G,s™nN 3 jaar lang geen reparatiekostenr als u een __________ koelkast Iveco Daily koopt. Die is zo betrouwbaar, ■■■^^ kKant dat we dat gerust zwart op wit kunnen geven. BBB| St JJL VANDAAG Bel 05124-1621. «^^^i—in„j VERKOCHT. t UM,llumMU>MMOtm N.N.A.B. b.v.. De Dellen 26-30. Surhuisterveen. IVECO --- Prof. Rood bij zestigjarig 'bestaan' cao: „Vakbonden zitten op rommelende vulkaan" DEN HAAG (GPD) - „Collectieve arbeidsovereenkomsten (cao's) op bedrijfstakniveau zijn verouderd. Zij zullen in betekenis afnemen en voor een deel plaatsmaken voor flexibele arbeidscontracten op het laagste niveau, dat van de onderneming". Met weidse gebaren scnetst E roi. mr. M. G. Rood, hoogleraar sociaal recht aan de Universiteit eiden en minister van binnenlandse zaken in het derde kabinet-Van Agt, de toekomst van de cao. Op 24 december 1927, zestig jaar geleden, kreeg de cao een wettelijke grondslag. De vakbonden werden officieel erkend als vertegenwoordigers van de werknemers en konden in overleg met de werkeever(s) loonafspraken maken die doorwerkten in individuele arbeidscontracten. Tien jaar later werd het mogelijk de gemaakte afspraken voor een gehele Bedrijfstak, zoals de industrie of de houthandel, te laten gelden door de Wet op het algemeen verbindend verklaren van collectieve arbeidsovereenkomsten. Van oorsprong loonmachine voor de werknemers is de cao uitgegroeid tot een zelfstandig rechtsinstituut dat niet alleen voor 2,8 miljoen werknemers de arbeidsvoorwaarden regelt maar een trendsetter is geworden in het sociaaleconomisch beleid. Zo werd het minimumloon In de wet vastgelegd, nadat het eerst een aantal jaren in diverse cao's was opgenomen. Op dit moment vormen werkgelegenheid en loonmatiging de belangrijkste onderwerpen in de caoondernandelingen, die in november weer van start zuilen gaan. Er is veel kritiek op de cao's. Veel bedrijven pleiten voor een grotere differentiatie en decentralisatie in het loonoverleg. Prof. Rood: „De ons bekende cao, met name de bed rij f stak-cao, is nog gericht op de tamelijk homogene beroepsbevolking van jaren geleden. De hedendaagse beroepsbevolking is echter zeer gedifferentieerd en bovendien veel mobieler. Zij is in geen enkel opzicht te vergelijken met het arbeidsleger van het begin van deze eeuw". „Het werk is veel individueler dan vroeger. Kijk maar eens naar de Rotterdamse haven waar toentertijd iedereen in de stukgoedsector werkte en met een soort vleeshaak in de hand de balen overlaadde. Nu doen enkele kraanmachinisten dit werk, terwijl anderen in een afgesloten ruimte, van achter een computer, voor het verdere transport zorgen". „Ook het onderscheid tussen een kraanmachinist en een vuilnisophaler is veel groter dan vroeger. De onderlinge solidariteit, de 'workforce'-mentaliteit is afgenomen. Voor elkaar staken is er nauwelijks bij. ledereen is bezig zijn eigen belangen te behartigen. De werknemer van nu heeft behoefte aan een op maat gesneden arbeidscontract in plaats van de 'wieg tot graf regeling' zoals in de traditionele cao. Daarin is de gehele loopbaan van een werknemer inzake dienstjaren, diploma's, promotie gestandaardiseerd. Dat is veel te star". „De toekomst ligt ook in flexible arbeidsovereenkomsten als het afroep- en het thuiswerk-contract; de cao moet zich hieraan aanpassen. Werkgevers kunnen door deze contracten veel beter reageren op de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. Daarom willen de werkgeversorganisaties bij het centraal overleg in de Stichting van de Arbeid zich niet binden aan algemene afspraken, maar geven zij de voorkeur aan een invulling door de bedrijven zelf". Het ledental van de vakbonden is de laatste jaren gedaald van veertig naar dertig procent van de totale beroepsbevolking. De voorzitter van de CDA-fractie in de Tweede Kamer, De Vries, opperde twee jaar geleden het idee om de ondernemingsraden het arbeidsvoorwaardenoverleg met de werkgever te laten voeren. Is er nog een rol voor de vakbeweging weggelegd? Prof. Rood: „Voor elkaar staken is er nauwelijks meer bij". (Foto Ger Dijkstra) --- Aanpassen Rood: „De bonden leven inderdaad op een rommelende vulkaan. Zij moeten zich snel aan de huidige ontwikkeling aanpassen om te voorkomen dat zij de boot zullen missen en hun taak overgenomen wordt door de ondernemingsraad, zoals bij bedrijven als IBM. De bonden moeten zich gaan profileren op het laagste niveau, in de bedrijven zelf, want hier worden in de toekomst de afspraken gemaakt. Het is niet langer vanzelfsprekend dat een werknemer lid wordt van de bond omdat zijn vader lid was. Zij zijn mondiger geworden, regelen zeil hun zaakjes en zullen pas een vakbond steunen wanneer die duidelijk voor hun belangen opkomt". „Een duidelijk voorbeeld is de positieve houding die de FNV tegenwoordig tegenover flexibeler arbeidscontracten inneemt (hoewel uitersten in flexibiliteit als afroep- en nul-urencontracten scherp worden afgewezen). Denk ook aan de looneisen die de verschillende bonden stellen in weerwil van de" loonmatigingswensen, die op centraal niveau zijn geuit. Voor afspraken op mesoniveau (bedrijfstak) is geen toekomst meer, omdat die veel te star zijn en te veel verschillende mensen omvatten". Zich van elkaar verwijderende armen versterken zijn woorden. Volgens Rood is er voor de vakbonden in de nabije toekomst slechts eer te behalen op microen op macro-niveau, met andere woorden bij de bedrijven zelf en in het centraal overleg met overheid en werkgevers. ~De federaties blijven van belang als service-station voor de verschillende bonden. Op landelijk niveau kunnen zij het sociaal-economisch beleid kleur blijven geven, zoals indertijd gebeurde met de introductie van de VUT als middel ter bestrijding van de werkloosheid". --- Initiatief in handen Zal deze ontwikkeling de onderhandelingspositie van de vakbonden niet verzwakken en de onderlinge verschillen tussen de cao's niet te groot maken? „De werkgevers hebben het initiatief in handen genomen. Er is inderdaad een tendens naar een terugkeer naar een situatie waarin zij het loonoverleg eenzijdig beheersen. Het is aan de wetgever de grenzen aan flexibele arbeidscontracten te ontwerpen ter bescherming van de positie van de werknemers. Dat mag niet tot een 'verbied-statuut' leiden. De overheid moet te allen tijde op de achtergrond blijven in het overleg tussen werkgevers en werknemers. Het kabinet-Lubbers hanteert een hands-offpolitiek, in tegenstelling tot het kabinet- Den Uyi dat kampioen was in het ingrijpen in de lonen". Rood hoeft geen seconde na te denken over de naar zijn mening grootste waarde van de cao: „Het uitstralingseffect naar andere bedrijven en bedrijfstakken. Een eenmaal gesloten cao stond model voor andere arbeidscontracten, waardoor allerlei bepalingen over arbeidsvoorwaarden zich als een olievlek over het bedrijfsleven verspreidden. Op dit moment valt zon zeventig procent van de werknemers onder een of andere cao en is voor nog eens tien procent een contract afgesloten dat op cao-leest is geschoeid". „De cao maakte een einde aan wat ik altijd het sinterklaassysteem noem. Eén keer per jaar, meestal in december, riep de werkgever zijn werknemers bij zien en deelde hun dan mee dat zij volgend jaar tien gulden per week meer in het loonzakje zouden vinden. De vakbonden maakten een einde aan deze een dige besluitbevoegdheid. Zij zochten uJ" overleg met de werkgevers om bet arbeidsvoorwaarden en vooral hop lonen te bedingen". ëere „In 1895 werd de eerste collectieve =, beidsovereenkomst gesloten in de gr_r sche industrie, waar de werknem vanouds goed georganiseerd war_.ni 1908 weidde eerste landelijke cao £fJLn sloten, namelijk voor de bakkers Zow I werknemers als werkgevers waren a baat bij deze loonrust. Werknemers w . ren een aantal jaren achtereen ver?3" kerd van een vast inkomen, terw_ï werkgevers geen stakingen hoefden il vrezen'. w Het duurde toch nog twintig jaar voordat Den Haag een eind maakte aan een van de grootste manco's in de