Lubbers bij groten der aarde Door Hans de Bruijn correspondent in Brussel Premier Lubbers schuift maandag aan bij de groten der aarde. Samen met de presidenten Bush en Mitterrand, de Japanse regeringsleider Kaifu en, op woensdag, Sovjet-president Gorbatsjov, mag hij drie dagen meepraten over de grote economische wereldproblemen. In Londen vergadert dan de G-7, het gezelschap van staatshoofden en regeringsleiders van de zeven rijkste (westerse) industrielanden: de VS, Japan, Duitsland, Frankrijk, Groot-Brittannië, Canada en Italië, al zou Italië er op grond van de normen die de G-7 aanlegt eigenlijk niet meer bij mogen zijn. Elk jaar in juli komen deze leiders bijeen om over de wereldeconomie en grote politieke thema's te praten. Soms mag Nederland daarbij zijn, als het tenminste net in die maand het wisselende EG-voorzitterschap bekleedt. De EG wordt verder vertegenwoordigd door de voorzitter van de Europese Commissie, Delors. Dit jaar staat de G-7 top in het teken van het bezoek van Sovjetleider Gorbatsjov aan Londen en zullen de westerse leiders maandag en dinsdag vooral praten over de manier waarop zij woensdagmiddag zijn verzoek om financiële steun voor zijn hervormingsplannen zullen moeten beantwoorden. De G-7 is een wat merkwaardig instituut zonder enige formele status. Er zijn geen regels, er is ook geen G-f-verdrag, besluiten zijn niet bindend en het overleg is meestal uiterst informeel. Toch wordt telkens in de hele wereld uitgekeken naar wat de G-7 nu weer gaat bespreken. De resultaten, of het ontbreken daarvan, staan meestal al tevoren vast. Hoge diplomaten (sjerpas genoemd) zijn al weken bezig met het ontwerpen van een slotverklaring. Het nut van deze bijeenkomsten is dan ook vooral dat de Leiden 'met de benen op tafel' over van alles en nog wat praten. De eerste G-7 (toen noj? G-5) kwam bijeen in 1975 in het Franse Rambouïllet. In feite was dat een uitbreiding van het geregelde overleg van de ministers van financiën van de vijf grootste industrielanden. De Franse president Giscard d'Estaing en de Duitse bondskanselier Schmidt wilden op wereldniveau praten over de w isselmarkten, de toen plots ingezakte dollarkoers en de rol van het Internationaal Monetair Fonds. Ook werd in Rambouillet een nieuwe ronde GATT-onderhandelingen gestart. Later werden de regeringsleiders van Canada en Italië aan de G-5 toegevoegd, en in de marge van de bijeenkomsten troffen de ministers van buitenlandse zaken en financiën, én soms ook de president van de centrale banken elkaar. Van den Broek en Kok zijn komende week dus ook in Londen. Het G-7-overleg is vooral een economisch beraad. In Londen zal dan ook. als er buiten het Sovjetberaad nog tijd voor is, gepraat worden over net weer op gang brengen van het GATT-overleg over de vrijmaking van de wereldhandel. Daarbij gaat het vooral om het verlagen van de subsidies in de Europese landbouw. Het deze week gepresenteerde voorstel van de Europese Commissie voor een drastische vermindering van die subsidies zal in Londen op veel bijval kunnen rekenen, maar verder niet inhoudelijk worden besproken. Per slot van rekening moeten de EG-lidstaten het er eerst nog over eens zien te worden. --- Eindelijk een kansje voor Etiopië Door Frans van den Houdt correspondent in Addis Abeba E^n puber nog, misschien dertien jaar oud, op plastic sandalen en met een machinegeweer in de hand. Zijn blik is onschuldig. Hij heeft het verzoek om het hek te openen aanhoord, goedkeurend geknikt en is teruggekeerd naar zijn post. Er gebeurt niets. Het hek blijft dicht, zijn blik onnozel. „Kun je zon jongen nou nog naar school sturen?", vraagt een westerse bezoeker zich af. Wat te doen met de* duizenden strijders van het Etiopische Revolutionaire Democratische Volksfront (EPRDF), die weken geleden voor de overwinning nebben