Ferwerderadeel wil groter contingent premie-A-woningen FERWERD - Ferwerderadeel zal bij de hoofdingenieur-directeur Volkshuisvesting Friesland een verzoek indienen meer premie-A-woningen te mogen bouwen. Volgens burgemeester drs. jan Geersing is het niet in de haak, dat mensen die een premie- A-woning willen laten bouwen f een premiebeschikking kunnen rijgen. Haye Talsma (CDA) rekende voor, dat er vorig jaar 20.000 beschikkingen voor premie-A-woningen niet ziin afgegeven. In Ferwerderadeel staat «en aantal mensen op de wachtlijst voor zon type woning. Het probleem is echter, dat aan Ferwerderadeel, evenals aan een groot aantal andere Friese gemeenten, geen premie-A-contingent is toegewezen. De raad verbaasde zich er over, dat er vorig jaar maar zo weinig gebruik is gemaakt van de vestigingsregeling van ƒ 5000 per kavel. In het vestigingsfonds is vorig jaar ƒ 70.000 gestort. Er moet veel meer aan promotie van de regeling worden gedaan, aldus de raad. Ga aan de slag en 'timmer aan de weg' met borden. Dat kost ook niet veel, zo luidde het advies. De raad heeft vorig iaar bij de vaststelling van de regeling overigens geen geld voor promotie beschikbaar gesteld. Toen burgemeester en wethouders onlangs teld vroegen voor promotie van et Alcoma-park in Hallurn, weigerde de raad geld uit te trekken voor het maken van een maquette. --- Meer rioolslib tot koeken geperst LEEUWARDEN - De steeds kleiner wordende afname van zuiveringsslib in de landbouw noodzaakt de provincie tot uitbreiding van de filterpersinstallatie bij Heerenveen. Gedeputeerde Staten hebben daarvoor een milieu-effectrapportage (MER) op stapel staan. De planvoorbereiding en de MER zullen ƒ 730.000 kosten. De filterpersinstallatie bij Heerenveen verwerkt nu 160.000 kubieke meter vloeibaar zuiveringsslib tot stortbare slibkoeken. De totale produktie aan slib wordt in 1992 geschat op 280.000 kubieke meter, zodat uitbreiding van de capaciteit van de Heerenveense pers onontkoombaar is, aldus GS. De provincie heeft de wassende stroom zuiveringsslib aan zichzelf te danken. GS streven ernamelijk naar om de afzet van het (met zware metalen vergiftigde) slib in de landbouw in 1993 te beëindigen. De provincie heeft zich ten doel gesteld per jaar maximaal 30.000 ton te storten en gedroogd slib over te houden. Met de uitbreiding van de filterpers bii Heerenveen komt zij uit op 60.000 ton per jaar. Milieugedeputeerde mr. Frans Steijvers overlegt al met de buurprovincies over de bouw van een gezamenlijke 'sliboven'. Het provinciebestuur vindt het hypermoderne Vertechsysteem, waarbij het slib op 1500 meter diepte met zuivere zuurstof wordt gedroogd, in zowel financieel als technisch opzicht te riskant. --- Zes ton provincie voor dorpshuizen LEEUWARDEN - Gedeputeerde Staten hebben besloten voor dit jaar voor eigen rekening ƒ600.000 uit te trekken voor de bouw en verbouw van dorpshuizen in Friesland. Het provinciebestuur vervolgt hiermee de koers, die in 1986 is ingeslagen. Het besluit staat echter haaks op de accentverschuivingen, die zich de laatste tijd in het noordelijke kleine-kernenbeleid voordoen. De aandacht voor de werkgelegenheid en de ontwikkeling van de recreatie wordt steeds groter, de aandacht voor sociaal-culturele voorzieningen navenant kleiner. Zo is in de jaarprogramma's van het ministerie van wvc en het Integraal Structuurplan Noorden des Lands geen cent meer gereserveerd voor de dorpshuizen. Voor de verbouw of bouw van de dorpshuizen in Hommerts, Weidurn en Haskerhorne is respectievelijk ƒ 74.000, ƒ30.500 en ƒ 75.000 uitgetrokken. --- TAALSPEGEL Finejim it hjir eng? f Ik net, de frou fyntit hjir aaklik. --- Koe-embryo's voor Russische boeren LEEUWARDEN - De vee-afzetcoöperatie Cavee-Coveco in Velp zal vermoedelijk nog dit jaar met embryo's van Nederlandse