'Ziekenfondsen moeten assortiment uitbreiden' LEEUWARDEN - De stelselwijziging in de ziektekostenverzekeringen noodzaakt de ziekenfondsen om hun assortiment uit te Dreiden met andere verzekeringsprodukten dan ziektekostenverzekeringen. Dat zei directeur Hans Möller van ziekenfonds De Friesland vanmorgen in zijn nieuwjaarstoespraak. „De ziekenfondsen kunnen zich niet meer permitteren alleen ziektekosten te verkopen", aldus Möller. Zoals gemeld hebben de noordelijke ziekenfondsen in VGNNverband samenwerking gezocht met de verzekeringsmaatschappij NOVO/DLG, die per 1 januari is ontstaan uit een fusie tussen NOVO in Zwolle en DLG in Assen. De particuliere ziektekostenverzekeraar VGNN is een boyenbouwmaatschappij van de noordelijke ziekenfondsen. Möller zei desgevraagd dat de combinatie VGNN/NOVO/DLG „een sterk noordelijk blok" moet opleveren, dat kan concurreren op de toekomstige Europese markt. Of de samenwerking zal uitmonden in een fusie, is nog niet zeker. De partners voelen in ieder geval niet voor het scheppen van een logge, centralistische organisatie, aldus Möller. De ziekenfondsen zijn met ingang van dit jaar voor het eerst gebudgetteerd voor medische kosten. Volgens Möller is het echter nog maar de vraag of de ziekenfondsen de kosten van de gezondheidszorg kunnen beïnvloeden. „Het zal in ieder geval voor onze werkorganisatie de moeilijkste opgave worden sinds jaren." Tot vorig jaar werden de ziekenfondsen alleen gebudgetteerd voor de beheerskosten. In 1990 heeft De Friesland ƒ 900.000 overgehouden op een budget van ƒ 30 miljoen. Voor 1991 heeft De Friesland de beschikking over een budget van ƒ409 miljoen. Daarnaast ontvangt net ziekenfonds nog ƒ 60 miljoen aan nominale premies van de verzekerden. Volgens de begroting moet De Friesland met dat budget een kwart procent kunnen overhouden, „maar zeker is dat helemaal niet", zo waarschuwde Möller. Ziekenfonds De Friesland is begin 1990 ontstaan uit een fusie tussen ZLS en APFZ. Möller toonde zich tevreden over de realisering van de fusie. Wel stelde hij dat de organisatie nog beter kan lopen. Möller riep daarom het jaar 1991 uit tot het jaar van de „interne communicatie". --- Man overleden na verkeersongeluk bij Franeker FRANEKER - De 24-jarige Henk Wester uit Lollum is op oudejaarsdag om het leven gekomen door een verkeersongeluk op de Welsrijperweg onder Franeker. Bij het ongeluk raakte het echtpaar J. en F. Buwalda uit Tzummarum vrij ernstig gewond. Het ongeluk gebeurde s morgens om twintig over negen, toen de auto van Wester in een slip raakte en dwars op de weg kwam te staan. De auto van het echtpaar uit Tzummarum reed in de richting Winsum en botste tegen de zijkant van de auto uit Lollum. Wester reed in de richting Franeker en kwam volgens de politie in de flauwe bocht van de weg vermoedelijk even met een wiel in de berm terecht. Bij de poging de auto op de weg te houden, moet het voertuig zijn geslipt op het plaatselijk gladde wegdek. De brandweer van Franeker kwam, omdat er na de botsing een begin van brand was. De vlammen doofden echter al voor de brandweer arriveerde. Wel moesten de brandweerlieden de bekneld zittende slachtoffers uit de totaal vernielde auto's bevrijden. Wester overleed om kwart voor een aan zijn verwondingen in het MCL-Noord te Leeuwarden. Buwalda werd naar het Sint Antonius-ziekenhuis in Sneek gebracht. Zijn vrouw ligt op de afdeling intensieve zorg van Oranjeoord te Harlingen. Wester was garagehouder in Lollum. Hij woonde nog bij zijn ouders. --- Café Haulerwijk geheel uitgebrand