Fries mozaiek Jeugdoantinkens út Klein Groningen Sibe Mulder krige de ingeltsjes net te sjen Door Rink van der Velde Siebe Mulder, geboren op Klein Groningen onder wat nu Wijnjewoude heet, is aan zijn 91ste levensjaar bezig. Wat de laatste dertig jaar betreft, laat zijn geheugen hem een enkele maal in de steek. Maar vraag hem naar zijn jeugd en hij vertelt tot in details hoe het leven toen was. Daarbij lepelt hij data, namep en feiten met verbijsterende precisie op. Siebe Mulder heeft in zijn lange leven nogal wat bij de hand gehad. Hij was boerenknecht, maaier, fietsmaker, motoren automonteur, mijnarbeider, vrachtrijder, beroepsmilitair en tenslotte kantinebaas. Hij is al lange jaren weduwnaar en woont in het bejaardencentrum Weideheem in Harderwijk, zn laatste standplaats als kantinebeheerder. De kinderen wonen er, vandaar dat hij niet naar Friesland is teruggekeerd. In bijgaand relaas, dat uit zijn mond is opgetekend, gaat het over zijn jeugd in Klein Groningen. „HEIT EN MEM wienen by de herfoarme tsjerke, mar se kamen der noait. Heit sei: ik kin net léze, net skriuwe en net sjonge, dat wat sil ik yn tsjerke. Mem hat him letter it lézen noch leard. Heit wie in Andrys Mulder en syn folk hie op 'e Himrik wat buorkerij en in kafeke. Mem wie Eke Homans en se kaam fan Lippenhuizen. Heit en mem skilden fyftjin jier en se binne yn 1895 troud en ik bin fan dat jier. Nei harren trouwen wennen se op in spultsje op Klein Groningen oan de grutte wei fan Wemterp nei Donkerbroek. Se hienen trije kij, in bunder grün en in stikje bou. Se libben o sa sunich en kamen in bytsje foarüt. Heit wie der simmerdeis ut te arbeidzjen en winterdeis makke er achter hüs heide oan. Hy kocht fiif bunder heide foar sechstich güne en de bunder lan, dy't al oanmakke wie, joech er fyftich güne foar. Hy barde trije-kwart sint foar in mingel molke, as er hündert mingel by de dyk stean hie, hied er tije kwartsjes fertsjinne. De molke gyng nei de Slüskes oan 'e feart, dy hienen dêr in ferbrykje. ★ SIEBE MULDER --- Skelling It is nuver, mar ik wit noch alles fan myn fjirde jier óf. As heit winterdeis der net üt wie te wurkjen, dan makke er heide oan en hied er in arbeider. Dy fertsjinne tritich sinten deis, dat wie in skelling en skofte by üs yn 'e keamer en net op it fjild lyk as de oaren. Heit joech syn arbeider in stoer mear. Der wie in grutte boer, dy hie winterdeis seis arbeiders oan it lanoanmeitsjen en dy joech doe ek in stoer mear. Doe joech heit syn arbeider fjirtich sinten en hy naam der noch ien by. Dat hearden de oaren en sij krigen it ek. Mar heit joech se wer in stoer mear en doe noch ien en op 't lést krigen se sechstich sinten. Dy boer sei: Andrys, do smytst dyn eigen glêzen yn. Heit sei: mines dogge tegearre mear as jo arbeiders mei harren seizen. Dat wie ek sa, dy arbeiders fan üs heit wurken har üt de naden. De maitiids kamen der wol fyftich arbeiders by üs heit te freegjen oft se winterdeis ek by him yn it wurk koenen. Heit wie wat wreed en as er luik wie dan pakte er troch. Dat wisten de minsken. Vn de heide stienen in stikmennich keten en dêr sieten arbeiders yn. As bern fochten wy wol gauris mei dy jonges. Ik mocht wol graach fjochtsje. Doe sei buorman: Remmelt en Kike lizze al in wike. Heit sei tsjin mem: Eke, meitsje wat bak-en-brij klear en waarmje in flutsje molke op, dan sil ik der nei it fuorjen hinne. De flesse molke kaam in alde sok om hinne en nei it fuorjen mei de lantearne de reed del nei de beide. --- Earmhûs Ik wit noch krekt hoe't it der hinne lei. San spithutte siet sawat in heale meter de grün yn, dat wie wat waarmer. Guon hienen in houten geveltsje, mar de