"Om gebrekkige organisatie en bureaucratie te doorbreken" Onwennig Cuba voor het eerst in 17 jaar naar stembus HAVANNA - De verkiezingskoorts heeft Cuba in zijn greep. Zondag zullen 28.000 kandidaten worden gekozen als leden van gemeenteraden. Hun portretten hangen overal in de straten, terwijl de kandidaten zelf druk doende zijn met het onderhouden van contacten met de kiezers. De gemeenteraadsverkiezingen betekenen de eerste fase van een verkiezingsprocedure op nationaal niveau, de eerste verkiezingen sinds premier Fidel Castro 17 jaar geleden aan de macht kwam. In februari j.l. werd Cuba's eerste „socialistische" grondwet bij referendum goedgekeurd. Met het instellen van vertegenwoordigende raden op gemeentelijk, provinciaal en landelijk niveau hoopt Cuba de problemen van slecht bestuur en bureaucratie te bestrijden, en „democratie en decentralisatie binnen het kader van het één-partijstelsel te bevorderen." Nadat zondag 169 gemeenteraden zijn gekozen, zullen de leden daarvan 14 provinciale raden en een nationale assemblee kiezen uit kandidaten die worden gesteld door de Communistische Partij en andere „nationale organisaties". Op 2 december, de 20ste verjaardag van Castro's landing op de Cubaanse Oostkust en het begin van de guerrilla, wordt het verkiezingsproces „bekroond" met de verkiezing van een staatsraad, staatshoofd en premier door de Nationale Assemblee. --- Eén kandidaat Eigenlijk is het belangrijkste onderdeel van de gemeenteraadsverkiezingen -de kandidaatsteling - al achter de rug. Want voor elk kiesdistrict is er maar één kandidaat, zodat de stembusgang eigenlijk niet meer is dan de formele bevestiging van de kandidaat. De kiezers konden hun stem laten gelden op de buurt vergader ingen, waar de kandidaten werden voorgedragen en gekozen. Overal werden bijeenkomsten belegd van een paar honderd kiezers - een klein dorp, of een stadswijkje -, waarop iedereen de gelegenheid had voor een persoonlijke kennismaking met de kandidaten. --- Ontwend Een week voor dat de kiezers hun keuze moesten maken uit de kandidaten werd een „generale repetitie" gehouden voor de sternprocedure, want deCubanen zijn verkiezingen ontwend. Tijdens de generale repetitie werd een voorzitter van de vergadering gekozen. Ondanks uitvoerige uiteenzettingen in de pers bleken veel Cubanen nogal wat moeite te hebben met de sternregels. Op één vergadering bijvoorbeeld wilden veel kiezers stemmen op twee gelijkelij k gewaardeerde kandidaten tegelijk, omdat ze geen keus wilden maken. Toen de gang van zaken iedereen duidelijk was geworden, kwamen de buurtvergaderingen een week later opnieuw bijeen, ditmaal voor de „echte" stemming. Als er geen zaal in de buurt was die enkele honderden mensen kon bergen werd vergaderd in garages, parkeerplaatsen, of gewoon op straat. En als er geen banken waren brachten de mensen hun eigen krukje, klapstoel of leunstoel mee. De voorzitter legde nogmaals de procedure uit. Elke kiesgerechtigde mocht iedereen, behalve zichzelf, voordragen. En iedereen die voorgedragenwerd had het recht te bedanken. Een voordracht moest ondersteund worden door een korte motivering, die vaak neerkwam op een langdurige uiteenzetting over de talenten van de kandidaat, zijn wapenfeiten in de revolutionaire strijd, zijn communistische onderscheidingen, zijn verdiensten in het werk. Als de uitverkorene akkoord ging met zijn kandidatuur werd hij aan alle kanten op de schouwders geslagen en omarmd. Sommigen weigerden om persoonlijke redenen, ot omdat ze meenden dat hun werk hun niet voldoende tijd zou laten om de plichten