ADYERTEBTIËW. VEREENIGING VOOR VAKONDERWIJS in de Zuivelbereiding, govostigci to Bolsward.. De 3-maandelijkßche Cursus, nu uitsluitend voor MEISJES , zal aanvangen Junij a.s. Eeue bekwame Friesche Botermaakster zal gedurende dezen Cursus aan de School werkzaam zijn. Zij, die als Leerlingen wenschen te worden toegelaten , worden uitgenoodigd zich vóór 15 Mei a.s. aan te melden bij den laatst Ondergeteekende, bij wien op aanvrage bet prospectus , bevattende de eischen van toelating en het leerplan , verkrijgbaar is. lUsward, 9 April 1890. Het Bestuur , D. FONTEIN de JONG, Voorz. P. PEEREBOOM , Secretaris. ONDERLINGE Brand-Assurantie -Sociëteit V' el. Leeuwarderadeel, Idaarderadeel. Rauwerderhem. Ilaarderadeel enz. OPGERICHT IN 1815. Hït BESTUUR van bovengenoemde S< brengt ter kennis, dat de algemeene Vergadering der Deelnemers dit jaar gehouden zal worden op Woensdag 21 Mei, '«morgens 11 uur. bij R. DIJKSTRA te Leeuwarden , in de Kland.rij. Punten van behandeling : 1. Notulen der vorige Vergaderi-2. Verslag en overlegging der Rekening over het afgeloopen boekjaar. 3. Ingekomen stukken enz. 4. Wegens periodieke aftreding benoeming van twee Gecommitteerden. 5. Wegens verandering van woonplaats van den Heer T. J. Thuhui benoeming van een Gecommitteerde voor de gemeente Leeuwarderadeel. 6. Voorstellen tot wijziging van enkele artikels van het Reglement. 7. Bijzondere voorstellen. A. P. SIKI.DSMA, Pres.-Oecommitteerde. H.L. HALBESMA, Boekho,. --- TJTEECHTSCHE ALGEMEENE Brandwaarborg-Maatschappij. Oh.KIUCIIT 1\ KN JARE '.811. Dk DIRECTIE adverteert naar aanleiding van art. 29 van het Reglement, dai de Rekening en Verantwoording over het jaar 1889 is nagezien en goedgekeurd door de Heeren Mr H. I.< '1.l AARDS ra SCHERPENZEEL, Mr. W. H. dk BEAUFORT en Mr. J. van WALHE . Commissarissen van genoemde Maatschappij , welke Rekening gedurende ééne maand , dagelijks des voormiddags, voor de Deelhehhera ter inzage ligt ten kantore van de Directie , Oude Grach4., wijk A , no. 59. Utrecht, 30 April 1890. .1. KLINK SCHUURMAN, 11. KI.LNK SCHUURMAN, Directeuren. Grasverpachting. BURGEMEESTER ■ WETHOUDERS BOLSWARD /.uilen Donderdag 8 Mei 1890, 'a voormiddags elf uur, ten Etaadhuize, publiek verpachten : 1. Voor den tijd van drie jaren, ingaande 12 Mei 1890: a. Hot recht van het heffen on invorderen van tol aan het Tolhek „Hoptille". b. Idem aan het Tolhek „Huilkenstein". e. Idem aan hot Tolhok te Burgword , beneveni het genot van het Grasgewas van den Leeuwarder Trekweg, van ai „de Lange Brug" tot de Brug in Kurgwerd. 2. Voox het Baiaoen vnn lBiH»; liet; Grasgowas langs den Leeuwarder Trekweg, van af de Brug in Burgwerd tot I'ijphorne , in |ien celen , zulks tegen gereede vroeger. Bm Wethouders voornoemd P. PEEREBOOM. De SecTi taris, K. 11. 1 ND. --- Middelbaar Onderwijs. Anti Passeres. n« musch"vogols vormen eeno gioole familie, waardo verschillende soorten over do gohoelo aarde V*nt, d zijn Tot de Kuropeoscho soorten behooron .«...ussehon ! vinkon, sijsjes, appelvinkon.goudvinkon ïruisbekken. Alle babi oen gedrongen liohaamaf"„„ en oon kogolvormigen bek. terwijl inden vleugel nn sla"pennen voorkomen. Van do eigenlijke mus*' kinnen in ons land twee geslachten voor, n.1. de f iLusch, Passer domestioa l.., en do ringmusch, P. ntana terwijl hot derde, de rotsmusch, f. potronia, hier slechte nu en dan verdwaald voorkomt. Bepalen Jij ons eerst hij do J huismusch. Wie kent haar niet, do sluwe, brutaio musch , de sterkst vertegenwoordigde vogelsoort van Nederland. Zooals haar naam re, ds aanduidt, hooft ijj hier als «tandvogel het burgerrecht verkregen. Zo weet wol , Int ze bij vole mens, hen in eenen slechten reuk staat, daardoor is zij oon listigo, sluwe on wantrouwende ged geworden. Kone beschrijving te geven van hot vederkioed van zulk een alledaagse., n vogel , acht ik tamelijk overbodig , alleen wil ik even opmerken , dat hot mannetje eeno zwarte vlok voor do kool draagt. Overal waar graan aanwezig is, is de musch te vinden; in dichtbevolkt, steden zoowel als in eenzame dorpen klinkt haar hard en scherp getjilp. De ondervinding beeft haar wijs gemaakt. .Overal on onder alle omstandigheden richt zij haar doon en laten , naar het wezeneen de geaardheid van baron broodheer. Daardoor is do musch niet overal gelijk: in de steden, waar ze gespaard wordt, is ze vortrouwolijk, ja zelfs indringend brutaal; op het land daarentegen, waar zij dikwijls sterk wordt vervolgd, is zij voorzichtig on schuw, maar toch nooit verlegen. Hare ervaring wordt van jaar tot jaar grooter on doet tusschen ouden on jongen oen ver.chil zien, als tusschon wijzen endwazen." Zet uw vogelknip maar eens klaar en tracht musschen te vangen: ge zult de jonge muBChjes kunnen verschalken , maar do ouden laten zich door uw lekker voeder niet verleiden. Haren schorpen blikken ontgaat niets , wat haar in gevaar kan brengen. Zij is moedig, stout, vastberaden , maar niet domdricst; strijdlustig, maar niet nijdig. Daarenboven is zo volstrekt niet gierig. Heeft ergens een gelukskind een goeden buit gevonden, dan zal zij hem niet voor zich alleen behouden, neen, ze vliet weg en haalt hare kameraden, om met deze de goede vondst grootmoedig te deelen. Werp maar eens een paar aardappelen of wat keukenafval bij de deur, en gij zult er u van kunnen overtuigen. Kerst komt er een enkel muschje bij kijken, onderzoekt alles nauwkeurig , vliegt daarna heen , om na korten tijd met tal van vriendjes terug te komen. Strooi op gezette tijden gedurende eene week eenig voedsel voor haar, en gij zult de musschen weldra gowend hebben steeds op denzelfden tijd bij u to komen. Bij mij brengen ze steeds 's middags een uur eene visite, en als ze dan het voedsel niet gestrooid vinden , beginnen ze te tjilpen en te sjilpen, om door dat rumoer mij te doen weten , dat het etenstijd voor haar is. Zij bezitten dus ontegenzeggelijk gevoel voortijd. Om uiterlijke praal en pracht geeft dozo „proletariër'' geen zier. Dit bewijst niet alleen hare kleeding , maar ook haar nest. Ruw en slordig wordt het nest gebouwd, ofschoon do kom goed gerond en zacht geroerd is. Soms is het overwelfd. Vindt ze een verlaten nest van eenen spreeuw of eene zwaluw, welnu dat is haar ook goed: het bespaart in ieder geval de moeite er zelf een te bouwen. Bij het zoeken van eene nestplaats is zij ook volstrekt niet kieskeurig; elke plaats is haar goed: een paleis of een strooien hut, een prachtig marmeren gedenktecken of een ouden pot; alles neemt ze voor lief. Reeds in April begint ze to nestelen en maakt eiken zomer twee of' drie, in sommige gevallen zelfs vier broedsels. De 5 tot 7 grijs- of blauwachtig witte eieren met grauwe vlekken worden in 13 dagen uitgebroed. En nu ten slotte de vratg beantwoord : „is do musch een vriend of een vijand van den boer." Schlegel zegt: .Haar voedsel bestaat in granen en zaden, insecten en hunne maskers , bezien en vruchten, overblijfsels van menschelijke spijs enz. Zij is vooral daardoor, dat zij veel rupsen verteert, een nuttige vogel, en verdiende wel gespaard te worden." Niet allen denken er echter zóo over. Dit staat echter vast, dat do musch van April tot Juli zich bijna geheel met insecten en insectenlarven voedt; na dien tijd echter met koren enz. Dan plundert ze de kerseboomgaarden , erwtenakkers en graanvelden. Later moeten de wijndruiven het ontgelden. „Het beste is," meent Schacht, „dat men de ouden haren gang laat gaan, maar van de jongen zooveel tracht te vangen als slechts mogelijk is, en ze in de keuken tot een heerlijk gebraad bereiden." Al te sterke vervolging verdient in elk geval afkeuring. Frederik de Groote, koning van Pruisen, ondervond