(Advertentie) Piwr ] ■WW W horloges / NH UWESTAD :■ --- Fries mozaiek Rinke de Hoop ziet wel wat in Fries openluchtmuseum „Sokke húskes moasten hjir eins stean bliuwe" Door Teake Zijlstra „It is fansels prachtich dat it hüske fan de Heidereed no nei it iepenloftmuseum fan Arnhem giet. Oars hie it no öfbrutsen west. Mar oan de oare kant muoit it my dochs ek wol. San hüske heart eins yn de omkriten fan Sumar stean te bliuwen. Dêr binne se eartiids boud en dêr fertelle dit soarte hüskes wat fan de skiednis fan it gebiet". Geschiedenis en aardrijkskundeleraar Rinke de Hoop uit Damwoude is de man die het openluchtmuseum heeft ingelicht over het huisje aan de Heidereed nummer zeven bij Suameer, dat onder de slopershamer zou vallen. Nu de directie van net museum definitief heeft besloten het huisje over te brengen zit De Hoop toch met wat gemengde gevoelens. Een soort kleinschalig openluchtmuseum in Friesland, bijvoorbeeld in een gebied als de „Sumarreheide", waarin de bestaande huisjes in wel of niet bewoonde staat worden behouden, dat zou volgens De Hoop pas echt mooi ziin. De Hoop wil eerst beslist even kwijt dat hij geen persoon is om aan de weg te timmeren en dat hij als pure liefhebber van de historie tot zijn initiatief is gekomen om het openluchtmuseum in Am hem te waarschuwen. Toen De Hoop de vorige winter geregeld naar Drachten reed zag hij vanaf de provinciale weg dat de familie Adema een nieuw huis bouwde naast het arbeidershuisje. Hij trok de logische conclusie dat het oude huisje voor afbraak was bestemd. Dat bleek inderdaad de bedoeling en de familie Adema had al een sloopvergunning in huis van de gemeente Tietjerksteradeel. „Moaie boel, stietst hjir op san plankje. Wy sille mar omdonderie. De baas kin net swimme, dus as it mis giet moat iknim rede. It hiele ein nei de wdl mei san man yn 'e bek. Noch moai, dat der hjoed san bytsje wyn is".(Foto Jaap Spieker) Rinke De Hoop (links) heeft na de eerdere publicaties over het huisje aan de Heidereed contact gekregen mr! vroegere bewoners daarvan. De zusters Antje, Martje en Aukje Spinder (van links naar rechts) nemen na jaren een kijkic bij hun geboortehuis. Naast De Hoop de laatste bewoner Fokke Adema. Antje de Jong-Spinder (74) uit Huizum, Martje Klein.stra-Spinder (69) uit Drachten en Aukje de Vries-Spinder uit Slappeterp zijn er mee ingenomen dat het huisje naar Arnhem gaat: „Dat hie beppe Antsje ris witte moatten". Jammer vinden de dames het dat hel huisje van binnen zo veranderd is en dat de leegstand al sporen achterlaat: „Beppe hie it altyd sa kreas". De dames hebben de verzekering gekregen dat het huisje weer in oude staat herbouwd zal worden, inclusief de bedsteden en de stal voor drie koeien in het achterhuis. Antje de Jong-Spinder beschikt nog ui-er de koopacte die grootvader Jochem Steenbeek in 1889 kreeg toen hij het huisje voor zestig gulden kocht. (Foto Hans Slotboom) --- Pentekening De leraar uit Damwoude trok de stoute schoenen aan en stuurde zijn auto de zandweg van de Heidereed op. Fokke en Elly Adema bleken best bereid nog even te wachten met de sloop. Ook zij vonden hun oude huisje mooi, maar het was met twee kinderen toch niet al te comfortabel meer. De Hoop merkte dat ook de gemeente Tietjerksteradeel wel oog had voor het karakteristieke van het huisje: „De gemeente hie al in pentekening meitsje litten troch in keunstner. Se woene der dochs wat fan oer halde, sa die bliken". Het is volgens De Hoop jammer dat er in Friesland geen overkoepelende organisatie is die zich voor het behoud van dit soort karakteristieke woningen inzet. Gemeentelijk en plaatselijk zijn er wel stichtingen en verenigingen actief voor het behoud van