HAULERWIJK - Café De Elleboog aan de Norgerweg in Haulerwijk is de afgelopen nacht volledig uitgebrand. De brand ontstond op de bovenverdieping. Door de harde wind brandde het pand in een mum van tijd uit. De brandweer van Haulerwijk heeft het vuur geblust. De oorzaak van de brand is nog onbekend. De technische recherche stelt een onderzoek in. --- 'Geen hotel' Inmiddels is het station zo toed als verlaten. Een medewerer van de NS controleert met zn zaklamp de treinstellen. Hij is storingsmonteur. De monteurs zijn samen met de rangeerders de laatsten die de treinen controleren en afsluiten. Het komt voor dat er daarna zwervers in gaan slapen. Gatso Landsman heeft deze week nachtdienst. „Vaak laat ik de zwervers gewoon zitten, als ze zich in de treinen hebben laten insluiten. Het zal je eigen zoon maar wezen die zo afgezakt is, dat hij nergens anders meer kan slapen, denk ik dan." Hij vervolgt: „Voor zwervers is het hier een paradijs. Ze hebben water, licht, toiletten en in de treinstellen is het warm. Ik denk wel eens: wat willen ze nog meer? Maar ze moeten het hier niet als een hotel gaan zien", lacht Landsman. Als we later door de verlaten treinstellen lopen, zegt hij: „Eigenlijk wil ik helemaal niet weten ot ze erin zitten." In de donkere coupé is alleen het zoemen van de motor te horen. Met luid fesis, gevolgd door een zachte lik, gaan de electronische schuifdeuren achter ons dicht. „Als je plotseling een zwerver vindt tijdens de controle, schrik je je wezenloos." Weer buiten slaat in de verte een klok drie uur. Het station en het rangeerterrein lijken uitgestorven. Het laatste treinstel is om kwart voor twee uitgerangeerd. In het gele licht van grote lantaarnpalen wachten ze op nieuwe reizigers. De wind huilt rond de stalen kolossen, waarin Van Reede en mogelijk enkele anderen een plaats voor de nacht hebben gevonden. --- Schutterij wil na 'kultuerpriis' eigen kanon BALK - De schutterij van Sloten was aanvankelijk slechts bedoeld om in 1983 de feestelijkheden rond het 700-jarig bestaan van de stad op te vrolijken. Maar het idee sloeg zo aan, dat de schutters het niet bij een eenmalige gebeurtenis wilden laten. Nog datzelfde jaar werd er een bestuur gevormd en een half jaar later, om precies te zijn in april 1984, was de oprichting van de vereniging Stadsschutterij Sloten een feit. Sindsdien is de vereniging zowel in als buiten Sloten zo actief, dat de welzijnsraad van Gaasterlan-Sleat het gepast vond haar op oudejaarsdag met de gemeentelijke 'kultuerpriis' te onderscheiden. „Troch jim wurk jouwe jimme yn it monumintale Sleat in mearwearde oan de monuminten", meende voorzitter Gerard van der Meer van de welzijnsraad. Voorzitter Henk van Netten van de schutterij was zeer ingenomen met de prijs. „Foar üs wie it in folsleine ferrassing. De priis is foar üs in driuwfear om noch jierren troch te gean." De schutterij, die bij tal van evenementen in de stad acte de présence geeft, hoopt binnenkort een eigen verplaatsbaar kanon te kunnen aanschaffen. Maar gemakkelijk te vinden is zulk geschut niet. „Miskien dat der minsken binne, dy't üs oan san lyts ald kanon helpe kinne", hoopte Tjipke de Jong, die aan de wieg stond van de vereniging. Op de foto overhandigt Van der Meer de prijs aan Van Netten, daarbij gadegeslagen door de rest van de schutterij. Die bestaat in volledige bezetting uit zestien schutters, twee marketentsters, stadsomroeper Pieter Haringsma, vijf meisjes en vijf hulpmarketentsters. Fo-o LC/WietZ- Landman --- Helft Friese geitemelk nu naar