koeien de Russische markt opgaan. De export van embryo's maakt deel uit van een op stapel staand project, waarbij Russische boeren Nederlandse landbouwmethoden leren. Het project ligt in het verlengde van een aantal andere samenwerkingsverbanden tussen Cebeco Handelsraad en Russische staatsbedrijven. „Afspraken zijn er nog niet gemaakt, contacten zijn er al wel", liet Jannus de Boer, directeur International Projects' gisteren tijdens een lezing op de Agrarische Hogeschool in Leeuwarden weten. Cebeco Handelsraad, waartoe Cavee-Coveco behoort, begeleidt op verzoek van de Communistische Partij sinds 1983 Russische boeren bij de teelt van aardappelen, veldbonen, kool en wortelen. De Russen zijn vooral uit op het verhogen van de produktie. Die ligt in de Sovjet-Unie schrikbarend laag. „Bij aardappelen is de gemiddelde opbrengst twaalf ton per jaar. Ter vergelijking: in Nederland is dat veertig ton. Met behulp van onze landbouwmethoden hebben we de opbrengst het afgelopen jaar op vier verschillende plaatsen in de USSR omhoog weten te brengen tot dertig ton" De geringe opbrengsten zijn volgens De Boer niet zozeer het gevolg van slechte landbouw§rond, als wel van centralistische esluitvorming. „Boeren krijgen bij wijze van spreken jaren achtereen de opdracht tomaten te telen, terwijl de grond en het klimaat zich er helemaal niet toe lenen", aldus De Boer. Cebeco-Handelsraad breidt het aantal projecten in de Sovjet-Unie dit jaar uit van vier tot acht. Het belang daarvan schuilt met name in de levering van zaaigoed, pootgoed, machines en chemicaliën. Via de projecten probeert de coöperatie een poot aan de grond in de enorme Sovjet-markt te krijgen. „We moeten daarbij accepteren, dat de Russen op den duur zelf goede aardappelen telen en dus een concurrent worden. Maar als wij het zaai- en pootgoed niet leveren, doen de Canadezen het wel." Diezelfde overweging speelt ook een belangrijke rol in net opzetten van een embryotransplantatie-project. --- Indië De verkoop blijft die eerste jaren voornamelijk beperkt tot het Noorden. Tot het toenmalige Indië als exportmarkt wordt ontdekt. De Hollandse kolonie telt zoveel borrelliefhebbers, dat al snel 90 procent van de omzet in dit werelddeel wordt behaald. Tot 1940 blijft deze situatie ongewijzigd. In die jaren kunnen gasten, die minder bekend zijn met de plaatselijke zeden en gewoontes, zich nog vergapen aan een wonderlijk tafereel. Was het glas leeg, dan kwam niet een ober langs om bij te schenken. Daarvoor bestond een andere oplossing. De sociëteitsgasten zaten aan een ronde tafelmet in het midden een flink gat. Onder de tafel hurkte een gedienstige jongeman, die op afroep door het gat oprees om de glazen te vullen. De associatie met slavernij komt al snel op. In het vooroorlogse Indië stonden de jongens, die in de sociëteiten 'mochten' werken èn hun familie, bij de plaatselijke bevolking echter in noog aanzien, weet Bokma uit overlevering. In de naoorlogse jaren herstelt de verkoop, die tijdens de Japanse bezetting was ingezakt, zich snel. De aanwezigheid van Nederlandse legereenheden ten tijde van de politionele acties stimuleert de verkoop zeer. De familie beseft echter, dat deze situatie niet eeuwig zal duren. De verkoopstrategie is daarom al eerder meer en meer gericht op vergroting van de binnenlandse omzet en het blootleggen van nieuwe exportmarkten. In Bel§ië, de Bondsrepubliek en de candinvische landen blijkt het artikel aan te slaan. Wanneer de verkoop in Indië na het uitroepen van de zelfstandige republiek Indonesië na 1961 vrij snel wegvalt (Nieuw Guinea volgt een jaar later), is Bokma daar niet eens echt rouwig om. Uit de nieuwe markten komt zoveel vraag, dat hieraan slechts mei moeite kan worden voldaan. Tegen deze achteren >i het niet verwonderlijk, dal Piet Bokma