uit rtPnorne' 1941 landden de Duitsers op Kreta. Het was de grootste luchtlandingsoperatie f oe Duitse krijgsgeschiedenis. Door de hoge verliezen was het ook de laatste. Zo werd de evende Fallschirmjagerdivision voor driekwart vernietigd. „Goering behaalde op Kreta dan °k slechts een Pyrrusoverwinning", concludeerde Winston Churchill in zijn memoires. --- 'De zaak Matthaeas' Door Jan van Lieshout De belangstelling voor de journalistiek taande, toen de Duitse kranten werden gelijkgeschakeld. „Veel kopij kwam uit Berlijn. Ze was dezelfde als die in de Völkischer Beobachter. Alleen kop en opmaak verschilden. Ook kregen we een lijstje met onderwerpen, waarover niet meer mocht worden geschreven. Toen hoefde het voor mij niet meer", aldus Ulrich Matthaeas. --- Artillerist Hij meende zich als militair markanter te kunnen manifesteren. Hij meldde zich bij de Reichswehr; had een voorkeur voor een genieopleiding dan wel een opleiding tot luchtdoelartillerist. Op 1 april 1935 moest hij zich in Berlijn-Lankwit2 melden. Hij was ingedeeld bij de luchtdoelartillerie; zou tot officier worden opgeleid. Fahnenjunkei Matthaeas trad daarmee in de voetsporen van verscheidene voorvaderen en familieleden: Pruisische officieren, opgevoed in de geest en traditie van patriottische plichtsbetrachting en gehoorzaamheid; die de Pruisische deugden van toewijding en eer hoog achtten. Ook de vader van Ulrich Matthaeas was graag officier geworden, maar was wegens bijziendheid afgekeurd. Zijn zoon had een verpletterende blik: een pre voor een Pruisisch officier. Op 1 januari 1936 werd Ulrich Matthaeas naar de krijgsschool in Hannover gestuurd. Achtereenvolgens lag hij in Breslau, Leipzig en Merseburg, waar hij op 1 september 1939 werd bevorderd tot eerste luitenant. In Noorwegen, dat Duitsland op 9 april 1940 was binnengevallen kreeg Oberleutnant Matthaeas het bevel over een Sonderkommando, bestaande uit 200 onderofficieren en manschappen van land-, luchten zeemacht, dat een landverbinding tussen Oslo en Stavanger tot stand moest brengen. Bij aankomst in Stavanger lag voor hem een radiotelegram met het bevel, dat hij onmiddellijk naar Oslo moest terugkeren om er het bevel over het luchtafweergeschut op de luchthaven Fornebu over te nemen. --- De volgende afleveringen in deze 4 april : Oekrainers herscheppen bisserie verschijnen op de zaterda- schopsstad in frontstad gen: 11 april : Roermondenaren leiden cata-1 combenbestaan 4 maart: Fallschirmjager voor Engelse 18 april : Razzia's, executies en de grote tanks: in Helchteren lagen lijken deportatie naar het oosten 2 gezaaid 25 april : Ontmand Roermond evacueert; *' maart : fop van uiteengeslagen Ge- executies in Linne heim Leger in Heer en Schin- 2 mei : Matthaeas spoorloos; graven ?fl veld geëxecuteerd gevonden 8 maart : Executies in Kinrooi en Helden- 9 mei : „De zaak Matthaeas" verjaard Grashoek verklaard --- Met bloemen en ridderkruisen werden de helden van Kreta bij terugkeer in Duitsland overlacn~ Uoe''leutnant Ulrich Matthaeas, die een bataljon in plaats van een compagnie had moeten kreeg het IJzeren Kruis eerste klas. --- Parachutist „Ik voelde er weinig voor om in het achterland te blijven wachten tot er een Engels vliegtuig zou overkomen. Ik was soldaat, had nog een zonnige lens. Uit vrees niet meer tot gevechtshandelingen te kunnen komen gaf ik me op voor de Fallschirmjager: een eliteëenheid", aldus Ulrich Matthaeas. De akties van de Duitse parachutisten, die in luttele tijd het onneembaar geachte fort van Eben Emael hadden uitgeschakeld en belangrijke bruggen in de opmarsroute van de Duitse troepen naar het westen hadden veroverd en bezet tot ze werden ontzet, hadden zeer tot de verbeelding van Ulrich Matthaeas gesproken. Begin juli 1940 kreeg Ulrich Matthaeas zijn para-opleiding op de