(Advertentie) SENSATIONEITWHDEWEKEN I FINAtEJWNEtEMANS^tiÖING (pUttEMPgSTUKS! Geldig zolonq __^^^^ i de voorraad strekt. mW |3§_P=^^Ö\ \\^km^mW \% ■Uy_ NELEMANS ■V' A KLEDINGSUPERS LEEUWARDEN, De Schrans 11 --- Okke Okkinga Piter Lauta --- Ingezonden Is Friesland blind? De herdenking van honderd jaar zuivelverwerking op coöperatieve basis in Friesland, valt wrang genoeg samen met het, ook voor de eigenaren moeilijke maar trieste besluit tot definitieve ontmanteling van Nederlands oudste, nog bestaande zuivelfabriek uit 1879, „Freia" in Veenwouden. Er staat veel van de zuivelgeschiedenis op schrift, maar hoe zit het met de voorwerpen, de machines en de gebouwen die ons nog een totaalbeeld kunnen geven van „it fabryk", zoals vele van ons dat hebben gekend? Friesland heeft het grote voorrecht (gehad) het nationale zuivelmuseum in spe jaren in huis te hebben gehad. Deskundigen, onder anderen de Museum- Raad, nebben „Freia" daarvoor uitermate geschikt geacht. Hoe dwaas, om een miljoen belastinggeld dan te gaan besteden om dit af te breken, om een deel van het gebouw, samen met enkele machines, naar het Openluchtmuseum in Arnhem over te brengen. Moeten wij daar dan een zielloos deel van een oude Friese zuivelfabriek bekijken? Met dit geld en morele en/of financiële steun van provinciale overheid en het bedrijfsleven, hadden enthousiaste mensen dit onvervangbare stuk Friese zuivelgeschiedenis kunnen bewaren. Het resultaat van de oproep en voorstellen van de AFRON. de vereniging Agrarisch Friesland Oud en Nieuw, aan onze Provinciale Staten en aan verschillende ministers, is negatief geweest of er is niet op gereageerd. Geen nationaal zuivelmuseum en voedingsmiddelencentrum, welke combinatie ook een uitstekende pr-mogelijkheid voor Friesland zou zijn geweest. Wat nu staat te gebeuren, mag men agrarisch industriële cultuurverkrachting noemen, omdat er ons inziens sprake is van gevoelloos misbruik van die cultuur, omdat er gehandeld wordt zonder respect en men blind is voor de onttakeling en haar gevolgen voor de toekomst. Nog erger is, dat er zoveel mensen, ook die zichzelf zien als cultuur-beschermers, teleurgesteld en/of geschokt toekijken, maar hun mond houden en niets doen. Wat te denken van de woorden van minister Brinkman in Joure, namelijk„Er is grote spreiding van museum-activiteiten nodig om tot grote bloei te komen" en „Als we geen oog hebben voor wat we aan eigen geschiedenis hebben noe kunnen we dan oog hebben voor grotere zaken". De vraag is nu: Wie heeft er geen oog voor eigen geschiedenis, de minister of Friesland? Zeker is wel, dat Friesland in dit geval weinig belangstelling heeft getoond voor eigen tastbaar cultuurbezit. Of het negatieve gebeurem ten opzichte van „Freia" grotendeels teruggedraaid zou kunnen worden lijkt ons dan ook onwaarschijnlijk De leer uit het voorgaande kan zijn, dat oog hebben voor wat ons rest aan tastbare stukken agrarische cultuurgeschiedenis, meer samen moet gaan met strijdbaarheid voor het behoud ervan. Franeker. Vereniging Afron, b. T. Postma, secretaris. (Over ingezonden stukken kan met worden gecorrespondeerd. Ze kunnen ook niet worden teruggezonden. Anonieme inzendingen of stukken zonder duidehjk adres van de inzender worden met in behandeling genomen. De redactie behoudt zich altijd het recht voor de stukken in te korten. De maximale lengte is als regel 400 woorden. Red. LC.) --- Milde