Open boek Na jarenlang speuren werd de Kronan teruggevonden op een diepte van 26 meter. In 1981 gingen duikers aan de slag. Ze vonden vele duizenden voorwerpen. Zo veel, dat de Kronan 'een archeologisch open boek op de bodem van de zee' werd genoemd. In feite was deze duiken haalexpeditie belangrijker dan die andere Zweedse expeditie naar het beroemde oorlogsschip Wasa. De Kronan gaf ongeveer alles terug wat het aan uitrusting en gebruiksvoorwerpen aan bood had op het moment van zinken. Kanons, eetgerei, gouden en zilveren munten, muziekin- strumenten, schoeisel, meubilair en zelfs menselijke resten. Dat alles ligt nu te kijk in het museum van Kalmar. En in die boeiende collectie ontbreekt onze eigen Cornelis Tromp niet. Kalmar was eeuwenlang een strategisch belangrijke haven, eens zelfs de hoofdstad van heel Scandinavië. Een majestueus kasteel uit de dertiende eeuw getuigt van dat roemrijke verleden. --- Verrassende ontmoeting met Cornelis Tromp in Zweden Het is de vlootvoogd Cornelis Jromp (1629-1691) maatschappelijk gezien aardig voor de wind gegaan. Hij werd in de adelstand verheven en vond in 's Graveland een aangename ankerplaats. Hij bouwde er een luisterrijk buiten, het nog altijd bewonderde Trompenburgh. Op het hoogste punt van het toen nog nietige dorp Hilversum plantte hij bomen teneinde van een lommerrijk rustpunt bij zijn buiten de zeevaart op de Zuiderzee te kunnen overzien. Nu ligt hier de Hilversumse villawijk Trompenberg. Daar, tussen de Gooise bomen, moeten Tromps gedachten wel eens naar de oostkust van Zweden zijn teruggegaan. Naar de zeeslag van 1676 die nu voor de Nederlandse toerist in Zweden een verrassende ontmoeting met Cornelis Tromp kan opleveren. In het museum van de havenstad Kalmar in het zuidoosten van Zweden kijkt de Nederlandse vlootvoogd vanaf de wand de bezoekers met waardige commandeursblik aan. Uit de lijst overziet hij als het ware wat hij in 1676 aanrichtte, toen Nederlandse en Deense oorlogsschepen samen optrokken tegen de Zweedse vloot. Nederland had zich niet uit louter sympathie voor de Denen in de strijd gemengd, maar omdat het zijn belangen in de Balti sche landen door de Zweden bedreigd zag. Het gecombineerde eskader stond onder Tromps bevel. Zes kilometer uit de oostkust van het eiland öland joeg het de Kronan, de trots van de Zweedse vloot, naar de kelder. Het was het zwaarst bewapende schip van die dagen, met liefst drie geschutsdekken en 126 kanons. De karakteristieke houten molens in het landschap van Öland Foto's GPD / Chris van Twisk Blekinge, een gebied van bossen, meertjes en riviertjes, is ook voor sportvissers een paradijs. --- Populair Vandaag de dag is Kalmar in ander opzicht een strategisch punt. Hier begint de zes kilometer lange brug die het vasteland van Zweden verbindt met het eiland öland, het stukje Zweden met de meeste zon en zeer veel vakantiemogelijkheden, dus de populairste vakantiebestemming van de Zweden. Allereerst voor de liefhebbers van zee en strand, want het is een echt watersportoord. Golfers kunnen er ook al hun hart ophalen, evenals fietsers en wandelaars. Zo is de vroegere spoorlijn een fietspad geworden. Rijwielen kunnen er worden gehuurd. Er komen ook veel hengelaars, vooral om op kabeljauw te vissen. Het eiland telt vele karakteristieke houten molens en interessante overblijfselen uit de oudheid, zoals hunebedden en graven uit de bronstijd. Ook om andere redenen trekt öland bezoekers. Drommen trekvogels trekken jaarlijks drommen vogelaars, de wilde orchidee die veel voorkomt in het uitgebreide en heel bijzondere eilander steppegebied, lokt ook al veel natuurliefhebbers, öland boekt dank zij dit alles zon drie miljoen toeristen per jaar. Wie een beetje op rust is gesteld, kan er daarom beter niet in het hoogseizoen (juli) naar toe gaan. --- Geschiedenis Sinds kort heeft öland een