Noord-Brabant LEEUWARDEN - Ongeveer de helft van de geitemelk die in coöperatief verband in Friesland en Groningen wordt geproduceerd wordt dit jaar verwerkt in Noord-Brabant. Het bedrijf van Johan Ewijk in Etten-Leur heeft met de leden van de Coöperatieve Vereniging Belangebehartiging Geitenhouderij Noord-Nederland een contract afgesloten voor de afname van 1 miljoen kilogram. De leden van de coöperatie zullen dit jaar samen ongeveer 2,25 miljoen kilogram melk produceren. Eenzelfde hoeveelheid gaat ook dit jaar naar Henri Willig in Katwoude. De rest van de melk wordt door een aantal kleinere ondernemers afgenomen. Zowel Willig als Ewijk nebben een kaasbedrijf. Rond de 70 procent van die produkten gaat de grens over: naar Frankrijk, België, Duitsland, maar ook naar de Canarische Eilanden. De geitenhouders beuren 80 tot 90 cent per kilogram. Hun prijs is afhankelijk van de gehaltes en die verschillen pier bedrijf nogal wat. De 'boerenprijs' is gebaseerd op de huidige kaasprijs. Als er zich geen calamiteiten voordoen denkt Van Ewijk de prijs van nu te kunnen handhaven. Vorig jaar werd de geitenhouderij getroffen door een importstop van Griekenland. Dat land nam altijd een fikse hoeveelheid ingedikte Nederlandse geitenmelk af: 40 procent van de totale produktie in Nederland. De importstop zette de boerenprijzen in Nederland flink onder druk. De Kievit in Meppel, die die melk verwerkte en exporteerde, zag zich toen genoodzaakt de prijs voor de producenten naar 47 cent per kilogram te laten dalen. Op dit moment verwerkt De Kievit geen geitemelk meer. De boeren die aan dit bedrijf leverden - boeren uit Midden-Nederland - moeten een ander afzetkanaal vinden. --- Ecomare luidt noodklok over zeehondenstand TEXEL - Het zeehondencentrum Ecomare op Texel luidt de noodklok over het aantal zeehonden in de Waddenzee. De resultaten van de zeehondentellingen worden door Ecomare 'enigszins teleurstellend' genoemd. Hoewel het aantal jongen dit jaar met 122 hoog was, is het aantal zeehonden in de Waddenzee met slechts 5 procent toegenomen. In Duitsland is het aantal zeehonden met 15 procent toegenomen en in Denemarken met ruim 20 procent. Het is niet duidelijk waarom het aantal zeehonden in het Nederlandse deel van de Waddenzee maar zo langzaam toeneemt. In het hele Waddengebied zijn er nu ongeveer 5200 zeehonden. --- (Advertentie) reklame --- In deel Kollumerwaard proef 'milieu-landbouw' KOLLUM - Een flink deel van de Kollumerwaard - ruim 50 hectare - wordt bestemd voor onderzoek naar geïntegreerde landbouw; landbouw met in verhouding veel aandacht voor het milieu. Het complex vormt een onderdeel van de vorig jaar geopende proefboerderij bij Zoutkamp. De afdeling Agrarische Vestigingen van Rijkswaterstaat directie Flevoland heeft onlangs dat areaal aan de proefboerderij toegewezen. Het grootste deel van het complex ligt aan de Willem van der Ploegweg, een kleiner deel aan de Hooge Zuidwal. In de nog door oud-minister Gerrit Braks uitgebracht Structuurnota voor de Landbouw is als eis gesteld dat de milieu-problemen op korte termijn moeten worden aangepakt. Onderzoek naar geïntegreerde landbouw kan daar een steentje aan bijdragen. Onder leiding van de pas aangestelde bedrijfsleider - C.W. Kristelijn uit Bedum - zal onderzoek worden verricht naar de effecten van een sterk verminderd gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en meststoffen. Ook moet onderzoek uitwijzen of een dergelijk bedrijf van ongeveer 45 hectare door één arbeidskracht kan worden gerund en financieel