veroordeling Met verbazing heb ik in de LC van 4 juli de veroordeling gelezen van de moordenaar van Peter Jaenicke en Hylke de Wit in Leeuwarden. Na het plegen van zon gruwelijks slachtpartij, zou je denken dat hij toch minstens TBR zou krijgen. Maar nee, hij was volledig toerekeningsvatbaar en van noodweer-exces was ook geen sprake. Daarom begrijp ik niet dat iemand die als een dolleman tekeer gaat en twee mensen doodt, over vijf jaar al weer los loopt in de maatschappij. Ik vind dit erg verontrustend. En het feit dat er rekening is gehouden met de strafmaat in verband met een al eerdere veroordeling, begrijp ik helemaal niet. Krijg je bij een tweede veroordeling dan korting tegenwoordig? Humane rechtspraak is mooi, maar is dit niet wat overdreven? Met deze milde straffen is het geen wonder, dat de criminaliteit zo stijgt de laatste tijd. Leeuwarden. L. Boonstra. --- Laagvliegend geweld Vrijdagochtend tien over acht. De kinderen zijn onderweg naar school. Dan lijkt het wel of de hel losbarst - twee straaljagers scheren laag en met barstens veel lawaai over de wijk de Drait in Drachten. Mijn eerste reactie was: die komen in mijn achtertuin terecht. Als het ergste voorbij is en ik buiten ga kijken hoor ik overal huilende kinderen. Is het nu nodig dat ons de stuipen zo op het lijf gejaagd worden? Dit is toch gekkenwerk! Ons is steeds voorgehouden dat er niet boven woonwijken gevlogen mag worden. De wijkvereniging schrijft hier ook regelmatig over in haar wijkkrant, maar het gebeurttoch, vooral op dinsdagavonden. En veel te laag! Drachten. Geschrokken moeder. --- Eenheid of scheiding? Met iedere generatie komt er weer een andere tijdgeest. Die wereld wordt geregeerd door democratieën of dictaturen, dat verschilt van land tot land. In een democratische staat gaat dat meest met wisselende coalities, in een dictatoriale staat veranderen de personen wel, maar blijft de dictatuur gehandhaafd. Onder de dictatuur wil men democratie. Dat kan men in Polen zien en in meerdere landen. In ons land vraagt de democratie om meer politie, ter bescherming van de democratie. Velen kennen beter hun rechten dan hun plichten. Maar het ziin eerst de plichten en dan komen de reenten. Er verandert veel, zowel in Rome als in de kerken in ons land. De kerken willen hier varen onder de vlag van de oecumene, een weg die steeds gladder wordt. Het zijn allemaal grote schepen die op de levenszee varen. Als ze met elkaar in aanraking komen, komen ze door vijftig plus één, of compromissen, weer tot een eenheid. De basis wordt echter vaak verlaten. Het gaat dan meer om de eenheid dan om de inhoud. Er is evenwel een andere eenheid. Met de abortus hebben wij dat al gezien. Als men één vinger geeft, wordt de gehele hand genomen. Hieraan is het CDA ook schuldig. De heer Van Agt had de moed niet om de Bloemenhove-kliniek te sluiten. Hij had toch de wei achter zich? En hoe komt het met de euthanasie en andere geestelijke waarden. Wat zijn er in deze eeuw veel dingen gebeurd, waarvan onze Voorouders nooit gedroomd zouden kunnen hebben. En waar is het einde? De oecumene werkt naar een eenheidskerk, een wereldkerk. Het wordt dan niet meer de kerk in de wereld, maar de wereld in de kerk - koud noch warm. Een goede start voor de antichrist, die komt als een profeet, maar alles doodt wat tegen hem is. De geldwisselaars kunnen dan weer een plaatsje in de kerk