al vrij snel na zijn aantreden in 1961. plannen voor uitbreiding en nieuwbouw maakl De opkomst van jonge jenever is dan ook al duidelijk. Bokma zal mee moeten om de concurrentiestrijd vol te houden. Landbouwminister Barend Biesheuvel opent in 1967 op het westelijk industrieterrein van Leeuwarden de nieuwe fabriek, die een investering van ƒ 3,5 miljoen vergde, en diezelfde dag rolt de eerste fles ionge van de band. Bokma zal korte tijd later marktleider zijn met zowel de oude als de jonge jenever. --- Fusie landbouwscholen in huidige vorm onhaalbaar DEN HAAG - De lagere en middelbare agrarische scholen, die moeten fuseren, maar er wel nevenvestigingen op na mogen houden, zullen slechts één bestuur, één directie, één medezegenschapsraad en één personeelsbeleid mogen voeren. Staatssecretaris Jacques Wallage van onderwijs heeft dit gisteren mede namens minister Gerrit Braks van landbouw meegedeeld aan de Tweede Kamer. De fusieplannen van de agrarische scholen zullen aan deze uitgangspunten worden getoetst. De Tweede Kamer zal vervolgensbeoordelen of deze toetsing door de minister adequaat is geweest. Hierdoor is de kans groot, dat de fusieplannen van de agrarische scholen in Friesland in hun huidige vorm niet door kunnen gaan. Zoals gemeld ligt aan de kwestie een schoolstrijcT tussen chriselijken en openbaren ten grondslag. Het statuut van het Agrarisch Opleidingscentrum Friesland, dat een samenwerkingsschool van de huidige negen agrarische scholen (van verschillende signatuur) behelst, gaat uitdrukkelijk uit van de mogelijkheid dat de verschillende vestigingen een eigen personeelsbeleid en een eigen levensbeschouwing op na mogen houden. In de Tweede Kamer is over fusieplannen als die in Friesland grote ruzie ontstaan tussen VVD en CDA. De VVD verfoeit het streven van veel „christelijken" om nevenvestigingen van algemeen-bijzondere samenwerkingsscholen zo christelijk mogelijk te laten blijven. De VVD dreigde zelfs tegen de wet te stemmen die de schaalvergroting in het middelbaar onderwijs regelt. Na de toelichting van Wallage stemmen waarschijnlijk alle grote partijen volgende week voor de nieuwe wet. VVD-woordvoerder Franssen: „Na deze toelichting ga ik er vanuit dat statuten als die in Friesland niet kunnen. Bovendien komen de plannen uiteindelijk ook nog in de Kamer aan de orde". Wallage zei dat bij de fusies enige levensbeschouwelijke inkleuring van de nevenvestigingen van een samenwerkingsschool, zeker in het begin, toch niet geheel te vermijden zal zijn. Hij sprak van een groeiproces, waar ruimte voor moet zijn, wanneer scholen van verschillende signatuur met elkaar gaan fuseren. Na een flinke schoolstrijd tussen de „openbaren" van de VVD en de „christelijken" van het CDA, eerder deze week, met in de zijlijn een ambivalente PvdA die meevoelt met de VVD, maar in een coalitie zit met het CDA, voerde staatssecretaris Wallage gisteravond in zijn antwoord aan de Kamer slechts enkele minuten het woord. Wallage wist namelijk dat hij in een mijnenveld liep. Zelfs een woord te veel - over bij voorbeeld de omstreden fusieplannen in Friesland - zou al tot een uitbarsting tussen CDA, VVD en PvdA kunnen leiden. En dus tot allerlei ellende over een belangrijk wetsvoorstel dat jaren in voorbereiding is geweest, en dat nu toch hoognodig tot wet moet worden verneven. De scholen, alom in het land, zijn vooruitlopend op de nieuwe wetgeving, immers al druk aan het fuseren. ledereen hield zich dus gisteravond koest, mede dank zij de korte en behendige beantwoording van Wallage. Zodoende wordt volgende week het wetsvoorstel dat de schaalvergroting in het middelbaar onderwijs regelt, vrijwel zeker door de Kamer aangenomen. Mogelijke ruzies tussen de christelijken en de openbaren in de Kamer, kunnen nu worden uitgesteld tot maart, wanneer