Waterschap „de Groote Kiljte". De GEDEPUTEERDE STATEN van friesland ; Gezien een adres van Mr. J. L. van SLOTERDIJCK c.s. tot oprichting van ecu WATERSCHAP DE GROOTE KRIJTE, gelegen achter Naarderburen bij Warga; Gelet op art. 4 van het Reglement nopens de oprichting van Waterschappen in Friesland (Provinciaal Blad no. 35 van 1884): Brengen ter kennis van Belanghebbenden, dat gemeld adres, tevens bevattende een plan van het op te richten Waterschap, met bijbehoorende schetsteekening, voor een ieder ter inzage ligt ten GEMEENTEHUIZE van Idaarderadeel, te Grouw, van 18 November, gedurende zes weken , en dat bezwaren daartegen , binnen dien termijn , bij hun College op gezegeld papier kunnen worden ingediend. Leeuwarden , den 7 November 1895. De Gedeputeerde Staten voornoemd, va» HARINXMA thoe SLOOTEN, Voorzitter. C. B. MENALDA, Griffier. --- Raadsvergadering van Leeuwarden. Zaterdag 9 November. Aanwezig de heeren : Beucker Andreee, Reeling Brouwer , Dijkstra, Haverschmidt, Bekhuis , Oosterhoff, Beekhuis, Feitz, van der Scheer, van Eijsinga, Tigler Wij bran di, Meijer, Konter, Troelstra, van Ketwich Verschuur, Theunissc , Hijlkema, Duparc, van Sloterdjjck en Baart dc la Faille. Afwezig de heeren Kol ff, Wolff en Fabrij do Jonge. Punt 1. Medodeelingen, voorstellen en rapporten : a. Met ingang van 1 Januari 1896 is eervol ontslag verleend aan 11. van Kuik als gaarder aan de veemarkt en in zijne plaats benoemd J. Riemersma alhier. b. Dankbetuiging van H. Koeshart voor zijne benoeming tot onderwijzer aan gemeenteschool no. 6. c. Instructie voor do gaarders aan beide bruggen over het Nieuwe Kanaal. Wordt voor do leden ter visio golegd. d. Adres van den heer F. do Vries, om eervol ontslag als hoofd van de gemoenteschool no. 5, met ingang van 1 Januari 1896. In handen gesteld van Burg. en Weth. om bericht en raad. e. Aanbevelingen voor de benoeming van drie leden voor de commissie van toezicht op het lager onderwijs, ter vervulling van de met 1 Januari 1896 te ontstano vacatures door de periodieko aftreding van den heer dr. E. O. Houtsma en door het verleend oervol ontslag aan de heeren J. C. Singels en A. Duparc. Aanbevolen werden: voor de vacature dr. E. O. Houtsma : de heeren 1. dr. E. O. Houtsma,. 2. mr. A. Greebe en 3. L. A. Tromp; voor de vacature J. C. Singels: de heeren 1. G. A. Escher, 2. mr. T. J. Noyon en 3. mr. A. C. C. Folkertsma; voor do vacature A. Duparc: de heeren 1. N. T. Haverschmidt J.Hz, S. 11. Hijlkema en S. Wigorsma. Ter visio gelegd voor de leden , om in ceno volgende vergadering tot de benoemingen over te gaan. f. Adres van J. C. Schultz e. a. om niet aan te nemen het voorstel van Burg. en Weth. tot verhooging van de gemeente-opeenten op het personeel. Zal bij punt 3 van den oproepingsbrief (ontwerp gemeentebegrooting voor 1896) in behandeling worden genomen. g. Voorstel van Burg. en Weth. tot bepaling van de belooning voor de gaarders aan de bruggen over het Nieuwe Kanaal. In de raadsvergadering van 22 October j.l. is besloten over te gaan tot gadering van de bruggelden, geheven wordende voor hot draaien der beide bruggen over het Nieuwe Kanaal. Krachtens art. 1 der verordening op de invordering van die bruggelden moet do belooning der gaarders door den raad worden vastgesteld. Do gaarder aan de Verwersbrug geniet ƒ 7 per k, met vrije woning, doch het is te verwachten , dat het getal schepen, waarvoor do kanaalbruggen moeten worden geopend, belangrijk grooter zal zijn dan bij die brug. Barg. en Weth. we*schen daarom de belooning voor die twee gaarders te zien bepaald, voor dien aan de brug in den Grachtswal op ƒ8.50 per week en voor dien aan de tweede brug op ƒ8 per week, voor beiden met genot van vrije woning en restitutie van de personeele belasting. Het motief voor het verschil tusschen die belooningen is, dat de bediening van de eerste brug, zoowel om hare ligging als om het drukker verkeer langs den Grachtswal, veel moeilijker zal zijn dan van de tweedo brug, en steeds