krijgen. Dit kunnen de kerken weten, zolang ze hier geen rekening mee houden, zijn het schepen die varen in de mist zonder kompas en roer, en kapitein. De kerken kunnen het schip van de oecumene nu nog verlaten, voor het te laat is. Een scheiding is beter dan ten onder gaan. Jubbega. Joh. J. de Jong. --- Hea, in fryskprater IV Nei earder skreaun te ha oer respectivelik de oanboazjende Ingelske wurdstream yn it Höllansk en it Frysk praten en- kriuwen, oer de halding fan „gewoane" Fryskpraters foar „trochdriuwers" oer en oer talige ynwrotters, dy't it Frysk bedriigje, wol ik no noch te set oer twa saken. No, oer wat ik bedoeld ha mei dat taal yn Fryslan mear betsjut as kommunikaasje en tenei wol ik wat sizze oer hoe't de Fryske taal, dat in dialekt driget te wurden, taal bliuwe kin! Lykas sein is taal mear as kommunikaasje. Taal is gjin kommunikaasjemiddel, gjin medium, mar in kultuer, in wize fan bestean. De Fryskprater lykwols wurdt gauris fan minder wearde achten yn syn „wize fan bestean" yn ferliking met de Hollanske „wize fan bestean". De reden hiirfan hat te krijen mei it feit dat it Höllansk, yn Fryslan in minderheidstaal, dochs in hefere status, in heger oansjen hat as it rysk. Party Friezen kiezen dêrom ek foar it Höllansk en wolle har ek noch wolris skamje of wrantelich fiele at ien Frysk trochpraat nei in Hollanskprater ta. It logyske gefolch fan dit alles is dat de Fries him oer it ginneraal samar ferbrekt, maar him sa wol ferfrjemdet fan syn eigen kultuer; in Fryske kultuer dy't sikerwier bestiet, want sjoch mar nei it Frysk yn it ünderwiis, wat in stik (h)erkenning betsjut, hoe lyts ek, de rjochtsspraak (h)erkent de Fryske kultuer en dan de eigen Fryske taal. Wat is mear fryskeigen as „smuk", „omstrune", „skaaie ', „buorkje" ensafuorthinne. Lis dizze kultuer ris mei alle gefoelsomballings üt oan in net-Fries. Dat slagget net. Werom net? Omdat dat diel ütmakket fan de Fryske taal en kultuer en dat kin allinne mar syn gerak krije yn it gebiet sa rüchwei tusken Holwert en it Hearrenfean en dus net yn Nederlan. Krekt dêrom is taal ek kultuer. Derneist is de Fryske taal ek emansipaasje. Hoe? In Fryskprater moat him gauris ferdigenje at er wat mear en faker Frysk praat foar Hollanskpraters oer. Fierders is it sa dat Friezen nar mei ien kear „Sorry, wat zei je" al wakker gau ferbrekke en ferüntskuldigingen meitsje! Soks is yn wezen de wrald op syn kop sette. Vn Fryslan bestiet in eigen kultuer en taal en dy moat nei buten ta, troch lju, dy't har taal - noch - serieus nimme wolle, ferdigene wurde. Dus dat betsjut jins eigen omjouwing ferdigenje. Mis tink ik dan: Friezen skamje har ten ünrjochte! De wurklikheid jout oan dat der yn Nederlan twa offisiële taalkultueren binnen, in Hollanske en in Fryske, dêr't ik fan hoopje mei dat se achten wurde. Wolno, yn Fryslan bestiet in offisiële twatalige kultuer, lykas dy ek besteane yn België, Wales, Quebec, Baskenlan ensafuorthinne, en werby't dan yn Fryslan it Frysk de mearderheidstaal is. De iennichste fraach dy't ik sadwaande yn Fryslan stel is dat de Hollanskpraters. dy t hjir wenje, dielnimmer wurde wolle oan de kultuer, dy't hjir is. Seit ien „nee", dan hat dyjinge net allinne in oardiel oer it Frysk as taal, mar ek oer har dy't it prate. Dêrom is it Frysk ek in emansipaasjesaak en moat de Fryskprater öf fan it idee dat it Frysk gjin oansjen hat, want der kin hy sels alles