Onzekerheden Maar weten we dan ook werkelijk iets? En is datgene wat wij denken dat de historische waarheid is, ook werkelijk zo gebeurd? Het zal duidelijk zijn, dat geschiedkundigen, die zich bezighouden mei het onderzoek van die donkere eeuwen, met tal van onzekerheden kampen. En net zo klaar is het, dat er ook nogal eens verschillende uitleggingen mogelijk zijn. Andersom is het ook weer zo, dat de kennis van het verleden voortdurend toeneemt. Dat komt omdat de historicus voortdurend meer kan putten uit het materiaal, dat allerlei andere wetenschappen opleveren. Te denken valt aan de archeologie, maar ook geologie, bodemkunde en naamkunde. En er is natuurlijk binnen de geschiedenis het voortgaande kritische bronnen- en tekstonderzoek. Van zulk kritisch onderzoek is het artikel van North ('Tribal Loyalties in the Finnsburh Fragment and Episode') een goed voorbeeld. North heeft enkele jaren terug al een voorproefje van zijn speurwerk gegeven in Us Wurk, het blad van het Fries Instituut aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij gaat van de simpele aanname uit, dat de antwoorden op het hoe en waarom van het gedrag en de besluitvorming van de personen die in het Finnsburg-verhaal voorkomen in de tekst liggen. Hij haalt er niet, zoals veel andere onderzoekers, allerlei redeneringen bij, die zijn gebaseerd op veronderstellingen, hoe figuren uit de elites van die dagen zich tegenover elkaar gedroegen. --- Spoortunneltje in Ivige Leane bij Loënga LOE.NGA - Fietsers, voetganger-, en eventueel langskomende automobilisten hoeven zich op de Ivige l.cane onder Loënga niets meer aan te trekken van de spoorbaan die hun weg kruist. Dank zij een nieuw tunneltje zitten de NS en gebruikers van de weg elkaar binnenkort niet meer in de weg. De eerdere overweg op deze plaats is opgeheven, om de gemeente Sneek aan een oversteek in de noordelijke stadsrondwejj te helpen. De nieuw aangelegde verbinding, waaraan op dit moment de laatste hand wordt gelegd, kost ƒ 1 fi miljoen en is bedoeld voor fietsers en voetgangers. Indien noodzakelijk is de tunnel groot genoeg voor de meeste soorten auto's. Paul Jinvwrn --- Franeker North trekt hieruit de conclusie, dat de Friese onderdanen van Finn hun koning een goddelijke oorsprong toedachten. Hij vestigt in dit verband ook de aandacht op een studie, die de germanist Jan de Vries in 1932 publiceerde over de achtergrond van de plaatsnaam Franeker. Die naam zou volgens hem: „akker gewijd aan de god Frö" kunnen betekenen. Hij wnst op plaatsnamen die in Skandinavië voorkomen als Froysakr en Frosaker, en waarvan de betekenis hoogstwaarschijnlijk: „akker gewijd aan de god Fifvr" is. Volgens De Vries zou het dichtbij Wijnaldum gelegen Franeker eens de plaats zijn geweest waar een god werd vereerd, die beschouwd kan wor den als een Westgermaanse variant van de Noordeer maanse Freyr. s Tot de cültushamlelingen die behoorden tol d verering van Freyr behoorde een sacrale ommesana En die ommegang doet weer denken aan het rond voeren van de godin Nerthus, die Tacitus beschrijft De weg waarlangs de ommegang voerde, stond vast en was van oudsher bepaald. Er zijn in Skandinavië voorbeelden bekend, dat een dergelijke sacrale omgang nog vele eeuwen later In afgezwakte vorm in gebruik waren bij de bevolking. De Vries wijstin dit verband op een merkwaardige passage in het middeleeuwse Friese Skeltariucht, over de binnenkomst van de Hollandse graaf in Friesland. Deze dient te Stavoren aan te komen en zich dan vervolgens via een vaste voorgeschreven