onverdeelde aandacht en vaak groot overleg bij den gaarder zal vorderen. Burg. en Weth. stellen-mitsdien voor te besluiten: de belooning voor den gaarder aan de kanaalbrug in den Grachtswal te bepalen op ƒ8.50 per week en voor den gaarder aan de brug over het Nieuwe Kanaal in den weg Achter de Hoven op ƒ 8 per week, voor beiden met genot van vrije woning, met bepaling, dat do personeele bolasting dier woningen ten laste der gemeente komt. De Voorzitter stelt voor, dit voorstel, dat voor de leden ter viaie heeft gelegen en waarvan de aanneming van invloed kan zijn op de samenstelling der gemeentebegrooting, na afdoening van punt 2 van den raadsbrief aan de orde to stollen. Dienovereenkomstig wordt besloten. h. Adres van J. Drijver en andere eigenaars en bewoners van Schilkampen en belanghebbenden bij het steenen pad, liggende om het land „do Lange Negen", van af de Poppebrug naar Schilkampen, waarbij requestrantenghet verzoek doen , het bovengemeld voetpad nu te doen herstellen op zoodanige wijze, als door don heer Bekhuis in de raadsvergadering van 22 October 1895 is voorgesteld. In handen gesteld van Burg. en Weth. ten fino van prae-advies. Punt 2. Voorstel van Burg. en Weth. omtrent cene nadere regeling van de financieele verhouding van de gasfabriek tegenover de gemeente. De conclusie van dit voorstel (opgenomen al 3 bijlage no. 17 tot het verslag van 's raadshandelingen over 1895) luidt: 1. te beginnen met 1 Januari 1896 zal door do gasfabriek alhier, in plaats van de berekenende rente wegens kapitalen, door de gemeente verstrekt , eene retributie worden betaald voor het gebruik van gemeentegrond ten behoeve van de buizcnleiding der fabriek, berekend naar ƒ1.25 per strekkenden meter. 2. Burg. en Weth. uit te noodigen, om, in verband met het vorenstaando, do vereischte wijzigingen in het model dor gemeente-begrooting aan to brengen. Tegen do aanneming van dit voorstel is don 17 September 1895 een adres aan den gemeenteraad ingediend door J. W. Cohen en 139 andere gasverbruikers, waarvan wij in een vroeger nummer uitvoerig melding hebben gemaakt. Bovendien is door het raadslid den heer Duparc aan de raadsleden rondgedeeld een nota van cijfers betreffende de financieele uitkomsten der fabriek. De beraadslagingen ovor het veorstel worden geopend. De heer Beueker Andreae wenscht kenbaar te maken, dat hij geheel kan medegaan met Burg. en Weth. in deze zaak. In het voorsrei heeft spr. in hoofdzaak zijne opinie teruggevonden , die hij zich hieromtrent had gevestigd. Met Burg. en Weth. is hij ovortuigd, dat ecno betere regeling van de financieele verhouding der gasfabriek tegenover de gemeente noodzakelijk is. Bij aanneming van hot voorstel zal die verhouding aan duidelijkheid belangrijk winnen. Vroeger was do zaak zeer onduidelijk en gaf dat meermalen bij de behandeling van de gemeentebegrooting vooral, aanleiding tot lange en onvruchtbare discussiön. Hij is 't volkomen eens met Bur/. en Weth., dat met dit voorstel aan to nemen , licht in de zaak zal komen en eene betere financieele regeling zal worden verkregen. Uit do jaarlijksche rekening der gasfabriek blijkt toch, dat daarin niet alles is aangebracht, wat er in behoort. Burg. en Weth. willen ook daarin verbetering brengen. Het saldo der balans is niet als zuivere winst te beschouwen en juist daarom dient do zuivere winst, die de fabriek maakt, duidelijker te worden omschreven. De winst toch strekt om naart cijfer daarvan de gasrechtcn te bepalen. Nog wenscht spr. zich te bepalen bij de nota van den heer Duparc on het adres van ingezetenen. In do 3c kolom dier nota vindt men eene aanduiding van het winstcijfer van de fabriek over de verschillende jaren. Spreker moet zelfs tegenover den heer Duparc, hoewel deze meer dan 25 jaren lid der gascommissie is goweest en vele jaren secret.iris dier commissie, verklaren, dat die cijfers niet juist sfjn, 't geen hij deaverlangd zal kunnen aantoonen. Het motief van Burg. en Weth. voor hun voorstel is juist om