gezorgd en de hoofdstad Addis Abeba zijn binnengetrokken, is één van de vele vraagstukken die door de huidige leiders van het land moeten worden opgelost. EPRDF-leiders hebben direct na de machtsovername verklaard dat de tot moedige vechters omgevormde jongens en meisjes, soms niet ouder dan acht jaar, weer terug naar hun woonplaats en school of naar een andersoortige opleiding gestuurd zullen worden. Voor jongeren die hun hele leven van huis zijn geweest en zwaar bewapend door de bush hebben getrokken, lijkt dat haast onmogelijk. Dat Etiopië nimmer in de recente geschiedenis een betere gelegenheid heeft gehad om vrede en democratie te bewerkstelligen en een gezonde economie op te bouwen dan nu, staat voor veel Etiopiërs en buitenlandse waarnemers als een paal boven water. En de nieuwe machthebbers wordt het voordeel van de twijfel gegund. Ees sterk ondervoed kind in een Etiopisch vluchtelingenkamp. Tienduizenden wachten er op blijvende vrede en betere levensomstandigheden. FotoEPA --- Optimisme De Nationale Conferentie, waarop 24 verzets- en belangengroeperingen vorige week een nieuwe overgangsregering samenstelde, is door velen gunstig beoordeeld. „Wat we tot nog toe nebben gezien geeft reden tot gematigd optimisme", zo lieten veel buitenlandse waarnemers na afloop weten. En dat is heel wat meer dan menigeen had durven hopen, gezien het grote wantrouwen dat aanvankelijk bestond tegen het EPRDF en zijn leider, Meles Zenawi, die verweten werd er wat al te orthodoxcommunistische ideeën op na te houden. Hoewel, tijdens en na de confe- rentie was dat wantrouwen bij sommige Etiopiërs nog steeds aanwezig. „Het EPRDF is niet te vertrouwen en niks beter dan de voorgaande regimes. Die hele conferentie is slechts een show om de * wereld te misleiden. Uiteindelijk is 't het EPRDF dat alle macht naar zich toe zal trekken", zo luidde het ongezouten commentaar van een vooraanstaand lid van een verzetsbeweging. Aan tijdelijk president Meles Zenawi en zijn regering is nu de taak om het tegendeel te bewijzen en alle mooie voornemens en beloften die staan opgesomd in het door de conferentie aanvaarde handvest in praktijk te brengen. „Je kunt op dit moment nog geen oordeel vellen en niets anders doen dan vol verwachting afwachten", aldus een westerse diplomaat. --- Vrijheden Zenawi heeft zijn land persvrijheid en de vrije vorming van politieke partijen beloofd. De vrijheid van meningsuiting, waaronder het recht op demonstraties, en de vrijheid om zowel binnen als buiten het land te reizen. Maar vooralsnog is van dat alles niets te merken. Demonstraties zijn nog steeds verboden. De media die voorheen bol stonden van nieuws over Mengistu en zijn bewind, worden nu dagin dag uit beheerst door het EPRDF en zijn activiteiten. En om in Etiofiië te reizen zijn nog steeds speciae pasjes nodig. Dat veel Etiopiërs. met name de inwoners van de hoofdstad Addis Abeba, de toezegging dat iedereen vrij naar het buitenland kan reizen echter uiterst serieus nemen, bewijzen de lange rijen voor het emigratiekantoor. En in hotels en taxi s worden buitenlanders aangeklampt om dollars te wisselen, omdat de persoon-in-kwestie of een familielid. 'binnenkort op vakantie naar Djibouti gaat. Om het zes weken geleden ingestelde uitgaansverbod te verzachten of op te heffen, zijn EPRDFsoldaten in de hoofdstad begonnen met opsporingen huis-aan-huis om wapens, munitie en gestolen goederen op te sporen. En wat te doen met de economie die aan de rand van de afgrond staat, als zij er al niet gedeeltelijk of helemaal in is verdwenen? Het land is volgens Zenawi bankroet en moet daarom snel aan financiën zien te komen. Voor de acute nood is extra geld in omloop gebracht. Een staflid van Ethiopian Airlines liet onlangs weten 30.000 ton nieuwe bankbiljetten naar Addis Abeba te hebben