voorlichtingscentrum, vlak bij de brug. Een imposante diashow en een alleraardigst museum vertellen er de boeiende historie van dit vrijwel geheel uit kalksteen bestaande eiland, öland kent een bewogen geschiedenis. De romantische kant is terug te vinden in het koninklijke buitenverblijf Solliden. In Röpplinge pleegt het koninklijke paar ter kerke te gaan; hun fraaie stoelen tegenover de kansel getuigen ervan. Wie romantisch wil trouwen, doet dat in een andere antieke bezienswaardigheid, het mooie kerkje in Gördslösa dat de naam van zijn dertiende-eeuwse bouwmeester nog in runeschrift in de muur heeft staan. Het leven van de eilandbewoners was overigens eeuwenlang allesbehalve romantisch. De resten van een uit de vijfde of zesde eeuw stammend versterkt dorp, Graborg, wijzen daar op. Armoe was troef. In feite was öland niet meer dan één groot koninklijk jachtterrein. Bewoners mochten geen wapens en geen honden bezitten: de koninklijke jagers waren bang voor hun buit. Heel wat eilanders emigreerden daarom naar Amerika. Hun nazaten, op zoek naar hun wortels in het stamland, zorgen nu als toerist voor een welkome dollarstroom. Öland is verrassend veelzijdig. Maar voor mij kwam de grote verrassing pas na terugkeer op het vasteland. De reis ging naar het plaatsje Olofström, in een gebied dat men wel eens aanduidt als 'de laatste wildernis' van Zuid-Zweden: de streek van Blekinge, met schitterende bossen, meren en meertjes, heuvels. Een paradijs voor wandelaars, fietsers, kanovaarders en sportvissers, die op regenboogforel en zalm azen. Het vinden van overnachtingsplaatsen zal er weinig problemen geven. De kampeerder kan op uitstekend uitgeruste campings terecht. Trekkend naar de zuidoost-kust kom je door een afwisselend en vaak verrassend mooi landschap. Ook de weg langs de kust is attractief. Op de zuidoostelijke punt kun je Backeakra bezoeken, de oude boerderij die VN-secretaris-generaal Dag Hammarskjöld enkele jaren voor zijn dood kocht om er zijn vakanties door te brengen. Hij zocht beslist geen onaantrekkelijke plek uit. CHRIS VAN TWISK Zweeds Nationaal Verkeersbureau, Saxen Weimarlaan 52. Amsterdam, telefoon 020--6716055. --- Trekkershut steeds meer in trek Liefhebbers van een sportieve en avontuurlijke vakantie binnen Nederland zoeken steeds meer de trekkershut als overnachtingsplaats. De meesten fietsen van hut naar hut door het hele land. Voor de prijs (ƒ44 voor een vierpersoons hut) hoeft niemand het te laten. De belangstelling is ongekend groot en stijgt nog steeds. Vorig jaar werden er 20 procent meer overnachtingen voor het simpele houten onderkomen geboekt dan in 1989. Naar verwachting zal het aantal blokhutten in Nederland tot duizend stijgen. Nu zijn het er nog 600, verspreid over 250 campings. De eerste trekkershut verrees in 1983 in Overijssel. Dat was het begin van een netwerk van hutten die alle te voet, per fiets of per boot (kano) bereikbaar zijn. Inmiddels is de Stichting Trekkershutten Nederland opgericht, die een boekingscentrale in het leven heeft geroepen. Het publiek kan thuis een tocht uitstippelen en bij de centrale de hutten reserveren. De Stichting Trekkershutten wil de onderkomens standaardiseren, zodat de huurder precies weet wat hem te wachten staat. De verhuurder moeten zich houden aan een daarvoor opgesteld reglement. De ANWB komt ieder jaar langs om de hutten op kwaliteit te Controleren. Trekkershutten zijn uiterst sober ingericht: stapelbedden (vier slaapplaatsen in totaal), tafel met vier stoelen, tweepits kooktoestel en een kast. Potten en pannen, slaapzakken en andere zaken moet de huurder zelf meebrengen. Toilet, douche en wasruimte vindt hij elders op de camping. Er zijn campinghouders die de hutten wat luxer inrichten en dus ook wat meer huur vragen, maar het mag duidelijk zijn dat dat allerminst de bedoeling is van de