measten wienen hielendal fan neidespitten. Achter yn wie oerdwars in planke mei in sketsje der foar. Der wie wat ruchte yn en dêr lemen dy beide alde minsken. Beide yn de tachtich en sa siik as wat. Heit gyng nei de diaken fan de êrutte tsjerke en sei: jo moatte der hinne. »y man sei: ik wit it al, mar se moatte by my komme. Heit sei: se kinne net komme, jo geane der hinne. Dat hat er doe ek dien, want oars hie heit him oanpakt. Sak sei, hy koe wreed weze en as er dan in grippe nie, moasten jo oppasse. Heit gyng ek nei de earmmaster en sei: helje dokter Visser. Dy hat der doe ek west. Remmelt en Kike binne nei it earmhüs oan 'e feart brocht. Ik sjoch dy karre noch riden, twa Lithauwers der foar. Üs heit gyng net nei tsjerke, mar ik moast doet ik fjouwer wie wol nei de sondachskoalle. Der stie doe in ds. Ewold, letter wie hy yn Eastersee, doe hat er op it Fean foar it rjocht west, mar se hawwe it noait bewize kind. It wie krystfeest, ik wie doe dus fjouwer en ik wit noch klear, dat it o sa moai wie. It gyng oer de ingeltsjes en ik begrypte der ut, dat dy altiten om üs hinne wienen, mar dat jo se allinne nachts sjen koenen. Dat ik de jüns it hiem op en wachtsje, mar se röpen my en doe waard ik luik, want se jagen de ingeltsjes fuort. De oare jüns gyng ik de sleat oer en nei de heide ta en doe mar wachtsje. Ik ha se net sjoen, mar ik hearde se thüs wol roppen: Sibe, wer biste? Dat waard in hiel trelit, de buorlju mei lantearnen by de sleat lans en it lan yn. Ik waard sa luik dat se der ingeltsjes fuort jagen, dat ik gyng üngemurken nei hüs en ik krüpte op bêd. Doe fün mem my en letter krige ik fan heit in best wan op de soademiter. En dochs wie 't myn skvld net. --- Skoalle Op skoalle krekt sa. Juffer sei: Sibe, hoefolle is twa en twa? Ik sei: ik mei net foar sizze. Juffer sei: skriuw it dan mar op. Ik sei: juffer mei net öfsjen. Doe waard se sa luik, se pakte myn laai en sloech my dat om de" holle stikken. De list bleau my om de kop sitten en it wie allegear bloed. Master der by en nei dy syn hüs. Master bruts de list stikken en ik krige pakkedoeken om 'e holle. Mar earst nei de romp ta te ófspielen, ik sjoch dat noch krekt foar my. It wetter koe net fuortkomme en it bloed dreau der op. Sa ha 'k dy deis mei de pakkedoeken om 'e kop op skoalle sitten. Doe kaam ik de jüns thüs en heit sei: hast wer oan it fjochtsjen west en hy soe my fuort ek mar in wan jaan. Mar üs buorfamke Hy lkje sei gau, dat juffer it dien hie. Heit sei: Èke, myn jas, ik gean nei de plysje. Ik waard goedbenaud, want ik tocht dat heit my nei de plysie bringe soe. It wie in Bosma en dy hat doe noch mei west nei skoalle ta. Se ha der oer praat en by einbeslüt sei heit tsjin juffer: Janke, sa net wer, oars is 't üt mei de leafde. Der begrypte ik wer neat fan, want mem en heit wienen mal mei inoar en ik wist net, dat juffer ek meidielde yn de leafde. Heit hold my simmerdeis faak thüs fan skoalle. Heit gyng der it üt wurkjen en ik moast mem helpe yn 'e bou. En fansels stalfuorje en de stront ütbringe. Doe wie 'k noch mar acht, mar ik wie de hiele simmer thüs. Heit moast foar de kommisje komme, mar hy sei: jim ha maklik praten, jim ha in goed bestean, mar wy moatte it fertsjinje. Ik bin oars mar ien kear sitten bleaun en dat wie yn de fiifde klasse. Mei tolve bin 'k tan skoalle kommen en doe binne wy ek ferhuze nei in spultsje oan de Feart. --- LCultureel Humor, reggae en soul op festival Oude Veemarkt LEEUWARDEN - In samenwerking met het Fries Straatfestival organiseert stichting De Ooievaar vrijdagavond een popfestival op de Oude Veemarkt. Deelnemende groepen zijn het Amerikaanse Pigeon Drop, Jah Warrior