daarvan de gevolgen. Als groot liefhebber van kersen, kon hij volstrekt niet dulden, dat do musschen van tijd tot tijd eens een proefje kwamen halen van zijnen overvloed. Frederik verklaarde den musschen den oorlog. Hij stolde eene premie op eiken musschenkop, die hem geleverd werd, en woldra moest 's Rijks schatkist aanzienlijke sommen aan de vogelmoorders uitbetalen. De arme, vervolgde musschen verlaten het Pruisische rijk, om elders een gastvrijer oord te vinden. Nu ia Frederik gelukkig: hij behoeft voortaan zijne kersen niet meer met de musschen te deelen. Maar „der alte Kritz" luid buiten den waard , hier, buiten de rupsen gerekend. Toen de ijverige insecteadooders verbannen waren , hadden do rupsen vrij spel, en profiteerden dan ook van deze schoone gelegenheid: Midden in den zomer stonden 'b Konings kerseboomen bladorloos , en Frederik raakte natuurlijk voorbij van kersen. Nu zag de Koning hei dwaze en onverstundigo van zijne handelwijze in. Do musschen werden in hare eer hersteld, premiën op den invoer van musschen gesteld, en nooit zetto de Koning weder een zwart gezicht, als hij zag, dat dezo of gene vrucht door de musschen opgegeten of bedorven was. Onze landbouwers en vooral de Zeeuwsche mogen deze les wol tor harte nemen. Sierlijker gebouwd dan dc huismuseh is de ringmusch , l. montiinuß, ook w.i veld-, boom- of bergmuioh genoemd. Bovenkop en nek zjjn roodbruin , over do vleugel» loopen twee smalle, dwarse, witto banden, i het iniinnotje bij do oorßtreek eene zwarte, ronde vlek, die smul verlengd ll naai het Ook heefl hij evenall het mannetje der hulsmuaoh eeno swarte keelvlek. Waar weiden met akkers afwisselen en holle I» ien eene neetplaat» bieden, is do riagmoaoh te vinden, /.jj voedt zich met hetselfde v Iml ali de buiimueoh, doch li meer whadeljjk dan deze, om.lm /ij vooral op de graanvelden, waar «J Veelal iv dichte zwermen ne.'i-strijken , groote verwoestingen aanrichten, en alleen door het aanhoudend afvaren vi <> verwijderd kan worden gehou De rotamuach, I. petronle, is «rel! ui en dan , en dun i exemplaren ln ons land verdwaald, li het aantal iudividui'-ii decer loori leer beperkt I Di huiimusofa overtref! i|j in grootte, /ij is vanl maakiel, de ' B' "B v'""' den bali een eilro.-ngülo vlek draagt, /ij liewoont uilsliiiteini Zuid-Europa, en neitell ln «pleten van po of boomen. Eare ' 'mT ''"" die van dc huismuseh. uitxis. (Wordt vervolgd.) --- Iets over het mesten van varkens Naarmate de lc ,ift beter gevoed worden,des Waar hh voord. " doen. Ope men 0 voed Hei voordeelig verwerken Allo van de jeugd tf ileohl gevoede en itaonl verzorgde jonge varkens hebben /eer m-,1 goed voedsel noodig. evenwel worden zjj ten hiervan op verre na Met 100 spoedig vet als in «ie jeugd goed gevoederde en net rorg behandelde Jonge varkens. Men mag bij de mostvarkons ook vooral niet don gezondheldustaat vorwaarloo/.cn j deze is mode een gewichtige factor bij lui mesten. Bij magerevarken* toch is hot al moeilijk uit te maken of de hlechto voodingstocstand, waarin het dier vorkeert,een gevolg is van slechte voedering in de jeugd dan wel of do oorzaak gelegen in in gestoorde functies van oenig orgaan en dun 't gevolg van eono slechte gezondheid. Bjj het castreeren der dieren moet men ook veel omzichtigheid in acht nemen. Gebeurt dit op zeer jongen loeftjja en wordt de castratie niet zeer voorzichtig, onhandig en zonder kennis volvoord, dan gebeurt het dikwijls, dat bij vrouwelijke dieren een eierstok terugblijft.' Deze dieren nu worde» later gedurig bronstig, en dus onrustig, 't geen don duur van den mosttiid zoor verlengt, dat natuurlijk financieel nadoelig werkt en bijgevolg nietgewenschtis. Maar dit blijft niet alloen bij dit enkele varken. Da dieren in 't zelfde hok worden door de onrustige beweging van het slecht gecastreerde