Konklusie van Oost-Europadag Pax Christi: Oosteuropese staten krijgen laatste tijd meer speelruimte UTRECHT (ANP) - De Oosteuropese staten beschikken in hun betrekkingen met de Sowjet-Unie over enige speelruimte. Hoewel beperkt, is de ruimte voor zelfstandig optreden de afgelopen jaren enigszins toegenomen. Dat is één van de conclusies van een studie-dag over „De interstatenjke betrekkingen in Oost-Europa", die zaterdag in Utrecht werd gehouden door Pax Christi Nederland en de Werkgroep Oost-Europa Projekten. Peter Bender, een Westduitse journalist die indertiid nauw betrokken was bij de „Ostpolitik ' van Willy Brandt, stelde dat de afgelopen dertig jaar sprake is van een trend naar meer zelfstandigheid voor de Oosteuropese staten. Op het moment dat een staat de door Moskou getolereerde grenzen overschrijdt, deinst de Sowiet-Unie er niet voor terug om gewelddadig in te grijpen, zoals in 1956 in Hongarije en in 1968 in Tsjecho-Slowakije, aldus Bender. ■ Volgens Bender ligt de ruimte die de Oosteuropese staten hebben of op het binnenlandse of op het buitenlandse vlak, maar nooit op beide. Roemenië noemde hij als voorbeeld van een land dat op het terrein van de buitenlandse politiek veel vrijheid tot eigenmachtig handelen heeft. Daar staat tegenover dat dit land een uiterst repressief^ „bijna stalinistisch" binnenlands beleid voert. Hongarije heeft op zijn beurt veel ruimte opbinnenlands en economisch gebied, maar in de buitenlandse politiek wijkt het beleid over het algemeen niet af van dat van de Sowjet-Unie. --- Warschau-pact Dr. Herman de Lange van het Polemologisch instituut in Groningen wees tenslotte op de mogelijkheden voor de Oosteuropese staten binnen het Warschau-pact. Deze organisatie vormt een forum waar de lidstaten hun belangen gezamenlijk kunnen behartigen, in tegenstelling tot de bestaande bilaterale verdragen waarbij één land zich alleen tegenover de Sowjet-Unie bevindt. De verschillende landen worden echter voortdurend op hun beperkte handelingsruimte gewezen door de aanwezigheid van grote aantallen Sowjet-militairen op hun grondgebied, met uitzondering van Roemenië. Zij beschikken over een beperkte ruimte zolang het lidmaatschap van het Warschaupact niet ter discussie wordt gesteld, want dan treden de bilaterale verdragen in werking en grijpt de Sowjet-Unie in, zoals de Hongaren in 1956 aan den lijve hebben ondervonden, aldus De Lange. Generaal b.d. M. H. von Meyenfeldt wees erop dat de Sowjet-Unie op strategisch gebied in een „bedreigder positie verkeert dan de Verenigde Staten", hetgeen de Oosteuropese staten „als onderdeel van een vesting" minder speelruimte biedt. Hij waarschuwde voor de schaalvergroting die het gevolg is van het Strategische Defensie Initiatief van president Reagan. Wanneer de Sowjet-Unie de beschikking krijgt over een eigen ruimtedefensie, zal Oost-Europa militair gezien minder belangrijk voor Moskou worden, aldus Von Meyenfeldt. --- Technologische vragen raken vooral het individu DRIEBERGEN (ANP) - In de discussie over de technologische ontwikkeling valt een verschuiving te constateren van zaken die verder van individuen afstaan naar vraagstukken die het individu direct raken. Ging het enkele jaren geleden vooral om het milieu-, energie- of bewapeningsvraagstuk, nu is er meer aandacht voor de automatisering, en de medische technologie, waarmee individuen in hun werk of in hun persoonlijk leven worden geconfronteerd. Dat zei ir. Eric Jan Tuininga, hoogleraar maatschappelijke aspecten van wiskunde en natuurwetenschappen aan de Vrije Universiteit te Amsterdam, zaterdag in Driebergen tijdens de jaarlijkse beraadsdag van het Multidisciplinair Centrum voor Kerk en Samenleving (MCKS). Dit centrum werd in 1982 door zes kerken opgericht „als trefpunt voor geloof en wetenschap met het oog op een hoopvolle wereld". De beraadsdag stond in het teken van de vraag: „Nieuwe technologieën, maar waartoe?". Tuininga herinnerde eraan dat de discussie in de kerken over de technologische ontwikkeling vooral is gestimuleerd