van gemeeneraadslid te vervullen. Elke buurtvergadering koos uiteindelijk één kandidaat voor de verkiezing van 10 oktober. --- Vrouwen De kandidaten hoefden geen lid te zijn van de 200.000 leden tellende Communistische Partij. In sommige kiesdistricten moesten de kandidaten van de partij inderdaad het onderspit delven tegen andere kandidaten, hoewel de stemming openbaar was. Van de 28.000 geselecteerde kandidaten is 53 procent lid van de Communistische Partij, en 16 procent van de Communistische Jeugdbeweging. Ruim 13 procent van de kandidaten zijn vrouwen. Premier Catro steunde in zijn eigen kiesdistrict ook de kandidatuur van een vrouw. De gemeenteraden zullen geen directe invloed hebben op het regeringsbeleid, dat immers door de Communistische Partij wordt uitgestippeld. Maar op plaatselijk niveau krijgen ze ruime bevoegdheden, onder meer op het terrein van de openbare diensten als scholen, stadions, openbaar vervoer, maar ook taxi's en bioscopen. Daarbij moeten ze uiteraard wel binnen het kader van het regeringsbeleid blijven. Met andere woorden, de gemeenteraden kunnen niet de prijs van het brood vaststellen, maar wel de bedrijfsleider ontslaan van de bakkerij, als die zich schuldig maakt aan het verkopen van oud brood, of de beheerder van een supermarkt die door onach tzaamheden steeds zonder groenten zit. Voor de bouw van een nieuw restaurant hoeven niet meer de moeizame bureaucratische procedures via „Havanna" doorlopen te worden. De bouwvergunning en de machtiging om bouwmateriaal te kopen kan voortaan ter plaatse worden gegeven. De doorsnee-Cubaan ziet zijn gemeentelijke en provinciale vertegenwoordigers vooral als de schakel tussen hem en de bureaucratische top. Tot dusver bleken deze communicatielijnen vaak geblokkeerd. --- „Geen overheersing SU in Oost-Europa" Storm van kritiek op uitlating van Ford NEW VORK - De eerste reacties op het tweede televisiedebat tussen president Ford en presidentskandidaat Jimmy Carter concentreren zich voornamelijk op de opmerking van de Amerikaanse president dat „er geen sprake is van Sowjet-overheersing over Oost-Europa". Vrij algemeen is men van mening dat Ford hiermee een behoorlijke flater heeft geslagen die gevolgen kan hebben voor zijn hernieuwde aanspraak op het presidentschap. „Elke leerling in Nebraska zou voor een examen zijn gezakt als hij een dergelijke opmerking had gemaakt", zei Walter Mondale, de Democratische kandidaat door het vice-presidentschap tijdens een verkiezingstoespraak in deze Amerikaanse staat. Democratische senator Edmund Musici (van Poolse afkomst) noemde zich ..bedrogen omdat president Ford heeft verkozen de mensenrechten af te wijzen van miljoenen mensen in Oost- Europa. De nationale voorzitter van het „comité van gevangen landen", Lev Dobrianski, kwalificeerde Fords opmerking als „absurd". Hij noemde ze „in tegenspraak met de brute werkelijkheid van Russische overheersing en kolonialisme in Oostelijk Europa". Een Europese diplomaat in Washington meende dat Ford „waanzinnig" had gehandeld met deze uitlating. „Waartoe dient dan het Noordatlantische vedrag" zo vroeg hij zich af. --- Gisteren heeft prinses Beatrix het gebouw „Vogelweyde" van de Stichting tot Hulp aan Spastische Patiënten aan de Hyacinthstraat te Zwolle geopend. Op de foto kijkt zij belangstellend naar de verrichtingen van twee patientjes die aan het boetseren zijn. --- Stank in Sas van Gent ÖE INDUSTRIËLE ontwikkeling die Nederland na 1945 heeft doorgemaakt, ,s voor ons land van groot belang gefeest. De agrarische sector, die in het verleden de voornaamste