in de rekening een zuiver winstcijfer te erlangen. Spr. moet bekennen, dat hij voor do cijfers, door den hoer Duparc in zijne nota en door adressanten in hun adres aangehaald, niet die waardeering gevoelt, als zij daaraan wil toekennen. De 1400 gas verbruikers veronderstellen dat aanneming van het voorstel nadeelig zal zijn voor de gasverbruikers. Spr. begrijpt niet hoe zij aan die meening komen. Al mochten te eeniger tijd de gasrechten stijgen, over de betere financieelo regeling zullen ze zich nimmer hebben te beklagen. In plaats van do zekerheid, dat zij vroeger steeds te veel hebben betaald voor het gas, zooals zij in hun adres zeggen, — stelt spr., dat het nagenoeg zeker is, dat het omgekeerde het geval is geweest. Tegenover de 1400 gasverbruikers zijn er 3500 belastingschuldigen; deze cijfers moeten voorden raad eene aansporing zijn, om niet alleen op dc belangen der gasverbruikers, maar ook die van de belastingschuldigen te letten. Adressanten beweren, dat kunstmatig een ongezonde toestand ten opzichte der gasfabriek is ontstaan, die zeer ten nadeele dor gasverbruikers is gekomen. Spreker gelooft niet aan do zekerheid van adressanten, dat zij steeds te veel hebben betaald , en wordt deze hunne bewering minder gepast. Hij maakt zich sterk het tegendeel te bo wij zen. Ten slotte hoopt spr., dat de raad het voorstel zal aannemen. Do heer Duparc heeft met aandacht deu gcachten eersten spreker gehoord, doch niets nieuws van hem vernomen, — niets, dat het voorstel van Burg. en Weth. meer aanbevelenswaardig zou maken. Spr. ontkent, dat door aanneming van dat voorstel eene betere regeling van de financieele verhouding van de gasfabriek tegenover de gemeente zou worden verkregen, tenzij men als zoodanig zou willen noemen, dat do gemeente in het vervolg nug meer voordeden uit de exploitatie der gasfabriek, dat wil zeggen van do gasverbruikers, zou genieten dan sedert dertig jaren het geval is geweest. Dat niet steeds alle uitgaven in do rokening der gasfabriek zouden zijn opgenomen, betwist spr. Het wordt wel beweerd, maar door geon enkel feit bewezen. Dit laatste zou ook niet mogelijk zijn. En zóó mist tevens alle grond de bewering, dat do door spr. in aijne den leden aangeboden nota opgegevon winstcijfers van 1865—1894 niet juist zoudon zijn. Zo zijn trouwens getrokken uit de rekeningen van de commissie voor de gasfabriek en uit de gomeentc-rckeningcii ovor al dio jaren, uit officieele stukken, waarin geen halve cent to veel, maar ook geen halve cent te weinig is opgenomen. Het heeft spr. workolijk verbaasd , dat de heer Beueker Andretu heeft gemeend do 1400 gasverbruikers te moeten stellen tegenover de 3500 belastingschuldigen , n.l. de aangeslagenon in den hoofdelijken omslag. Hij heeft zijn wapen daardoor tegen zich zelf gekeerd. Spreker zou willen vragen, of aan éie 1400 b»gezetpaen, waarvan zoo groot getal het gaslicht moeten gebruiken voor de uitoefening van hun bedrijf, allen medo aangeslagenon in don hoofdelijken omslag, nog meer cene bedekte belasting moet worden opgelegd ten behoeve van 2000 ingezetenen, die geen gaslicht gebruiken P Spr. betwijfelt zeer , of iemand die goed nadenkt, den heer Beueker Andrc;e in zijne redoueering zou willen volgen. Dio geachte spr. zegt wel, dat de gasverbruikers tot nu toe niot te veel hebben betaald. Als men echter nagaat, dat do exploitatie der gasfabriok gedurende de afgcloopen dertig jaren aan de gemeente heeft opgeleverd aan zuivere overwinsten ƒ836,798.841 , en aan meer van de fabriok ontvangen rente dan door haar wegens de ten behoeve der fabriek opgenomen gelden is betaald ƒ278,168.49, to zamen dus f lfll.zfiQl.SS1,,, dan wil spr. hebben gevraagd, of er grond bestaat voor de bewering, dat de gasverbruikers tot nu toe niot te veel zouden hebben betaald t De gemeente is er dan toch waarlijk niet zoo slecht afgekomen als wel wordt geklaagd. Spr. zou er op willen toepassen „Lesgens que vous tuez se portent assez bien." Een particulier, die eene