(Advertentie) --- FRIES MOZAIEK 'Se stekke tsjintwurdich ommers allegearre de kop yn't bleekwetter' BITEN EN BROKKEN SOMS IS DE waarheid ongelofelijker dan een gek het kan bedenken. In Aanpakken, weekblad voor Noordwolde en omstreken, staat een bericht over twee in het verkeer gesneuvelde reeën. Op zondagmorgen kreeg mevrouw Konijn uit Den Helder in Niie- Roltpade een ree voor de auto. In de nacht van vrijdag op zaterdag sneuvelde in Blesdijke ook een ree. Deze werd aangereden door mevrouw Muis uit Oldemarkt. Aanpakken volstaat met de kop 'Dubbel dierenleed . 'Muis en konijn brengen reeën om' had echter ook gekund. Bijzonder triest was de schietpartij eind vorig iaar in Nieuwehome. De gehele landelijke pers dook op net nieuws en liet Nieuwehornsters aan het woord, hetgeen niet bepaald positief in de kolommen overkwam. De redactie van het dorpsblad 'Hoarnekrite' ergerde zich er in ieder geval zeer aan: „Dat de landelijke sensatiepers deze publiciteit onlangs graag voor haar rekening zou nemen, was voorspelbaar en zal niemand hebben verwonderd. Dat evenwel gerespekteerde plaatsgenoten hieraan schijnbaar hun welwillende medewerking hebben willen verlenen, valt in hoge mate te betreuren." „Er zijn in de afgelopen weken hier en daar verhalen gepubliceerd welke bij vele plaatselijke lezers een nare smaak hebben achtergelaten. Verhalen die bewust in de sensatiesfeer zijn getrokken. Verhalen die bol stonden van wilde fantasieën, verdachtmakingen en hele en halve onwaarheden. Dit soort wansmakelijke publiciteit heeft de naam van ons dorp geen goed gedaan en moet bovenal de mensen uit wier hun midden een jong leven werd weggerukt bijzonder pijnlijk hebben getroffen. Dorp in het nieuws? Graag! Maar dan wel in positieve zin." --- Waddennieuws Harlinger Courant staat een rubriek dat gevuld dient te worden met 'Waddennieuws'. Soms is er niet veel nieuws uit de Wadden en toch moet de rubriek vol. Daar hebben ze in Harlingen het volgende opgevonden: „Op weg naar Ameland, in de hoop daar asiel te krijgen, hebben bij Ferwerd twee Ghanezen ruzie gekregen, waarbij de een de ander met een mes doodstak." Asiel vragen op Ameland, nooit van gehoord, maar zo maak je er wel Waddennieuws van. Ook mogelijk zou op deze manier zijn: „Op Vlieland was het de afgelopen weken tamelijk stil, maar in Rusland vond een aardbeving plaats." In dezelfde krant overigens een curieus bericht over een loslopende en heel lastige haan in Oosterend op Texel. „Het dier begint rond middernacht al te kraaien en gaat dan door tot de vroege morgen. Het dier is kennelijk de kluts kwijt, omdat hij ergens is ontsnapt, wie de eigenaar is, weet namelijk niemand en het dier zwerft langs straten en tuinen in Oosterend en de dorpsbewoners die de verwilderde haan wilden vangen, is hij tot op heden steeds te snel afgeweest." Frou Van der Meer heeft het in Zuid-Friesland niet zo staan op de inhuldiging van Bush. „Voor de radio hoorde ik net van het grote feest in Amerika ter ere van de nieuwe president. De kosten worden beraamd op zon 25 miljoen dollar. Ik ben er niet ft zeker van, maar ik meende te horen dat het een record is van alle vorige presidenten in Amerika. Grandioos dus. Ja, je moet er wel van houden. Het is mii te veel van het goede. Wel mag net hen bekomen." --- Wagentje Wat is nieuws? Op die vraag valt niet licht een antwoord te geven. Bij de Balkster Courant hebben ze kennelijk ten opzichte van het nieuws een