bron van kerkgelegenheid was, kon steeds minder mensen werk verschaffen. De industrie zorgde dat er toch werkgelegenheid was. Inmiddels ligt deze fase °°k al weer achter ons en vertoont de industriële werkgelegenheid een enigszins dalende lijn. Net als eerder m de landbouw gaat men ook daar steeds meer doen met steeds minder pensen. De dienstensector moet nu de behoefte aan werk opvangen. oor dit belang van de industrie J" de. negatieve kanten van de ontkeling wel eens te veel veronachtr 1"^: de overlast van lawaai en biv? en e vervuibng van water en n°dem door het afval. Dat werd d',". of meer gelaten als onvermijsch -f aanvaard- Met wettelijke voord "II611 op dit punt werd niet zeld " de hand gelicht. Menig bedrijf *aide al lang en breed voordat de fgunning krachtens de Hinderwet «jkwam. *°nd 1 Werd verBeten dat een gee 'eefomgeving voor de mens niet minder belangrijk is dan werk en inkomen. Dat wil niet zeggen dat er dan maar geen industrie moet komen, al kan dat voor een concreet bedrijf wel de consequentie zijn. Het gaat erom dat de bedrijven verplicht worden de schadelijke effecten van hun produktie zelf te ondervangen. Een artikel produceren ten koste van de gezondheid van de werknemers of de omwonenden is te duur betaald. De technische maatregelen om die schade te voorkomen, behoren tot de kosten van het produkt. En als het daardoor te duur wordt, kan het beter niet vervaardigd worden. Het is de taak van de overheid hierop toe te zien, omdat het eigenbelang hier wel eens tot kortzichtigheid leidt. EEN schoolvoorbeeld is de aardappelen strokartonindustrie in Oost-Groningen. Zon vijftig jaar lang hebben de bewoners van deze streek geleefd langs afschuwelijk stinkende kanalen en vaarten. De fabrieken daar produceerden evenveel afval als alle huishoudens van heel Nederland bij elkaar. Tegen het eind van de jaren zestig besloot de regering een afvalwaterleiding naar de Dollard verplicht te stellen. Dat leidde tot heel wat protesten van natuurbeschermers die die vieze rommel ook niet in de fraaie Dollard wensten. Maar de regering redeneerde dat mensen belangrijker waren dan vogels. De kosten van deze maatregel waren een probleem, omdat de betreffende industrietakken allerminst floreerden. Er werd maar karige winst gemaakt. Maar toen gebeurde er iets merkwaardigs. Men bestudeerde zijn eigen afvalwater nog eens, dat al vijftig jaar lang in de vaarten vloeide, en ontdekte dat daar nog allerlei waardevolle stoffen in zaten die er best uitgehaald konden worden om tot kunstmest verwerkt te worden. Dat proces zou zich zelf betalen. Zo werd de hoeveelheid afvalwater tot een tiende van de vroegere hoeveelheid teruggebracht. Een onverbiddelijker houding van de overheid tegenover zoveel overlast zou ongetwijfeld deze ontdekking jaren vervroegd hebben. DEZELFDE stank die Oost-Groningen jarenlang heeft geteisterd, heeft dezer dagen Sas van Gent in opspraak gebracht. Deze aan het kanaal Gent-Terneuzen gelegen stad is snel geïndustrialiseerd; ze telt nu 1500 industriële arbeidsplaatsen op 5000 inwoners. Een van de bedrijven daar is de suikerfabriek CSM, die slechts twaalf weken per jaar, tijdens de bietencampagne, draait. De fabriek staat dichtbij woningen en elk jaar waren er klachten over stof, lawaai en stank. Ook deze fabriek heeft geruime tijd zonder hinderwetvergunning gedraaid. Vorig jaar kwam het zover dat de rijksinspecteur voor de milieuhygiëne in Zeeland de fabriek wilde doen sluiten. B. en W. van Sas van Gent hebben toen in ijltempo de hinderwetvergunning verleend, zonder de zorgvuldigheid te betrachten