stichting. Het bieden van meer comfort zal te maken hebben met de categorie vakantiegangers die gebruik van de hutten maakt. Toen enige jaren geleden een begin werd gemaakt met het net van trekkershutten, werd verwacht dat vooral vakantiegangers met een laag budget er gebruik van zouden maken, maar in de praktijk bleek de hut een heel andere groep aan te trekken. Volgens secretaresse D. Binkhorst van de Stichting Trekkershutten Nederland zijn het vooral studenten en hoger opgeleiden die van de accommodaties gebruik maken. „Dat heeft ons wel verbaasd, maar het is niet anders. Juist de mensen van wie je denkt dat ze in een dure bungalow hun vakantie zullen doorbrengen, kiezen voor de trekkershut. Verder krijgen we ook veel ouderen die in voor- of najaar een fietstocht door Nederland maken." Volgens Binkhorst is het Nederlandse netwerk van trekkershutten uniek. „In Noorwegen en in de Verenigde Staten bijvoorbeeld kent men wel de trekkershut, maar die is dan niet gekoppeld aan een centraal boekingskantoor." Binkhorst is blij dat steeds meer campinghouders de trekkershut zien als een aanvullende voorziening op hun terrein. Een hut m het kustgebied moet ruimschoots van tevoren geboekt worden. Binkhorst: „Campings aan de kust zitten. vooral in het hoogseizoen, gauw vol. Voor een hut in Midden-Nederland moet je ook op tijd de centrale bel len, omdat daar veel routes elkaar kruisen. In Groningen en Friesland is eigenlijk altijd wel plaats: de hutten daar liggen voornamelijk aan het eind van een route." ED VAN HAM Stichting Trekkershutten, telefoon 070 32025-Jii Trekkershutten in Teroele Foto LC / Archief --- Meer sterren en vlaggen voor Friese campings Naast de campings Hanestede in Noordwolde en It Soal in Workum wordt nu ook de camping Simmerwille in Earnewald met vijf sterren (de hoogste classificatie) opgenomen in de ANWB-campinggids. De controleurs van de Stichting Classificatie Kampeer- en Bungalowbedrijven hebben ook dit jaar weer een aantal Friese bedrijven bezocht. De stichting (waarin samenwerken de ANWB, de Algemene Nederlandse Vereniging voor Vreemdelingenverheer ANVV, het Nederlands Bureau voor Toerisme de vereniging van recreatieondernemers Recron) kent de sterren (maximaal 5) toe voor het sanitair, de vlaggen (ook hoogstens 5) voor zaken als recreatievoorzieningen. Er zijn nogal wat bedrijven in Friesland die er een ster of een vlag bij hebben gekregen en dat geeft aan dat er in deze sector behoorlijk is geïnvesteerd. De lijst van verhogingen in de classificatie ziet er als volgt uit: t Hout. Bakkeveen: van 3 naar 4 sterren, houdt 4 vlaggen; Marswal, Balk/Harich: van 2 naar 3 sterren, houdt 1 vlag; Bergumermeer, Sumar: houdt 3 sterren, gaat van 4 naar 5 vlaggen; De Veenhoop: van 3 naar 4 sterren, van 0 naar 2 vlaggen; It Wiid, Earnewald: van 2 naar 4 sterren, van 3 naar 4 vlaggen; Simmerwille, Earnewald: van 4 naar 5 sterren, van 2 naar 3 vlaggen; Zeehoeve, Harlingen: van 1 naar 3 sterren, van 2 naar 3 vlaggen; De Kuilart, Koudum: van 3 naar 4 sterren, van 4 naar 5 vlaggen; Holle Poarte, Makkum: van 2 naar 3 sterren, van 3 naar 4 vlaggen; 't Goudmeer, Oosterwolde: houdt 3 sterren, van 2 naar 3 vlaggen; Bosrand, Oudemirdum: van 3 naar 4 sterren, houdt 1 vlag; De Weijde Bliek, Warns: houdt 3 sterren, van 1 naar 2 vlaggen; Mounewetter, Witmarsum: van 3 naar 4 sterren, van 2 naar 4 vlaggen; It Soal, Workum: houdt 5 sterren, van 4 naar 5 vlaggen. Voor het eerst worden in de ANWB-gids opgenomen de campings Molehiem in Jirnsum (3 sterren, 1 vlag) en Nannewiid in Oudehaske (2 sterren, 1 vlag). Een of twee Friese campings gingen er in de classificatie iets op achteruit. --- Toerisme Alde Tsjerken De Stichting Alde Fryske Tsjerken houdt op zaterdag 5 oktober de najaarsexcursie naar kerkgebouwen in Drachten, Duurswoude, Donkerbroek en Oosterwolde. In Drachten wordt