industrieele onderneming heeft to exploiteeren, zou jaloersch op zulke cijfers kunnen worden. In weerwil van de bezwaren, die spr. heeft tegen het voorstel van Burg. en Weth., heeft hem do indiening daarvan toch tot zekere hoogte genoogen gedaan. In het voorstel toch ligt opgesloten de erkenning, dat de jarenlang door spr. M voerde bezwaren tegen de bestaande regoling van de financieele verhouding van de gasfabriek tegenover de gemeente allesü»a gegrond waren. Bij herhaling toch deed spr. uitkomen, dat het er niet door kon , om de gasfabriek , dus de gasverbruikers, steeds te belasten met het bedrag van do volk rente der geldleeningen, van het bcin der exploitatio der fabriek ten haren behoeve opgenomen, terwijl die rente voor de gemeente jaarlijks verminderde, thans nog slechts ruim ƒ 7000, tengevolge van de aflossingen op die leeningen, — aflossingen, die, men onthoude dit wèl, steeds geschiedden uit de overwinsten der fabriek zelve. En dit niet alléén. De fabriek betaalde altoos door 5 pet. rente; voor de gemeente daalde de rente langzamerhand tot Sl/, pet. Van den eenen kant gaan Burg. en Weth. thans echter zelfs veel verder, dan spr. ooit heeft gewild. Hij verlangde slechts, dat de gasfabriek jaarlijks zou betalen een rente-bedrag, gelijk aan dat, door de gemeente te voldoen, en nu stellen Burg. en Weth. voor, de gasfabriek in het vervolg in het geheel niet meer met rente-betaling te belasten. Doch het hinkende paard komt achteraan. In plaats van dio rente, willen zij de gasfabriek nu jaarlijks aan de gemeente eene retributie laten betalen voor het gebruik van gemeentegrond ten behoeve der buizenleiding, berekend naar ƒ1.25 per strekkenden meter. De opbrengst hiervan zou klimmen tot ongeveer ƒ 39,000 per jaar, tegenover den tegenwoordigen rente-post van ruim ƒ 30,600. Dus jaarlijks nog ƒBOOO a ƒ9OOO meer! Het middel zou waarlijk erger zijn dan de kwaal. De financieele uitkomsten zouden van dien aard zijn, dat de prijs der steenkool slechts 10 cent per hectoliter zou behoeven te klimmen, om het winstcijfer, bij de ontwerp-begrooting van 1896 op p. m. ƒ21,000 geraamd, zóó te doen dalen, dat verhooging van don gaspnjs zou noodig zijn. Spr. donkt hierbij aan het woord, dat eens een Koning van Israol tot zijn volk sprak: „Mijn vader heeft u gegeeseld mot roeden , ik zal u met rooden slaan." En welk argument voeren Burg. en Weth. nu aan , om deze retributie te verdedigen ? Dat door do ingezetenen ook huur voor het gebruik van privaat-rechtelijke en retributie voor het gebruik van publiek-rechtelijke eigendommen wordt betaald. Doch de gevallen zijn geheel ongelijk. Daargelaton dat het in die, door Burg. en Weth. bedoeld , steeds betreft eigendommen, die door ze in gebruik af te staan, worden onttrokken aan het gebruik van anderen, en dat het hier slechts geldt ondergrond, wijst spr. er op, dat de gasfabriek is opgericht allereerst ten behoeve van de gemeente, n.l. voor de straatverlichting, om te voldoen aan de vorplichting, haar opgelegd bij art. 205/, in verband met art. 17' JA der gemeen te wot. Dat ook de ingezetenen van dc fabriek genot hebben, is geheel secundair, eigenlijk geheel onverplicht. Maar dan kan het toch waarlijk niet opgaan, om do gasverbruikers ceno retributio te laten betalen voor iets, dat in do eersto plaats voor de gemeente zelve moet dienen. Burg. on Weth. hebben zich beroepen op een tweetal gemeenten, Utrecht on 'sGravenhage, waar de bedoelde retributio ook is ingevoerd. Er bestaat, zegt spr., zekere solidariteit tusschen do gemeentebesturen , die hen verbiedt, eritiek op elkander uit te oefenen. Toch aou spr., indien hij voorbeelden ten aanzien van gemeentelijke gasfabrieken moest aanvoeren , het allerlaatst deze twee gemeenten hebben genoemd, althans 's Gravenhage niet. Spr. hoeft bij vroegere gelegenheden en meor dan eens er op gewezen, dat do grondgedachte voor het fixeeren van den door hom gewraaktcn veel te hoogen rentepost steeds was: hoe meor aan rente, des to minder