die daarvoor vereist is. De inspecteur was het daarmee niet eens en tekende beroep aan bij de Kroon. Deze voorgeschiedenis maakt duidelijk, dat er ten aanzien van deze fabriek gerommeld is. En hoezeer we ook begrijpen dat het gemeentebestuur deze fabriek van belang achtte, voor de bietenverwerking en voor de werkgelegenheid, dat verontschuldigt niet zijn nonchalance. Het onderzoek dat aan de hinderwetvergunning voorafgaat, bedoelt die voorwaarden te kunnen stellen die schadelijke gevolgen voor de omgeving voorkomen. Dat is in het g^val-CSM niet gebeurd. VORIGE WEEK was de stank erger dan ooit. De milieu-inspecteur deed metingen en stelde vast dat het gehalte zwavelwaterstof in de lucht vijftot tienmaal zo hoog was als kan worden toegestaan. Zwavelwaterstof is hetzelfde gas dat ook de Oostgroningse kanalen zo deed stinken. Inademing ervan is niet dodelijk, maar geeft wel misselijkheid en hoofdpijn en tast de slijmvliezen aan. Het is de stank van riolen en rotte eieren, ook wel bekend van de stinkbommen waarmee sommigen menen de vrolijkheid te kunnen verhogen. De fabrieksleiding en het gemeentebestuur geven nu toe dat het te erg is. Aanvankelijk verzekerde de fabriek dat het maar tijdelijk zou zijn, mede als gevolg van de voor de tijd van het jaar hoge temperatuur. Eind vorige week doken in Sas van Gent plotseling de communistische artsen uit Oss op, die eerder ook al in Tiel actie hadden gevoerd, tegen industriële milieuverontreiniging. Inwoners van Sas van Gent hadden hen erbij gehaald in de hoop dat hun kundigheid in het campagne-voeren de overheden tot maatregelen zou bewegen. Deze verwachting kwam inderdaad uit. Het gemeentebestuur werd plotseling flink en dreigde maandag zelfs met sluiting als de overlast niet binnen twee dagen voorbij zou zijn. De overheid is daartoe bevoegd. In dit geval zou dat echter vele bietenverbouwers in grote moeite hebben gebracht. Maar toen bleek plotseling ook de fabrieksleiding middelen te hebben om de stankoverlast te beperken. Twee dagen later konden B. en W. constateren dat de meetcijfers duidelijk gunstiger waren geworden. Dat was te danken aan het schoonmaken van de bezinkputten waarin het afvalwater wordt geloosd, met stoffen als ijzerchloride, die de zwavelwaterstof binden. DEZE AFFAIRE laat een onaangename smaak achter. Het kennelijk tekortschieten in zorgvuldigheid door de eerst verantwoordelijken heeft opnieuw een schitterende kans gegeven aan lieden die alleen maar uit zijn op ondermijning van onze samenleving. Men moet er niet verbaast over zijn, als de gewone mensen in Sas van Gent steeds wantrouwender worden tegenover de machthebbers en hun heil van revolutionairen gaan verwachten. Dat die het ene succes na het andere boeken, ligt (naast hun gehaaidheid in het actievoeren) in de schuldige nalatigheid van de overheden. In Tiel was het een omstreden kwestie, of de aantasting van de gezondheid inderdaad zo ernstig was als de artsen van „Voorkomen is beter" beweerden. Daar waren de plaatselijke autoriteiten vooral tekortgeschoten in het bewaren van het vertrouwen van de bevolking. Hier in Sas van Gent stelde zowel de plaatselijke overheid als de vertegenwoordiger van het rijk vast, dat duidelijk grenzen waren overschreden. En de verantwoordelijke instantie erkende niet alleen dat deze aanklacht terecht was, maar wist ook wat ertegen gedaan moest worden. Wanneer wij nier de vinger bij leggen, is dat niet om mee te huilen met al diegenen die „de industrie" zien als de wortel van al het kwaad in de samenleving, en romantisch terugverlangen naar de tijd dat