route naar Franeker te begeven, waar hii zal worden gehuldigd. De Vries sluit niet uit, dat dit gebeuren in nauw verband kan hebben gestaan met de (herinnering aan de) oude heidense cultus van de godin Nerthus. Als er inderdaad sprake is geweest van een godinnenverering, wordt een ander gegeven opeens bijzonder interessant: namelijk de mogelijkheid, dat de bij Wijnaldum gevonden fibula niet uit het graf van een man komt, maar van een vrouw. Volgens de archeoloog Jan Schoneveld, de leider van de opgraving, is zoiets waarschijnlijk. De mantelspeld van Wijnaldum is een zogenaamde Rtickenkopf-fibula en dat geldt in de wetenschap als een typisch vrouwelijk sieraad. Dat weet men uit de omstandigheden, waaronder soortgelijke sieraden in Skandinavië zijn gevonden. De fibula van Wijnaldum is dus waarschijnlijk door een koningin gedragen, die van goddelijke afkomst werd geacht te zijn. --- FRIESE JEUGD PELT BOLLEN IN KOP NOORD-HOLLAND 'Er gaan soms maar een paar centjes over de dijk' Door Teake Zijlstra BREEZAND - Het is een soort vakantie waar je ook nog wat geld aan overhoudt. Maar je moet wel hard werken als je wat wilt verdienen. En in het weekeinde moet je zien dat je thuis komt, want anders houd je geen cent over. De hele dag werken in de bollenschuur en 's avonds een beetje rotzooien op de camping, daar komt het op neer. Maar echt doorzakken tot heel diep in de nacht is er toch niet bij. Want de volgende dag wachten er weer grote kisten met bloembollen. Tientallen Friese scholieren zijn vorige week naar de kop van Noord-Holland getrokken om geld te verdienen met het pellen van bloembollen. Volgens bollenkweker Wim Steenvoorden aan de Meerweg te Breezand komen verreweg te meeste jeugdige bollenpellers van 'over de dijk. In zijn bedrijf in ieder geval. Want vijftig van de tachtig pellers zijn Friese jongens en meisjes in de leeftijd van zestien tot negentien jaar. Steenvoorden heeft vroeger wel geadverteerd in de Friese kranten, net als ziin collega's. De laatste jaren hoeft hij dat niet meer te doen. „Ze bellen in juni uit zichzelf. De een zegt het tegen de ander." Daardoor komt het bijvoorbeeld ook dat er bij de gebroeders Steenvoorden alleen al twintig jongelui uit Hurdegaryp aan het werk zijn. Van links naar rechts: Arjen de Vries, Mark Oldenburg, Martin Pietersma, Peter de Maan» en Andy Kuiper uit Hurdegaryp. Na een dag harde arbeid is het goed rusten op het voetbalveld. i r Sicp van tingen --- Ze zijn niet gek Wie goede ervaringen heeft met een bollenbedrijf geeft dat door. Wie slechte heeft ook trouwens. St. i nvoorden: „Het zijn altijd dezelfde bedrijven die een tekort aan pellers hebben. Wij willen een menselijke verhouding en een goede werksfeer. We hebben die kinderen nodig en dan moet je ze ook goed behandelen. Die kinderen zijn echt niet gek, die vergelijken wel. En al ze het beter kunnen krijgen vliegen ze zo over." Öii Steenvoorden verdienen de scholieren tussen ƒ4,50 en ƒ4,75 per kistje. Dat bekijkt Steenvoorden per partij. Als blijkt dat de ervaren pellers wat langer werk hebben met een aangevoerde partij, rekent hij het hoogste tarief. Laten de bollen zich wat gemakkelijker pellen, dan rekent hij ƒ4,50. Hier en daar is volgens Steenvoorden wel een kweker te vinden die wellicht een kwartje meer biedt, maar daar hebben de kistjes vaak vijf liter inhoud meer. In de koele schuur bij Steen voorden staat de radio keihard op de popzender. „Die radio is heel belangrijk, want het is toch wel Geestdodend werk. We brullen de ele dag mee", zegt Roelof