overwinst, bjj gevolg is er dan ook veel mindor aandrang tot vorlaging van don gasprijs te duchten. Do heer Beueker Andre;e , die ditmaal do zaak aan den gang heeft gebracht, is, blijkens het voorstel van Burg. en Weth., rondweg hiervoor uitgekomen. Spr., die do belangen van do gasverbruikers, een zoo groot en gewichtig deel van de gemeonschap, evenzeer als die van de gemeenschap zelve, heeft te behartigen, zal daarom te minder kunnen medewerken tot invoering van den voorgestelden maatregel. Dc heer Bekhuis zegt, dat hij behoort tot die leden van den raad, welke steeds medegewerkt hebben aan de verkrijging eener betere financieele verhouding tusschen de gasfabriek en de gemeente. Vroeger was die nuttig, nu noodig en noodzakelijk. Bij de overname van de fabriek door de gemeento werd in het voordeel van deze geboekt alles wat de fabriek had gekost, verhoogd met de kosten van verbetering , uitbreiding onz. In 1868 was dat bedrag gestegen tot ongeveer ƒ250,000, waarvoor + ƒ12,000 moest worden betaald. In 1885 waren die cijfers opgevoerd tot ƒ500,000 en ƒ25,000 en in 1895 staat men voor het cijfer van ƒ625,000, waarvoor aan rente verschuldigd is ongeveer ƒ31,000. Van nabij is spr. er mede bekend, dat in de eerstvolgende jaren waarschijnlijk wederom buitengewone werken aan de gasfabriek zullen moeten worden verricht, en de dag is te voorzien, dat de fabriek alleen zal hebben te werken voor do betaling van den rentcpest. Binnenkort zal die post stijgen tot ƒ40,000. Dit nu hebben Burg. en Weth. juist ingezien. Wat moet daarvoor nu in de plaats, om dat euvel te voorkomen ? Burg. en Weth. hebben nu eene regeling voorgesteld, die wel eenvoudig is. maar toch ook radicaal. Met één pennestreek verdwijnt de rentepost ad ƒ31,000, en wordt vervangen door eene retributie voor de straatkanalisatie. In beginsel acht spr. het juist, om den grond, waarin de gasbuizen liggen, niet gratis af te staan. Het cijfer der retributie berust echter nergens op. Er moest echter een post gevonden worden, die iets opbracht. Bij aanneming van dit voorstel zal de gasfabriek aan de gemeente hebben te betalen eene retributie van ongeveer ƒ 40,000 en trekt de gemeente bovendien de winst, in vroegere jaren genoten, tot zich. Doch afgescheiden nog van dit bezwaar, beschouwt spr. de regeling van Burg. en Weth. onuitvoerbaar. Waarom ? De gemeente heeft tot nu toe alles betaald, wat voor buitengewone werken aan de gasfabriek noodig was. Hoe nu in 't vervolg daarmede te handelen ? Volgens de exploitatie-rekening zijn in gewone jaren ƒ3OOO a ƒ5OOO noodig voor buitengewone uitgaven. Er kunnen echter buitengewone jaren komen met enorme uitgaven, die niet uit de winsten der fabriek kunnen worden gedekt. Daarvoor zal dan moeten worden geleend. Het gevolg hiervan zal zijn, dat binnen 10 jaren de financieele verhouding tusschen de gasfabriek en de gemeente opnieuw zal moeten worden herzien. Door het heffen der retributie komt de winst aan de gemeente en dit zal van de zijde der gasverbruikers een aandrang tot verlaging van den gasprijs doen ontstaan. Om bovenstaande redenen is spr. tegen het voorstel van Burg. en Weth. Voor de leden der gascommissie is dit geen nieuws, bij de bespreking dezer quaestie heeft hij zijne bezwaren uiteengezet. Hij wenscht echter niet alleen af te breken, maar ook op te bouwen, wat hij met een eukel woord wenscht aan te duiden. Spr. wenscht na 1 Januari 1896 een onderzoek op breede schaal te doen instellen naar den financieelen toestand der gasfabriek van den beginne af, en daarbij in berekening te brengen de waarde van den geheelen inventaris. Men kan op die wijze tot op den huidigen dag een goed overzicht krijgen van den toestand, waarin de fabriek tegenover de gemeente staat. Daarom wenscht spr. de fabriek met een billijk rentecijfer te belasten en jaarlijks uit de fondsen der fabriek hare schuld geleidelijk af te lossen. Een zeker gedeelte van de winst wenscht hij te bestemmen tot de vorming van een vernieuwingsfonds. