenschapsbeleid, en min of meer de vierde poot in de sociaaleconomische sector worden. Op het laatste moment is deze verschuiving niet doorgegaan. Peijnenburg wordt nu, net als Trip, ingekwartierd op onderwijs, een departement dat nu door twee financieel-economische vakspecialisten wordt beheerd. Onopgelost is nog, hoe van Agt zich nu van de broodnodige sociaaleconomische assistentie zal voorzien. Ziet hij daar definitief van af, dan zal het er waarschijnlijk op uitdraaien dat Andriessen in feite de man is die alle touwtjes in het kabinet in handen heeft. Gezien de centrale positie van de bezuinigingsoperatie in het hele beleid, wordt Andriessen dan de machtigste man, en zal van Agt slechts de coördinatie van het kabinetsbeleid voor zijn rekening nemen. Over de kwaliteit van de ploeg van Agt-Wiegel is nog weinig te zeggen. Het aantal nieuwelingen is relatief groot. Slechts twee bewindslieden, van Agt en van der Stee, hebben ministeriële ervaring. Wel is ruim de helft van het nieuwe kabinet, negen man, uit de Kamer afkomstig. Wat geen garantie hoeft te zijn voor bestuurlijke kwaliteiten, maar wel voor de nodige politieke feeling. Van de zestien ministers zijn vijf volstrekt nieuw op het Binnenhof. Pais en Beelaerts hebben in de gemeentepolitiek al hun sporen verdiend, maar de Ruiter, van der Klaauw en Ginjaar zijn politiek een onbeschreven blad. Het hoeft overigens een snelle ontwikkeling tot raspoliticus niet uit te sluiten, zie het voorbeeld van Duisenberg en Lubbers van vier jaar terug. Echte zwaargewichten telt het kabinet nauwelijks. Wel staan Andriessen en Albeda als zeer deskundig te boek, terwijl Wiegel een schat van ervaring heeft op politiek-tactisch terrein. Mensen als Kruisinga, de Koning en van der Stee zullen zich dank zij hun lange politieke ervaring zonder al te veel moeite kunnen handhaven. Duidelijke vraagtekens zijn van Agt zelf, van wie toch niemand zal beweren dat hij tijdens zijn zes jaar op justitie elke twijfel aan zijn bekwaamheid heeft weten weg te nemen, Peijnenburg, van Ardenne, Tuijnman en mevrouw Gardeniers. Vooral mevrouw Gardeniers zal het nog moeilijk krijgen op het uitermate lastige en gecompliceerde departement van CRM, te meer daar op dit moment nog geen staatssecretaris van het kaliber Meijer aan de horizon verschenen is. Waar op relatief gemakkelijke departementen als binnenlandse zaken, landbouw, verkeer en volksgezondheid tekortkomingen nog wel eens onder de oppervlakte blijven (bijv. Beernink, Vorrink), ze komen des te scherper naar voren op departementen als CRM en defensie, waar nog wel eens te snel mensen worden neergezet (bijv. Engels, den Toom, de Koster, Staf, Visser). Ook op algemene zaken kan het wel eens misgaan, zoals de Quay, Marijnen, de Jong en Biesheuvel hebben ondervonden. In hun functie, voorafgaand aan het minister-presidentschap, golden zij als bekwame, redelijk succesvolle politici. Het premierschap dat daarop volgde bleek in vele opzichten toch te zwaar te zijn. Zoals het er nu uitziet, zal dit lijstje namen waarschijnlijk met de naam van Agt moeten worden uitgebreid. --- Hoofdrol voor Renate Van onze redactie buitenland BONN - Renate Lutze, hoofdpersoon in de jongstleden maandag bekend geworden, grootste naoorlogse Westduitse spionageaffaire, die naar wordt gevreesd, niet geringe schade heeft aangericht aan de NAVO-defensie, is een lange leuke brunette van 37 jaar. Anderhalf jaar geleden al werd zij samen met haar echtgenoot Lothar-Erwin en een derde spion voor Oost-Duitsland, Jürgen Wiegel, gearresteerd. Zij zit thans in voorarrest, in afwachting van het proces, dat in het komende voorjaar zal beginnen. Of Renate Lutze haar charmes heeft aangewend om het vertrouwen van haar directe chef, het hoofd van de afdeling sociale zaken van het Westduitse ministerie van defensie, Herbert Laabs, te winnen, valt niet direct te zeggen, maar zij schijnt wel achter de combinatie van de kluis met uiterst geheime Westduitse en NAVO-defensiegeheimen hebben weten te komen en kopieën te hebben kunnen laten maken van de vier sleutels, die nodig waren om deze open te maken. Toen Renate gearresteerd werd, was zij in het bezit van vier dubbele stellen van deze sleutels. Enkele maanden voor de ontdekking van de hele zaak had Laabs, argwanend geworden door het wat al te weelderige leven van zijn vlotte secretaresse, een onderzoek laten instellen door de Westduitse militaire contra-spionagedienst, maar dit leverde niets op. RENATE