door de conferentie die de sectie kerk en samenleving van de Wereldraad van Kerken in 1979 over „Geloof, wetenschap en de toekomst" in de Amerikaanse stad Boston organiseerde. Toen introduceerde de toenmalige secretaris-generaal van de Wereldraad, dr. Phihp Potter, het concept van de rechtvaardige, mondige en houdbare samenleving en werden de kerken opgeroepen de bezinning over de ethische aspecten van de technologische vernieuwing te bevorderen. Het MCKS kan worden gezien als antwoord van de Nederlandse kerken op deze oproep. --- Tegenmaatregel Het zogenoemde „rakettenvraagstuk" heeft een „enorme betekenis" in Westmaar ook in Oost-Europa, zo zei Bender. Volgens hem is het waarschijnlijk dat de Sowjet-Unie in alle overige Warschaupact-landen raketten voor de korte afstand wilde plaatsen als „tegenmaatregel" voor de stationering van nieuwe Amerikaanse kernwapens in West-Europa. Dit voornemen vormt een onderdeel van een „discipliniseringscampagne", zo zei hij, maar het opmerkelijke is dat vier van de zes Oosteuropese bondgenoten erin zijn geslaagd plaatsing te voorkomen, terwijl de overige twee, de DDR en Tsjecho-Slowakije, met enig morren tot plaatsing zijn overgegaan. Een punt van controverse was Bendere stelling dat West-Europa zich uit tactische overwegingen niet dient te mengen in de politiek van Oosteuropese landen. Volgens hem vormt de interne oppositie in die landen een autonoom firoces. Het heeft geen zin, zo zei hij, poitiek te bedrijven met oppositionele of dissidente groeperingen, omdat dat de normale betrekkingen met de Oosteuropese regeringen in de weg staat. Jan Minkiewicz van het Solidarnoscinformatiebureau in Nederland verzette zich tegen deze opvatting. Hij wees erop dat het verboden vakverbond de steun geniet van de meerderheid van de Poolse bevolking. De Amsterdamse econoom dr. Pieter Boot verklaarde dat de Sowjet-Unie door middel van economische betrekkingen invloed kan uitoefenen op de staten in Oost-Europa. Dit vloeit onder meer voort uit de enorme afhankelijkheid van Oost-Europa van de energie aie door de Russen wordt geleverd. --- Buitenverbanders nog niet in GOS ENSCHEDE (ANP) - De Nederlands Gereformeerde Kerken (de „buitenverbanders") worden voorlo- Sig nog geen lid van de Gereformeere Oecumenische Synode (GOS). Dat is zaterdag besloten op de vierde zitting van de Nederlands Gereformeerde Landelijke Vergadering te Enschede. De Nederlands Gereformeerde Kerken hebben tot nog toe alleen waarnemers naar de GOS-vergaderingen gezonden. Belangrijkste bezwaar tegen het lidmaatschap van de GOS vormt het onduidelijke karakter van deze internationale organisatie van gereformeerde kerken. Een echte synode is het niet, want er kunnen geen bindende besluiten wordengenomen. Bovendien is er binnen de GOS een discussie gaande over de grondslag. Daarbij gaat het om de vraag hoeveel ruimte gegeven moet worden aan kerken met afwijkende standpunten, zoals de Gereformeerde Kerken in Nederland ten aanzien van het schriftgezag en depastorale zorg voor homofiele mensen. In Nederlands Gereformeerde kring bestaan grote bezwaren tegen het gereformeerde rapport „God met ons" over het schriftgezag. De Bijbel zou op grond van dit rapport niet meer beschouwd behoeven te worden als het onfeilbare Woord van God. De Landelijke Vergadering besloot zaterdag ook de door de blanke Gereformeerde Kerken in Suid-Afrika, de zogenaamde Dopperkerken, aangeboden correspondentie te aanvaarden. Voortaan erkennen beide kerken elkaar als echte gereformeerde kerken en gaan ze op grond daarvan nauwere kontakten aan. Vorige maand besloot de Landelijke Vergadering correspondentie aan te bieden aan de zwarte Dopperkerken in Zuid-Afrika. --- Ook andere leden van Britse koningshuis met SS-verleden LONDEN (AFP/Reuter) - Prins Christofer van Hessen, een oom van de toekomstige koning van Engeland, prins Charles, was generaal bij de SS, zo meldde het Britse blad Sunday Times gisteren. De krant beroept zich op documenten in het koninklijk oorlogsmuseum in Londen. Buckingham Palace