de concrete fusieplannen van de (agrarische) scholen aan de orde komen. --- DISTILLATEUR PIET BOKMA STAPT UIT ZAKENLEVEN Bokma nooit helemaal de oude Door Ger Bosklopper LEEUWARDEN - De drukbezette man, die zijn vrouw telefonisch vraagt een Bokma koud te zetten, zal na vandaag bij thuiskomst een andere borrel aantreffen. Niet dat hij daar iets van merkt of, sterker nog, van proeft. Toch is Bokma voortaan niet langer de Bokma, die al sinds het eind van de vorige eeuw bestaat. Al die jaren is de gelijknamige familie onlosmakelijk verbonden geweest met het produkt, dat zij op de markt heeft gebracht. Tot 1971 was deze Leeuwarder onderneming in handen van de familie. Na de verkoop aan het Heineken-concern werd directeur-eigenaar mr. Piet Bokma bij Heineken exportmanager van de groep wijn en gedistilleerd. Enkele keren per jaar bleef hij zich echter in een kamertje terugtrekken om zon honderd liter van het extract samen te stellen, dat de oude jenever uiteindelijk de beoogde Bokma-smaak moest geven en de produktie weer enige maanden verder hielp. Vandaag kwam een einde aan die band tussen het produkt en zijn naamgever. Niemand anders dan de heer Bokma kent van de receptuur de precieze samenstelling. Weliswaar is die samenstelling ook op schrift vastgelegd, maar dat epistel heeft al die jaren na de verkoop in een verzegelde envelop veilig opgeborgen gelegen in een brandkast op het hoofdkantoor van Heineken te Amsterdam. Bokma kent de ingewikkelde mengeling van ingrediënten uit het noofd. De envelop is daarom nooit uit de brandkast geweest. Tot vorige week. Bokma maakt vandaag gebruik van een regeling, die net hem mogelijk maakt met 57,5 jaar in de vut te gaan. Bij de nadering van zijn afscheid, achtte hij het moment gekomen het van generatie op generatie overgedragen familiegeheim te openbaren aan twee vakbwame distillateurs binnen het Heineken-concern. Dit duo is vorige week ingewijd. Maar ook zij dienen het grote geheim verder te bewaren. De borrel blijft gegarandeerd dezelfde smaak houden. Nu de laatste Bokma zich echter uit het actieve zakenleven heeft teruggetrokken, zal voor de ingewijde een vleugje romantiek rond net produkt verdwijnen. Bokma zelf beseft dat ook. Wanna zich aan iemand voorstelde, was nadere introductie overbodig. „De naam vormde een ijzeren onderdeel van het bedrijfskapitaal." , De historie van Bokma voert terug tot het midden van de vorige eeuw, wanneer deze uit Grouw afkomstige familie zich met een tapperij op De Tuinen in de Friese hoofdstad vestigt. In die jaren wordt al voorzichtig geëxperimenteerd, maar pas aan net eind van de vorige eeuw komt in een pand aan het nabijgelegen Vliet de produktie van gedistilleerd goed op gang. De heer Piet Bokma: receptuur niet langer exclusief familiegeheim. Foto LC/Jan de Vries --- Te klein De onderneming brengt ook nog een bessen- en een citroenjenever op de markt. Daarmee houdt de uitbreiding van het assortiment op. Andere produkten blijken niet aan te slaan. Voor de consument is Bokma jenever en niets anders. Die nauwe verbondenheid van naam en produkt vormt zowel de sterke als de zwakke kant van Bokma. De onderneming biedt in haar beste jaren vijftig mensen werkgelegenheid. Een verdere sprong voorwaarts zit er echter niet in. Het bedrijf blijft daarmee te klein om naar het oordeel van Bokma op langere termijn de concurrentieslag met grotere ondernemingen, die eenoreder assortiment voeren, te kunnen volhouden. „Als die jongens je willen uitknijpen, doe je niets. Je bent te klein om je daartegen te verzetten." De verkoop aan Heineken, dat naast bier ook andere dranken wil verkopen, is daarom in 1971 een min of meer logische keuze. Het produktiebednjf blijft tot 1988 in Leeuwarden gevestigd. Als gevolg van smaakverandering loopt de verkoop van