cao's lm mers, de mogelijkheid bleef open dat d. cao's alleen golden voor werknemer. die lid van de vakbond waren. Niet bondsleden konden bondsleden uit d markt prijzen door voor een lager loon te willen werken. In 1927 werd in al 'Wet op de collectieve arbeidsovereen komst' bepaald dat de afspraken tussen de vertegenwoordigers van werknemers en werkgever(s) voor alle in het desbe treffende bedrijf werkzame arbeiders gold. „Het was geen kleinigheid die in de wet werd vastgelegd. Werknemers die doelbewust geen lid van de bond waren geworden, werden tóch verplicht zich te schikken naar de normen die door werkgever en bonden samen waren vastgesteld. In feite werd de vakbond in 1927 door de overheid erkend als verte- fen woord iger van de werknemers" 'ien jaar later werden ook ongeorganiseerde ondernemers verplicht zich te houden aan de bepalingen van een cao die voor hun sector was gesloten, zodat concurrentievervalsing niet meer zou optreden. Door de 'Wet op de algemeen verbindend verklaring' konden cao's voor gehele bedrijfstakken worden afgesloten. i „Deze basis is zestig jaar later nog steeds onaangetast. Ook het ingrijpen van de overheid na 1945 door allerlei loonmaatregelen, tastte het kenmerk van het vrije overleg nooit aan. De overheid controleerde slechts de afgesloten cao's op hun effecten op nationaal niveau. Na zestig jaar is de cao dan ook nog springlevend' . --- Deetman vergeet menselijke maat van de dingen Welke student daagt er nu zijn eigen vader voor de rechter? Door Theo Haerkens DEN HAAG - De ellende met de studiebeurzen sleept zich nu al ongeveer een jaar voort. Op de hoorzitting vorige week hebben studenten, hun decanen, de universiteiten en de hogescholen aan de Tweede Kamer duidelijk gemaakt dat er een eind moet komen aan de onzekere financiële positie van duizenden studerenden. De studieresultaten van grote groepen studenten en scholieren lijden onder de materiële zorgen. Sommigen staken de studie en anderen beginnen er maar niet aan, bang voor zo veel sores. Zelfs minister Deetman van onderwijs is - al laat de nachtrust hem nog steeds niet in de steek - overtuigd van de ernst van de situatie. Hij heeft een commissie van drie wijze mensen gevraagd de Wet op de Studiefinanciering, de apparatuur, de programma's en de administratieve organisatie bij de Centrale Directie Studiefinanciering in Groningen voor 1 december door te lichten. Uit de instelling van de 22 steunpunten bleek al eerder dat ook hij er niet helemaal op vertrouwde dat 'Groningen' optimaal functioneert. Alleen gaf hij dat toen nog niet toe. De bypass-regel ing, een noodoplossing voor studerenden die helemaal blut ziin, werd evenmin getroffen omdat het allemaal zo goed ging. De afgelopen drie weken vroegen zon vijfduizend studenten via de steunpunten een voorschot aan in het kader van de bypass-regeling. Vijftien procent van hen heeft inmiddels zijn geld - gemiddeld/3000 - ontvangen en kan weer alle aandacht schenken aan de studie. Bij elkaar is er nu ƒ 13 miljoen uitgekeerd. Hoewel de wachttijden bij de steunpunten van drie weken teruggebracht zijn tot vier a vijf werkdagen, blijft de belangstelling groot. Voor studerenden van wie de ouders niet mee willen betalen aan hun studie is een oplossing nog lang niet in zicht. Deze groep van naar schatting tien- tot twintigduizend, valt uitdrukkelijk buiten de bypass-regeling. Minister Deetman is niet van plan de rekening te voldoen voor de 'weigerachtige' ouders. Daarmee zou ouders die wel over de brug komen te kort gedaan worden, vindt hij. Bij de invoering van het nieuwe stelsel van studiefinanciering per 1 oktober van het vorig jaar is besloten de basisbeurs niet afhankelijk te maken van het inkomen van de ouders en de aanvullende financiering wel. Deetman is niet van plan dat uitgangspunt te verlaten. Om te voorkomen dat deze groep tussen wal en schip valt, wil de minister het Burgerlijk Wetboek wijzigen en ouders verplichten tot betalen. Dat klinkt heel mooi, maar