gevlogen. Op de lange termijn zullen buitenlandse donoren en investeerders aangetrokken moeten worden. En zij zullen er eerst van overtuigd willen zijn dat vrede en stabiliteit heersen in het land en dat die toestand van blijvende aard is. Etiopië's economisch potentieel is veelbelovend. Het land beschikt over goud, aardgas, koffie, misschien olie en net magnifieke landschap en zijn rijke cultuur en geschiedenis bieden uitstekende mogelijkheden voor het toerisme. De meest brandende vraag die iedereen op dit moment echter bezighoudt is: blijft Etiopië als staat in zijn huidige omvang bestaan of valt het land in allerlei kleine staatjes uiteen? 's Lands nieuwe leiders hebben vrede vooralsnog boven eenheid gesteld en iedere regio beloofd dat ze zelf hun toekomst mogen bepalen. Eritrea heeft dat reeds gedaan. Officieel heet het dat binnen twee jaar een referendum gehouden zal worden, maar, zo verklaarde de leider van het Eritrese Volksbevrijdingsfront (EPLF), Isaias Afewerki, vorige week: „Wat mij betreft en wat de bevolking van Eritrea betreft, zijn we reeds onafhankelijk" Wie volgt? De Oromo's'' De Ogadeni's of de Afars? Ook zij hebben generaties lang met de droom van een eigen staat rondgelopen en gaan nu voorbereidingen treffen voor een volksstemming over de toekomst van hun regio. Niemand lijkt op dit moment aan nationale belangen te denken. Het is daarom misschien niet al te voorbarig te stellen, dat de eenheid van Etiopië nu al verleden tijd is. --- Loonwerker redt het Fries vlasproject KAF EN KOREN WIE VAN enig aanzien in deze provincie heeft zich de laatste jaren niet met de produktie van vlas bemoeid? Naast aardappelen, graan en suikerbieten zou vlas het vierde gewas worden voor de Friese akkerbouwer. Kansen te over, mogelijkheden plenty. Vlas wordt niet meer alleen voor linnen gebruikt, maar voor een schier onuitputtelijke rij nieuwe toepassingen. De 60 hectare die dit jaar in Friesland met vlas is bebouwd, kunnen over een paar jaar gemakkelijk 600 hectare worden. Zo luidt de voorspelling. Tot dusver is iedereen enthousiast, behalve de boer voor wie het allemaal is bedoeld. Als vorig jaar een eenvoudige loonwerker als Hearke Kloosterman uit Foudgum niet al zijn koopmanschap in het voor hem vrij onbekende produkt vlas had gestopt, zouden coöperaties en standsorganisaties die zo voor dit produkt hebben gepleit, een enorm gezichtsverlies hebben geleden. De schade heeft zich beperkt tot verschrompeling van het gezag van de Friese vlasbeweging. De zo genoemde 'kern', waarvan men terecht een pittige aanpak zou mogen verwachten, heelt gefaald en heeft haar krediet verspeeld bij de hoeren. Friesland is tot dusver f 1.5 milian subsidies en toezeggingen binnengekregen vooi dit pi Een groot deel van dat geld i> gestoken in een proeffabriek bij Halbertsma in Grou. De • geluiden zijn hoopvol. Van vlas kun je panelen maken, van vlas kun je tal van andere dingen vervaardigen, produkten die nog veel interessanter zijn dan panelen, aldus directeur Jippe Tinga van de proeffabriek. Zijn verhaal sluit naadloos aan op de resultaten van de proefnemingen van het Agrotechnologisch Onderzoek van dr ir. Albert Eenink in Wageningen. Naast bouwmaterialen zijn er van vlas matten, vliezen, doeken en netten te maken. Op de in januari gehouden akkerbouwdag in Sint Annaparochie stelde Tinga evenwel een voorwaarde: „Veel zal afhangen van de bereidheid van de landbouw er aan mee te doen. Dat geldt voor de standsorganisaties, maar ook voor de individuele akkerbouwer". Die laatste heeft er echter de buik al vol van en dreigt af te haken. --- In brand VORIG JAAR werd de Friese bouwhoek enthousiast gemaakt voor het telen van 28 hectare vlas. Dat ging op de golven van het nieuwe project. Dat project wordt fed ragen door de Rabobank, de 'riesland Bank, de