oan feroarje, at er mar wol! Fierders moat goed nei foaren komme dat neist dat wurkjen oan dat oansjen, it benammen dy hjir wenjende Hollanskprater is dy't foar de kar moat komme te stean at er al as net dielnimmer wurde wol oan de Fryske kultuer. Lit hy him mar ferdigenje, ynstee fan dat Friezen yn Fryslan dat gauris dogge! De Lemmer. Albert van der Meulen. --- Reünies OLS Peins De openbare lagere school te Peins wil een reünie houden voor oud-leerlingen en oud-leerkrachten uit de periode 1950 (eerste klas) tot 1960, en wel in oktober of november 1986. Voorlopige opgave bij: Wea Jellema, Tuinen 56, 8801 VX Franeker en Jannie Knoppers-Gjaltema, tel. 05170-3635, bgg 05170-5301. Na opgave ontvangt men te zijner tijd nader bericht. Franeker, De commissie. --- Trijfel door Nico Scheepmaker „IN DE JAREN 1961/1962 exploiteerde ik de stationsrestauratie te Leeuwarden", schrijft de heer G. L. Westerhuis uit Haren. ~Op een donkere koele avond kwamen de Heer en Mevrouw Drees onze 'Iste Klasse-restauratie binnen. Ik herkende ze meteen, allebei ook toen al oud een beetje hulpeloos rondkijkend, hij in een heel oude TJI-ster'-winterjas en zij donker gekleed, met veel tassen en karabiezen. „Ik overwon mijn schroom, ging naar ze toe, nam de bagage over en bracht ze naar een vrije tafel. Het was voor mij een hele eer hen in ons bedrijfje te mogen ontvangen en ik vertelde ze dat ook. Ik bleef eerbiedig staan, maar hij schoof eigenhandig een stoel aan en zei dat ik er bij moest komen zitten. Het was of ik een vertrouwd gesprek had met mijn grootou- Uij het mij alles vertellen over mijn werk en gezin. Zij waren allebei echt geïnteresseerd en luisterden aandachtig. Zij waren op doorreis naar een van de Waddeneilanden, ik meen Terschelling, en moesten door naar Harlingen met de trein. „Toen zij weggingen bood ik hun een Fnese kruidkoek aan, waar zij zich erg blij mee betoonden. 'Nu hoeven we voor het weekend ook niet meer te winkelen voor iets bij de koffie , zei de heer Drees tegen ziin vrouw. * „Ik bracht ze naar de trein en wij namen afscheid van elkaar alsof ze werkelijk mijn opa en oma waren. Dit voorval heeft een enorme indruk op mii gemaakt. Ik voelde me daarna altijd met hom verbonden en bewonderde hem zeer". „In de 60er jaren - ik was toen burgemeester in Harlingen" (schrijft de heer B. Nauta uit Heerenveen), „trof ik de oude heer Drees met zijn vrouw een zware koffer torsend, op weg van' een restaurantje naar de aanlegplaats van de boot naar Vlieland. Ik kende hem (een beetje) en bood aan hem te helpen met zijn bagage. Dat wilde hij eigenlijk maar nauwelijks aanvaarden. „Op de boot - het was vermoed ik in het hoogseizoen - was nauwelijks plaats en een zitplaats was zeker nergens te vinden. Ook in die dagen was net al zo dat de jeugd geen plaats maakte voor de ouderdom. Ik ben toen de kapitein in de stuurhut gaan opzoeken, vertelde hem dat de oud-minister-president aan boord was en dat er voor hem en zijn vrouw geen (zit) plaatsen waren, waarop kapitein Horjus onmiddellijk aanbood - waarop ik ook wel min of meer had gespeculeerd - in zijn stuurhut gastvrijheid te verlenen aan de heer en mevrouw Drees. „Het heeft mij nogal moeite gekost dr. Drees ertoe over te halen van dat aanbod gebruik te maken. Zijn overwegingen waren: 'Als anderen moeten staan, waarom ik dan niet? Ik ben hier ook als privépersoon'. „Maar omdat twee uren staan