gedistilleerd in de jaren tachtig zeker 30 procent terug. Overcapaciteit binnen het concern is het gevolg, waarna de produktie uiteindelijk volledig wordt geconcentreerd in Zoetermeer. Van sentimentele verhalen over de teloorgang in Leeuwarden wenst Bokma absoluut niets te horen. Onvermijdelijk en gedane zaken nemen geen keer. Met enige spijt, maar op relativerende toon, constateert hij echter wel dat zijn beide kinderen in het geheel geen liefhebbers zijn geworden van de drank waaraan pa zijn hart heeft verpand. En dan die toenemende gewoonte om jenever te mixen met frisdrank. „Verdomd jammer, die mooie smaak gaat daardoor helemaal weg." Vierkant in de fles rond op de tong, zoals een Leeuwarder reclameoun au bij de introductie van de jonge al in L 967 bedacht* --- 'Friese muskusrat niet gemerkt' LEEUWARDEN - De Friese coördinator muskusrattenbestrijding ing. Geert Stobbe is lichteljk verbaasd over de uitlating van zijn collega H. Kok uit de Noordoostpolder, gisteren in deze krant, als zouden Friese muskusratten de waterkeringen daar bedreigen. „Ik zal niet ontkennen dat 'Friese' muskusratten ook wel naar de Noordoostpolder uitwaaieren, maar zij zijn niet gemerkt." Friesland kiest volgens Kok bij de bestrijding van de muskusrat de verkeerde strategie. Stobbe wil daar niets van weten. „Binnen onze mogelijkheden passen wij de juiste strategie toe. Je moet niet alleen kijken naar het aantal vaste vangers, maar ook naar de twintig premie- en de zes deeltijdvangers die pieken opvangen. Kok beschikt daar niet over.' Volgens Kok moet de bestrijding niet geleidelijk worden geïntensiveerd, omdat dat te weinig effect heeft. Te weinig bestrijden. is niet bestrijden, zo meent hij. Daarom zou direct een voldoende aantal bestrijders moeten worden ingezet. „Ach wat is te weinig bestrijden", zo vraagt Stobbe zich af. „Ik hoop dat we met de twee extra bestrijders die per 1 maart in dienst komen een basisvangstcapaciteit hebben. Maar niemand die dat met zekerheid kan zeggen." Direct voldoende bestrijders op de muskusrat loslaten kan niet, aldus Stobbe. „Dat zouden wij wel willen, maar het ontbreekt aan geld en aan de opleidingsmogelijkheid voor een groot aantal extra vangers ineens." Stobbe hoopt met 25 bestrijders voor de komende jaren een basisbezetting te hebben. Er wordt intussen hard gewerkt aan een normsysteem waarbij op eenvoudige wijze het aantal muskusrattenbestrijders kan wórden vastgesteld. Stobbe: „Dan is het een kwestie van invullen hoeveel mensen je moet inzetten voor een goede bestrijding." Het aantal bestrijders zou onder andere gerelateerd moeten worden aan de cultuur (akkerbouw, veeteeld), de structuur van de grond (zand, klei)", de lengte aan vaarten en sloten en het landschapstype. In de drie zuidelijke Friese, aan de Noordoostpolder grenzende rayons zijn vorig jaar in totaal ruim vierhonderd, muskusratten minder gevangen dan een jaar er voor. Stobbe: „Daar zit dus geen stijging in. De totale vangst in Friesland steeg van 54.16 b in 1988 naar 58.712. De grootste stijging deed zich voor in de gebieden rond Leeuwarden en Drachten en in Het Bildt. Stobbe weet niet waar zijn college het bewijs vandaan haalt, dat de bestrijders in de Noordoostpolder de helft van hun tijd besteden aan uit Friesland afkomstige muskusratten. „Hij zoekt misschien een verklaring waarom er in het noorden veel meer zitten, dan in het midden en zuiden van de polder. Er zullen ongetwijfeld ook muskusratten uit de Noordoost- Colder naar Friesland komen." De esmetting met de muskusrat komt overigens uit het zuiden en het oosfpn van Nederland Bij bestrijding van de muskusrat wordt volgens Stobbe in Friesland de goede strategie toegepast. --- Grouster fabriek luchtkussens over de kop GROU - De luchtkussenfabriek Sidijk in Grou is gisteren failliet