groot hart en ruime richtlijnen. De Balkster bericht namelijk over de nieuwe directieauto van Mous Pompenbouw BV te Balk. Het is een Toyota Supra lezen wij, heeft zes cilinders en kan als het meezit 220 km/uur halen. De voorstoelen kunnen op acht verschillende standen staan en de auto heeft dikke banden. Volgens dit nieuwsbericht gaat direkteur Cees Mous in het wagentje rijden. Even een tussendoortje uit De Flapüt, dorpskrant voor Jelsum/Cornjum: „Soos. Wim Kuipers ropt lüd: „Foar my efkes in pakje swiere sjek heit.". Arme Wigarda: „Ei, jonge, se weage allegear 50 gram...' In Friso een opmerkelijke kopje boven de schaatsuitslagen: Antje van der Wal houdt toekomstige schoonmoeder op achterstand. Tine Jellesma en Antje van der Wal uit It Heidenskip moesten bij C-wedstrijden op Thialf tegen elkaar. Antje won beide ritten van skoanmem. Friso is desondanks optimistisch gestemd: „Deze sportieve strijd zal zich zo het zich nu laat aanzien geen verder gevolgen hebben, althans dat hopen de STB-dames beslist niet. --- SCHOOLPRAAT Bloemen Ik ga op voetbal, dinsdag om 7 uur moet ik een fotoo heben van voetbal dan kom ik in de ef jes. en mijn broer sit ook op voetbal, en mijn broer is kampejoen. en hij heeft met 5-0 gewonnen tegen harlingen en hij heeft een bos bloemen. Ik kom bij remco in de ploeg. Ik gaa smiddags aleen naar de trije en straks gaa ik met mijn vader naar de trije. (OBS 't Kofschip, Franeker) --- Geknetter Aldiiersdei is saai Docns is it in feestdei Foaral foar de Fryske lju op de klaai De jüns kinne je it pas merke lt fjoerwurk knetteret En je trommelfluezen wurde sacht as in fearke De minsken hawwe it nijjier brocht Mei in soad lüd en ljocht (IBS Mantgum) --- Satelliet-veiling van vee op Flevohof ''t Wordt tijd dat VS zien dat hier ook wat gebeurt' OOSTERZEE - Met het voor dit soort projecten noodzakelijke optimisme vertellen Andries Dijkstra uit Oosterzee en Inus Haasken uit Emmen over de eerste intercontinentale satellietveiling van hoogwaardig fokvee, die op 18 februari zal plaatsvinden op de Flevohof in Biddinghuizen. Daar Kunnen gegadigden bieden op vee dat op dat tijdstip in de Verenigde Staten wordt aangeboden en Amerikanen kunnen bieden op de negen Kalveren die op de Flevohof worden aangeboden. Een directe televisie-verbinding via twee satellieten zorgt ervoor dat men aanbeide kanten van de grote plas kan zien waar men op biedt. Zowel in de Verenigde Staten als in Nederland zal op dat moment het vee niet 'live' op de veilingplaatsen aanwezig zijn. Er zijn vantevoren opnamen van gemaakt (onder andere bij Lauswolt in Beetsterzwaag en bij het Windmolenpark in Sexbierum) en die worden uitgezonden. Eerder op die zaterdag zullen Europeanen op de Flevohof met Amerikanen in hun eigen land over fokkerijzaken en aanverwante aangelegenheden kunnen discussiëren. Andries Dijkstra, freelancer bij Kluwers Agrarische Uitgaven en actief op andere terreinen, zegt in 1987 op dit idee te zijn gebracht. „Ik kwam op een show van fokvee in Madison (Wisconsin) een uiterst teleurgestelde groep mensen tegen. Weet je wel: mok, mok, mok in een hoekje van het restaurant. Het was een groep die met koeien rondreist. In Madison was hun favoriete koe reserve geworden, terwijl ze op een kampioenschap hadden gerekend". „Ik kwam met hun in contact en dat was meteen het eerste contact met Lylenaven, een Amerikaans fokbedrijf dat al een satellietveiling had georganiseerd in de Verenigde Staten