ieder in zijn eigen woning zijn brood verdiende. Het is veeleer uit bezorgdheid, dat diegenen onder de industriëlen die hun verantwoordelijkheid jegens hun naasten verwaarlozen, er zelf toe bijdragen dat zich een antiindustriestemming vormt. De communistische artsen hebben in elk geval in één ding gelijk: voorkomen is beter! --- In Engeland rijk steenkolenveld gevonden DEN HAAG - In de Engelse Midlands is een steenkolenveld gevonden, dat volgens een mededeling van de Britse ambassasade in Den Haag wellicht de grootste steenkolenvondst van deze tijd zal blijken te zijn. Naar schatting bevindt zich in het Belvoirtdal 450 miljoen ton steenkool in lagen, die op sommige plaatsen ruim vijf meter dik zijn. Het is één van de grootste steenkolenvelden in West-Europa en het wordt alleen geëvenaard door het kolenveld van Selby in Yorkshire, dat nu tot ontginning wordt gebracht. In termen van opgeslagen energie zijn de reserves van Belvoirt minstens gelijk aan het grootste olieveld, dat in de Noordzee is ontdekt. --- Gaat Franse Rijnleger naar huis? PARIJS - Het Franse blad Le Monde heeft geschreven dat Frankrijk van plan is eind dit jaar 10.000 militairen uit West-Duitsland terug te trekken. Het blad citeert kringen van het ministerie van defensie dat er plannen bestaan alle Franse troepen uit West- Duitsland terug te trekken. Er is nog geen officieel commentaar op dit bericht. Frankrijk heeft een 60.000 man sterk garnizoen als één van de drie geallieerden uit de Tweede Wereldoorlog in Duitsland gelegerd. De VS hebben er 200.000 manschappen, Engeland 35.000. Bekend is dat deze zomer drie Franse artillerieregimenten over de Rijn zijn teruggetrokken en dat twee daarvan op Frans grondgebied zijn toegerust met Pluton-raketten. De terugtrekking is volgens Le Monde een onderdeel van een reorganisatie van de Franse conventionele strijdkrachten, met de bedoeling tot personeelsvermindering te komen bij gelijktijdige verbetering van de kwaliteit en doelmatigheid van het leger. --- Frankrijk verlamd door algemene staking PARIJS - Frankrijk beleefde gisteren zijn eerste algemene 24-uursstaking tegen de anti-inflatiepolitiek van premier Raymond Barre. De staking was uitgeroepen door de socialistische en pro-communistische vakcentrales. De busdiensten waren gehalveerd, en van de forensentreinen reed maar een derde. De Fransen moesten het ook stellen zonder dagbladen, en in veel gevallen zonder elektriciteit en gas. Barre wil de inflatie bestrijden met een prijsstop en voor 1977 een plafond van 6,5 procent aanhouden voor loonen prijsstijgingen. De politie van de grote steden had gisteren een grote verkeersdrukte verwacht, maar in plaats daarvan was er in Parijs, Lyon en Lille 30 procent minder verkeer. Veel forensen deden of mee aan de staking, of hebben maar niet geprobeerd hun werk te bereiken. George Seguy van de pro-communistische CGT noemde Barre's programma „een oorlogsverklaring aan de arbeiders". „Sinds Giscard twee jaar geleden aan de macht kwam is het aantal werklozen verdubbeld en zijn de kosten van levensonderhoud met 35 procent gestegen". De werkgevers noemden een staking een slag voor de economie. „De arbeiders kunnen hun koopkracht niet in stand houden met stakingen en demonstraties", meende de bond van werkgevers. Alle piloten van de binnenlandse luchtvaartmaatschappij Air Inter deden mee aan de staking, daarom moesten alle 187 binnenlandse vluchten afgelast worden. Air France ondervond minder gevolgen van de staking. Hier werd slechts een deel van de vluchten afgelast. Enkele buitenlandse luchtvaarmaatschappijen