Fallschirmschule 111 in Braunschweig-Broitzen. Deze duurde vier weken. Vervolgens werd hij ingedeeld bij het Fallschirmjagerbataljon van majoor Derpa, dat in Halberstadt en Quedlinburg stond opgesteld. In de late herfst werd Oberleutnant Ulrich Matthaeas commandant van de vierde compagnie. Op 1 december 1940 raakte Ulrich Matthaeas betrokken bij een zwaar auto-ongeval. Met zijn bataljonscommandant en dienst adjudant kwam hij van Berlijn. „Onder Burg op de weg naar Magdeburg reed de chauffeur, waarschijnlijk door slaap overmand, onder een aanhanger, die onverlicht op de rechterweghelft stond. Toen ik de volgende dag in een ziekenhuis bij kennis kwam, hing een zuster met een hoge kap over mij heen. „Blijf rustig", zei ze telkens. Ik ben weer ingeslapen; had een zware hersenschudding." Pas na anderhalve maand kon Oberleutnant Ulrich Matthaeas het commando van de vierde compagnie van het Derde Fallschirmjagerregiment van kolonel Heidrich weer op zich nemen. Ook dit regiment moest zich in het voorjaar van 1941 klaar maken voor de aanval op Kreta: de Operatie Mercurius. V OBMreta: 260 km lang, 12 tot 56 km breed en met zijn 8600 m 2 ruim een kwart van de oppervlakte van Nederland. Het Griekse eiland werd begeerd vanwege de strategische ligging voor de oorlogsvoering in het Middellands Zeegebied. Het middenrif van het eiland wordt gevormd door een keten van kale bergen, die tot aan 2500 meter reiken. De wegen, die van de noordkust naar het zuiden lopen versmallen er tot bergpaden. De hoofdweg langs de noordkust verbindt de voornaamste stadjes, havens en vliegvelden. Op 29 oktober 1940 na de Italiaanse inval in Griekenland hadden Britse eenheden ter sterkte van twee bataljons Kreta bezet. Op 28 april 1941 trok generaal Bernard Cyril Freyberg, sedert 1940 de bevelhebber van de Nieuwzeelandse strijdkrachten, er zich met zijn expeditieleger terug. Generaal Freyberg, die in de Eerste Wereldoorlog reeds grote roem had verworven om zijn dapperheid en een rotsvast geloof in de bajonetaan val had, kreeg de taak om van de 32.000 Australiërs, Britten en Nieuwzeelanders en de 10.000 grotendeels ongewapende en niet getrainde Griekse soldaten een strijdmacht te vormen, die een Duitse aanval op Kreta zou kunnen weerstaan. Duidelijk was dat de gevechtswaarde van zijn vreemdelingenlegioen aanmerkelijk minder was dan de numerieke sterkte deed vermoeden. Mannen genoeg, maar een schreeuwend gebrek aan materiaal. Zo moesten bij gebrek aan pionierschopjes met helmen schuttersputjes worden gegraven. Wapens en munitie waren ontoereikend. De tanks waren op de vingers van twee handen te tellen. Er was geen artillerie. Ook de luchtmacht stelde weinig voor. Om te voorkomen dat ook de laatste drie Gladiators en vier Hurricanes door de Luftwaffe zouden worden geprooid, werden ze op 19 mei naar Egypte overgevlogen. Op 20 mei hadden de Duitsers hun aanval op Kreta gepland. De aanval zou worden uitgevoerd door het Elfde Fliegerkorps, bestaande uit de Zevende Fallschirmjagerdivision en de Vijfde Bergjagerdivision. Met 500 Junkers-transportvliegtuigen en 72 zweefvliegtuigen zouden de divisies van het eilandje Milos en van de inderhaast aangelegde vliegvelden in Zuid-Griekenland worden overgevlogen. Luchtsteun bij de operatie zou door het Achtste Fliegerkorps worden verleend. Het telde 716 toestellen. Opperbevelhebber was generaal Kurt Student, die in 1938 ter verhoging van de slagvaardigheid van de Duitse Wehrmacht met de vorming van luchtvaardigheid van de Duitse Wehrmacht met de vorming van luchtlandingstroepen was belast en in de meidagen van 1940 de luchtlandingsoperaties in de vesting Holland had geleid. Van de ernstige verwondingen, die hij op 14 mei 1940 tijdens de besprekingen over de overgave van Rotterdam bij een verwarde schietpartij had opgelopen, was hij