en Canada. Ze stuurden erop aan zoiets ook met Nederland te doen". „Ik ben toen met het Veeteeltkundig Ingenieurs Bureau in Emmen om de tafel gaan zitten. Er moest naast de veiling een congres worden gehouden. Met dat idee zijn wij naar het Agrarisch Dagblad gestapt". Aanvankelijk werd uitgegaan van een satellietverbinding van drie-en-een-half uur. Dat zou ƒ70.000 kosten. Later heeft men de PTT ingeschakeld. „Die vond het leuk. Die had nog nooit een intercontinentale veeveiling georganiseerd. Het is natuurlijk ook uniek". De basis werd verbreed met Cine-Video in Almere en met andere sponsors (onder andere de zuivelcoöperatie Noord-Nederland en Havep Breeders, waar Boyen de Boer in Stiens in deelneemt)- Ook werden de rundveesyndicaten (FRS) bij het experiment betrokken. De kosten? Dijkstra: „Gelukkig dat wij dat niet weten. De mensen die de hele dag - en dat is dertien uur lang - willen meemaken moeten ƒ 281 betalen. Waar ter wereld vind ie zoiets voor die prijs. Je bent de hele tijd onder de pannen. Je kunt eten en drinken zoveel je wilt. De voertaal is Engels maar er zijn tolken bij voor Nederlands, Duits en Frans". Haasken: „Als er voor de hele dag 200 tot 250 mensen komen zijn wij dik tevreden. Die aanmeldingen zijn al zo goed als binnen. Voor de veiling alleen verwachten wij 500 man". Op 18 februari zullen in de Verenigde Staten 92 dieren worden aangeboden en op de Flevohof 9. Daar is een kalf bij van Klaas van der Ploeg uit Schalsum, een van Sjouke de Groot uit Hylaard en een van Boyen de Boer uit Stiens. Dijkstra verklaart het verschil in aanbod met: „Het is voor die Amerikanen ook een gok. Die boeren denken: Feikie? Bontje? Wat is dat? Daar hebben ze nooit van gehoord, maar ze zijn over de lijsten van die dieren wel tevreden . Haaksen: „Als die dieren worden verkocht gaan ze niet naar Amerika. Ze blijven hier. De Amerikaanse dieren komen hier ook niet naar toe. Men zal aandelen in eikaars dieren moeten kopen. Als wij een gemiddelde prijs van ƒ 10.000 halen ben ik tevreden". Na afloop is er op de Flevohof nog een veiling van Europees vee, dat ook alleen op video of dia aanwezig zal zijn. Daar gaat het om 20 dieren die onder andere zijn geleverd door Minne Blanksma uit Schalsum, Henk Brouwer uit Nijeholtwolde, Holim Syndicaat in Marssurn en Hidde Osinga in Nij Beets. Haasken: „Het is belangrijk dat dit in Nederland plaatsvindt". Dijkstra: „Het wordt tijd dat de Amerikanen kunnen zien dat hier ook het een en ander gebeurt. In de laatste honderd jaar is er nooit sprake van uitwisseling geweest. Wij importeerden alleen maar uit de Verenigde Staten. Het zou best eens kunnen zijn dat er nu wat verandert". Haasken: „Wij geven nu aan dat er in Europa weer mogelijkheden zijn. Dat hadden ze in Amerika niet verwacht". Dijkstra: „Ze leven daar wat op een eiland". Haasken: „Wij zijn natuurlijk nog niet gelijkwaardig aan de Verenigde Staten. Je probeert echter op deze manier dat Nederland toch het centrum wordt van de Europese fokkerij". Haasken: „Het belangrijke is ook dat als blijkt dat men geneigd is van het scherm vee te Kopen, deze methode enorme mogelijkheden opent. Ik denk aan groente en aan bloemen". Op de dag voor de satellietveiling op de Flevohof organiseert de Coveco een zogeheten Elite-veiling' in Bunnik. Aanvankelijk zagen de organisatoren van de satellietveiling daar met enige argwaan naar. Haasken vindt nu dat beide veilingen best zijn te combineren. Er