Boval en Vleck (organisaties van loonbedrijven), de standsorganisaties, het kweekbedrijf Ropta-ZPC, de accountants en adviescoöperatie AVMCCLB en uiteraard Halbertsma in Grou. Het vlas was nog maar goed en wel geoogst, of de boeren kregen van Ropta-ZPC het bericht dat slechts 7 van de 28 hectare kon worden afgenomen. De rest moest maar in brand worden gestoken. Weg opbrengst, alleen de teeltsubsidie kon worden ontvangen. De promoters van het vlasproject schuiven de Zwarte Piet door naar Ropta-ZPC. Die had het vlas moeten verkopen. De anderen staan daar buiten In de praktijk wordt die scheiding niet zo ervaren. Dat neemt niet weg dat de klap hard aankwam. Niet alleen vanwege het geld. Bouwboeren opereren voor een groot deel op de vrije markt. Ze staan doorgaans verder van de subsidies af dan de veehouders. Nu hebben ze met belastinggeld een gewas geteeld en dat moet dan maar worden verbrand. Met zon verhaal moet je eens om de stamtafel van de dorpsherberg gaan zitten in het bijzijn van burgers. Je gaat nog erger af dan de eerste de oeste frauderende steuntrekker. Het altijd - en dikwijls ten onrechte - ter discussie staande imago van de boeren krijgt op dan weer een enorme optater. Als er dan ook nog even bij wordt gezegd dat het vlasproject al tonnen subsidie heeft opgeslokt, kan men zelf het vervolg van het verhaal wel verzinnen Kloosterman kwam, zag en overwon. Hij ontdekte al kanaalzwemmend' over zijn televisietoestel op Teletekst dat er een notering is voor vlas. Als er een notering is, is er ook handel, zo redeneerde hij. Kortom, de koopman die bij de grote coöperaties even op één oor lag, werd bij de loonwerker meteen klaar wakker. Hij bood de boeren aan het vlas gratis van het land te halen. Als er wat over zou blijven, zouden / nabetaling Krijgen. Dat laatste heeft nog niet Bij iedereen plaatsgevonden, maar Kloosterman kan de boeren geruststellen. Dat 'potje' komt binnenkort. „Se krije in pnis sa't se noch nea hén ha". Kloosterman bracht het vlas naar Flevovlas in Nagele. Dat zal dit jaar weer gebeuren. Hij heeft nu 60 hectare bij verschillende boeren uitstaan. Daarmee heeft de vlasteelt continuïteit gekregen. Niet onbelangrijk als je met een project bezig bént. Kloosterman zegt niet bevreesd te zijn voor de opbrengstprijs. In Frankrijk is eenderde minder vlas gezaaid dan vorig jaar. Dat is een pijler onder zijn gunstige verwachting. De andere is, dat het vlas er in Friesland beter voor staat dat elders in Nederland, zeker in vergelijking met de IJsselmeerpolders Hi| heeft iel! een teeltbegeleider langs de weg en huurt de oogstapparatuur van Flevovlas De hoeren, die warm waren gemaakt voor vlas. voelen zich door de grootmachten die hibezig zijn. in de steek gelaten in de veehouderij gespecialiseerde loonwerker die de geallieerde Friese coöperaties de hakken laat zien. dat moet manen tot grote bescheidenheid, zo denk je dan. Het onderzoek naar de toepassingsmogelijkheden van vlas zal door deze vorm van mismanagement overigens nauwelijks worden vertraagd. Halbertsma heeft maar een beetje vlas nodig om mee te werken, Ropta-ZPC eveneens om mee te vermeerderen. De vraag is alleen: hoe win je het vertrouwen van de boeren terug? Peter Keijzer van Ropta-ZPC tegen het Agrarisch Dagblad: „We zijn afhankelijk van de bereidheid van Friese boeren om vlas te telen. Als die er niet is, gaan we de grondstof ergens anders vandaan halen". Niks bescheidenheid dus, eerder een dreigement. Jippe Tinga van Halbertsma zei in Sint Annaparochie dat als hij vlas van dezelfde kwaliteit als het Friese in het buitenland voor een lagere prijs kan kopen, hij niet zal aarzelen dat te nemen. Van hetzelfde laken een pak. Dit soort uitspraken klinkt erg stoer. Voorlopig zijn de deelnemers aan het vlasproject echter niet in staat geweest deboeren ook maar