waardevolle bouwwerken, maar die beschikken meestal over een beperkt budget. En monumentenzorg richt zich toch voornamelijk op wat andere gebouwen dan de eenvoudige huisjes op de Friese heide. Het idee van een openluchtmuseum in Friesland heeft De Hoop tot nu toe alleen nog maar in de huiskamer uitgesproken. „Jo moatte no net tinke dat ik no krekt wit hoe it allegearre moat". De Zaansche Schans bij Zaandijk, Schoonoord, Orvelte en d'Oale Compas in Drenthe staan De Hoop voor ogen als hij aan een Fries openluchtmuseum denkt, maar dan toch weer iets anders. In een gebied als de Suameerderheide zou bijvoorbeeld gedacht kunnen worden aan overeenkomsten met de bewoners over het instandhouden van de huisjes. Er zou wellicht een financiële regeling kunnen komen voor herstel en onderhoud. De Hoop merkt daarbij nog eens nadrukkelijk op dat hij maar wat als particulier zit te fantaseren en dat zoiets gemakkelijker gezegd is dan gedaan. ,Jt is fanseis yn de foarste plak in saak foar de bewenners. Der soe al it ien en oare fan frege wurde". --- Leeuwardense verzamelt boekenweekgeschenken „Zoeken op zolder naar dat ene boek" LEEUWARDEN - Op een van de boekenplanken in de studiekamer staan ze: alle boekenweekgeschenken van 1932 af, uitgegeven door de Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB). De oudste exemplaren zijn geelachtig bruin, de boekjes van de laatste jaren opvallend kleurig. „Kijk", wijst Janneke van der Veer. „Het is niet moeilijk de boekenweekgeschenken van de laatste jaren in je bezit te krijgen. Die heeft iedereen wel in de kast staan. Moeilijk wordt het met de exemplaren van voor de oorlog. Daarvoor moet je rommelmarkten af en op zolders van boekhandels zoeken. Ik heb ze nu allemaal. Nu gaat het om de details. Ik ben er echt nog lang niet". anneke van der Veer (33) uit Leeuwarden was lerares Nederlands in Den Haag, voordat ze twee jaar geleden met naar man Peter naar de Friese hoofdstad verhuisde. Zij heeft grote liefde opgevat voor alles wat boek is, maar verzamelen doet zij pas de laatste jaren. Het begon met de uitgave van net boek 'Vijftig jaar boekenweekgeschenken', in maart verleden jaar. Toen kwam Janneke op het idee al deze boekjes in huis te halen. Dat idee is nu, zon anderhalf jaar later, uitgegroeid tot een verzameling van alle uitgaven van het CPNB. ,In 1930 was er nog geen boekenweek, maar wel een boekendag", weet de Leeuwardense. „De CPNB bestond toen ook nog niet. Het is de Nederlandse Uitgeversbond geweest, die het boekje 'De uitgever en zijn bedrijf' uitgaf. Hiermee is het begonnen. Dit initiatief werd in 1931 niet herhaald. Pas het jaar daarop begon de CPNB met de boekenweek . Het eerste boekwerkje uit 1930 staat uiteraard op de plank. Evenals de boekenweekgeschenken van 1932 tot 1941. In de oorlogsjaren heeft de CPNB haar activiteiten stopgezet. ,Het is niet gemakkelijk het boekenweekgeschenk 'Novellen en Gedichten" uit 1941 te krijgen. Er zijn er namelijk niet zoveel van in omloop. Meteen na de uitgave is een groot deel teruggevorderd door de Duitsers. Ik denk dat de deeltjes die nu nog over zijn zon dertig gulden waard zijn", aldus mevrouw Van der Veer. Ze pakt het kleinste boekje uit de collectie. „Dit is het boekenweekgeschenk van 1946. De CPNB begon na de oorlog gewoon weer opnieuw. 