op een overvolle boot toch uiteindelijk wel wat zwaar voor het (toen al oude) echtpaar zouden blijken te zijn, heb ik hen toch gedropt in de stuurhut, waar kapitein Horjus - een voortreffelijk man - hen gaarne heeft ontvangen. „Naderhand heb ik van de heer en mevrouw Drees nog een kaart ontvangen; zij hadden een fijne vakantie gehad op Vlieland en wilden hun dankbaarheid voor de hulp toch even tot uitdrukking brengen". „Het was in de jaren zestig dat wij op onze vacantie in Interlaken onze minister-president Drees plus vrouw en chauffeur Jan op een boot zagen zitten", schrijft de neer G. van Leeuwen uit Weesp. Het waren heel eenvoudige mensen, zonder veiligheidsagenten. Na verloop van tijd ging mevrouw Drees een appel schillen, de appel werd verdeeld in drieën en de schillen gingen in een zakdoek in de tas. We gingen per tandrad ;iaar boven, 't Was een zeer warme dag en boven fekomen ging de familie Drees na een wartiertje wandelen al puffend in 't gras zitten. Daar mevrouw Drees blijkbaar geen zonnehoed tot haar beschikking had, pakte ze op een gegeven ogenblik haar zakdoek, voorzag deze van vier knopen en zette hem op haar hoofd. Het was een wonderlijk gezicht, zo de echtgenote van de minister-president te zien zitten. Wij hadden hier fotografisch gebruik van kunnen maken, maar uit eerbied voor deze grote staatsman wilden wij dit beslist niet doen. Zij waren voor ons een gewoon Nederlands echtpaar, dat met volle teugen van zijn vakantie genoot". „Omstreeks 1968 zaten wij in Venetië met een paar reisgenoten op een zeer luxueus terras", schrijft mevrouw G. Koene-Zwart uit Velp. „Toen we Venetië verder gingen bekijken, zagen we op een bankje vader Drees met zijn vrouw zitten. We vonden dat eigenlijk zo ontroerend bescheiden, zoals ze daar zaten, tussen al die mensen en luxe rondom. We hebben niets gezegd, alleen even vriendelijk geknikt . „Als oud-hoofdconducteur der N.S trof ik de heer Drees eens aan 'llde lste klasse. Hij was op weg van Den Haag naar Hengelo. Ik vroeg naai zijn plaatsbewijs en zei tegen hem: zie ik het goed dat u onze oud-minister-pre_ïdent bent? Hij antwoordde met ja, de courant waarin hij aan het lezen was werd neergelegd en de heer eJ knoopte een gesprek met mij aan. Het heeft mij bijzonder aangesproken dat hij daar de tijd voor nam". --- 't Heechhout Ter afsluiting van een feestweek ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van de school voor LOM „ t Heechhout" te Drachten organiseren wij een reünie voor oud-leerlingen en oud-medewerkers op zaterdag 21 september a.s. Deze reünie vindt plaats in net schoolgebouw aan 't Swin 8 te Drachten van 14.00 tot ca. 18.00 uur. Opgave zo spoedig mogelijk onder gelijktijdige storting van / 15,- per deelnemer aan P. de Haan, Dr. Siebengasingel 87, 9218 PW Opeinde. Betaling op rek. nr. 36.90.06.925 van de Rabo-bank te Drachten t.n.v. Reüniecommissie „'t Heechhout". Giro van de bank: 954361. Drachten. P. de Haan. --- Oud amusement Wil de oud-caféhouder, die een ingezonden stuk schreef over vroegere accordeonspelers onder de kop „Oud amusement" zijn naam en adres aan de redactie bekend maken? Zonder die gegevens kan zijn schrijven niet in de rubriek Ingezonden worden geplaatst. Leeuwarden. Redactie LC. --- Oer in sjiraffe Hy hie 't al dagen yn de kiel en nettsjinsteandepilgepiel mei rynsk gebrük fan drank en drop waard hy slim koartsich en wat slap. Hy fielde