ondervonden enige vertraging. In Parijs namen tienduizenden deel aan een protestmars tegen het regeringsbeleid. Frankrijk ging gisteren gebukt onder een landelijke staking van 24 uur om zo te protesteren tegen het soberheidsplan van premier Barre. Hoewel de staking niet volledig was - de meeste publieke diensten functioneer- den - zijn hier en daar toch wel tekenen van de staking te zien: zoals hier in de buurt van het Operagebouw, waar een stapel vuil wacht op de vuilnisman, die maar niet komen wil. --- vandaag: • KERK EN RELIGIE 2 Synode houdt vast confessie aan in besluit over kinderdoop G.S.V. Groningen 10 jaar • BUITENLAND 3 Ford valt Carter aan over Defensieplan De staatsgreep in Thailand • VARIA 4 Charles de Wolff speelt Grote Orgelmis van Bach •BINNENLAND 5 FNV wil van kabinet garantie voor onderhandelingsvrijheid • ECONOMIE 7 Nieuw prijsbeleid bedreiging voor modegevoelige branches --- De Bilt meldt... Aanhoudend wisselvallig Aanvankelijk opklaringen, later plaatselijk regen. Matige tot krachtige zuidwestelijke wind. Maximum temperaturen omstreeks 17 graden. --- Opmerkelijke grafvondsten uit Romeinse tijd NIJMEGEN - Doordat de straat voor het Rijksmuseum G.M. Kam in Nijmegen moest worden opengebroken voor straatvernieuwing, hebben archeologen van de gelegenheid gebruik gemaakt opgravingen te doen. Hierbij is een groot aantal graven en aardewerk uit de Romeinse tijd Mootgelegd. De onderzoekers noemen de resultaten overweldigend. De graven moeten dateren uit de eerste helft van de eerste eeuw na Christus. --- Strijd in Libanon op alle fronten weer aan de gang Op alle belangrijke fronten in Libanon is gisteren weer gevochten. De bewoners van de zuidelijke havenstad Sidon hebben barricades rond hun stad gebouwd om een mogelijke Syrische aanval af te slaan, zo bericht een links radiostation. Intussen heerst verwarring over de resultaten van de besprekingen die Hani el-Hassen, politiek adviseur van PLO-leider Arafat, in Damascus heeft gevoerd met de Syrische leiding. Sommige kranten spreken van een mislukking, anderen van „merkbare vorderingen" en „meer Palestijns-Syrisch begrip". De dagbladen geven wel een eensluidende versie van de Syrische eisen: terugtrekking van de Palestijnen van alle fronten en terugkeer naar de vluchtelingenkampen. De Palestijnen verlangen stopzetting van de Syrische opmars en een bespreking van de kwestie-Libanon als totaal, waarbij de kwestie van de Palestijnen niet los wordt gezien van de interne strijd tussen christenen en moslems in Libanon. Inmiddels heeft de linkse leider Kamal Djoemblatt gisteren Algiers en Tripoli de burgeroorlog in zijn land besproken met Algerijnse en Libische leiders, voordat hij naar Egypte gaat. Djoemblatt was eerder drie dagen in Parijs geweest, waar hij verscheidene afgevaardigden van regering en oppositie heeft gesproken. Dat blijkt niet meer te hebben opgeleverd dan een voorzichtige belofte van Franse hulp bij het organiseren van een rondetafelconferentie, wanneer alle bij de burgeroorlog betrokken partijen het daarmee eens zijn. In een korte verklaring voor de pers zei Djoemblatt dat hij in Parijs „gewillig oor" had gevonden. Hij verklaarde ook dat hij nooit aan Frankrijk gevraagd heeft een vredesmacht naar zijn land te zenden. „Wij willen dat Europa aandacht schenkt aan de gebeurtenissen in het Midden-Oosten omdat wij geen nieuw Tsjechoslowakije willen. Wij zijn zeer bezorgd om de toekomst van Libanon wanneer de Syriërs hun opmars voortzetten. Wij moeten de eenheid, de onafhankelijkheid en de democratie in Libanon bewaren." ---