wordt gerekend op buitenlandse kopers. Die kunnen dan twee dagen Kijken en kopen in Nederland. eligTsZtenTotZL20 *' •"«»*"•» *"»« d* «™«*tf «dm Ver- --- Politie In Workum hebben ze ook een soortement oudejaarsrevue onder de naam 'Dag Workum 88. Friso was er bij toen de uitvoering, die op een hoog peil moet hebben gestaan, plaatsvond en schrijft onder kop 'Onderbroek en bed doen het nog steeds foed': „Thema in deze skets is et gegeven dat de politie bij ongevallen en dergelijke zeer snel ter plaatse is. Soms al na drie kwartier. Er staat een bed op het toneel, zij ligt er al in, hij kleedt zich uit, lange onderbroek met grote bruine merkvlek komt te voorschijn. Het slapen wil niet lukken, men is bang voor inbrekers. Wanneer gestommel wordt gehoord, wordt de politie gebeld. Via het antwoordapparaat komt de politie uit Lemmer aansnellen. Een politieman met de heer des huizes het huis door, de andere politieman onder de wol bij de vrouw. Hieruit blijkt, dat ook in bed de politie je beste vriend is." Tot slot uit De Goocheme Goaijer m clubblad van de korfbalvereniging MN en W uit Hijum het verhaal van Sietse, aanvoerder van een van de lagere teams. Bij de controle van de spelerskaarten vermoedt de scheidsrechter fraude, want bepaalde speelster lijkt qua haar niet op die op de pasfoto. Waarop Sietse zegt: „Ei man, se stekke tsjintwurdich ömmers allegearre de kop yn 't bleekwetter. BONNE STIENSTRA --- Internationale prijs voor Groninger bureau: Industrieel ontwerp Noorden ontgroeit de kinderschoenen GRONINGEN - Voor het eerst in de geschiedenis heeft een noordelijk bureau voor industrieel ontwerp een internationale prijs in de wacht gesleept. Tel Developments, een zeskoppig bedrijfje in Groningen, heeft drie jaar na oprichting de zogenaamde Industrieform Award' op de Hannoverse industriebeurs gewonnen. De prijs werd toegekend voor de Omega, een langgerekte en witte omkasting voor een noodstroomvoorziening voor grote computersystemen, ontwikkeld met Victron BV in Groningen. Drs. Nico van Strik ziet in de toekenning het bewijs voor de toenemende belangstelling onder de ondernemers in het noorden van Nederland voor het industrieel ontwerpen. Er is een toenemend besef dat het industrieel ontwerp niet alleen een kwestie van vormgeving is, maar dat het een essentieel onderdeel van het produktieproces kan zijn. De noordelijke industrie zal in de toekomst ook niet meer om het industrieel ontwerp heen kunnen, zo voorspelt Van Strik, die in het dagelijks leven noordelijk secretaris van de metaalwerkgeversvereniging FME is. Hij is tevens voorzitter van de stichting lÖN-Noord. lON (Industrieel Ontwerpen Nederland) ging tot 1 januari jongstleden door het leven onder de naam PION. maar is nu onder de vleugels gekomen van de landelijke zustervereniging. De landelijke organisatie beperkt zich tot promotie en geeft het tijdschrift 'Industrieel ontwerpen* uit. De regionale vleugels van het lON onderhouden directe contacten met de ontwerpbureaus. In Noord-Nederland bevinden zich drie zelfstandige industrieel-ontwerpbureaus, keurig verdeeld over de provincies: Peter Stut & Partners in Eelde, Maarten van Lelyveld in Drachten en Tel Developments in Groningen. Van Strik: „Het gaat ons er om het industrieel ontwerpen als vak in de onderneming te introduceren. Dat wil zeggen dat de ondernemer het gaat zien alsTÓol of management' en niet als een kunstuiting. Want een goed industrieel ontwerp kan