verantwoord is. In de Kollumerwaard wordt voorts onderzoek verricht naar de schade die ganzen aan de akkerbouw toebrengen. --- Nieuwjaarsontbijt van verzekeraar Avéro in Harmonie LEEUWARDEN - Een flink geroezemoes, waaruit geregeld iets harder „de beste wensen" opklonk, heerste vanmorgen al vanaf acht uur in de Harmonie te Leeuwarden. De verzekeraar Avéro had daar een nieuwjaarsontbijt in plaats van de gebruikelijke receptie aan het eind van de eerste werkdag in het nieuwe jaar. „Aan het eind van zon dag heeft iedereen elkaar op de gang al een gelukkig nieuwjaar toegewenst", verklaart Huub Weeber, een van de organisatoren. „We wilden 's morgens iets doen. En dat kan prachtig bij een ontbijt." Van de negenhonderd werknemers vielen er wegens vakanties zon vijfhonderd te verwachten. En die passen niet allemaal in de bedrijfskantine. Opmerkelijk monter maakten de ontbijten, hun keus in de stalletjes met koffie, jus d'orange, eitjes, allerlei broodjes en beleg. Een aardig idee? Het is weer eens wat anders, was de algemene opinie. Foto LC/Wülem de Jong --- 'Station is paradijs voor zwervers' LEEUWARDEN - De kou is te snijden op het NS-station in Leeuwarden. Het wordt al wat donkerder. Het gordijntje van de pasfotocabine waait onrustig heen en weer. Enkele late reizigers stappen uit een binnenkomende trein. Als dit groepje mensen weer verdwenen is, heerst er een ijzige stilte op de perrons. Af en toe onderbroken door het geritsel van plastic zakken, die tekeer gaan in een windvlaag. Het station is een populaire overnachtingsplaats voor daklozen en zwervers. „Als ik nachtdienst heb, laat ik speciaal voor hen de wc's open. Anders gaan ze in de treinen slapen", vertelt perrondienstleider Ids Kuipers. „Het zijn niet de netste lieden en dan bevuilen ze de treinen. Nu hebben ze een warm plekje. Het is niet al te fris, maar daar geven ze niet om. En wat moeten ze anders?" Er is bij voorbeeld een man die vaak op de damestoiletten de nacht doorbrengt met twee flessen bessenwijn', vertelt Kuipers. Hii schat het aantal 'vaste klanten op zes. Volgens een van de zwervers is het zeker het dubbele. Daarnaast zijn er daklozen die af en toe overnachten bij de Spoorwegen. Klaas Lesman, een collega van Kuipers: „Er is geen vast patroon in hun komen en gaan. Sommige zwervers slapen hier een tijdje en zijn dan plotseling weer weg. Anderen blijven langer. Zo heeft er bij voorbeeld de afgelopen negen maanden een zwerfster in de telefooncel voor het station gewoond." Als je van de tochtige perrons komt, is de stationsrestauratie warm en behaaglijk. Koffie uit de automaat kost er een gulden. Elke nieuwe bezoeker wordt met argusogen bekeken. In een hoek zitten twee mannen te praten. Jan van Reede (46) zit hier vaak, sinds hij een paar jaar geleden dakloos werd. Zn dochter van vierenhalf heeft hij al die tijd niet meer gezien. De toiletten bij het Leeuwarder NS-station als overnachtingsplaats voor zwervers. Foto LC/Wietze Landman --- 'Zootje schorem' Hij zwerft al tweeënhalf jaar door Leeuwarden, sinds hij door justitie een straatverbod voor zijn eigen huis kreeg opgelegd. „Ik weet nooit van te voren waar ik slaap. Soms bij kennissen en soms op het station. Of ik loop 's nachts gewoon op straat rond. Mijn vrouw beschuldigt me ervan, dat ik haar heb mishandeld. Dat is niet waar", beweert Van Reede. „Heren, we gaan sluiten", zegt een schoonmaker van de restauratie. Het is kwart over tien. „Laten we maar in de stationshal gaan zitten", stelt Van Reede voor, „daar is het tenminste warm." Op de