uit Engeland en Swinging Soul Machine uit Rotterdam. Pigeon Drop, ooit als Friends Roadshow de begeleidingsgroep van Jango Edwards, opent het festival met het het humoristiche muziektheaterprogramma „Where is the party". Hierin ondermeer breakdansen met de Paus en een rabbi, een robot op de discotoer en stevige nichtenrock van een stel cowboys. Als tweede speelt de reggaeformatie Jah Warrior. Deze jonge band heeft al een behoorlijke staat van dienst. Jah Warrior speelde in het verleden met Curtis Mayfield en Aswad en heeft tegenwoordig veel succes met de elpee No Illusions'. De twaalfkoppige band Swinging Soul Machine sluit het festival af. De Rotterdamse groep maakte eind zestiger jaren furore met swingende soulnummers, waaronder de instrumentale wereldhit 'Spooky's Day Off. De hernieuwde belangstelling voor soul heeft de groep wederom bijeen gebracht. De tent op de Oude Veemarkt biedt plaats aan tweeduizend personen. Het festival begint om half acht. --- Molens van Woudsend monument van de maand WOUDSEND - De houtzaagmolen De Jager en de korenmolen Het Lam zullen in juni Monument van de Maand zijn. Gedurende die maand zal de stichting met dezelfde naam proberen de molens extra in de belangstelling te brengen. Dat zal gebeuren door de molens, die beide nog in gebruik zijn, tijdens de weekeinden voor het publiek open te stellen, activiteiten in Woudsend rond beide molens te organiseren en een expositie in galerie De Boppeslach in te richten. De molens zullen met ingang van komende vrijdag officieel Monument van de Maand zijn. Die dag zijn ze van een tot vijf uur 's middags open voor het publiek. Dezelfde openingstijden gelden voor de zondag, 's Zaterdags is het publiek welkom vanaf tien uur. Tijdens de openingsuren kan men informatie krijgen over de werking van de molens. Verder is er informatie in de vorm van een boekje, geschreven door molenkenner Arme Bokma. Gedurende de hele maand is daarnaast in Galerie De Boppeslach een tentoonstelling te zien die een beeld geeft van de manier waarop in de molen Het Lam graan verwerkt wordt. Ook hangen er pentekeningen, aquarellen en olieverfschilderijen van de beide Woudsender molens, waarin eigentijdse Friese kunstenaars hun visie op beide monumenten geven. Ter gelegenheid van de monumentenmaand worden in Woudsend bijzondere activiteiten ontplooid. Zondagmiddag 8 juni is er in het Molenhuis een concert dat gegeven zal worden door het saxofoonkwartet Quadrosax, het fluitkwartet Jydrich en het concertinaduo Geppy Haarsma en Dirk Kuipers. Bernard Visser van het fluitenmuseum zal vertellen over zijn museum en over bijzondere fluiten. Een week later treedt in restaurant De Nieuwe Rekken het salonorkest Plumeau op. Zaterdag 21 juni zal de Hindelooper Dansgroep s middags op straat dansen, terwijl er een week later een ambachtenmarkt op de Eewal is. Voor de rest van het jaar heeft de stichting Monument van de Maand de volgende monumenten op het programma staan: het dorpsgezicht van Oldeberkoop (juli), de kerk van Hogebeintum (augustus), Fogelsanghstate in Veenklooster (september), landhuizen in Beetsterzwaag (oktober), de Noorderhaven in Harlingen (november) en de kerk van Oosterend (december). Houtzaagmolen De Jager in Woudsend. --- Muziekscholen dag in actie in Heerenveen HEERENVEEN - Enkele honderden leerlingen van de muziekscholen uit Friesland, Groningen en Drenthe zullen aanstaande zaterdag deelnemen aan een muzikale manifestatie in muziekcentrum De Rinkelbom in Heerenveen. Het is de bedoeling dat de jonge musici in de ochtenduren in orkestverband werken zullen instuderen die dan 's middags zullen worden uitgevoerd. Gerard