ten beetje voor zich te winnen. Het was naatje. De projectpromoters zullen met leuke voorstellen moeten komen en veel moeten uitleggen om de Friese akkerbouvoor zich te winnen Een wèl commercieel ingestelde loonwerker heeft laten zien dat het anders kan. Hij krijgt in elk geval van de boeren het voordcel van de twijh-l WILLEM STEGENGA --- 't Is stil en saai achter de dijken van het gidsland TE GAST OP ZONDAG Jacob Noordmans Het voormalig gidsland Nederland wordt een saai land. De actievoerders zijn vermoeid, de rebellen geloven het wel, de dwarsliggers slapen, de demonstranten zijn op vakantie. De schoolmeesters en dominees van weleer laten het afweten. Het protest is met de vut, de revolutie met pensioen. De heilsleren liggen op het kerkhof der geschiedenis. De beroering is gestold in berusting, het verzet in aanpassing. Toch is er zelden zó veel reden voor protest en verzet geweest. Maar zelden is het zó stil gebleven in dit van nature luidruchtig land. Oorlogen tot voor de huisdeur worden teruggebracht tot toeristisch ongemak. Hongersnoden en natuurrampen worden gerekend tot de zwarte folklore van de Derde Wereld. Het weer, de benzineprijs, de asielzoekers en de Tour de France kunnen de polderbewoners nog tot enige opwinding brengen. Maar verder overheersen loomheid en lauwheid achter de dijken en op de terpen. Nederland wordt een land in de luwte. De revolutie, die zich sinds de val van de Muur in Europa voltrekt, lijkt ongemerkt aan het denkend deel der natie voorbij te gaan. De vredesbeweging ligt op sterven; alleen Mient Jan Faber zeurt nog wat na. De c i in een sociaal-democratie wordt in Nederland teruggebracht tot problemen met de organisatie en procedures. De christen-democratie klampt zich in een wereld vol geestelijke nood en zedelijke verwarring vast aan materiële zaken. Nederlandse militairen worden overal heen gestuurd zonder een rimpeling in de Hofvijver. Een zielig boekje over de relatie van Renate Rubinstein niet Simon Carmiggelt wordt in dit literaire laagland een bestseller. Het vaderlandse omroepka zijgt in elkaar, terwijl de bewoners erom vechten wie de lichten mag uitdoen. Het parlement w indt zich op over „de Kolenkitvan Kouneflis voor zijn eigen deur. terwijl elders in Nederland de steden worden verpest met architektonische misbaksels vol zwarte ramen-in-derouw. Het woord is aan het stijlloze, het smakeloze en het banale. In dit voormalig domineesland moet men niet net hart hebben, een boodschap te verkondifen. dogma's aan te hangen of eginselen te huldigen. Zoiets doen ze toch alleen nog in Staphorst, bij de EO, of onder barbaarse fundamentalisten! Twijfel is de laatste wijsheid, onkunde wordt een deugd, domheid voert de boventoon. Alles is betrekkelijk, alles kan, alles mag. „Moet toch kunnen!" is het evangelie van de blinden, die de lammen leiden. Het enige taboe is, dat er geen enkel taboe meer is. Het volk wordt onverdraagzaam van de verdraagzaamheid. Overal is het lachen, gieren, brullen geblazen. Die algemene lacherigneid moet de geestelijke lamlendigheid verhullen. Overal heerst de terreur van het „leuk" Wie achter het lachend masker van deze leuke samenleving kijkt, ontdekt dat er weinig te lachen valt. Achter de maskerade gaat een sfeer van somberheid, grimmigheid, onzekerheid en angsten schuil. Als men de media met al hun medische rubrieken en gesprekken geloven mag. wordt dit een zwak, ziek en misselijk land - een lazaret vol mensen met lichamelijke en geestelijke klachten en kwalen. „De politiek" krijgt van alles de schuld „Ze doen maar!" Achter de dijken heerst de dictatuur van de middelmaat. Rust in de tent, is het opperste gebod Hel nationale skütsje Rust en Vrede dobbert op zeeën van koffie en bier. Intussen staan, of liever liggen, de voordenkers, intellectuelen en geestelijke leidsheden