weegschaal voor goederen, vlak bij de uitgang naar de perronnen, praten we verder. „Justitie is een zootje schorem. Ze doen niks voor je, ze trappen en schoppen en staan er nog bij te lachen ook. Ze geloven niet, ze doen maar wat. Toen ik mijn dochtertje thuis wilde bezoeken, hebben ze me daar drie keer weggeknuppeld", roept Van Reede woest. Hij heeft de oorlog verklaard aan justitie en politie. „'s Avonds keil ik bakstenen door de ramen bij het paleis van justitie, om ze terug te pakken voor wat ze me aangedaan hebben. Of ik sla de ramen in van bij het gebouw geparkeerde auto's. Door het rechterlijk vonnis ontstaat „een hele geweldsketting", meent de zwerver: „Als mijn kleine ouder wordt, spuugt ze op het hele recht." --- 'Eigen baas' Door alle „stress in m'n kop" slaapt Van Reede weinig. Hij heeft geen baan of uitkering. De kleren die hij draagt, zijn alles wat hij heeft. Douchen of eten doet hij bij het Leger des Heils, De Terp of in het Aanloophuis. „Ik wil niet voor vast in De Terp wonen. Dan ben je niet meer eifen baas. En dan zou het ook lijen of ik het met het vonnis van de rechter eens ben, en dat is helemaal niet zo!" Wat later: „Een open psychiatrische inrichting zou voor mij een goed tehuis zijn. Of een psychiatrisch nachtcafe." „Zo langzamerhand vinden alle zwervers wel weer hun weg in de maatschappij", besluit Van Reede optimistisch. Hij neemt afscheid en verdwijnt in de donkere nacht, op zoek naar een slaapplaats. De enige warme plek in de buurt van het station is nu de openbare wc, waar je je handen kunt warmen aan de lucht uit de droogautomaat. De stationshal is intussen gesloten. Een Marokkaanse jongen van midden twintig leunt ongeïnteresseerd tegen de muur. Hij wacht op een trein die vertraging heeft. Mijn sigaret neemt hij graag aan. Daarna loopt hij weg zonder wat te zeggen. Om één uur loopt hij samen met een vriend bij het Aegon-gebouw. Zeker zn verbinding gemist. --- Frigem boekt f 6,5 miljoen winst LEEUWARDEN - Frigem Noord-West heeft in 1990 een winst geboekt van ƒ6,5 miljoen. Dat maakte directeur Marchienes Geersing vanmorgen in zijn nieuwjaarsspeech bekend. De winst is iets minder dan die in het jaar daarvoor. De oorzaak is voor een deel uit het weerkundig overzicht af te lezen, aldus Geersing: „Zachte wintermaanden met weinig gasverbruik". De winst blijft nog boven de minimumgrens, volgens de directeur, die bij een jaarlijkse omzet van rond 150 miljoen ligt op zon ƒ6 miljoen. „Tegelijkertijd moeten we in de sfeer van tarieven en service "kunnen blijven concurreren." Verder reageerde Geersing op het principebesluit tot fusie van de overkoepelende organisaties VEEN, VEGIN en VESTIN, dat kort voor voor de jaarwisseling is genomen. „Frigem is voorstander van een samenwerking, waarin de voordelen van regionaal werkende zelfstandige bedrijven gecombineerd worden met samenbundeling van een aantal taken in een overkoepeling", zei Geersing. „Kortom, een moeder met regionaal werkende, zelfstandig geïntegreerde dochterbedrijven." Mogelijk zou dit volgens de directeur zijn uit te breiden naar het gehele noorden van het land. De ontwikkelingen in Oost-Europa en Rusland brengen ook veranderingen met zich mee op de internationale energiemarkt, aldus Geersing. De Frigem en andere energiebedrijven zullen dit de komende jaren op twee manieren merken: enerzijds zijn er meer afzetmogelijkheden, anderzijds is er meer concurrentie, met name van Rusland. „Nederland zal de komende jaren wellicht zijn positie als gasland verliezen", voorspelde de directeur. ---