van der Weerd, dirigent van het Frysk Jeugdorkest, zal de Friese muziekschoolleerlingen dirigeren. Een jury zal de verschillende uitvoeringen beoordelen. De dag in Heerenveen maakt deel uit van een landelijke muziekmanifestatie, die georganiseerd is door het cultuurfonds van de Bank van Nederlandse Gemeenten. Uit de verschillende regio's waar voorrondes worden gehouden wordt per regio een ensemble geselekteerd, dat deel mag nemen aan een landelijke ontmoeting, die op 4 oktober in Muziekcentrum Vredenburg in Utrecht wordt gehouden. --- Sursum Corda verwierf op Schier 186 punten SCHIERMONNIKOOG - De organisatie van het solistenconcours op Schiermonnikoog heeft per abuis een paar onjuiste uitslagen doorgegeven, waardoor er in de krant van gisteren onrecht is gedaan aan het koor Sursum Corda uit Anjum. Dit koor won niet met 168, maar met 186 punten een tweede prijs. De Lof stem uit Dokkum kreeg met 181,5 punten geen eerste, maar een tweede prijs. --- Streupe Ik krige in kwartsje busjild. Doet ik achttjin wie, krige ik noch altiten in kwartsje. Mar ik streupte gauris in hazze en dêr krige ik op 'e Gerdyk trije kwartsjes foar en as it in grouwen-ien wie in güne. Hindrik de Vries hie in ald jachtgewear, in hammerless, en syn frou woe na dat er it fuort die. Ik kocht dat jachtgewear en doe skeat ik de hazzen op e snie. Ik gyng ek wol nei de Duerswaldmer heide. Der wienen in pear heidehutten mei greidkampkes dor by en nachts kamen dêr de hazzen op. ik ha dêr ek ris in ree sketten. Mar op in nacht wie der neat, ik tocht: it doocht net en dat wie ek sa. Se lemen mei syn fjouweren op my te wachtsjen. Se na my net krigen, mar ik bin mei it gewear opholden. Ik gyng doe noch altiten néi de jongelingsferiening, mar ik hie gauris wurden mei dominee. Och, ik sil wol net in makliken-ién west ha. Ik hie ek wolris in slokje han en dan gyng ik yn debat. It ergere my, dy grouwe boeren mei sjongboeken mei gouden slotten ünder de earm deun by de preekstoel en achteryn de arbeiders, de klean grien fan de earmoede. Doe kaam Kylstra fan Drachten mei de bioskoop yn Wemterp en ik gyng: der hinne. It neistikje, dat wie in lachfilm. Isedor haat de vliegen, sa hjitte dat stikje. De earste kear dat der wer jongelingsferiening wie, moast der fansels oer praat wurde. Mag een kristenjongeling naar de bioskoop? In sekere Hylke Meinsma, in soarte fan evangelist, behannele dat en dy fün it ferskriklik. En dominee Haveman wie der ek op tsjin. Mar ik seach der neat yn, likemin as yn toanielspyljen, dat mocht ik graach dwaan. Doe bin 'k mar mei de tsjerke opholden. Sak sei, it ergere my ek, dat de iene sa ryk en de oare sa earm wie. Soks hearde neffens my net sa te wezen. Der stiet ek yn de bibel, dat as jo twa rokken ha dan moatte jo der ien fan wei jaan. Sa hat Kristus it sein. Se hienen doe noch gjin jild, dêrom hied er it oer rokken, mar de rike boeren hienen jild en se joegen der net in sint fan wei. Heit hie in arbeider, in hiele beste man, Wolter Herder, en dy stoar jong. De frou bleau sitten mei trije lytsebern en gjin sint yn 'e kast. Dominee en de diakens sieten der ek, doe gyngen se fuort en dominee sei: Veel bidden vrouw Herder, dan komt het voor elkaar. Heit sei: „Bidden helpt hjir net mear, se moat in pear sinten yn 'e kast ha. Mar se krige neat en üs heit hat se de oare deis twa ryksdaalders brocht. Soks sil Kristus net goed fün ha. Neffens my wie Kristus eins in soarte fan socialist." --- Twinkling Tears presenteert haar debuutmini-elpee LEEUWARDEN - De popgroep Twinkling Tears uit Franeker presenteert donderdagavond in café Silbermann haar debuutmini-elpee, getiteld „Business On The