'Het kleine geschenk' heet het. Brengt zeker honderd gulden op. Een heel leuk boekje, dat een paar jaar geleden herdrukt is. Maar kijk, in de oude uitgave zit een watermerkje. Dat heeft de herdruk niet". )e rest van de plank wordt gevuld met de uitgaven van 1947 tot De glazen brug' van Marga Minco, dat dit jaar is verschenen. De verzameling lijkt zo goed als compleet. „Jau-i-I, maar toch mis ik een paar dingen. Bijvoorbeeld dit: in 1934 is een mapje met twaalf ansichtkaarten uitgegeven. Portretten van schrijvers. Ik heb ze alle twaalf, maar mis het mapje. Dat zou ik nog graag willen hebben', zegt Janneke. „In 1939 verscheen het boekenweekgeschenk in drie kleuren. Blauw, bruin en groen. Er hoort een inlegvel in, waar melding wordt gemaakt van de dood van de schrijfster Augusta de Wit. Zon inlegvel mis ik nog". Voor Janneke van der Veer is het einde van haar hobby nog lang niet in zicht. Deze verzamelwoede heeft geleid tot het bijeen brengen van al het materiaal dat de CPNB heeft uitgebracht. „In de beginjaren bracht de CPNB in de boekenweek uitgaven voor volwassenen en uitgaven voor jongeren uit. Weer later kwam er een apart boekwerkje voor kinderen bii", vertelt de gewezen lerares. „En dat is uitgegroeid tot de kinderboekenweek. De kinderboekenweekgeschenken verzamel ik ook. Dat zijn niet alleen boeken, maar ook bouwplaten en kijkdozen. Daarvan zijn er niet veel meer, want natuurlijk hebben de kinderen uit die tijd de bouwplaten in elkaar gezet". Verder verzamelt Janneke al het propagandamateriaal van de CPNB, dat bijna een bibliotheek op zichzelf is. Door de jaren heen heeft de stichting al heel wat boekwerkjes, tijdschriften en folders uitgebracht. „De verzameling zal wel nooit compleet worden. Maar mocht het gebeuren, dan leg ik meteen een nieuwe aan", zegt de verzamelaarster lachend. „Verzamelen is gewoon leuk en spannend. Het kan gebeuren, dat je op een zoldertje net dat boekje vindt, dat je al tijden zoekt. Daarom moet ik in elke stad, die ik bezoek, de tweedehands boekwinkels af. Vrienden en familie zijn ook al voor mij op zoek. Zo krijg je alles bij elkaar". Ze vertelt, dat zij vroeger droomde van een eigen kinderboekwinkeltje. Ze heeft zelfs een jaar de vakopleiding voor boekhandel gevolgd. Want zij vond dat tijdens haar studie MO-A Nederlands te weinig werd gesproken over de buitenkant van het boek, de kleur en het kaft. „We hadden het steeds over de inhoud. Maar de buitenkant is ook belangrijk. Dat maakt een boek een boek. Daarom wil je een boek graag hebben". --- Monumenten Het oostelijke deel van Friesland zou overigens volgens de Damwoudster leraar best iets dergelijks kunnen gebruiken. Naast de fiskershüskes in Paesens- Moddergat en de gerestaureerde huisjes en winkels in Allingawier en Piaam heeft Friesland niet zoveel te bieden in deze sector. Oost-Friesland komt er wat dat betreft helemaal bekaaid af. Rinke de Hoop heeft zelf zijn vroegste jeugd doorgebracht in een wel heel karakteristiek vissershuisje in Oldeouwer bij het Tjeukemeer. Zijn vader was toen beroepsvisser. Het huisje is later afgebroken en dat betreurt hij bijzonder. Voor hem zijn dergelijke huisjes monumenten, die iets vertellen van een tijdperk en van de mensen die er woonden. Het zijn levende geschiedenislessen, waardoor ook jongeren en latere generaties een duidelijk beeld van een stuk verleden krijgen. De Hoop is vorig jaar met een groep leerlingen van de christelijke mavo te Damwoude op de fiets naar Zuidoost Drenthe geweest. Tijdens deze meerdaagse educatieve schoolreis werd ondermeer het museumdorp Orvelte en het veenmuseumcomplex 'd Oale Compas bezocht. Zelf heeft de familie De Hoop ook nog even een huisje gehad, compleet met oude bedsteden, aan het Hafepaad onder Wouterswoude. Rinke de Hoop wilde het opknappen, maar de rest van de familie vona het er toch te afgelegen om er zich definitief te vestigen. Het nuisje bestaat overigens nog wel. Wat de wouden heidehuisjes in Oost-Friesland betreft hoopt De Hoop in ieder geval dat er een aantal van blijft bestaan. De bewogen geschiedenis van dit