PvdA: plan Wallage leidt tot kaalslag LEEUWARDEN - De statenfractie van de Friese PvdA voorziet kaalslag van het platteland, als de door staatssecretaris drs. Jacques Wallage (PvdA) gewenste schaalvergroting in het basisonderwijs werkelijkheid wordt. In een brief aan Wallage zegt de fractie voor dit plan „geen verantwoordelijkheid te kunnen dragen". De leerlingnormen waarvan Wallage uitgaat zullen, in combinatie met de denominaties van scholen, „niet leiden tot het gewenste scholenpatroon voor het platteland", meent de fractie. De Friese PvdA'ers schrijven verder „verwonderd" te zijn over Wallages „mogelijk bijgestelde standpunt" over net scholenproject in Tvtsierksteradiel. MISHANDELD - Een 71-jarige vrouw uit Leeuwarden is gistermiddag om half vier in een flat van de Kei mishandeld en van haar tasje beroofd. Toen zij in de lift stapte, ging er een onbekende man met haar mee naar binnen. Hij pakte haar tasje beet op het moment, dat zij uit de lift wilde stappen. De vrouw liet echter niet los. De man begon haar te slaan. Het slachtoffer liep een gebroken neus, een dichtgeslagen linker oog en een hersenschudding op. Ze is opgenomen in het MCL-zuid. De dief is er in geslaagd het tasje te bemachtigen. Het bevatte slechts autopapieren. BEROVING - Een veertienjarige jongen uit Leeuwarden is vrijdagmiddag in de Hoedemakerssteeg bedreigd met een mes en beroofd van ƒ 105. Lopend in de richting van de Nieuwestad werd hij staande gehouden door drie onbekenden, die hem onder bedreiging met een dolk om geld vroegen. De jongeman schopte een van zijn belagers tegen de knie en probeerde zich uit de voeten te maken. Hij werd echter tegengehouden, kreeg een stomp in zijn maag, een 'knietje' in het gezicht en een slag op de rug met het heft van de dolk. FRISDRANK - De frisdrankautomaat op het perron van het station van de Nederlandse Spoorwegen is gisternacht vernield. Er is een bedrag van ƒ 189,95 gestolen. De schade aan de automaat is aanzienlijk groter: ƒ 22.600. DIEFSTAL AUTO - Een grijsblauwe Ford Escort (ST-40-XB) ter waarde van ƒ 20.000 is in het weekeinde gestolen bij garagebedrijf De Zeeuw in de Kelvinstraat. Een omheining is vernield om bij de auto te komen. VECHTEN - Een achttienjarige inwoner van Leeuwarden is gisternacht op de Nieuwestad mishandeld door een groep van naar schatting tien onbekende jongens en meisjes. Daarbij liep het slachtoffer diverse verwondingen over zijn gehele lichaam op, waarvoor hij is behandeld in het MCL-zuid. In dezelfde nacht zijn een 23-jarige Leeuwarder en een 19-jarige inwoner van Vledder in de Oude Doelesteeg mishandeld door vier mannen. Volgens de verklaring van de slachtoffers begonnen ze zonder aanleiding te slaan. AUTOKRAKEN - Een tas met kleding is zaterdag gestolen uit een auto op het parkeerterrein bij de Frieslandhal. De waarde van de buit bedraagt ƒ 1400. Uit een auto op het parkeerterrein bij het MCL-noord is gisternacht een iadiocassettespeler (f 700) weggenomen. Eveneens is zaterdag een radiocassettespeler ontvreemd uit een auto op het grote parkeerterrein achter het NS-station. INBRAKEN-1 - Een videorecorder ter waarde van ƒ 999, een cdspeler (ƒ 300) en twaalf cd's zijn in het weekeinde gestolen uit een woning in de Siebe Schootstrastraat. Uit een woning op de Ulbe van Houtenwei zijn gisternacht eveneens een cd-speler en een videorecorder ontvreemd. Een videorecorder ter waarde van ƒ 1600 js gisteren gestolen uit een woning in de Albaoastins. Een kleurentelevisie (J 1300) is zaterdagavond weggenomen uit een woning in de Landbuurt. INBRAKEN-2 - Uit snackbar De