de in 1743 gebouwde hervormde kerk bezocht en de 201 jaar oude doopsgezinde kerk. In Duurswoude staat de 13de-eeuwse kerk bij de heide in de belangstelling en in Oosterwolde en Donkerbroek de 18de-eeuwse hervormde kerken. Voor nadere informatie: Alde Fryske Tsjerken. telefoon 058-139666. De inschrijving sluit op 28 september. Men kan de kerken op de/e middag ook op eigen gelegenheid bekijken. --- VOC-schip De sinds 26 april aan de steiger bij het Nederlands Scheepvaartmuseum in Amsterdam afgemeerde Oostindievaarder Amsterdam heeft half augustus al de honderdduizendste bezoeker getrokken. Het VOC-schip, dat in de hoofdstad werd gebouwd, is overigens nog niet helemaal af. Er wordt nog hard gewerkt aan de inrichting en aan de afwerking van details. De publieke belangstelling is, dat mag ook uit de korte periode waarin de mijlpaal van de honderdduizendste werd bereikt, zeer groot. Nederlands Scheepvaartmuseum ' Oostindievaarder 'Amsterdam. Kattenburgerplein I. 1018 XX Amsterdam, telefoon 020-5232313. --- Wonen in de trein Het Nederlands Spoorwegmuseum in Utrecht, een magnifieke expositie van de geschiedenis van de Nederlandse Spoorwegen, staat vanaf de herfstvakantie in het teken van wonen. Zo is er een wagon omgebouwd tot fantasiehuis. Een fototentoonstelling laat zien hoe in de jaren vijftig mensen werkelijk in spoorweg- en tramwagons leefden. Ook is er de expositie 'Architecten op het spoor' van de Rietveldacademie. Nederlands Spoorwegmuseum. Maliebaanstation, 3581 KW Utrecht, telefoon 030-306206. Openingstijden dinsdag tot en met zaterdag 10.00-17.00. zon- en feestdagen 13 00-17.00 uur, maandags, eerste paas-, pinkster-en kerstdag en Nieuwjaarsdag gesloten Toegangsprijs ƒ 7.50,65-plussers ƒ 6, kinderen vier tot en met twaalf jaar ƒ 4, groepen groter dan 20 personen reductie. In herfst- en kerstvakantie (12 tot en met 20 oktober, 21 december tot en met 5 januari) is het museum per trein (vertrek Utrecht- CS. spoor 15b) bereikbaar voor ƒ 2.50. kinderen vier tot en met twaalf jaar ƒ 1. Buiten de vakanties: bus 3 vanaf Utrecht-CS. richting Rubenslaan, halte Maliebaan. --- Maten en gewichten In het Streekmuseum Opsterlan te Gorredijk kan men vandaag oude maten en gewichten laten taxeren. Die taak wordt verricht door E. Boschker uit Oldeberkoop en J. J. de Vos uit Sneek. De taxatie - tussen 10.00 en 16.00 uur - is gratis toegankelijk. Voor een bezoek aan de tentoonstelling 'Mjitte en Wage', die nog tot en met 19 oktober is te zien, zijn de gebruikelijke toegangsprijzen verschuldigd. Van nu af aan is het museum ook op zaterdagmiddag geopend: van 13.00 tot 17.00 uur. Stichting Streekmuseum Opsterlan. Hoofdfstraat 59, Gorredijk. --- Paddestoelen In Hortus Haren is van vandaag af tot en met 4 oktober een presentatie van verschillende soorten eetbare paddestoelen te zien. Medewerkers van de paddestoelkwekerij De Spore te Uffelte en de Oesterzwammenkwekerij Goense uit Noordbroek zijn vandaag en morgen aanwezig om extra informatie te geven. Tevens verkopen ze paddestoelen en entmateriaal waarmee mensen thuis paddestoelen kunnen opkweken. De Goense heeft dan onder andere hobbybaaltjes in de verkoop, bedoeld voor liefhebbers die zelf thuis oesterzwammen willen kweken. Van de haaltjes kan drie tot vier keer worden geoogst. In de Hortus kunnen belangstellenden proeven hoe oesterzwammen smaken. De Spore komt met een foto-expositie, die laat zien hoe particulieren hun eigen paddestoelen kunnen kweken. Het bedrijf heeft ook de shii-take, een Oosterse paddestoel die wordt geteeld op dode of afstervende loofhoutstammen, in zijn pakket In Japan wordt de paddestoel vanwege zijn stimulerende werking al ecu wenlang genuttigd door vermoeide mensen. H.iitus Ham ')75l NN, H.tH-n. "12010 Openingstijden dagelijkl 10.00-16.45 uur Toegangsprijs ƒ9, kinderen van vier tot en mei elf jaar ƒ 4. ---