daarmee is de kous niet af. Studenten zouden dan tot hun dertigste afhankelijk zijn van hun ouders, wat niet erg strookt met het streven de meerderjarigheid van 21 tot 18 jaar terug te brengen. De Landelijke Studentenvakbond en oud-staatssecretaris Zeevalking van justitie wezen daar op. Een ander punt is dat ouders zich straks niet spontaan aan de plicht houden die de minister van onderwijs hen op wil leggen. Als dat wel zo zou zijn, was de verplichting overbodig. Alleen de rechter kan ouders dwingen te betalen. Maar de rechter treedt niet uit zichzelf op, De student moet het initiatief nemen. Deetman vergeet de menselijke maat van die dingen: Wie immers sleept zijn vader voor de rechter? Die psychologische drempel is wel erg hoog. Mensen hollen sowieso al niet zo snel naar de rechter en als het om vader of moeder gaat, wordt die gang nog een stuk zwaarder. Het is zaak te voorkomen dat studerenden dit soort noodsprongen moeten maken, anders zullen er zeker meer dan nu stoppen met hun studie. --- Auto in sloot na remmen voor kat WIJTGAARD - De rit van een 42-jarige automobilist uit Follega eindigde zaterdagnacht om kwart over een nabij Wijtgaard in de sloot naast de Brédyk. De man reed in de richting van Sneek, toen voor hem van rechts een kat overstak. Doordat de man remde, raakte zijn wagen in een slip en ramde een verkeersbord en stroomkastje alvorens tot stilstand te komen. De bestuurder liep geen verwondingen op. De kat is dood overgebracht naar het politiebureau. --- FNV-actiebus in Drachten start van Friese campagne tegen jeugdwerkloosheid DRACHTEN - Met de komst zaterdag van de landelijke actiebus naar Drachten, begon voor de FNV-jongeren in Friesland de campagne voor de actiedag op 7 november in Den Haag onder het motto 'Maak ie sterk voor poen en werk. De kritiek van de jongeren richt zich op het jeugdwerkgelegenheidsbeleid van de regering. Met name het Jeugdwerk Garantie Plan moet het ontgelden. De Friese FNV-jongeren zullen de komende twee weken de provincie ingaan om in club- en buurthuizen met jongeren over de plannen te praten. De FNV-jongeren hebben het dit keer niet alleen bij kritiek willen laten. Vrijgestelde bij de FNV-jongeren, Retze van de Honing, vertelt dat de jongerenbeweging vanaf het begin al fel gekant was tegen het plan van de regering om jongeren aan een tijdelijke baan te helpen. Op zaterdag 7 november willen de FNV-jongeren hun plan tijdens een manifestatie in Den Haag op net Malieveld openbaar maken. De actiedag is een protest tegen de aanslagen op de lonen en uitkeringen van jongeren. Er spelen bands, er is een optreden van een cabaretgroep en een groep jongeren uit Engeland vertelt over hun ervaringen met een soortgelijk banenplan van de Britse regering. Met een demonstratie naar het ministerie van Sociale Zaken wordt de dag afgesloten. Bij het begin van de Friese campagne in Drachten was ook een cameraploeg van de NOS aanwezig. Zij maakte opnamen voor het NOS-jongerenprogramma Nieuwsspits die morgen worden uitgezonden. --- Vijf auto's botsen in PM-tunnel op roeiboot UITWELLINGERGA - Vijf personenauto's botsten gisteravond in de Prinses Margriettunnel bij Uitwellingerga in dichte mist tegen een roeiboot, die van een trailer achter een personenauto was gevallen. De bestuurder, die vanuit zijn woonplaats Sneek richting Joure reed, merkte pas kilometers verder, dat er alleen een twintig meter lang touw aan de trailer bungelde. Op dat moment waren de auto's almet het polyester vaartuigje in aanraking gekomen. Vooral de eerste wagen liep aan de voorzijde forse schade op. De boot raakte geheel vernield. --- Ontwerp 'Sociaal-Cultureel Programma '88' Subsidie voor Wolwêze hangt af van toelichting LEEUWARDEN - In ontwerp Programma Sociaal-Cultureel Werk 1988, dat op 2 november ter tafel komt in de commissie voor welzijnsaangelegenheden wordt een aantal subsidieverzoeken afgewezen. Tevens is een aantal verzoeken aangehouden. Zo krijgt de Vereniging Wolwêze nog geen