verklaard. Het nog jonge en snelgroeiende bedrijf Rad volgens curator mr. Folkert van der Hoef te weinig vermogen om schuldeisers te betalen. De veertien werknemers van Sidijk worden op korte termijn ontslagen. Het is nog niet zeker wat er met de fabriek gaat gebeuren. Er bestaat volgens de curator een gerede kans dat de produktie van onder meer springkussens. klauterhellingen, waterbedden en draaimolens op andere wijze wordt voortgezet. „Het is op zich een gezond bedrijf. De omzet ging voortdurend omhoog, vorig jaar bedroeg die ruim anderhalf miljoen gulden. Juist door de gestage groei was de liquiditeitsbenoefte fors. Toen de Rabobank het krediet opzegde, ging het mis", aldus mr. Van der Hoef. Het bedrijf werd begin jaren tachtig opgericht door de Grousters John van Dijk en Martin Siderius. Sinds eind '88 is Van Dijk de enige directeur. Sidijk leverde het speelmateriaal onder ander aan verhuurbedrijven en aan instellingen in de geestelijke gezondheidszorg. --- STAATSSECRETARIS SIMONS: Meer geld nodig voor bevorderen goed eten VOLENDAM - Staatssecretaris drs. Hans Simons van welzijn, volksgezondheid en cultuur (wvc) meent dat de komende jaren meer geld moet worden gestoken in het bevorderen van goede voedingsgewoonten. Dat aanzetten tot gezond eten wordt nu vooral met de mond beleden, stelde Simons. „We praten er wel veel over, maar we moeten er in de toekomst meer in investeren." De staatssecretaris zei dat gistermiddag tijdens de ingebruikname van 24 garnalenpelmachines bij de Volendamse onderneming Crevettes. De stuurgroep Goede Voeding bereidt een landelijke campagne voor, die in de lente van het volgend jaar van start moet gaan en gericht is op vermindering van de vetconsumptie. Met dergelijke voorlichtingscampagnes hoopt net ministerie het beroep op volksgezondheid terug te dringen om zodoende geld te besparen. Simons maakte van de gelegenheid gebruik op te merken: ~lk hoop dat het beschikbaar komen van de pelmachines ook voor uw branche aanleiding zal zijn nu zo snel mogelijk een specifieke hygiënecode op te stellen. De kwaliteit van uw microbiologisch kwetsbare produkt zal daarmee zeker gediend zijn, terwijl u daarmee tevens in de pas zou lopen met de ontwikkeling in andere branches." De staatssecretaris wil hierover binnenkort contact opnemen met het Produktschap voor vis en visprodukten Hel verbod op thuis pellen van U n wordt zoals gemeld ljuli van kracht. Het noordelijke bedrijf Heiploeg uit Zoutkamp laat de garnalen tijdelijk in Polen pellen. Simons zei daar met verbazing kennis van te hebben genomen. Als staatssecretaris van wvc legde hij de nadruk op de hygiëne. Het verbod op thuis pellen van garnalen vloeit daaruit voort. Maar ook de machines moeten zich nog bewijzen. --- Machines schoon „Eerste voorwaarde voor een succesvol gebruik van de nieuwe machines is in mijn ogen immers, dat het machinaal pellen onder hygiënische omstandigheden geschiedt. Met andere woorden: dat de machines ook goed zijn schoon te houden. Met name de reinigbaarheid van moeilijk te bereiken onderdelen zou nog moeten worden verbeterd en moet op zijn minst nauwkeurig in de gaten gehouden worden. Wanneer ook daarvoor een goede oplossing gevonden is, dan kan inderdaad gesproken worden van de oplossing van het hygiënisch garnalen pellen", zei Simons. Met de installatie van de 24 pelmachines bij Crevettes is een investering gemoeid van ƒ5 miljoen. De EG en het ministerie van landbouw, natuurbeheer en visserij droegen hier ƒ686.700 aan bij. Volgens de Volendamse onderneming is de verwerkingstijd van ongepelde naar gepelde garnalen door de macle pracht van ongeveer 35 uur naar enkele uren IV ontwikkeling van pel machines verloop! ovei pain Al mTer dan 25 wordt gesleuti chine fll el in hygiënisch alk economisch opzicht geschikl ---