Tille op de Pieter Sipmawei zijn in de afgelopen nacht snoepgoed, rookwaren en zeven schalen met eetwaren ontvreemd. De waarde van de buit bedraagt ongeveer ƒ 1200. Een fotocamera en een radiocassetterecorder van ƒ5OO zijn gisteravond gestolen uit een woning aan Camstraburen. Uit jongerencentrum 't Vliet zijn zaterdag een kleurentelevisie, een draaitafel, een tuner en een cassettedeck weggenomen. De dag daarvoor zijn een magnetron, een cd-speler en twintig cd's (totale waarde ƒ 1400) gestolen uit een woning in de Aggemastate. --- Friesland levert 11,3 procent gas LEEUWARDEN - De Friese aardgasvelden hebben in 1990 11,34 procent van het Nederlandse gas geleverd. Dat is iets minder dan in 1989, toen dat aandeel 11,7 procent bedroeg, maar meer dan de 10,5 procent van 1988. De Gasunie schatte de Friese bijdrage tot in 1988 op grond van achterhaalde cijfers op ongeveer 5 procent. In 1985 bedroeg het Friese aandeel echter al 6,43 procent, en dat is daarna steeds hoger geworden. Uit de drie noordelijke provincies komt 71,68 procent van de totale Nederlandse produktie op de vaste wal en op de Noordzee. Kijken we alleen naar de produktie op de vaste wal, dan bedraagt het aandeel van het Noorden 95,12 procent. Bovenstaande berekeningen zijn gemaakt aan de hand van de door het ministerie van economische zaken bekend gemaakte produktiecijfers van olie en aardgas over 1990. Aangezien de cijfers per concessie worden vermeld, en de concessiegrenzen praktisch samenvallen met of binnen de provinciegrenzen, zijn de bijdragen per provincie vrij nauwkeurig uit te rekenen. Het kan niet helemaal precies. Een klein stukje Friese grond (bij Appelscha) valt onder de NAMconcessie Drenthe, terwijl een aardgasinstallatie in de buurt van Grootegast ook gas wint onder Kollumerland vandaan. Wat de Drentse cijfers vooral geflatteerd maken is het feit, dat de concessie Schoonebeek ook delen van Overijssel omvat, namelijk die, waarin de gasvelden van Wanneperveen en Slagharen liggen. De totale Nederlandse produktie bedraagt 72.441,4 miljoen kubieke meter. Daarvan kwam in 1990 8,216 miljard uit de Friese concessies, 34,163 miljard uit Groningen en 9,549 miljard uit de concessies Drenthe en Schoonebeek. De totale Nederlandse produktie bedroeg 72,441 miljard kubieke meter. Uit de concessies van de vaste wal kwam 54,585 kubieke meter. Van de totale noordelijke produktie, die 51,929 miljard kubieke meter bedraagt, komt 66 procent uit Groningen, 16 procent uit Friesland en 18 procent uit Drenthe. Het Friese aandeel is 15,05 procent van alle op de vaste wal gewonnen gas. Het Groningse aandeel is zoals al jaren het geval is, verreweg het hoogst: 47,16 procent van de totale Nederlandse produktie en 62,58 procent van alleen de vaste wal. De concessies Drenthe en Schoonebeek leverden 13,18 procent van de totale Nederlandse produktie en 17,49 produktie van alle op de vaste wal gewonnen gas. Bij het onderscheid dat hier gemaakt wordt tussen vaste wal en de Noordzee moet wel worden bedacht, dat „vaste wal" niet helemaal letterlijk moet worden genomen. In de concessies Noord-Friesland en Zuidwal wordt namelijk het meeste gas van onder de (voornamelijk Wadden)zeebodem gewonnen. --- Dode en drie zwaar gewonden ongeval Noordwolde-Zuid NOORDWOLDE ZUID - Bij een frontale aanrijding op de Nieuweweg tussen Noordwolde- Zuid en vledder is de 25-jarige Jan Ranft uit Steenwijk gisteravond om het leven gekomen. Een echtpaar uit Emmeloord en zijn achttienjarige dochter raakten zwaar gewond. Het ongeval gebeurde omstreeks half tien. De Steenwijker reed richting Noordwolde-Zuid. In een flauwe bocht naar links raakte hij om nog onbekende reden de macht over het stuur kwijt. De auto kwam op de linkerweghelft terecht en botste frontaal op de tegenligger. Ranft werd door de klap uit de auto geslingerd. Hij overleed op weg naar het Sophiaziekenhuis in Zwolle. Ranft was gehuwd. De drie inzittendenden van de andere auto raakten zwaar gewond. Zij werden door de brandweer van Wolvega uit het wrak gezaagd. Het echtpaar is overgebracht naar het Sophiaziekenhuis, de dochter is opgenomen in het Diaconessenziekenhuis in Meppel. --- Schotse Hooglanders doen het goed in de winter KATLIJK - Geen centje pijn hebben de Schotse Hooglanders van de winter. Hun vacht beschermt ze afdoende tegen de kou en in de sneeuw vinden ze altijd nog wel wat om te vreten. Winterhard als ze zijn, passen ze in deze tijd goed in het wat ruige landschap van het Katlijker Schar. It Fryske Gea heeft inmiddels een kudde van 65 Schotse koeien verdeeld over het Schar, Dellcburen en Sippenfennen. Het vee zou in dat laatste gebied zo naar omliggende weilanden kunnen gaan door zich op het ijs te wagen, maar het is nog niet op dat idee gekomen. Misschien doordat de koeien in de zomer de sloot ook niet oversteken en omdat er op het naburige land geen andere grazers zijn, veronderstelt Gea-medewerker Tjeerd de Jong. Een kruising van verschillende rassen zit er dus niet in. Nu heeft de stamvader, stier Youp, genoemd naar cabaretier Van 't Hek, volgens De Jong zijn beste tijd ook gehad. Een aantal veelbelovende zonen staat echter klaar om Youps werk over te nemen. Een stamboekorganisatie voor Schots vee is althans enthousiast over de jonge stieren. Foto IX' Jan de Vries --- Oranjewoud De kans dat de directie van Friesland Frico Domo met de staf binnenkort van Leeuwarden naar Oranjewoud verhuist, is de laatste weken niet groter geworden. Woordvoerder Douwe Tamminga zei vanmorgen dat die verhuizing niet van de baan is. Wel wordt verplaatsing van directie en staf niet als de hoogste prioriteit beschouwd. Er zijn zaken die meer aandacht vragen. Eerst als de melkprijs, die de coöperatie aan de boeren moet betalen, het kan verdragen komt de verhuizing dichterbij. Statutair is de coöperatie overigens wel in Oranjewoud gevestigd. --- ONDERZOEK HEERENVEEN NAAR ONVEILIGHEID 'Diefstal en vernieling erger dan bedreiging' HEERENVEEN - Inwoners en winkeliers in het centrum van Heerenveen vinden vernielingen en fietsendiefstal ernstiger problemen dan geweld, intimidatie en bedreiging. Dat blijkt uit de resultaten van het onderzoek 'Angst in Perspectief', dat vanmiddag op het gemeentehuis is gepresenteerd. Het is op verzoek van de Heerenveense Ondernemersver~ eniging en de gemeente uitgevoerd door het Regionaal Preventieburo Friesland. Met een schriftelijke enquête zijn 250 bewoners en 272 winkeliers in het centrum benaderd. Van hen reageerde 70 procent. Als er al sprake is van onveiligheidsgevoelens, dan lijken deze vooral relatief lichte delictvormen als winkeldiefstal, vernieling en fietsdiefstal als achtergrond te hebben. Gaat het om intimidatie en bedreiging, dan is zelfs het grootste aantal ondervraagden van mening dat er absoluut geen sprake is van een probleem. Het inschakelen van een particuliere beveiligingsdienst om juist aan die bedreigingen een halt toe te roepen, zoals door de winkeliers wel eens is geopperd, wordt door de onderzoekers dan ook afgeraden. Het zou de beeldvorming over het centrum als crimineel oord juist bevorderen. De onrust onder de winkeliers is waarschijnlijk niet gebaseerd op het aantal bedreigingen, maar veel meer op de uitstraling van het geringe aantal (23). Overwogen kan worden om een contact/vertrouwenspersoon aan te stellen bij wie ondernemers eventuele gevallen kunnen melden, aldus het bureau. Ruim een kwart van de ondervraagden ziet wel eens dat er een strafbaar feit wordt gepleegd in het centrum. Van Jen waarschuwt tweederde d< politie of f rijpt zelf in. Wordt de politie geeld, dan vindt weer tweederde de aandacht van die politie voor de doorgegeven problemen voldoende tot uitstekend. Ruim eenderde vindt die aandacht onvoldoende of slecht: de politie zou niet of onvoldoende ingrijpen, of slecht of te laat op de melding reageren. Het Preventieburo adviseert de politie om de melder achteraf te berichten wat er met de melding is gebeurd en hoe de zaak verder is afgehandeld. Ook zou er meer te voet en per fiets gesurveilleerd moeten worden. Een kwart van de ondervraagden vindt dat de burgers zelf iets moeten doen aan de problemen en een even grote groep vindt dat die ordehandhaving in handen van de politie moet blijven. Wel vindt een aantal antwoordgevers dat de politie meer of anders moet surveilleren en dat politie en justitie strenger moeten optreden. Ook kan de openbare verlichting een stuk beter en moeten de sluitingsuren van de horeca worden aangepast, aldus een aantal andere suggesties uit de enquête. Gelegenheid maakt de dief. De vele winkeldiefstallen zijn daarom voor een deel het gevolg van de wijze waarop de winkeliers hun waren presenteren, aldus het Preventieburo. Het adviseert een bepaling in de Algemene Politieverordening op te nemen die het uitstallen van waren op straat verbiedt of aan banden legt. HOOFD OP IJS - Een 41-jarige Leeuwarder is gisternacht met zijn hoofd op het ijs van de Weaze gevallen en opgenomen op de afdeling intensive care van het MCL-zuid. Zijn toestand was aanvankelijk ernstig, maar is nu enigszins verbeterd. Wat er die nacht precies in voorgevallen, is niet duidelijk. De politie kreeg de melding om half drie binnen. Toen men arriveerde, hadden omstanders de Leeuwarder al op de wal gebracht. --- Gemeente wil boerderij bij Klinze kopen BURGUM - De exploitatiemaatschappij Klinze BV wil de restanten van de boerderij met erf aan het Jonkerspaed tegenover De Klinze te Aldtsjerk afstoten. Burgemeester en wethouders van Tytsjerksteradiel stellen de gemeenteraad voor het perceel aan te kopen voor ƒ 250.000. Volgens het college kan de grond een woonbestemming krijgen, als men kiest voor een oostelijke uitbreiding van Aldtsjerk. --- Playbacken in Zalen Schaaf: Madonna is uit, Sinead is in LEEUWARDEN - Madonna is definitief uit in playbackland. Michael Jackson kan nog net, maar het is de vraag voor hoe lang. Nieuwe idolen melden zich aan het play-backfront. De lerse zangeres Sinead O'Connor is nu veruit favoriet. Maar ook de hip-hopmuziek is niet meer te stuiten. Dit bleek zaterdag op de twaalfde 'Spring er eens uit', de jaarlijkse playback- , dansen zangmanifestatie van de Werkgroep Stedelijke Activiteiten in Zalen Schaaf. Tien wijken en een dorp (Wirdum) deden hieraan mee. In totaal beklommen 28 kinderen tussen de vier en de twaalf jaar het podium. Barstte het play-backprogramma andere jaren nog van de Madonna's en de Michael Jacksons, dit keer ontbrak de eerstgenoemde geheel op de lijst. Michael Jackson was er slechts een keer en dan ook nog als afsluiting. Detmar Schaafsma (10) van de Vosseparkwijk/De Toekomst had zich alle maniertjes van deze artiest eigen gemaakt en danste over het podium alsof hij nooit iets anders had gedaan. Maar Sinead O'Connor is duidelijk de 'coming lady. Liefst drie maal was zij te bewonderen en te beluisteren. De organisatie had het liedje 'Nothing compares tot you' dan ook zorgvuldig over de middag verdeeld. Jellie Pijl (12) van De Vluchtheuvel beet het spits af, later betrad Rina Spoelstra (12) van Welgelegen het podium en tot slot play-backte Jeanet van Vliet (10) van Gerard Dou deze hit voor de derde keer. De drie meisjes hadden het zichzelf met hun keuze niet gemakkelijk gemaakt, want in de videoclip doet Sinead heel weinig, alleen haar ogen spreken boekdelen. Jellie, Rina en Jeanet deden dit zo goed mogelijk na, maar dat was op Zalen Schaaf-afstand moeilijK te zien. Alle drie hadden dezelfde oplossing gevonden voor, het kale hoofd van de popzangeres: ze droegen een hoedje. De hip-hop rukt ook op. Twee f roepen deelnemers - Daniël langlie (10), Paul Scheltens (11), Jeroen Smids (11), Jacqueline (12) en Angelique (9) van Dijk van de Vluchtheuvel en Eric Steensma (11) en Peter Pasveer (12) van Schieringen - lieten de jongste trend in de dans- en muziekwereld zien. De eerste groep vertolke 'Ice-ice-bahy' van Vaniila Ice. Op het podium stond een complete draaitafel, gemaakt van hout. waarachter een van de deelnemers naar hartelust stond te scratchen. Het jongste meisje likte aan een vanille-ijsje, terwijl de anderen zich in het zweet dansten. De beide jongens van Schieringen dansten en sprongen op de muziek van 'I've got the power' van Snap. Zij gaven presentator Ritsko van Vliet junior een snelcursus hip-hop, zodat hij tot slot met de jongens kon meedansen. Hoewel 'Spring er eens uit' ook een zangshow is, zijn playbacken en dansen bij de kinderen toch veruit populair. Mei en Kim, Roxette, de Bangles, maar ook de Italiaanse Marco Borsato en de Duitse Matthias Reim passeerden de revue. Het creatiefste waren Jeroen den Oude (8) van Gerard Dou en Sonja Koopal (11) en Mireille Efdé (11) van Westeinde. Jeroen liet foochelkunsten zien, waarop Ritso van Vliet - zelf goochelaar - enthousiast reageerde: „Met jou kan ik praten. Moeilijk vak, hè? Hoe lang goochel je al?" Jeroen: „Een week." De twee meisjes lieten op viool en dwarsfluit werken horen van Mozart en Bach. Grietje Tanahatoe, een van de organisatoren, vertelt dat de werkgroep al jaren probeert de kinderen meer zelf te laten zingen en spelen. Tevergeefs: „Sinds Henny Huisman zingen de kinderen niet meer. Vroeger hadden we nog wel eens toneelstukjes, maar die worden helemaal niet meer gedaan. Play-backen is het helemaal. Wij vinden dat wel eens jammer. Bij de voorrondes in de wijken hameren we er ook altijd op, er kunnen zelfs speciale voorrondes voor zang en theater worden gehouden. Maar die komen in f een enkele wijk van de grond, 'och proberen we het volgend jaar weer." Rudy Boonstra (met microfoon) en band, afkomstig van Husma Herne, play-backten zaterdag 'Verdammt, ich Heb' dich' van Matthias Reim. Foto LC/Paul Janssen --- Aalberts voorzitter coöperatie Friesland LEEUWARDEN - Arie Aalberts uit Vrouwenparochie is voorgedragen als voorzitter van de nieuwe zuivelcoöperatie Friesland Frico Domo. Het pas gekozen bestuur heeft daarmee niet gekozen voor interim-voorzitter ir. Albert Hagting. Die keert terug naar de Bond van Coöperatieve Zuivelfabrieken in Friesland, die hem op 17 oktober vorig jaar tot 1 april van dit jaar had uitgeleend. Aalberts heeft geen ervaring met het besturen van zuivelcoöperaties. Hij is een vooraanstaand veefokker. Op dat gebied behoort hij tot de top van Nederland. Hij is 38 jaar geleden in Loosdrecht geboren. In Vrouwenparochie heeft hij een boerderij met 60 hectare land en 110 koeien. De algemene vergadering moet de voordracht nog goedkeuren. Hagting had, als het bestuur dat had gewild, als voorzitter kunnen aanblijven. Vanmorgen zei hij desgevraagd dat het zeer de vraag is of hij op een dergelijk aanbod had willen ingaan. Zo dat wel het geval was geweest, had er nog moeten worden onderhandeld over zijn voorwaarden. Hagting zegt door het bestuur van de zuivelbond aan Friesland Frico Domo te zijn uitgeleend. ~Ik heb niet anders gedaan dan Friesland Frico Domo door een bepaalde periode heen helpen. Mij is ook niets anders gevraagd. Ik ben nog altijd in dienst van de bond." Het feit dat Hagting voor een paar maanden naar Friesland Frico Domo is gegaan, heeft kwaad bloed gezet bij het personeel van de zuivelbond. De ondernemingsraad heeft zelfs het vertrouwen in hem opgezegd. Dat standpunt werd mede ingegeven door het feit dat Hagting eind vorig jaar ook was benaderd door het bestuur van de zuivelcoöperatie de Zuid Oost Hoek in Oosterwolde voor een functie in de directie. Hij koos toen voor Friesland Frico Domo. Hagting wilde daar vanmorgen geen commentaar op geven. „Een mens wordt wel eens benaderd om dingen te doen en zo ben ik ook benaderd. Mensen doen echter pas dingen als ze een besluit hebben genomen. Niet eerder." Niet afhankelijk van de goedkeuring van de algemene vergadering van Friesland Frico Domo is de benoeming van Lammert Knobbe uit Gersloot tot vicevoorzitter. Secretaris van het bestuur is Hendrik Westenbrink uit Wapserveen geworden. --- Toch nog schaatstocht voor Finse journalist FRANEKER - De uit Finland afkomstige Nalle Valtiala heeft zaterdag meegedaan aan de enige toertocht die afgelopen weekeinde werd gehouden: de 't Wiid Toertocht van Berlikum via Ried naar Franeker en weer terug. Valtiala is free-lance journalist voor het Nederlands Verkeersbureau in Finland en leraar, aan een gymnasium. Hij was door het Verkeersbureau naar Nederland gestuurd om een verhaal te schrijven over het ijsplezier in ons land. Valtiala verbleef in Leiden en kreeg daar zaterdag te horen dat er die dag alleen een tocht in Franeker werd gehouden. De Fin besloot naar Friesland te gaan en werd daar opgevangen door organisator Piet Post uit Ried. Samen met Post heeft Valtiala de tocht van 20 kilometer gereden, waarna hij zijn medaille ontving. De Fin vond het volgens Post geweldig en is van plan terug te komen, zodra er weer ijs ligt. Overigens werd Post ook uitgenodigd naar de woonplaats van de Fin te komen, het plaatsje Grankulla bij Helsinki. Valtiala was bovendien van plan nog een bezoek te brengen aan het schaatsmuseum in Hindeloopen. Daarna zou hij weer naar huis gaan. De 't Wiid Toertocht kón volgens de organisatie nog net worden gehouden, hoewel er na verloop van tijd wel veel water op het ijs kwam. Er kwamen een paar honderd schaatsers op de tocht af, onder wie mensen uit Rotterdam, Wageningen, Den Haag en Texel. De VVV Friesland in Leeuwarden had het zaterdag enorm druk vanwege alle telefoontjes die men ontving met vragen over de toertochten. Vanaf negen uur 's ochtends stond de telefoon roodgloeiend. De VVVmedewerkers moesten een paar honderd mensen te woord staan. „Wij vertellen dat alle tochten afgelast zijn en dat er alleen nog bij Franeker gereden kan worden", aldus een woordvoerster van de VVV. „Het ijs is in heel Friesland onbetrouwbaar ge-' worden. Wie nog wil rijden, doet dat op eigen risico." Ook de tochten die voor gisteren op de agenda stonden, waaronder de Elfdorpen-toertocht met als startplaats Vegelinsoord, moesten worden afgelast. ---