LUTZE --- Geen toeval Renate kwam op achtjarige leeftijd met haar ouders uit Brandenburg naar West-Duitsland. Vandaar dat moeilijk is aan te nemen, dat zij door de Oostduitse geheime inlichtingendienst met een specifieke opdracht naar West-Duitsland is gezonden. Daarentegen kan haar huwelijk met de eveneens Oostduitse Lothar-Erwin Lutze, die evenals zij in 1940 werd geboren, geen toeval zijn geweest. Want een paar maanden na hun huwelijkssluiting werd de jonge echtgenoot aangenomen op het Westduitse ministerie van defensie, naar het schijnt op aanbeveling van Herbert Laabs, de baas van Renate. Lothar-Erwin kreeg een functie op de afdeling bewapening van het ministerie. Het werk werd de jonggehuwden verbazingwekkend gemakkelijk gemaakt. Uit het onderzoek is gebleken dat zij bepaalde geheime documenten meenamen om ze elders te fotokopiëren, terwijl het nog gemakkelijker werd toen Renate Lutz van haar chef een fotokopieerapparaat op haar eigen bureau kreeg. --- „Grote massa van Portugese volk achter ons” Soares: geen sprake van socialistisch experiment door Jan Halkes LISSABON - „Wij hebben nooit voor ogen gehad in Portugal een socialistische experiment te realiseren. Wat we hebben geprobeerd is het onder controle krijgen van de economische crisis en te voorkomen dat die zou verergeren. Met die politieke doeleinden hebben we de democratie in Portugal kunnen handhaven". Vorige week vrijdag viel het minderheidskabinet van premier Mario Soares. Zestien maanden lang laveerden de socialisten tussen de klippen van links en rechts, en die koers bleek uiteindelijk in het parlement bitter weinig in de smaak te vallen. Toch lijkt Soares allerminst onder de indruk van zijn nederlaag. In een gesprek dat wij en een aantal andere buitenlandse journalisten met hem hadden, valt te proeven dat Soares en zijn socialisten hard werken aan een politieke comeback. --- Juiste weg Soares heeft consequent geweigerd centrum-rechtse coalitiepartners te zoeken om zijn regering een hechtere parlementaire basis te kunnen geven. Hij is ervan overtuigd de juiste weg te hebben gekozen, en meent dat een meerderheid van het Portugese volk het vertrek van zijn ploeg niet wenst. „Als er nu een referendum wordt gehouden, zal zonneklaar blijken: de grote massa van het volk staat achter ons", aldus Soares. Soares, overtuigend: „Volmaakte regeringen bestaan niet. De tegenstanders van ons kabinet, of die nu bij de ondernemers, onder de landeigenaren of binnen de vakbonden worden gevonden, weten dat ook". De socialistische leider vraagt zich echter af of er een betere regering dan zijn minderheidskabinet mogelijk was. Hij wijt de huidige crisis aan de wens van links en rechts om met zijn SP achter de regeringstafel te komen. „De politieke partijen hebben de taak de macht te veroveren. De partijen hebben hun kaders, hun technici, hun apparaat. Die mensen willen zich waarmaken. Dat is volkomen legitiem. Ik bestrijd dat niet Maar de hele oorlog die tegen ons is gevoerd, is niet gevoerd om ons te verslaan, maar om samen met ons aan de macht te komen. Dit is erg belangrijk, want het maakt een groot deel van de kritiek van de oppositie waardeloos". --- Persspiegel Wel of niet? De wereldkampioenschappen hockey en voetbal in Argentinië naderen met rasse schreden en als begeleidend verschijnsel zien we nu steeds meer voetballers en hockeyers, die zich - daartoe opgepord door hun interviewer-de gewetensvraag stellen of ze nu wel of niet naar dat onaangename land moeten gaan. Aldus Nico Scheepmaker deze week i" VRIJ NEDERLAND. Hijzelf, Scheepmaker, vindt, dat we moeten gaan, en legt dat als volgt uit „Er zijn, geloof ik, zon 142 naties in dwereld; als daar 107 van afvallen, omdat zij door „de derde mand" (onderdeel van de Europese Conferentie voor Veiligheid en Samenwerking» waar speciaal de kwestie der mensenrechten aan de orde is, red.) zijn gevallen, blijven er nog maar vijfendertig over waartegen en waarin je nog sport mag beoefenen. Moeten we de Democratische Olympische Spelen stichten waaraan alleen de Scandinavische landen, de Benelux-landen en nog een paar geballoteerde landen mogen deelnemen? Is Argentinië in 1978 niet acceptabel, maar Moskou in 1980 wel? Ik vind nog steeds dat Nederland zich in 1956 terecht terugtrok van de Olympische Spelen in Melbournei omdat de „open wond" van Boedapest toen nog zo vers was. Ik vind ook dat je op dit ogenblik niet tegen of in Chili moet spelen, of tegen Zuid-Afrika, of tegen