HISTORISCHE MENGELINGEN. BESCHRIJVING EN GESCHIEDENIS VAN HET GEBOUW: DE KANSELARIJ TE LEEUWARDEN. 11. (Vervolg en slot van no. 85.) Jan van Ligni , graaf van Aremberg, toen Stadhouder van Friesland, trok zich de zaak van den Kanselarijbouw nader aan, doch overtuigd , dat van den keizer, of van de landvoogdes, niet meer hulp te verwachten was, meende hij , dat Friesland zich zelf moest helpen, en bragt daarom de zaak ter tafel op den landsdag van 1550, met dat gunstig gevolg, dut de Staten een aanbod deden van 3000 gulden , voor vier jaren , onder beding, «lat Leeuwarden zijne vroegere belofte zoude vervullen; dat in het gebouw geschikte vergaderplaatsen voor de volmagten van Oostergoo, Westergoo en Zevenwouden zouden gemaakt worden; dat men ten spoedigste met den opbouw zoude beginnen , en dat de verdere kosten van wege den keizer zouden worden bestreden (Charterboek , 111 237 , 238). Ofschoon men eene belangrijke schrede voorwaarts had gedaan , bleef echter keizer Karel , zoowel als zijn zoon, koning Fihps , doof voor alle verder aanzoek tot onderstand. Ook de Minderbroeders klaagden in 1556 aan den ko- ning, dat zij voor het gebruik van hunne »inlinnerie" of ziekenhuis tot Kanselarij slechts een os . of de waarde daarvan, tot twee en twintig guld n, ontvingen; weshalve zij eene verhoogde huursom en bovendien eene vergoeding voor hunne geestelijke diensten op het blokhuis verzochten en ook verkregen De zaak bleef echter hangende tot in 1565 , nadat, in 1560 op den landdag hel von.. besluit woordelijk was herhaald , zonder van meer hulp verzekerd te zijn. In de maand September van ■ rstgenoemd jaar wendden de Gedeputeerde Staten van Friesland en de r geering der stad Leeuwarden zich gezamenlijk tot den Stadhouder en de Kaden van het Hof, met dringende bede, dat zij de landvoogdes, toen Margaretha van Parma, of den rentmeester des konings, nogmaals om ondersteuning tot den bouw vu eene nieuwe Kanselarij mogien versoeken. Den 15 September 1565 gaf het Hof eene akte, waarbij het aanbod van de Staten en de Stad Leeuwarden werd aangenomen, en nog dienzelfden dag werd een verzoekschrift aan den koning afgezonden , om met allen ernst aan te dringen op het spoedig voorzien in eene behpefte, welke met eiken dag grooter werd; vooral om de bekrompenheid en bouwvalligheid van het Kloostergebouw , waarin men zich reeds '■n twintig jaren had beholpen , .gemerct „die Griffier geen plaets in de Cancelrije en „1,,-eit , om die processen , stucken ende muni»menten te leggen ende bewaeren , dan O] „zeer cleijne solder , daer die bij groete hoepen «op den anderen werden gelecht, endcdaer die „ondichticheijt ende remetijekheid binnen corten „tijden verrotten ende vergaen , ende is si „sim cleijn , dat Parthijen pleitende o/l „weseude, om te hoeren sentencie, de helft „vake daar inne nijet moegen staen , ende dat «nog arger is, staet die Cancelrije allene, soneenige bewaringe, wesend'e cranck van „ili.eren , n vensteren, sulex datter wel lichte„lijcken doer quade luijden, 't sij vandiefte, aibreok ende brandt, oft diergelijcke boeuerije „(daer Godt Almachtich voer moet weeën), groete „penjekel ende onuerwinlijcke schaede vuijt „moehte rijsen" enz. (Charterboek 111 656). Dit verzoekschrift scheen eindelijk ingang te vinden bij den