weigerde commentaar op het bericht te geven. Het is de tweede maal in een week dat een krant de Britse bevolking confronteert met een schandaal met betrekking tot het oorlogsverleden van leden van de koninklijke familie. Begin vorige week meldde de Daily Mirror dat de vader van prinses Michael van Kent, de echtgenote van een neef van de koningin, SSofficier was. Dit bericht heeft een hevige discussie in Engeland doen losbarsten en een golf van sympathie voor de prinses, die de Britten niet verantwoordelijk achten voor ac daden van haar vader. Christofer van Hessen, die in 1943 om het leven kwam bij een vliegtuigongeluk in Italië, was hoofd van de „Forschungnat", een inlichtingendienst van de nazi's die de telex- en telefoonverbindingen in Europa onderschepte, en een „naaste medewerker" van Heinrich Himmler, het hoofd van de SS en van de Gestapo. De prins was in 1930 getrouwd met de zuster van prins Philip, de echtgenoot van koningin Elisabeth. Net zoals de baron Gunther von Reibnitz. de vader van prinses Michael, was prins Christofer lid van de nazipartii, aldus de Sunday Times. In 1936 was nii kolonel. De informatie die de „Forschungnat" doorgaf heeft Hitler in staat gesteld de invasie van Tsjechoslowakije voor te bereiden en de Britse premier, Neville Chamberlain, te misleiden tijdens de conferentie van Miinchen in 1938, aldus de krant. Het blad de Sunday Telegraph meldde dat de vader van prinses Michael van Kent in 1948 door een Duits tribunaai onschuldig is bevonden aan oorlogsmisdaden. De Sunday Times zegt voorts bevestiging te hebben gekregen van de zoon van prins Christofer, prins Rainer van Hessen (46), dat de familie van Hesse nauwe banden had met Hitler en een „voorkeursbehandeling" genoot, alvorens tegen het einde van de oorlog in ongenade te vallen. Ook andere familieleden van prins Philip - overigens geen van allen bloedverwanten maar aangetrouwde leden - , zoals zijn oom de hertog Charles van Coburg, hadden banden met de nazi's, aldus de krant. De hertog was luitenant van de SA (Sturmabteilung), de troepen van de nazi-partij. Voor de oorlog was hij ambassadeur van nazi-Duitsland in Londen. De oudere broer van de prins van Hessen, Phihp, was bevriend met maarschalk Göring en voerde missies uit bij Mussolini. --- Jordanië waarschuwt voor nieuw Iraans offensief Golfoorlog AMMAN (UPI/RTR) - Jordanië, meest openlijke Arabische geallieerde van Irak in de Iraans-Iraakse oorlog, heeft zaterdag gewaarschuwd dat een nieuw Iraans offensief ophanden is en heeft gevraagd om internationale bemoeienis ter Deëindiging van de Golfoorlog. Het ministerie van buitenlandse zaken in Amman deelde mee dat men over informatie beschikte dat Iran de voorbereidingen voor een nieuw offensief tegen frak had voltooid. --- Bonn ontkent alternatief voor bezoek Reagan aan Bitburg te weigeren BONN/TEL AVIV (Reuter) - West- Duitsland heeft zaterdag tegengesproken dat zij stappen van het Witte Huis om een alternatief te vinden voor het bezoek van president Reagan aan het Duitse oorlogskerkhof in Bitburg, heeft geblokkeerd. „De waarheid is dat adviseurs van president Reagan hebben geprobeerd hem te overtuigen een alternatief te zoeken voor Bitburg, maar hij wilde niet van zijn besluit worden afgebracht daar naar toe te gaan", aldus de Westduitse regeringswoordvoerder Peter Bönisch. --- Roodhuis fêteert jubilarissen ROODHUIS - Hoewel de parochie al meer dan twee jaar zonder eigen priester zit, vierde Rooahuis gisteren twee priesteriubilea. De beide Franciscanen uit Bolsward die geregeld bijspringen, pater J. C. S. Stof Ze (25 jaar priester) en pater C. Noordstrand (40 jaar priester) werden voor de eucharistieviering met rijtuig en paarden van Jelle Bouma (Hidaard) het dorp binnengereden. Na afloop van de dienst vond een receptie plaats met verschillende sprekers en optredens van schoolkinderen en het kerkkoor. Sinds Roodhuis vacant is, heeft pater Stolk de leiding van de parochie. De weekenddiensten worden meestal geleid door pater Noordstrand, die voor zijn emeritaat