inmiddels hersteld. --- In Sterne tien burgers zonder vorm van proces geëxecuteerd Cruciale carrière begon op Kreta %#lrich Matthaeas. Hij werd op 11 juni 1911 in Hannover geboren. Hij was de enige zoon thuis, had een oudere en een jongere zus. Zijn vader was bouwmeester bij de Koninklijke Pruisische Spoorwegen. Kort voor de Eerste Wereldoorlog werd hij overgeplaatst naar Minden, in 1922 naar Rheine en in 1929 naar Gleiwitz in Oppersilezië. Daar slaagde Ulrich Matthaeas voor zijn gymnasiale studie, welke hij reeds in Minden was begonnen. Om gezondheidsredenen moest hij doubleren. In 1931 werd Ulrich Matthaeas journalist. Een half jaar was hij plaatselijk verslaggever voor het Scherlconcern; vervolgens redacteur bij de Schlesischen Zeitung in Breslau. Daarnaast studeerde Ulrich Matthaeas economie, filosofie en germanistiek aan de universiteiten van Wenen en Breslau. Hij wilde per se een titel. --- Bombardement Om zes uur leidde een bombardement Duitslands grootste luchtlandingsoperatie tijdens de Tweede Wereldoorlog in. Twee uur later streken de eerste zweefvliegtuigen ten westen van Maleme en rond Chania neer. Vervolgens sprongen de eerste parachutisten, van wie velen al dood in de touwen van hun valscherm hingen voordat ze de grond bereikten. Anderen verdronken in zee. Ulrich Matthaeas sprong met zijncompagnie bij Chania. Ofschoon nog maar Oberleutnant kreeg hij het commando van het bataljon van majoor Baier, die ernstig gewond was geraakt. De situatie was aanvankelijk erg onoverzichtelijk en verward. Met bajonet en handgranaten werden gevechten beslecht, 's Middags landden de Duitsers bij Iraklion en Rethimon. Ook hun voornaamste doel was het vliegveld bij die havenstadjes. Bij het vallen van de avond was evenwel nog geen enkel vliegveld in Duitse handen. Om bij Maleme een beslissing te forceren liet Kurt Student op 21 mei de mannen bij Iraklion en Rethimen tijdelijk aan hun lot over. Weer sprongen parachutisten. Weer landden zweefvliegtuigen. Ofschoon de landingsbanen nog onder zwaar vuur lagen, landden 's - middags de eerste Junkers-transportvliegtuigen. Verscheidene toestellen werden neergehaald of verongelukten na een geslaagde landing in de bomtrechters. Ten koste van zware verliezen hadden de Duitsers om vijf uur 's middags de luchthaven in handen en haastten zij zich om bomtrechters te dichten en vliegtuigwakken te verwijderen. In de nacht van 21 op 22 mei zouden de bezetters van het vliegveld hulp vanuit zee krijgen. Een Maryland van de RAF had evenwel op 21 mei 's middags de schoeners ontdekt, die van Milos naar Kreta koersten. Omstreeks middernacht werd het konvooi onderschept door de flottielje van de Britse admiraal Glennie, welke tien van de vijfentwintig schoeners tot zinken bracht. Achthonderd Duitsers vonden de dood in de golven of werden als krijgsgevangenen opgepikt. De vijftien overgebleven schoeners wendden de steven en voeren naar Milos terug. Het échec was voor de Duitse admiraal Schuster reden om een tweede konvooi schoeners, welke de 4000 man moesten overzetten, die de ingesloten parachutisten bij Iraklion zouden ontzetten, een etmaal langer dan was gepland, vast te houden. --- Executies Toen in de daarop volgende nacht voertuigen werden beschadigd en onklaar gemaakt, liet Ulrich Matthaeas alle mannen van het dorp naar het marktplein drijven en alle woningen doorzoeken. Er werden dertig tot zestig deels moderne, deels verouderde, maar bruikbare wapens gevonden plus een aantal uitrustingsstukken van Fallschirmjager, waaronder de camera en het soldijboek van Oberfeldwebel Von Gyldenfeldt. Middels een tolk liet Ulrich Matthaeas de burgers weten, dat een deel van de mannen zou worden doodgeschoten. Meedogenloos telde hij telkens de zevende of zeventiende man af. Ook voegde hij er de Griek aan toe, die