koning, die alle middelen moest aanwenden om zijn reeds wankelend gezag in deze gewesten staande t>- houden , en die zich veroorloofde te beschikken over aanzienlijke verbeurd-verklaarde goederen van die onderdanen , welke de vrijheid meenden te bezitten om hunnen Heer naar de inspraak van hun hart en hun geweten te dienen. De gevraagde hulp werd dan ook eindelijk toegezegd en ■ rleend B.btiiolomeus Janszoon werd als „coninekh ke maijesteijts boumeijster" naar Friesland gezonden, om het plan te ontwerpen en den boa* te besturen (Char. 111 857). In het begin des jaars 1566 werden de vroeger aangekocht huizen afgebroken , en de grondslagen gelegd van het hier bedoelde gebouw, dat na vijfjaren arbeids, in 1571, zoover voltooid was,'dat het Oen provincialen raad tot vergaderplaats kon dienen Den 7 November van dat jaar kwam net 80l met al zijne beambten voor het laatst in de oude Kanselarij bijeen ; vervolgens be«'auch allen in statig,,, optogt naar de bisschoppelijke kerk van Oldehove, en, na de godsdienstoefening, van daar naar het nieuwe gebouw, alwaar zij zitting „amen om -oorbel eerst uitspraak van het regt te doen Deze plegtige gebeurt-nis werd in aandenken ■ den door het opschrift, dat hierboven is vernield. ll' i is waarschijnlijk, dat het gebouw geheel geslicht 18 op kosten des konings, of uit de gelden daartoe door hem aangewezen en dat de vroeger vermelde , door de Staten en de Stad aangewezen gelden daartoe niet zijn Bebez.gd : 1, omdal men zich vroeger had voor' om den President vat, het Hof, en 00u '■ntlier, met hunne huisgezinnen elk af zonderlijk, in het v te ,1,,,,, „;„„,,.,," .mulat de afgevaardigden van Ooetenroo terKoo en Zevenwouden op de landedLen andere gelegenheden daarin zoude,, kunm gaderen. Daar nu het gebouw blijkbaar Voltoo.ll, dewijl hel aan de zuidziid van het geheel breeder moest ■~;;„ e een derde des in hei midden zoude komen te t° etW de woningen van den Voorzitter end**0' nimmer in het gebouw zijn opgenomen11 Griffi«t de vergaderzalen voor de genoemde kr *°"* digden evenmin tol stand zijn gekon . eva&.. il,- landdagen tol den jare 1594 in ii''t"i,devviJl kanerklooster en vervolgens m i,,.t . m'o. naast de Kanselarij gehouden zijn /.eer vv aarscln |-.lijk , dal men onder het h* van hei eerste plan is afgeweken _ bouw alleen bestemd heen tot eigenlijk! se' lelarij, dal ie, ten behoeve der zittino* **" het Hof. Btn VaD Aldus kwam na vele moeijelijkheden | bouw tot stand, dut een der sieraden v_i k °C" land , ja van Nederland mag genoemd w,,!,. en dat MJfl de aamlai-lit van vreemde ' kenners toi zioh trok. (Athenaeum Se, . U ,8t" 1848 . blz. 983 ) ' O0ule»»b«. Ook bet inwendig,• moet arm het uite I. hebben beantwoord Hoor een portaal 7 de voorpoot, trad men in de groote i,,!""1611 of vierschaar, aan wier regterzijde de h*** zitplaatsen van de Raadsheeren, een tafel °°^ den Griffier, Baeretaris enz , benevens fa k°0t ken voor de advokuten waren aan gebrast A*n' de linkerzijde .an de groote ruimte, voor _2 publiek bestemd, was eene, uit witman» kunstig bewerkte, poort, door den beroemde staatsman Violids v_m Aytta. van Zwichem " schonken, en met zijn wapen en zinspreukv«Ü sierd Zij verleende den toegang naar de R»»/ kamer van het Hof, de kleine vertrekken!» de griffie, de deurwaarderskamer