Beach". De plaat bevat zeven nummers en is in samenwerking met Michiel Hoogenboezem opgenomen en geproduceerd in de Spitsbergenstudio in het Groninger Zuidbroek. De schijf verschijnt op het Omnibuslabel van de Spitsbergenstudio. Twinkling Tears won in januari het Fries Popconcours '86 en mag zich sindsdien in een toenemende belangstelling verheugen. De groep werd onlangs versterkt door twee zangeressen: Monique Bakker en Tjitske Benedictus. De overige bandleden zijn: Rein Zwerver (toetsen), Gerrit de Haan (gitaar), Tony Tingen (zang), Renze Veenstra (bas) en Bart van der Zee (drums). --- 'Trek & Duw' en 'Heen en Weer' op trefdag trekharmonica in Leek LEEK - De „Trekharmonica- Trefdag" wordt dit jaar voor de vijfde maal georganiseerd op zaterdag 14 juni in sociaal-cultureel centrum „De Oude Ulo" in Leek. Een ruilbeurs, expositie en harmonicahandelsbeurs maken onderdeel uit van het dagvullende programma. De workshops worden 's middags gehouden. Verder optredens van onder anderen Piet Huys, het harmonica-orkest Heen en Weer, Trek & Duw, Hommeles, Trekviool en Kunst & Vliegwerk. Ook het avondprogramma biedl een groot aantal optredens van ond< deren Stiepers 3, Hans Peters, Ruud van der Berg, Frysk Englisch Concertina Band, Karel van der Leeuw, Flip Rodenburg en het kwartet Squish. --- Friesland Pop start weer met Fries popcircuit WOLVEGA - Friesland Pop, een belangenorganisatie voor Friese popgroepen en popmuzikanten, gaat het komende najaar weer van start met een Fries popcircuit. Het is de bedoeling jonge en talentvolle Friese bands in de maanden september, oktober en november een rondgang te laten maken langs zeven Friese podia: Iduna te Drachten, Het Open Huis te Oosterwolde, Medium te Oldeboorn, Oosterburg te Kollum, De Eglantier te Wolvega, 't Honk te Sint Annaparochie en de Prinsentuin te Leeuwarden. Friesland Pop heeft onder de naam Noorder Popclub in het verleden vaker popcircuits in deze provincie georganiseerd. De laatste in begin '85. Gebrek aan belangstelling van publiek en jongerencentra waren de oorzaak van een langzame dood, maar volgens Andries Bosscha van Friesland Pop is de situatie nu gezonder: de organisatie is beter en er is meer geld beschikbaar. Het popcircuit wordt gefinancierd met het aandeel dat Friesland Pop van de ƒ 100.000 provinciale subsidie heeft gekregen. „De opzet is nagenoeg hetzelfde als bij vorige circuits", aldus Bosscha. „We willen weer twee bands op een avond laten spelen. Door een nauwkeurige selectie koppelen we dan groepen die muzikaal bij elkaar passen, want dat was in het verleden wel eens anders. Wij zorgen nu ook voor een goede geluidsinstallatie en met een hogere onkostenvergoeding hopen we kwalitatief betere bands aan te trekken. Door een goede publiciteit komt het publiek er vanzelf op af en dan zijn de jongerencentra ook tevreden." Voor de selectie van de deelnemende bands heeft Friesland Pop een speciale werkgroep samengesteld. Alle soorten muziek zijn welkom. „Er wordt niet naar stijl gekeken, maar naar kwaliteit", zo verzekert Andries Bosscha. --- Tenorsaxofonist Hank Mobley overleden DEN HAAG - In Philadelphia is vrijdagnacht de Amerikaanse tenorsaxofonist Hank Mobley overleden. Hij was 55 jaar. Mobley werd in 1954 bekend als lid van de Jazz Messengers en trad twee jaar later, samen met p e Silver, toe tot diens nieuwe kwintet Later maakte hij deel uit van de gro< pen van Max Roacn, Thelónious Monk i n Miles Davis. Hij nam ook tal van platen onder eigen naam op. Na een verblijf in di vangenis ten v.m drugsproblemen vestigde bij zich in 1968 gedurende twee jaar in Europa. Sinds 1975 wo<. Mobley in Philadelphia. ---