als kapelaan in Sneek werkte. Op de foto de paters Noordstrand (links) en Stolk bij de binnenkomst in Roodhuis. (Foto LC/Willem de Jong) --- Kerkelijke mutaties Geref. Kerken Beroepbaar gesteld: drs. B. H. Steenwijk te Kampen. --- Met Tancredo Neves verdwijnt de hoop Van onze correspondent Rob Sprenkels MEXICO-STAD - Zelfs Tancredo kan niet eeuwig tegelijkertijd God en de duivel tevreden stellen. Tot die conclusie kwam de Braziliaanse volkswijsheid toen de doorgewinterde politicus het ene na het andere compromis moest sluiten om zijn weg naar het presidentschap vrij te maken. Maar nu Tancredo van het politieke toneel is verdwenen, vrezen de meesten van de 130 miljoen Brazilianen dat ze opnieuw aan de duivel zijn overgeleverd. Tancredo de Almeida Neves heeft op zijn sterfbed de wens geuit om te worden begraven in Sao Joao del Rey in de zuidelijke staat Minas Gerais. In dit stadje werd Tancredo 75 jaar geleden geboren, studeerde hij rechten en probeerde hij tevergeefs om te worden toegelaten op de militaire academie. Uiteindelijk vond hij werk als notaris. Op die post moest hi] duizend-en-één kleine familieruzies bijleggen en legde hij de grondslag voor zijn grootste gave, de verzoening. Zijn politieke carrière begon als gemeenteraadslid in Sao Joao del Rey. Daarna werd hii gekozen tot afgevaardigde in het Braziliaanse parlement. Vervolgens bracht hij het tot gouverneur van zijn geboortestaat, Minas Gerais. „Tancredo is een politiek dier van top tot teen", zo verklaarden toen reeds zijn vrienden. En zij bleken gelijk te hebben. Na zijn gouverneurschap had Neves op zijn lauweren kunnen gaan rusten, maar niets daarvan. De politiek' fascineerde hem. Hij werd senator, minister en zelfs even eerste-minister, in het begin van de jaren '60, toen Brazilië aan een nieuwe democratische periode leek te beginnen. De enige zetel die Tancredo dus nooit echt heeft bekleed is die van de president. Het lijkt wel of de duivel met hem heeft gespeeld. Minder dan 12 uur voor zijn officiële beëdiging, 15 maart jl., kon Neves de pijn niet langer onderdrukken en moest hij met spoed worden afgevoerd naar het ziekenhuis van de hoofdstad Brasilia. Het leek in eerste instantie te gaan om een vrij simpele dunne-darmoperatie, hoewel daaraan op Tancredo's leeftijd de nodige risico s waren verbonden. Maar wat Tancredo uiteindelijk de das heeft omgedaan, is de bloedvergiftiging die hij op mysterieuze wijze opliep in de intensive care-afdeling van het ziekenhuis in de Braziliaanse hoofdstad. Heel wat Brazilianen zijn er vast van overtuigd dat er bij die infectie opzet in het spel is geweest. Zij verdenken de rechtse militairen. Tancredo's ziekbed is even tumultueus geweest als zijn gang naar het presidentschap. Zeven operaties in minder dan een maand, 39 specialisten, zeven ultra-moderne machines om hem zo lang mogelijk in leven te houden. En voor de deur van het ziekenhuis duizenden Brazilianen, hardop biddend en smekend voor het leven van hun Tancredo. Een opinieonderzoek van een van de grootse Braziliaanse kranten, de Journal do Brasil, heeft uitgewezen dat een grote meerderheid van het Braziliaanse volk bang is dat de dood van Tancredo het land tot een chaos zal brengen. Heel wat mensen voorspellen spontane volksrellen. Bijna niemand gelooft dat José Sarney, de vice-president die voor Tancredo heeft geregeerd en zal blijven regeren, de geschikte persoon is om de enorme Braziliaanse problemen te lijf te gaan. Daarvoor heeft hij te nauwe banden met de militairen. Brazilië is een land van enorme sociale tegenstellingen. De 21 jaar van militaire dictatuur hebben van het land een economische supermacht gemaakt. Ook al verkeert de Braziliaanse economie in een crisis vanwege de meer dan 110 miljard dollar aan buitenlandse schuld, Brazilië blijft qua produktie nummer 8 op de wereldranglijst. Maar de overweldigende industriële ontwikkeling heeft niet automatisch sociale welvaart tot gevolg gehad. Terwijl een handjevol Brazilianen in onvoorstelbare luxe en weelde leeft, lijdt de