toezegging voor subsidiëring van een aantal theatervoorstellingen. Het verzoek van de vereniging is gereserveerd onder de voorwaarde, dat binnen de ter visieperiode wordt toegelicht, op welke wijze met de voorstellingen het beoogde doel van Wolwêze wordt bevorderd. Dit doel luidt: „Studenten betrekken bij het maatschappelijk gebeuren en het bewustwordingsproces ten aanzien van eigen handelen en denken te stimuleren". De subsidie voor huisvestings-, organisatie en activiteitenkosten ten behoeve van de Stichting Turkse en Marokkaanse Gemeenschap Leeuwarden is gereserveerd in afwachting van de uitkomsten van de discussies over herstructurering van de subsidiëring voor Turkse en Marokkaanse organisaties. Wegens het ontbreken van concrete gegevens is het subsidieverzoek van de Protestants Christelijke Ouderenbond niet ontvankelijke verklaard. De Contactgroep Vrouw en Geloof zal tijdens de ter visieperdiode haar rechtspersoonlijkheid moeten regelen, wil ze in aanmerking komen voor subsidie. De activiteitensubsidie, die door het het COC is aangevraagd is aangehouden in afwachting van de rekening 1986 van de instelling. Het verzoek van de Stichting VrouW en Werkwinkel om subsidiëring van verschillende activiteiten is niet in behandeling genomen, omdat er vooralsnog van wordt uitgegaan, d;it de stichting in 1988 door de rijksoverh. worden gesubsidieerd. De Stichting Danswerkplaats ziet haar subsidieverzoek niet gehonoreerd, omdat onder meer het Kreativiteitscentrum in een voldoende aanbod voorziet, aldus net college. --- Adviesbureau bedenkt ambitieus toeristisch plan voor Harlingen HARLINGEN - De Harlinger Ondernemers Vereniging (HOV) onderzoekt de mogelijkheden voor de bouw van een Venetiaans carrousel op het parkeerterrein bij de aanlegsteiger van de veerboten naar Vlieland en Terschelling. Een dezer dagen zal aan enkele bedrijven een prijsopgaaf worden gevraagd, aldus HOV-voorzitter Klaas Bijlsma. Enkele ondernemers hebben al een bedrag op tafel gelegd voor het plan. Het idee voor de Venetiaanse draaimolen is afkomstig van het Heerenveens adviesbureau A.D. Knobbe en partners. Het maakt deel uit van een ambitieus plan, dat het bureau voor Harlingen heeft bedacht. In een paginagrote advertentie in de Harlinger Courant van afgelopen vrijdag maakte Knobbe melding van zijn ideeën. Onder de kop 'Laat Harlingen niet links liggen' lanceert Knobbe onder meer het volgende: een stoomtrein van Harlingen naar Franeker, een 24-uurs rit voor vierwielige oldtimers door Harlingen, „als noordelijk antwoord op de 24-uurs race van Le Mans". Maar daarmee is de koek nog niet op. Ook wordt gedacht aan de oprichting van Kunstenaarsvereniging Honfleur Harlingen, „voor de kunst met een grote H"; de strijd om de Harlingen Trofee, „in een tocht van drie- en viermasters iangs de grote havensteden van weleer, zoals Dantzig, Riga, Lübeck, Oslo, Newcastle. Een zeilfestijn dat samen met het volksdansfestival een internationale uitstraling krijgt". En natuurlijk het plan voor de 'echt antieke Venètiaanse carrousel. --- Duo laat wat van zich horen zonder te betalen TERSCHELLING - De politie van Terschelling heeft proces-verbaal opgemaakt tegen twee Rotterdammers van 20 en 21 jaar, die tijdens de herfstvakantie zonder te betalen vanuit een teie fooncel naar het buitenland beid mannen gaven toe, de PTT op d. nier voor ongeveer ƒ 600 te hebben oenadeeld. --- Dinsdag 10 november begint in Leeuwarden een kursus voor (PRAKTIJKDIPLOMA BOEKHOUDEN) V^ met compulerboekhouden J • Examen onder Rijkstoezicht • Korte opleidingstijd: examen in juni 1988 • Wekelijks één lesavond van 3 uur • Studieboeken in bruikleen • Gebruik van "werkboeken" bij de stofbehandeling • Opzegtermijn van slechts één maand • Géén inschrijfgeld Aanvraag uitvoerige studiegids: 9.30-13.00 uuren maandag t/m donderdag van 18.30-20.00 uur bij ons lesgebouw: HUIZUMERLAAN 21a - Tel. 058-136691 b.g.g.05116-1956. Iln 1986 staagden bij ons 1529 kursisten voor het P.D.8.-examen. J ---