de basis zijn voor een bedrijfsidentiteit, een factor die je niet moet onderschatten. Het is heel belangrijk dat je een produkt onmiddellijk kunt herkennen als een produkt van dat en dat bedrijf." „Wij hebben hier in het Noorden eigenlijk nooit een eindproduktenindustrie ge*had. Dat is aan het veranderen. Alles stond om zo te zeggen in het kader van de agrarische industrie en daarbij ging het vaak om enkelstuksfabricage in plaats van serie- of massaproduktie. Met afspraken tussen klant en maker kwam je er wel. Maar bij massaproduktie maak je goederen voor een onbekende klant. Dan is het des te belangrijker dat je met aansprekende en herkenbare ontwerpen komt." Een goed industrieel ontwerp verhoogt ook de reproduceerbaarheid van de produkten, door vereenvoudiging en vermindering van onderdelen. En niet zelden leidt een bewust ontwerp van het uiterlijk van een apparaat tot een verhoging van de kwaliteit, zoals blijkt uit een fietsbel van Peter Stut: de bel is niet alleen mooi om te zien, maar heeft nog niet de helft van het aantal onderdelen van haar voorganger. Dat maakt de bel weer goedkoper en gemakkelijker te reproduceren. --- Kettingkast Hoewel de Nederlandse bedrijven de laatste jaren steeds meer uitgeven voor 'speur- en ontwikkelingswerk', waaronder ook het ontwerpen valt, besteedt Nederland verhoudingsgewijs minder geld aan produktontwikkeling dan andere landen. In West-Duitsland en Japan wordt gemiddeld 3 procent van de omzet uitgegeven aan produktontwikkeling, in Nederland 2 procent. De vijf grote multinationale ondernemingen (Shell, AKZO, Philips, Unilever en DSM) zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor ongeveer 70 procent van alle uitgaven voor produktontwikkeling. Zon 11 procent komt voor rekening van bedrijven met maximaal vijfhonderd werknemers. Het Noorden steekt op zijn beurt weer ongunstig af bij de rest van Nederland. Dat is lÖN-secretaris ir. Louis Oosting een doorn in het oog. „Als je mee wilt, moet je meeconcurreren", zegt Oosting, die vroeger directeur was van de divisie huishoudelijke apparaten van Philips International en tegenwoordig een bureau voor industriële adviezen heeft. Als Noorden kunnen we niet alleen leven van de produktie van afgeleide produkten in filialen van grote nationale of internationale bedrijven. Die gaan dicht bij een neergaande conjunctuur. Dus moet je het als Noorden zelf redden. Je moet een aantal industrieën hebben die uit net peloton naar voren schuiven. In een aantal produkten moet je gewoon excelleren. En dan is industrieel ontwerp onontbeerlijk." De lON probeert de produktontwikkeling in het Noorden aan te moedigen door speciale erkenningen uit te reiken. Twee Friese bedrijven hebben al zon nationale lauwerkrans omgehangen gekregen: Batavus in Heerenveen voor een nieuw type fietsstuur en voor een speciale fietskettingkast, die het verwisselen van de achterband een stuk gemakkelijker maakt, en HaDeWe in Drachten voor een postverwerkingsmachine. Met de internationale erkenning voor Tel Developments zijn alle drie" noordelijke zelfstandige ontwerpers dus onderscheiden. --- Waarme poeiermolke ARK EN REAU Vroeger toen het nog wel eens echt winter was, was het na een lange rit op het ijs goed toeven bij de koek- en zopie. Een beste beker 'waarme poeiermolke' § ing er dan meestal wel in. Proleem voor de verkopers was soms wel dat de 'poeiermolke' aan de bodem van de ketel ging zitten als de ketel wat