Oeganda. Als morgen een opstand in Polen in bloed gesmoord wordt, moet je overmorgen niet gaan „sporten" met de Warschaupact-landen. Alleen actuele principiële bezwaren zijn, geloof ik, effectief. Het waS effectief het kolonelsregime in Griekenland te boycotten, maar het was tegelijkertijd niet effectief om het Franco-regime in Spanje te boycotten- Effectiviteit zou de leidraad kunnen zijn in deze gewetensconflicten!" --- „Aantjes en De Boer hebben grote fouten gemaakt tijdens formatie” HANNIE STAPT BOOS OP door mr. Frans Kok DEN HAAG - Hannie van Leeuwen, de doortastende, kleurrijke AR-afgevaardigde in de Tweede Kamer, gaat de politiek verlaten. Het is duidelijk waarom: Hannie van Leeuwen is kwaad, zeer kwaad. Niet op de Partij van de Arbeid of Dries van Agt, maar op haar eigen voormannen Wim Aantjes en Hans de Boer. Na ruim elf jaar zegt zij het Binnenhof vaarwel, uit protest tegen wat zij noemt de inconsequente, onoprechte houding van de leiders van haar Anti Revolutionaire Partij. Wat voor Hannie van Leeuwen de druppel was die-de emmer deed overlopen, was het verzet van de zes, later zeven dissidenten tegen het regeerakkoord van CDA en WD. Zij verwijt de zeven (op één na allen ARP'ers) dat zij mooi weer spelen met de bezwaren die zij, Hannie van Leeuwen, net zo goed heeft. „Juist ik ben het geweest die altijd en overal gevochten heeft voor het op peil houden van de sociale voorzieningen. Zelfs Jaap Boersma heeft in het kabinet voorgesteld om de sociale uitkeringen te ontkoppelen van het minimumloon. Dat is toen gelukkig door de andere bewindslieden tegengehouden. Toen uit het regeerakkoord met de WD kon worden geconcludeerd dat er een ontkoppeling van de sociale uitkeringen zou komen, heb ik aan de bel moeten trekken. Nu doen de anderen, en Aantjes voorop, alsof zij alleen uit sociale bewogenheid tegen het regeerakkoord hebben gestemd". Volgens mevTouw Van Leeuwen, die niet onder stoelen of banken steekt dat haar persoonlijke verhouding met Wim Aantjes op een dieptepunt is beland (na afloop van Aantjes' rede op het CDA-congres was zij de enige van de duizend afgevaardigden die demonstratief bleef zitten en niet applaudisseerde), zijn het persoonlijke motieven geweest, die bij de dissidenten de doorslag hebben gegeven. Het valt Hannie van Leeuwen zwaar om de Kamer vaarwel te zeggen. Altijd bruisend van energie, veel werk verzettend en fysiek onverwoestbaar. Ze werkte soms nachten gewoon door, zonder dat iemand het de volgende dag kon merken. Sinds 1941 lid van de Anti Revolutionaire Partij. Specialiste op het gebied van sociale zekerheid, defensie en vooral bekend geworden door haar bevlogen verdediging van het CDA-abortuswetsontwerp. Met Wim Aantjes kon zij altijd redelijk opschieten, maar zo rond de eerste fusiebesprekingen in het CDA begon hun verhouding te verkoelen. Zelf zag ze aanvankelijk heel weinig in de samenvoeging van de drie partijen, terwijl Aantjes' bezwaren pas veel later kwamen, om precies te zijn toen Andriessen zijn ontaktische stuk had geschreven in Hervormd Nederland. --- Bijnaam Wat mevrouw Van Leeuwen steekt in ARP-voorzitter Hans de Boer, is zijn voortdurend hameren op zijn anti-atoombewapeningshouding. Met enkele anderen stemt Hans de Boer steevast tegen als in de Tweede Kamer de kernbewapening aan de orde is. Als partijvoorzitter moet hij daarmee erg voorzichtig zijn, vindt Hannie van Leeuwen. Omdat zij nu eenmaal defensiespecialiste is, moet zij telkens pleiten voor meer geld voor Defensie, wat zij op zich verafschuwt. De bijnaam „Straaljager- Hannie" komt maar met moeite over haar lippen en het is duidelijk dat die naam haar allerminst bevalt. „Maar", zegt ze,, je moet staan voor je zaak en dat heb ik altijd gedaan". Hannie van Leeuwen vindt, dat Aantjes en De Boer grote fouten hebben gemaakt tijdens de formatie. In de fractie heeft zij herhaaldelijk gezegd dat de samenwerking met de PvdA niet mocht afspringen op personen., Als er weer eens een verkeerd lijstje op tafel lag, zei ik gewoon dat de heren hun huiswerk maar over moesten maken". Zo had ze bezwaar tegen het keihard vasthouden aan de kandidatuur van Andriessen voor Economische Zaken. Volgens haar was Andriessen zelf bereid genoegen te nemen met Landbouw, maar heeft Hans de Boer in het overleg van de partijvoorzitters met Van Agt zich daar vierkant achter geschaard. „Dat was niet nodig, dat noem ik geen christelyke politiek". HANNIE VAN LEEUWEN ... er schoon genoeg van ... ---