deel van de provincie mag volgens hem niet verloren gaan. --- Janneke van der Veer: „Sommige boeken wil je gewoon hebben, dat zijn hebbeboeken". --- Levendige Bettelstudent lust voor oog en oor LCultureel een mens nog meer? SNEEK - Afgelopen vrijdag heeft u in de LCetera-bijlage kunnen kennismaken met Albert Bonnema, een jeugdige tenor afkomstig uit Tzummarum, die dit seizoen ziin debuut maakt bij de Hoofdstad Operette. Gisteravond stond hij als Symon Rymanowicz - een van de hoofdrollen in Carl Millöcker's Bettelstudent - op het podium van Amicitia. Een gedeeltelijk gerenoveerd Amicitia, geruisloos gestoffeerd „klimaatbeheerst", gecomputeriseerd en voorzien van een betere verlichting en up to date geluid, aldus gastheer Jaap de Graaf in een wervend welkomstwoord. Amicitia-nieuwe-stiil: met de tien-gulden-pas naar binnen en na afloop een kopje koffie gratis. Wat wil Der Bettelstudent ademt een typisch Weense sfeer en behoort met zijn rijkdom aan melodieën en groots opgezette ensembles tot de toppers uit de operetteliteratuur. Een onomstreden meesterwerk, gebaseerd op een knap geschre- Plaats: Amicitia, Sneek. Gebeurtenis: Operette „Der Bettelstudent" van Carl Millöcker, uitgevoerd door de Hoofdstad Operette. Solistische medewerking: Margot Stroink. Marga de Boer, Anita Heins, Antoni Wink, Ron Visser, Antoinette Kouwenberg, Jacco van Renesse, Albert Bonnema, Jan Handerson, Feid Hulsbergen en Johan v. d. Zalm. Regie: Alexander Pichltr. Muzikale leiding: Martin Malzer. Choreografie: Gerhard Senft. Decorontwerpen: Jan van Hemert. Kostuumontwerpen: Gerdaeo, Wenen. Algehele leiding: Philip Hamel. Belangstelling: uitverkocht. ven tekstboek van de heren Zeil en Genée. Het verhaal speelt zich af in het Poolse Krakau van de achttiende eeuw en alle typische operette-ingrediënten zijn aanwezig: arm en rijk, liefde en jaloezie, misverstanden, intriges, een onontbeerlijke portie goedgelovigheid en tot slot natuurlijk op zn minst drie huwelijken. Een sterk werk, maar gisteravond ook een levendige uitvoering en wat minstens zo belangrijk is, het zag er allemaal erg aantrekkelijk en verzorgt uit: schitterende kostuums, smaakvolle decors en dat alles in een vlot lopende, goed ogende regie. Zelfs het programmaboekje - in de vorm van een waaier - was een creatief hoogstandje. Met de rolverdeling is het altijd even puzzelen. Hel programmaboekje vermeldt bii de meest arbeidsintensieve rollen een dubbele bezetting, want zeventig voorstellingen per seizoen is gewoon te vermoeiend. Soms is het ddti moeilijk door de schmink, de glitter en de pruiken de oorspronkelijke gelaatstrekken terug te vinden en te ontdekken wie wie is. De meeste problemen gaf Magda de Boer (Laura), tegenspeelster van Albert (Bettelstudent) Bonnema, de vrouw om wie het in het verhaal draait. Een sterke theaterpersoonlijkheid, deze Magda de Boer, maar in de hogere regionen begint haar stem toch wat aan glans in te boeten. Albert Bonnema heeft daar als beginnend solist nog geen last van. Een ontwapende, jonge held, met een heldere, beweeglijke stem, maar nog net lets te pril. Een zanger, die het zeker gaat maken, als hij zijn vocale middelen de komende jaren nog wat kernachtiger weet uit te bouwen. In Friesland kan Bonnema nu al niet meer stuk, vooral wanneer hij zijn publiek zo nu en dan even in de memmetaal op een spitsvondigheid vergast. Naast jong talent waren er ook een paar echt oude rotten in het vak. Jacco van Renesse treffend als schlemielige gevangenbewaarder, Margot Stroink ;ils de adellijke matrone met geldzorgen en twee huwbare dochters en niet te vergeten de kolonel Ollendorf, energiek gestalte gegeven door Antoni Wink. Der Bettelstudent komt 