Grijpstra (16) uit Hurdegaryp. Hij heeft het werk overgenomen van zijn broer Jan die een paar jaar achtereen bij de familie Steenvoorden heeft gewerkt. Roelof haalt gemiddeld zeven of acht kistjes per dag. Dat levert per dag ongeveer /3o op. Niet om echt rijk van te worden, maar toch aardig meegenomen. Henri Nieuwhuis (19) uit Hurdegaryp is er voor de derde keer Hij Komt op minstens tien kisten per dag en dat is zo ongeveer net gemiddelde voor een meer ervaren peller. „Vorig jaar was ik nog wat fanatieker, toen had ik wel eens dagen van veertien ki Henri pelt deze keer wat meer 'voor de lol. Hij komt nu ook vooral voor de sfeer na het werk naar Breezand. --- Geen brommertje Nynke Riedstra (15) uit Hurdegaryp en Marike Kiers (15) uit Ryptsjerk zijn er dit jaar met nog een aantal meisjes uit hun dorp voor het eerst. Zij komen hooguit tot vijf kistjes per dag. De opbrengst valt de meisjes uit Hurdegaryp tegen: „Ik dacht dat ik hier een brommertje aan over zou houden, maar dat kan ik wel vergeten", aldus een van de beginnende pelsters. Haar vingers zijn al wat pijnlijk en de behoefte aan een kleine pauze wordt steeds groter. Vijf kistjes moeten trouwens vol. Want Steenvoorden betaalt boven de vier kistjes het kampeergeld voor de gelegenheidscamping op het sportcomplex van de voetbalvereniging ZAP in Breezand. En dat is ƒ 3 per persoon en ƒ 3 per tent per dag. Het is een stok achter de deur, want de bollenpellers van Steenvoorden kamperen graag op het sportveld. Het is een extra attractie in de bollenpellerij. De voetbalvereniging exploiteert de tijdelijke kampeerplaats. Rond beide sportvelden staan de tientallen kampeertentjes keurig op een rij en achter de tribune staan vier caravans. De kantine van de voetbalclub is tot elf uur 's avonds open en er zijn dertien douches beschikbaar in de voetbalkleedkamers. Leden van de voetbalclub spelen kampwacht en houden een oogje in het zeil. ZAP wil niet dat het een rommeltje wordt op het terrein. Wie rommel rond de tent laat slingeren krijgt een gele kaart en wie net dan nog niet gelooft kan zijn boeltje pakken. Zo ver komt het bijna nooit. Volgens Andy Kuiper en Peter de Blaauw, die al voor het derde jaar op het voetbalveld staan, zakt de doorsnee peller wel eens door tot een uur of drie. vier 's nachts, maar in de meeste gevallen loopt het met uit de hand. --- Wijnaldum mogelijk ook centrum heidense cultus Door Kerst Huisman WIJNALDUM - De opgraving in de terp bij Wijnaldum kan behalve veel gegevens over de maatschappelijke verhoudingen ook wetenswaardigheden opleveren over de (heidense) godsdienst in het vroeg-middeleeuwse Friese koninkrijk. Het is mogelijk, dat er rondom het Friese koningsschap een verering heeft bestaan van een godheid Ing of Inguz. De naam Inguz komt namelijk in runentekens voor op een benen amulet, dat in het begin van deze eeuw in Wijnaldum is gevonden. De in Groningen werkzame anglicist Richard North gaat in een artikel in het tijdschrift 'Leeds Studies in English' uitgebreid in op ac achtergrond van het Friese koningschap in de zesde eeuw. Hij doet dat aan de hand van een onderzoek van de tekst van het Finnsburgfragment, dat als afzonderlijk gedeelte voorkomt in het oudengelse heldenepos Beowulf. Het verhaal van Beowulf speelt zich af in wat historici „de duistere eeuwen" zijn gaan noemen: het tijdvak tussen de Romeinen en de komst van christendom en Karolingen. Er is over dit tijdvak nauwelijks iets bekend, en wat we er al van weten, is afkomstig uit enkele schaarse documenten, flarden van toevallig opgeschreven en bewaard gebleven verhalen en archeologisch onderzoek. --- Friese taxi's over op doelmatiger mobilofoonnet LEEUWARDEN - Personenvervoer Friesland, waarbij elf taxibedrijven in de provincie zijn aangesloten, wordt als eerste particuliere onderneming aangesloten op het moderne mobilofoonnet Traxys. Dit nieuwe netwerk voor openbare radiocommunicatie is begin dit jaar in Nederland in gebruik genomen, aanvankelijk alleen in de Randstad en in Limburg. PTT-telecom legt het netwerk in Friesland ongeveer eenjaar eerder aan dan gepland, vanwege het contract met de Friese taxi-organisatie. De aansluitingen komen in de loop van 1992 gereed. Traxys is een sneller en betrouwbaarder mobilofoonnet dan het bestaande mobilofoonverkeer. Het is vooral geschikt voor gesloten bedrijfscommunicatie. Om het systeem in heel Friesland te kunnen laten werken investeert de PTT in vijf radiozenders. Precieze bedragen waren niet beschikbaar, maar het kost de PTT enkele miljoenen. De gebruiker heeft een aangepaste mobilofoon of portofoon nodig. Met een druk op de knop kan binnen hooguit vijf seconden een verbinding tot stand worden gebracht. Dit is mogelijk doordat alle frequenties voor mobilofoonverkeer zijn gebundeld. Een computer maakt voor elk gesprek een frequentie uit die bundel vrij. Wachten op verbinding, omdat te veel gesprekken op een frequentie zitten, is er niet meer bij. Afluisteren is alleen met speciale, dure apparatuur mogelijk, zei commercieel directeur drs. Frank Rijmer van de PTT telecom. district Leeuwarden. Personenvervoer Friesland hoopt de bezetting van de taxi's door het nieuwe communicatiesysteem van 60 procent omhoog te brengen naar ruim 70 procent, aldus Peter Schuhmacher van Personenvervoer Friesland. In decentrale is onmiddellijk te zien welke taxi vrij is door het verzenden van codes. Taxi's kunnen efficiënter worden ingezet: de 'lege kilometers' die een taxi rijdt worden beperkt. De taxi-organisatie inves/o'n ƒ 500.000 in het Traxysem. " Volgens de PTT zijn ook transportondernemers, ziekenvervoerders en huisartsen in Friesland in Traxys geïnteresseerd. Als het net eenmaal is aangelegd kan elk bedrijf er met aangepaste apparatuur gebruik van maken. Naasi PTT Telecom zijn nog vijf leveranciers in de markt. --- Verhuurder eist vertrek entrainement Emmeloord ZWOLLE/EMMELOORD - Entrainement Stal Zilvertip in Emmeloord moet de stallen en weilanden van de stichting Drafen Rensport Noordoostpolder zo snel mogelijk ontruimen. Dit was donderdag de eis in een kort geding dat diende voor de rechtbank in Zwolle. Stal Zilvertip, Waar dertig paarden worden getraind voor harddraverijen, is in handen van een echtpaar. Zij heeft het terrein sinds 1986 in onderhuur van een verhuurder, die het op zijn beurt in onderhuur heeft van de stichting. Officiële eigenaar van het perceel is de gemeente Noordoostpolder. De verhoudingen tussen het echtpaar en de verhuurder zijn inmiddels zo vertroebeld dat een jaar geleden de huurovereenkomst werd opgezegd per september van dat jaar. Directe aanleiding daarvoor was een vermeende aanranding van de dochter van de huurbaas door de zoon van het echtpaar. Deze zaak dient volgende week vrijdag voor de Zwolse politierechter. Omdat Stal Zilvertip weigert te vertrekken werd in december in een kort geding voor de Zwolse rechtbank al ontruiming verlangd. Toen werd het bedrijf in het gelijk gesteld, omdat de huuropzegging aan de verkeerde personen zou zijn gedaan, want volgens ,het echtpaar zou een schoonzoon de formele huurder zijn. Inmiddels is komen vast te staan dat deze zich hiervan volledig distantieert, reden waarom advocate mr. C. M. G. Vermeulen gisteren namens de verhuurder opnieuw ontruiming eiste. Volgens advocate mr. B. M. van Dam van de tegenpartij heeft de verhuurder veel te snel naar het middel van een kort geding gegrepen. Zij plaatste haar vraagtekens bij het spoedeisende karakter van de zaak, omdat de verhuurder het terrein zelf alleen in de hobbysfeer zou willen gebruiken voor zijn drie paarden, terwijl ontruiming het einde van een goedlopend bedrijf zou betekenen. Zij vroeg fungerend rechtbank president mr. F. C. Fliek met een uitspraak in ieder geval te wachten op de behandeling van de aanrandingszaak. Deze hield hiermee geen rekening en wijst een dag eerder vonnis op donderdag 11 juli. --- Nieuwe rondweg van Steenwijk gevaarlijk STEENWIJK - De gemeente Steenwijk zoekt samen met de politie en de provincie Overijssel naar een manier om de nieuwe Ruxveenseweg veiliger te maken. Sinds deze de nieuwe rondweg van Steenwijk drie weken geleden open ging, zijn daar al zes aanrijdingen gebeurd. Vooral de kruising met de Oldemarktweg is fevaarlijk. Volgens burgemeester urjen Jan Hoekzema heeft de gemeente er bij de aanleg van de weg al op gewezen dat op dat kruispunt verkeerslichten noodzakelijk zijn. Maar de deskundigen van provinciale waterstaat vonden dat toen niet nodig. --- EXAMENS GRONINGEN - Aan de Hanzehogeschool in Groningen is Froukje Camminga uit Burgurn geslaagd voor de managementstudie toegepaste huishoudwetenschappen. AMELAND - Onbekenden hebben donderdagavond op Ameland tussen elf en twaalf uur vernielingen aangericht aan auto's. De auto's stonden in Hollum geparkeerd bij camping Boomhiemke. De daders hebben, vermoedelijk vanaf een fiets, tegen de spiegels van twintig auto's getrapt. Negen daarvan zijn geheel vernield. De politie stelt een onderzoek in. --- Verering godin Er moet volgens North een godheid Ing aan de Noordzee zijn aanbeden. Het zweren van de eed zoals dat in het Finnsburgverhaal voorkomt, doet denken aan een traditie van heidenom, dat Tacitius in de Germania, zijn boek over de Germaanse volkeren, beschrijft, als hij lui krijgt over de aan de Noordzee wonende Ingvaeoonse volkeren. Bij die Ingvaeonen, \\ aartoe doorgaans ook de Friezen worden gerekend, ond een opmerkelijk»' verering van de godin Nerthus. Taeitus veruit daar over. Nu is het merkwaardig, dat er in de veel later opgeschreven Skandinavische traditie een mannelijke „evenknie" van Nerthus voorkomt: Njordr. En Njordr is volgens die Skandinavische traditie de vader van t wee godheden: de mannelijke god Freyr en de godin Freyja. De roepnaam van Freyr is Ing. In verband met de nu plaatsvindende opgraving m Wijnaldum zijn er twee zaken, die enorm intrigeren: de daar gevonden runeninscriptie Inguz en het feit, dat Finn, de Friese koning uit het Beowulfverhaal, het patronymicum Folcwalding draagt: zoon van Folcwald. En in de Skandinavische traditie is Folcwald een benaming van Freyr. Hij wordt in oude teksten „folcvaldo goda genoemd. --- Smarties Zij vinden het opvallend dat veel pellende kampeerders toch de moeite nemen een maaltijd klaar te maken. Vaak draait het wel uit op een kant en klare eenhapsmaaltijd, waarbij het blikje geopend op de gaspit wordt geplaatst, maar het is toch echt niet alleen maar patat en chips en cola. Ook appelmoes, knakworsten an voorgebakken hamburgers zijn populair. Een gebakken eitje valt er ook nog wel eens in en een van de jongens pocht nogal over yoghurt met smarties. En dan zorgt ZAP in de kantine op woensdagen nog voor prima nasi met saté voor ƒ 5 per persoon. Andere drankjes en hapjes schaffen de pellers zich 's avonds nog wel eens aan in beide plaatselijke café's van Breezand, De Dorstvlegel en Bloemenlust. die in de vier weken van de bollencampagne goede zaken doen. Er is zelfs een keer in de week een succesvolle 'pellers-disco-avond. Een paar weken is het zo prima vol te houden. Wel zakt vaak de motivatie in de laatste dagen van de campagne, zo weet kwekersvrouw Ada Steenvoorden uit ervaring. Er blijven er dan wel eens meer pellers in hun tent liggen als Wim Steenvoorden 's morgens om tien voor zeven voor het eerst met zijn busje verschijnt op het sportveld. Nu gaat dat nog prima. Na de eerste rit naar het drie kilometer verder gelegen bedrijf van Steenvoorden krijgen de pellers om tien over zeven eem tweede kans. Voor de langslapers is er meteen daarna nog een rit, maar dan is het afgelopen. Wie niet uit de veren kan komen moet later het hele stuk lopen Steenvoorden maakt daar geen probleem van. Ada Steenvoorden houdt 's morgens appèl en noteert wie er zijn en wat ze onder het werk willen drinken. De Steenvoordens zitten verder niemand achter de broek om het tempo op te voeren. Vooral de jongere meisjes nemen geregeld een kwartiertje om te kletsen of even buiten in de zon te zitten. Er moet gewerkt worden, maar het komt uiteindelijk ook voor de familie Steenvoorden niet op een dag aan. Het is niet erg dat iemand eens een uurtje afhaakt, want met humeurige en vermoeide medewerkers is het slecht bollenpellen. Bovendien is er altijd een harde kern die wel constant een hoog tempo maakt. De opgewekte, beginnende peller, die nu wat extra pauze neemt, kan volgend jaar de geest krijgen en plotseling veranderen in een fanatieke werker. De echte aanpakkers krijgen straks ook nog de kans op veldwerk. Naast de tien hectare bollen van de gebroeders Steenvoorden liggen er nog percelen met lelies klaar. Leliekoppers krijgen ƒ 12,50 per uur en zij kunnen een aardig vakantiecentje overhouden. „Maar ik heb wel eens de indruk dat sommigen met weinig centjes de dijk weer over gaan", aldus Steenvoorden. Zo is het in ieder geval met de negentienjarige jongeman uit Hurdegaryp die donderdagmorgen voor het eerst van zijn leven net bollenpellen eens wilde proberen. „Ik heb hier nu twee uren gezeten en dat heeft mij een tientje opgeleverd. Ik heb het wel bekeken. Dit is geen werk voor mij, er moet toch ergens meer te verdienen /ijn Ik ga onmiddellijk naar huis." Maar nij is duidelijk een uitxondering, die weinig van het bollenpellen heelt begrepen. --- DE 2Eo WEEK NUL 2COMM4 N//CS.' 2 WEKEN ACHTER 'T STUUR VOOR 1 WEEKJE HUUR. VAKANTIESTUNT VAN BUDGET AUTOVERHUUR. Dat kan alleen bij Budget Autoverhuur: 2 weken prinsheerlijk rondtoeren in de allernieuwste Ford Escon voor maar 1 keer de speciale weekprijs van f 588,- all-in*. Omgerekend slechts f 42- per dag!* Of 2 weken in de allernieuwste Ford Sierra voor maar f 47,50 all-in* per dag! Want voor de 2e week betaalt u niénte. Nunca. Nada. Oftewel nul komma niks! En dit aanbod geldt tot en met 31 augustus a.s. Bespaar hon-der-den guldens vakantiegeld en reserveer vandaag nog uw veilige, luxe vakantie-bolide bij Budget Autoverhuur. Want op=op en 't loopt als een Ford! Reserveer vandaag en vraag naar de spelregels. Bel 05S • 135 626 =Budget= autoverhuur "® 'ALL-IN I mcloikf all rokvenekenng mo beperkt ei||en nucn. poene kaïn. inzmendemerakennj. alle kilometer, en BTW ---