aan de kant toe te kijken. Vroeger sprak men in zon situatie van „liet verraad der klerken*. Nu is het meer een vlucht der klerken Het is alsof de intellectuelen geen boodschap meer aan de wereld hebben Zij hebben zich natuurlijk lelijk verkeken op het communisme, Marx, Oost- Euorpa en de Derde Wereld. Dit betekent evenwel met. dat zij, na het nodige kritische zelfonderzoek, er verder het zwijgen toe zouden kunnen doen. Kennis verplicht en rede schept verantwoordelijkheid; geen mens kan neutraal blijven De toeschouwers zijn tegelijk medespelers en medeplichtigen. In de westerse wereld lijkt de afstand tussen de politiek en de werkelijkheid te groeien. De politiek wordt daardoor steeds minder geloofwaardig, zo heet het. Niet alleen de politici zijn echter ongeloofwaardig, maar ook de burgers, die zij vertegenwoordigen. Ook de burgers handelen op maandag immers heel anders dan zij op zondag belijden. „Dat de politici bijna altijd impopulair zijn, komt niet doordat zij van het volk vervreemd zijn, maar doordat zij er als twee druppels water op lijken*, zegt de Duitse denker Peter Sloterdijk. De politieke vaderfiguren zijn dood. Na Vader Drees en Ome Joop zitten we nu met die verre Neef Wim. De profeten zwijgen stil, de profiteurs voeren het noogste woord. Waar de talkshow regeert, kunnen de intellectuelen ook maar beter hun mond houden. Toch hebben partij, kerk en volk in deze tijd meer dan ooit behoefte aan voordenkers, wegwijzers, profeten en ketters. Aan lieden, die de mensen wakker schudden en tot denken en daden prikkelen. De Amerikaanse filosoof Michael Walzer pleit voor critici en profeten, die midden in de praktijk van het leven en midden in de gemeenschap staan - niet er buiten of er boven. Zij moeten deel uitmaken van de samenleving, waarin en waartegen zii hun stem verheffen, anders nebben zij geen recht van spreken. Daartoe moeten zii zich eerst bezinnen op de waarden, normen en grondslagen van die gemeenschap moeten derhalve kennis hebben van de historie, tradities, taal en cultuur van die samenleving. De ware. geloofwaardige profeet, ketter, rebel en dwarsligger is dus een ingewijde, een deel- en lotgenoot; iemand die lijdt aan de partij, kerk of natie, waarop hij kritiek uitoefent. Walzer gebruikt de profeten Jona en Amos van het oude Israël als voorbeeld. Jona. die de stad Nineveh de ondergang moest aanzeggen, bleef een afstandelijke toeschouwer. Hij maakte zich razend over het verdorren van de boom, die hem schaduw kon geven bij het op een afstand wachten op Nineveh's ondergang. Amos maakte daarentegen deel uit van het volk, waaraan hij het onderdeel verkondigde. Hij had zijn lot solidair met dat van Israël verbonden. Deze Amos is een voorbeeld voor de huidige profeten, voordenkers en rebellen, vindt Walzer. Het kan nuttig en zelfs nodig zijn voor profeten, denkers en critici, een tijdje vakantie van deze boze wereld te nemen. Maar de geschiedenis neemt geen vakantie. Nederland zal niet lang m de luwte blijven liggen Er zullen weldra nieuwe stormen opsteken. Aan de horizon verschijnen de donderkoppen van het naderend onweer reeds. Evenals voor Johan en Amos is er voor de hedendaagse profeten, denkers en critici geen ontkomen aan. Jona werd naar Nineveh gesleurd, via een zware storm en een grote vis. Amos werd achter zijn kudde vandaan gehaald. Op een gegeven moment, altijd onverhoeds, is er geen schaduw en geen luwte meer en is de grote vakantie voorbij. Het is daarom wijs. in de vakantie dommelend in de schaduw en dobberend in de luwte, eens te bedenken, wat het volk en jezelf dan te doen staat. Er is nog hoop: Nineveh bleef gespaard en Israël herrees uit net puin. Jona en Amos wachten echter op een antwoord, ook uit dit lauwe land achter dijken. Het leven van de profeet Jona, uitgebeeld op een graftombe. ---