langer op het petroleumstel had gestaan. Om dat probleem op te lossen werd een opzetstuk bedacht. Dat hulpmiddel werd op het petroleumstel gezet. De constructie was zo gemaakt dat de vlammetjes geen direct contact meer met de ketel konden maken. Tussen de vlammetjes en de ketel was enige ruimte, enerzijds afgesloten door het petroleumstel en anderzijds door de 'warmhoudplaat' waarop de ketel rustte. Het aanbrandprobleem deed zich niet voor bij de veel luxer uitgevoerde dubbelwandige kofieren 'poeiermolkketel' (op de oto rechts). Tussen die dubbele wand werd warm zand gedaan om de poeiermolke op temperatuur te houden. In dit soort ketels werd de poeiermolke ook bereid. Over de opening aan de bovenkant een soort filter aangebracht. Daar kwam de cacao op te liggen, waar dan de warme melk over werd gegoten. (Schaatsmuseum Hindeioopen) --- Hynstefleis tegen Spaanse griep Naar aanleiding van een verhaal over de Spaanse griep, dat onlangs in deze krant stond, schreef de heer G. Vogel uit Harlingen een brief. Uit overlevering •waren ook hem verhalen ter ore §ekomen hoe men aan de vaak doelijk griep dacht te zijn ontsnapt. Zijn ouders kwamen uit Minnertsga. De heer Vogel schrijft: „Hja ïertelden, dat der ek yn harren (en myn) bertedoarp ferskate minsken dy sykte han hienen, mar dat der yn ferhalding mei de omlizzende doarpen, lykas St. Jabik, Tjsummearum en Berltsum mar in bytsje minsken stoarn binne. De hüsdokter wie letter fan betinken, dat Minnertsgea it te danken hie oan Watze van der Wal, dy 't der jierren lang hynsteslachter west hat. Dokter woe der op üt. dat de Minnertsgeasters troch* it iten fan fet hynstefleis mear wjerstan tsjin de sykte opboud hiene as hja dy 't dat f leis net krigen." Dit verhaal doet enigszins denken aan een passage in een jaarverslag van Erven Koumans Smeding, de drukker die rond 1920 de Leeuwarder Courant drukte. Daarin wordt beschreven dat er schaarste heerste door de eerste wereldoorlog en dat de drukker was aangewezen op allerlei surrogaten. „Als inkt moest men een §oedje gebruiken dat een doorringende vislucht af gaf, maar dat in 1918 een onvermoede hoe-' danigheid bleek te bezitten - de beruchte griep-epidemie die dat jaar zoveel slachtoffers maakte, ging aan het personeel van de Leeuwarder Courant voorbij!" --- 'Idiot proof' Industrieel ontwerper Teunis Tel toont een replica van de bekroonde Omega, die voor het eerst op de Hannover Messe te zien zal zijn. Uitschuif- en klikpanelen* maken het gebruik van schroevendraaiers overbodig. De Omega vormt ook de leidraad voor de andere apparaten van Victron, dat zodoende een duidelijke identiteit krijgt, legt hij uit. De omkasting is zo ontworpen dat net niet fout kan gaan. De Omega is ook 'idiot proof: zelfs de grootste hark kan zich niet vergissen of het aangesloten computersysteem onbedoeld lamleggen. Natuurlijk is de industrieel ontwerper gevoelig voor trends, aldus Tel. Tegenwoordig telt een strak zakelijk uiterlijk, waaruit de gebruiksaanwijzing van het voorwerj) als het ware automatisch spreekt. Voorop staat de gebruikersvriendelijkheid, wat weer heeft geleid tot de miniaturisering: steeds meer functies samengebald in steeds kleinere apparaten. Tel: „Maar het is niet alleen aanpassen aan de trend, hoe belangrijk dat ook is in deze tijd waarin de levenscyclus van de produkten steeds korter wordt, maar ook om de verbetering van de produkten. Aan veel produkten is veel te verbeteren." ---