25 oktober naar de Harmonie in Leeuwarden en volgend jaar zijn nog drie aranden in de Drachtster Lawei gepland; ~ 3 en 4 april om precies te zijn. OENE W. NIJDAM. --- Huwelijk in de steigers en Bambergen in onderbroek DRACHTEN - „De Amerikaanse auteurs Barret en Sultan schreven het stuk oorspronkelijk als blijspel. De door hen geschreven herkenbare situaties werden voor de Londense versie door Ray Cooney uitgebouwd en voorzien van kluchtige effecten". Aldus lichtte het programmaboekje „Huwelijk in de steigers" toe. Overigens een veel minder sprekende titel dan die van het Engelstalige origineel, namelijk „Wife begins at forty", waarin tenslotte een woordgrapje schuilt ten koste van een bekende roman en/of toneelstuk, die dat vertaald verkondigt: „Het leven begint met veertig", kennelijk geschreven om hen die de middelbare leeftijd genaderd, bereikt of bereids overschreden hebben, een hart onder de riem te steken. Gezien de puriteinse opvattingen die op de Amerikaanse planken heersen en de mededeling dat een Brit van de her- Plaats: De Lawei te Drachten. Gezelschap: Vrije Sector. Stuk: Huwelijk in de steigers. Regie: Nico Knapper. Spelers: Piet Bambergen. Bruni Heinke, Rudi Falkenhagen, Loeki Knol. Guus Verstraete sr, Erik de Vries en de hond Bas. Belangstelling: uitverkocht. kenbare situaties een kluchtiger versie had gebrouwen en mede gezien het feit, dat zijn landgenoten in wat zij het komische genre achten, doorgaans niet voor dubbelzinnigheden, smakeloosheden en platheden terugschrikken, mag worden aangenomen dat het origineel Made in USA het niet in de onderbroekenrol zoekt waarop via Nico Knapper (alleen vertaler?) zaterdagavond een volle zaal tracteerde. Het is alsof de duvel er mee speelt, maar de toneelkunstenaar Bambergen kan niet in een klucht optreden zonder zich tenslotte van zijn boyenbroek te ontdoen en rond te lopen in een ditmaal geruite onderdito. Wanneer men dan ook nog weet dat hij zich met erotische oogmerken aldus het uit-gedost (en dat na een pijnlijke en intieme chirurgische ingreep, waarvan de onaangename gevolgen nog lang in houding en gelaatsexpressie werden gedemonstreerd, is het duidelijk, dat het lachen geblazen was. Men staat telkens weer verbaasd wat schrijvers, overschrijvers, vertalers en de verzorgers van „kluchtige effecten" weten te bedenken om zon hersenloos produkt als dit aan de gang te houden en dat twee bedrijven met drie taferelen lang, het slot fijngevoelig op Merry Christmas gesitueerd. Een slot ook, waarin de onderbroek functioneel scheen te worden en het nachtgewaad van de gescheiden, maar weer teruggekeerde wederhelft insgelijks net niet net tafereel opleverde waarop met volle kracht werd toegestoomd, doch dit stelde in het geheel niet teleur. Men verwacht in werken als deze eenvoudig niet dat men de uitvoerig en duidelijk aangekondigde handelingen ook werkelijk zal beleven. Dat het moment suprème hier dan ook verhinderd werd door een binnenglippende Bas (de hond) en door de eveneens zomaar binnentredende huisvriend, wie het als enige vergund werd een blik achter de zitbank te slaan, was geheel volgens de regels. En verder werd met moeite het gelukkige einde gehaald en dal niettegenstaande opa als de Amerikaanse kerstman Santé Claus (een gastrol van een voormalige directeur van de Koninklijke Schouwburg in Den Haag), met-geopende pakjes en een arrm irretjedat it-iirai onwennig het interieur bevolkte. Maar eind goed al goed het paar jaar getrouwd waa met als tappunt run geluk „een goed lopende zaak. mooi luns <•„ gezellige buren" (citaat) bii** de i altnog aj en oerdween teder en va i naar de slaapkamer boven. Waarna dt>ek. SYTSE JAN VAN DER MOLEN ---