de nacht tevoren op straat was aangetroffen. Ze waren met tienen. Sterne huilde en sidderde. Onder anderen stafarts dr. Bauer probeerde Ulrich Matthaeas in een indringend gesprek van zijn voornemen af te zien, maar de Oberleutnant was onverwurmbaar. Hij beriep zich op de order van de generaal Student. Hij stelde een executiekommando van dertig tot veertig man samen en gelastte een der manschappen de executie voor documentaire doeleinden op film vast te leggen. Op een plek buiten het dorp werden de burgers geblinddoekt. Hoogst persoonlijk gaf Ulrich Matthaeas het executiekommando het vuurbevel. Dr. Bauer weigerde de lijken te schouwen. Met een Sanitater deed Ulrich Matthaeas het zelf. Twee mannen gaf hij een genadeschot. Hij rapporteerde zijn regimentscommandant de executie en diende tegen zijn stafarts, die had geweigerd de lijken te schouwen een aanklacht in. Op 1 juni was de strijd op Kreta gestreden. In totaal 18.000 officieren, onderofficieren en manschappen had de Britse marine in Iraklion aan de noordkust en in Sfakia aan de zuidkant kunnen oppikken. De overige 12.000 Australiërs, Britten en Nieuwzeelanders werden krijgsgevangen genomen. --- Opmars Op 24 mei groepeerde generaal Ringel zijn Vijfde Bergjagerdivision, en de parachutisteneenheden voor een aanval op het Chania-front, dat in de morgen van de 27e mei werd doorbroken. De opmars naar het oostelijk deel van het eiland kon beginnen. Oberleutnant Ulrich Matthaeas kreeg de opdracht om het noordoostelijk van Chania gelegen schiereiland Akrotiri te bezetten. Een deel van zijn bataljon zou vanuit zee aanvallen, het andere deel zou over land oprukken. In het dorpje Sterne zouden beide delen elkaar treffen. Het bataljon had inmiddels zware verliezen geleden. Van de compagnie van Ulrich Matthaeas was zeventig procent gesneuveld. Als roofdieren prooiden de Kretenzers lijken en gewonden. Ze sneden de Duitsers de tongen, neuzen, oren, vingers en genitaliën af. „Toen Goering ervan hoorde wilde hij alle mannen van Kreta op vlotten de zee opsturen en die vlotten in volle zee tot zinken brengen. Daartegen verzetten wij ons. Er zou muiterij zijn uitgebroken als Goering zijn zin toch had doorgedreven. Niettemin beval generaal Student om moordenaars en beesten zonder vorm van proces ter plekke te executeren", aldus Ulrich Matthaeas. „Op weg naar Sterne hadden we veel last van burgers. Je moest erop bedacht zijn, dat burgers plots een pistool of een handgranaat uit zijn jas trokken." Bij aankomst in het dorpje ontbood Ulrich Matthaeas daarom de burgemeester. Hij eiste dat de burgers alle wapens zouden inleveren en voerde een spertijd in. Na zonsondergang mocht geen burger meer op straat komen. Ook de officieren van de eenheden, die Akrotiri vanuit zee waren binnengevallen, beklaagden zich bij aankomst in Sterne over burgers, die aan gevechtshandelingen hadden deelgenomen en over de lugubere lijkschennissen. Twee soldaten, die zwaar gewond in een schuilhoek waren achtergelaten, werden dood aangetroffen toen men hen wilde ophalen. De lijken vertoonden kopschoten en ernstige verwondingen van slagen in het gezicht. Verder waren in de buurt van een klooster, een kilometer of zes buiten Sterne, de lijken van drie andere Fallschirmjager deerlijk toegetakeld. Het stoffelijk overschot van Oberfeldwebel Von Gyldenfeldt was geheel ontkleed, een gouden brug was uit zijn onderkaak gebroken en bovendien waren zijn vingers en genitaliën afgesneden. --- IJzeren kruis De geallieerden telden 3800 gesneuvelden; de Duitsers verloren op Kreta 6580 man. De Zevende Fallschirmjagerdivision werd voor driekwart vernietigd. Als helden werden de overlevenden in Duitsland verwelkomd. Ze werden overladen met bloemen en ridderkruisen. Oberleutnant Ulrich Matthaeas kreeg het IJzeren Kruis, eerste klas. ---