him wol sa beroerd dat hja hat gau om dokter stjoerd. Har man sei wol: „Dy alde stut!", mar seach langhalzjend nei him üt. HOATSE --- Voor het probleem van de biowapens is geen oplossing WASHINGTON (AP) - In september komen delegaties uit ongeveer honderd landen in Genève bijeen om het uit 1972 stammende verdrag dat het gebruik van chemische wapens verbiedt te herzien. Het is niet onwaarschijnlijk dat zij tot de conclusie zullen komen dat zij een probleem bij de kop hebben gevat waarvoor geen oplossing bestaat. Zoals de meeste technologische ontwikkelingen in de eerste plaats worden gebruikt ten behoeve van de produktie van nieuw en nog dodelijker wapentuig, zo geldt dat in toenemende mate voor ontwikkelingen op het gebied van de medische wetenschap. De middelen waarmee artsen wonderen verrichten, worden in toenemende mate gebruikt voor een nieuwe vorm van oorlogvoering. De problemen van twintig jaar geleden lijken kinderspel bij die van vandaag. Voor wat betreft kernwapens is er maar een probleem dat een bondig verdrag tussen de supermachten in de weg staat: hun schijnbaar onoverkomelijke wantrouwen. Maar in het geval van biologische gifwapens spelen nog andere zaken een rol. Vroeger werden biologische wapens gemaakt in fabrieken die tamelijk eenvoudig te herkennen waren, al was het maar aan de forse stoomuitscheiding. Maar nu kunnen nog veel dodelijker wapens wordengemaakt in uiterst kleine laboratoria. Toezicht en controle zijn uitgesloten. Het is zelfs niet duideliik welke landen beschikken over de technologische middelen voor produktie. Washington besloot in 1969 tot een eenzijdige afwijzing van het gebruik van biologische wapens. Het ging niet alleen om een moreel gebaar, maar ook om een strategisch gezien praktische beslissing. De specialisten te velde waren tot de conclusie gekomen dat biologische wa pens op het slagveld vrijwel onbruik baar waren. R" De werking van de wapens kon niet worden beheerst. Het tijdelijk uitscha kelen van de vijand ten behoeve van een taktische doelstelling was onmoee lijk en de schade kon niet worden be perkt. Met het verspreiden van dodelii* ke ziektes als pokken en miltvuur zou den uiteindelijk ook de eigen troeoen worden getroffen. H Door de vlucht die het DNA-onder zoek en daarmee de genenmanipulatiè de afgelopen jaren hebben genomen is dat allemaal op gevaarlijke wijze veran derd. Het is nu mogelijk biologische stoffen te ontwikkelen die geen onbeheersbare gevolgen hebben. Er zijn stoffen waarmee vijandelijke troepen enkele weken, of zelfs enkele uren kunnen worden uitgeschakeld, zonder dat de omgeving erdoor wordt aangetast. Daarmee zijn biologische wapens een reële dreiging geworden. Daar komt bii dat de gifstoffen niet langer in grote fabrieken worden gemaakt, zodat men onmogelijk kan weten of een potentiële vijand erover beschikt en of hij bereid is ze te gebruiken. De Amerikaanse delegatieleider, onderminister van defensie Douglas Feith vergeleek het industriële produktieproces met een zelfreinigende oven. Tegen de tijd dat inspecteurs zouden gaan zoeken naar sporen van biologische wapens, zou de produktie al kunnen zijn verplaatst. Omdat juist controle op naleving van verdragen voor de Amerikanen een voorwaarde is voor het tekenen ervan, zou dat in dit geval wel eens een praktische reden kunnen zijn waarom er geen vernieuwd verdrag over biologische wapens zal komen. ---