overgrote meerderheid misère. De Braziliaanse samenleving is totaal ontwricht. Armen bestormen supermarkten, onderbetaalde politieagenten beroven voorbijgangers. De corruptie is onder de militairen uitgegroeid tot een kwaad dat nodig is om in leven te kunnen blijven. Tancredo, zo vertrouwden de Brazilianen, zou al die rampspoed kunnen keren met zijn beloofde 'nieuwe republiek' en zijn oorlog tegen immoraliteit en corruptie. Met hem is nu die hoop verdwenen. TANCREDO NEVES f --- Geestelijk leven Kardinaal Baggio (72) wordt camerlengo paus VATICAANSTAD (CIC) - Paus Johannes Paulus II heeft de 72-jarige Italiaanse kardinaal Sebastiano Baggio benoemd tot „camerlengo" van de Rooms-Katholieke Kerk. Na de dood van een paus moet de camerlengo de zaken waarnemen alsmede het conclaaf bijeenroepen. Mgr. Baggio is president van de commissie die Vaticaanstad bestuurt. Als camerlengo volgt hij de 77-jarige Italiaanse kardinaalPaolo Bertoli op, die in januari door een hersenbloeding werd getroffen. --- Gemeenten betalen zelf politie-inzet pausbezoek HILVERSUM (ANP) - Gemeenten die tijdens het bezoek van de paus extra eigen politiemensen en bijstand van buitenaf moeten inzetten, zullen zelf voor de kosten daarvan moeten opdraaien. Dit zei minister Korthals Altes van justitie zaterdagmiddag voor de VARA-tv. De gemeente Utrecht becijferde afgelopen week dat die kosten voor wat die stad betreft ongeveer twee miljoen gulden zullen bedragen. Volgens de minister komt dat dus voor eigen rekening „Net zoals extra inzet bij een grote voetbalmanifestatie en het ontruimen van een kraakpand geld kost." --- „Nederland profiteert van ontwikkelingssamenwerking" AMERSFOORT (ANP) - In het Nederlandse ontwikkelingsbeleid wordt op dit moment voor het eerst openlijk uitgesproken dat Nederland zelf van de hulp beter moet worden. Het Nederlandse bedrijfsleven wordt steeds meer ingeschakeld bij die hulp. De produkten die wij maken, sluiten meestal niet aan bij de behoeften van de Derde Wereld. Dankzij het nieuwe realisme schaart Nederland zich bij de machtigen. Dit zei het PvdA-Kamerlid mevrouw Eveline Herfkens zaterdag tijdens de landelijke werkdag voor ontwikkelingssamenwerking, die in Amersfoort was belegd door instanties voor ontwikkelingssamenwerking van hervormden en gereformeerden. Het thema was „rekenen met de armen". Als de landen van de Derde Wereld gedwongen worden in Nederland te besteden, dan heeft het Nederlands bedrijfsleven een monopoliepositie. Een onderzoek heeft uitgewezen dat men soms prijzen bedingt die 25 procent te hoog liggen. --- Kohl veroordeelt nazi-misdaden bij herdenking in Bergen-Belsen BERGEN-BELSEN (DPA) - De Westduitse kanselier Helmut Kohl heeft gisteren tijdens een herdenkingsplechtigheid in het voormalige concentratiekamp Bergen-Belsen beklemtoond dat de Duitsers historisch verantwoordelijk zijn voor de misdaden van de nazi's. „Deze verantwoordelijkheid uit zich ook in een nimmer verjarende schaamte", zo zei hij. Tegen een gehoor van duizenden mensen, onder wie ook veel joden die het kamp hebben overleefd, zei Kohl dat de hele Duitse bevolking de plicht heeft zich af te vragen hoe het allemaal heeft kunnen gebeuren. De gruwelen van het nazi-regime mogen zijns inziens nooit als een gesloten hoofdstuk worden beschouwd. De plechtigheid werd gehouden ter ere van de 40ste verjaardag van de bevrijding van Bergen-Belsen door Britse troepen. In het kamp zijn 100.000 mensen omgekomen, hetzij door de nazi's vermoord hetzij gestorven door honger en ellende. , Kohls redevoering in Bergen-Belsen was in zoverre opmerkelijk dat hij tijdens zijn kanselierschap nog nooit zo nadrukkelijk het boetekleed heeft aangetrokken met het oog op de misdaden uit de Hitler-periode. met alleen in Bergen-Belsen werd dit weekeinde de bevrijding herdacht; in het Oostduitse Fürstenberg in de omgeving van Potsdam kwamen ruim 50.000 mensen bijeen om te herdenken dat veertig jaar geleden de mensen in het concentratiekamp Ravensbrück door het Sowjet-leger bevrijd werden. (Foto ADN) ---