en den kv ' stui gewerkten Wenteltrap, geleidende naar de boyenvertrekken , waarvan _ ~u. xertr.L kamer en de zaal voor de bibliotheek de voor naamste waren. Bezijden deze vierschaar , aan den muur w_« een houten arm of uitstekende vuist geplaatst met het volgende opschrift daaronder: „Deele „fuist is in den jaare 1574, den zeven entwii. „tigsten October, ter ordonnantie van den Hove •-■ld tot memorie, dat Carste Lintje- van „Oosterwol.ie , Rommert Frieema, grietman or« «Stellingwerf oosteinde ,in „tic na „smaadige woorden ook feitelijk wederge.laan „gewond en t r aanb- g< slagen heeft." (Tegea woordige staat van Friesland , 11 92) Van 1571 tot 1811 diende dit paleis van justitie het oude Hof van Friesland ten uaardi- Betel. Hel hel verval van dit Hof, dat in laatstgenoemd jaar in een „Hof van n en tribunal ter eerster instantie," herschapen werd, om na eenige maanden zitting te nemen in het daarnaast gelegen Landshuis, verloor de Kanselarij bau- oorspronkelijke bestemming. Volgens een besluit van den Prins, gomemeurgeneraal der Hullandsche departementen, den hertog van I' werd hel gebouw ter . -leid van de ordonnateur der3le militaire divisie, en 10l een militair hospitaal iid en ingerigt . terwijl de Maire van Leeuwarden op zich ii nn aan de belangrijke bibliotheek op het Stadshuis eene plaats te geven. Bij de . unie behoefte aan gebouw , lui huisvesting van de stedelijke bezetting . werd het in 1814, bij besluit van de comn, generaal in het departement Friesland, ter beschikgesteld van het .-tedelijk bestuur .teneinde tot eene kazerne te worden ingerigt tut dat het in 1824 zijne tegenwoordige, re vermelde, bestemming verkreeg. Daartoe werd het van binm ■_■ ken en verlat nierd , terwijl alstoen levens bet uitvv. belangrijke herstellingen onderg Lang mog- dit schoonc geb mw de hoofdstad van Friesland tot sieraad verstrekken I Is WAKKSINCK. --- KUNSTNIEUWS. Het maandag avond jl. in de zaal van den beer van der Wielen door de zangvereeniging Cacim gegeven concert, onder directie van dm heer A. Sehliebner, heeft een kunstgenot opgeleverd, zoo all men het in langen tijd niet te I neeft mogen smuk.ii. liit was te danken deels san e*" voortreffelijk or. Is aan goede 6oliaten en «e» uiimuntend Ingestudeerd koor , deels aai. 'Ie nootB waarde va, i gedragen Lohgeaang , van *•.-• dels.ohu Baitholdy. H i ligt i.• in ons plan te onderzoeker , waaraan '.oe te schrijven, ,1;, ': btt' Sehliebner inderdaad geh «a. ,1 u. ten vorigen jare, en dat n, le koor thans een zoo beter resultaat dan toen wml f rkregei r rijn e verdienstelijke directio niet één fout van belang bij <™ voordragl van g onwerz viei op te merken. De kooren waren zoo vasi, ?■ Int Idioi i i^enlijk in het geluid nut meer had"" zou zijn geweest), en /.ij ' ""g te zijn wm den schuimen in In ""'W'' .jijk Het medewerkend > wij hebben " "v5 de,,, h,,.t '" h hij ons doen rijien , dat ook Luim»1 l weder cern, i,, bel besll van zulk eene verremg«ï van musiel mof .gin' opofl " nut, !,,, dl .ke Ds uu ilrn- gadeelti n b Jljrf de cantat. ~,,,, ,„,,, ' *t en juisti tempo*! in De cantate »el«» uit sopraan- en duo's, krachtige* ren en een choi 'J tot tUI in «e hij li. ~l Alles lost /"■" ' aerrn M k"|,| doen '".chcel boen ti, l„t wiw,, i ni ■■ nken, H "'' '1'" j . «tel» Leeuwarder dil ". ia& de uitmuntend! volvoerden. 