varken ook woolig en bewegen zich tooI , zoodat dma slecht castreeren dubbel nadoelig werkt. In kleine bedrijven, waar men jaarlijks weinig varkens moBt en waar doelmatig daarvoor ingerichte stallen of hokken ontbreken, daar doet men hot best, in den nazomor, don herfst en in 't begin van don winter te meston , in welken tijd hot meeste voedsel voorhanden is en de dieren meer onder gelijkmatige temporatuur worden groot gebracht zonder dat ze te lijdon hebbon van warmte of koude , dio het mosten altjjd tegenwerken. Het vleesch, zoomede de gemaakte worsten enz. der gedurende den herft en winter geslachte dieren, blijven dan goed, kunnen wordon gezouten of gerookt, zoodat voor do huishouding altijd goed vleesch voorhanden blijft. , , In grootere bedrijven of inrichtingen, waar gedurende het geheele jaar veel afval voor de varkens overblijft on «aar mon good ingerichte varkensstallen heeft, die in den zomer gelijkmatig koel en in den winter evenzoo warm kunnen worden gehouden en waar tevens gelegenheid bestaat de gemeste varkens steeds voor goede prijzen van de hand te doen of voor eigen eonsumtie te gebruiken, daar kan men het geheele jaar door mesten, omdat do temperatuur in do stallen behoorlijk te regelen is en er geene verdere hinderpalen voor hot mesten in den weg staan. Als voedsel voor varkens komen vele stoffen in aanmerking. Krwten, wikken in groenen toestand , oen mengsel van haver en wikken voor deze gebloeid hebben , mangelwortels , koolrapen en wortels worden door de varkens in den eersten tijd van mesten gaarne gegeten en kunnen ook in tamelijk grooto hoeveelheden gevoederd worden. Zullen deze laatste gevoederd worden, dan doet men echter liet best, ze eerst te koken, daar deze voedermiddclen dan beter verteerbaar zijn. Daar deze voedermiddelen evenwel weinig voedingsstoffen bevatten, moet men. ze met krachtiger voedsel mengen , zal namelijk het mesten snel geschieden. Aardappelen bevatten iets meer voedende bestanddeelen, ook au zetmeel, zoodat ze ook beter voor den mest geschikt zijn. Evenwel zijn aardappelen in groote hoeveelheden een niet zoo geschikt voedsel, zooals men algemeen denkt, omdat ze , zonder toevoeging van stikstofnjk voedsel, het vetworden slechts langzaam doen plaats grijpen. Met aardappelen moeten noodzakelijk zure melk, wei, peulvruchten, graan , vleeschmoel e. d. gemengd, gevoederd worden, waardoor het vleesch fijn wordt, zooals door verscheidene proeven reeds is aangetoond. Vooral in de laatste maanden van hot mesten is gebleken — uit voederprocvon van Heiden — dat het toevoegen van zure melk en graan e. d. aan de aardappelen, waardoor de voederverhouding gunstiger wordt — zeer gunstig werkt on den groei der dieren. De hierdoor verkregen dagelijksche gewichtstoename van het lichaam was bij denzelfden ouderdom steeds grooter dan bij voedering van alleen graan en zure melk zonder aardappelen. De aardappel» moeten eerst gekookt en dan gelijkmatig fijngestampt worden; in dezen toestand geven zo eene grootere gewichtstoename van het lichaam dan ongekookt, zooals weder uit verscheidene proeven is gebleken. Het voederen met te veel aardappelen maakt steeds dat het vleesch te weck wordt en niet malsch in. De spoeling van de aardappel-brandewijnstokerijen werkt, gemengd met gekookte mangels of aardappelen, zemelen, kaf enz., goed in de eerste perioden vanden mest; tegen 't laatst echter geve men slechts weinig spoeling daar het niet snel werkt en geen eerste qualiteit vleesch en spek geeft. Spoeling van rogge- en raaïs-brandewjjnstokerijen bevat meer voedsel', vandaar dat het ook zeer goed voor mesten geschikt is Voor het mesten van oudere varkens is deze spoeling meer geschikt dan voor het mesten van jonge dieren. Men moot dit echter in 't begin niet in te groote hoeveelheden vervoederen ; maar de dieren er