11, |,„„,.ii klonken I j „.,.,_■, d(),lr *« I f bij Ti-rde" ittvoering j. jjC,d. herhaaldelljk al " ,?, ieder ontvingen als esni wi I sea ii aio bong i ( wcrd Hel ehorael , dal « capella geschreven "j /nl. let, lom ii. i orohest Inviel, w(kB werd gehoord Dil e".1"1" hoogst indrukwekkend. n. tweede afdeeling bestond uit de 84ste ps» m, DoVcThnlst. De sopraan-solo werd d ■ deselfds LfJnte gezongen , die ook reeds in het eerste Stuk Jl leer fol alfemeen genoegen op dea voorgrond *n/uïtsSg' van het concert was v,„, dien sard „JV directie van Caeüia dank verdict voor hd9 en alrijk publiek bereide kunstgenot. 7a, mog, «•"riek door opgeweki gevoelen , ons in een volgend Cfop eene gelijke uitvoering te vergasten. OOSTSTELLINGWERF, 29 Maart. Naar wc van goeder hand vernemen, is in de Duinen te Ai pelscha eene antiquiteit van groote waarde gevonden , dat bereids aan den burgemeester dezer geinen te II opgezonden. Met belangstekling riet men uit naar de verklaring, die deskundigen aangaande dit voorwerp zullen geven, hetwelk ongetwijfeld voor de historie van belang zal zijn. HEERENVEEN, 30 Maait. Naar men verneemt, is in de jongste vergadering van den raad der gemeente Schoterland , door den voorzitter med.d.i-ling gedaan eet.er mi.sive van dei keer inspecteur voor het middelbaar onderwijs, waarbij deze njn leedwezen te kennen geeft , dat de benoemde cummissie van toezigt alleen bestaat uit mgi7 van Schoterland en voorstelt eene dubbele of gemengde commissie te benoemen , zoowel voer d, burgeravondschool als voor de hqogere burgerschool Na eenige discussie werd , op voorstel van den heer Bkruma Oosting, besloten des zaak te renvoijeren aan burgemeester en wethouders, om in eene volgende vergadering te worden behandild. GORREDIJK, 1 April. Met genoegen vernemen we, dat er door den raad van Schoterland une commissie is benoemd , om die raad te dknen tot en rapport in zake een adres van ing, 7.. tei .i, an Jubbega , Schurega en Hoornsterzwaag , honden zoek , dat de zoogenaamde singel , die thans onbruikbaar is, mag worden verand. 1.1 Ii cci km en dat er van de 15de Wijk toi aan het Vallaat te Jubbega, in pl.iats van het thans bestaande slechte voetpad, een voldoende rijdweg worde gelegd. Wij verwachten, dat het rai port en advies dier commissie voor adressanten gunstig zal zijn en twijfelen geenszins, of de raad van Opsterland zal dan gaarne een kunstweg van on» vlek langs 't Oostererd leggen, in verbinding met bovengenoemd, dorpen, 't welk' niet anders dan gezegende vruchten zal opleveren voor handel, landbouw, vcetelt en nijverheid. KOUDUM , 26 Maart. Heden had alhier hei vergelijkend examen plaats voor de vacante betrekking van hoofdonderwijzer te Hemelum. Van de 14 zich aangemeld hebbende sollicitanten nemen 12 aan het examen deel. Naar volgorde der verkregen punten sijin op de voordragt geplaatst: S. Terpstra, I oml.rwijz.r te Oldelamei , M. K. de Jong , hulponderwijzer te Gom dijk , J Rariersma, hulponderwijzer te Dronrijp, D. C. Canns , hoofdonderwijzer te Wow , J. Posthuma, hoofdonderwijzer te Dragten J rwerda, hoofdonderwijzer te Goëngaiijp, metnuntcn- Ml-«. «4. 88 1.2,-22 1/2, 22 en 21 1/2. ' JORRÈfpONDENTIR - Aan het verlangen ▼»n ü. zal, zoo mogelijk , -worden voldaan. ---