langzaam aan gewonnen. In de laatste helft van den mesttijd geve men de varkens hierbij toch ook nog gekookte aardappelen , graan, peulvruchten of maïs, opdat het vleesch en spek malse li en pittig worden. De afval van aardappolmeelfabrieken vormen een weinig geschikt voedsel; wel bij het begin van het mesten als men dezen afval mengt men draf, moutkiemen, eikels , koeken van oliezaden , vleest meel enz. Varkens van middelbare grootte kan men per dag en per stuk pi. m. 10 K.G. van dezen afval geven . met tamelijk goed ge-volg. Da afval van tarwcstijfsolfabriekon is een goed voedermiddel, dat meer voedingsstoffen bevat dan die aardappolmeelfabrieken en op dezelfde wijze aan de varkens vervoederd wordt. De verschillende soorten van afval moet men steeds in verschen toestand toedienen , daar ze spoedig boderven en dan nadeelig voor de varkens konden zijn. --- Uit de scheikundige vraagstukken van den dag. onlangs een hoogleeraar aan eeno onzer hoogegcholen eenige gissingen gewaagd omtrent da gevolgen die te eeniger qjd de itudiën der organische scheikunde voor dc voeding vaa den mensoh zonden kannen opleveren, als zullende zij het misschien wel zoo ver brengen ein voedende stoffen uit hare elementen te k heefl in lijne pas verschenen verhandelingen, getiteld „Chemische Probleme der .Mirt", niet meer en niet ininder beweerd dan dat de houtvc/ >l . de ' '«e 'iron worden moet tot voeding van den mensch. Hre.nl dus uit zaagsel, uit stroo , uit hooi, uit kal' en lal van andere |.hinten.lei-lcn , die voi.r een groot deel uit houtvozelstof — cellulose — bestaun. De iretenschap ■ naar trachten. legt dr, Kever date cellulose, die daarheikundig deselfde samenstelling heeft, ln te veranderen. Bn wordt dit vraag tuk te opgelost, dan is er eene onuitputtelijke bron voor voeding van den meiihidi gevonden, Aan de mi laarvan twijfelen teker niei degenen die sion herinneren, lm" de zou lang bestreden onuetting van de traag zich verbindende stiksict' van de luohl i in Bommige planten In di i tijd gebleken is werkelijkheid te iyn. De vlinderbloemigen '.inleid.' planten dat is tooh uit herhaalde nauw! kingen htigen een deel van stof des dampkrings ca verreken sioh daumeS en maken er planten-eiwil ran. --- Wanneer moeten zoogen. onkruiden vernietigd worden? ii ms ;ewauen bebben tijdene hun bloei di roeder-narde, omdat del die later In de sadi n over aan, dan no die vruohten hij hel drogen . ■ Onkruiden , die wij i i roldoendi i,m de h|ke woek.■rplanteii op ho[., Inhak en kinver, zooveel mogeljjk vóor den bloeitijd ve tigen, of wal Nop dl eencol .111.Iele wi|/ l-ehailcll|k 1 "dal de reeds ___anweiig« .-mli' 11 met tot gciiee'. ontwikkeling kunnen geraken. --- Aardappelen. \'en /eer matton lav] I op de al of niet verteerli.i.illieel voor onh liclniiuil ih nu.ii ecu ll.iiiiniMUW'll landbouw -nrgitiin opmerkt in zake nm ilappoleu de wijze waarop /i| winden toebereid, de «tuut, waarin wij ze gebruiken. Hij diiuroinlrenl ingesteld onderzoek lihwk , dat vnn iinrdii|i|ielen in gekookten stunt, niet ■Ont en botor of niet azijn en olie, in stukjes ol'gebakken gegeten, 8,4 pet. der ln.eviclli.nl droge toren 82,9 pot. van do or in aanwezige stikstof (eiwit) weder uit lul liolniain werd verwilderd, en van aardappelen, in lijngeinnakton toestand genuttigd , slechts l.l. pet. der droge slot' en I 'i,5 p.t. vnn de stikstof in liet menhdioljik lichaam niet werden verbruikt. Ihinruit volgt iluh , dat mon, om van unrdiippolen zooveel mogoli|k nut te trekken uls voedsel , ze nuttigen moet fijngemaakt en gekookt, wat voor lieden ont zwakke magen inzonderheid geldt, maar in het algemeen mot den betrekkelijk veel to hoogen prijs in verblind tot Int mm-I. nd \ei mogen sclnjut te mogon worden aangeprezen. --- 2de BIJVOEGSEL, behoorende bij de LEEUWARDER COURANT van Maandag 5 Mei 1890. ---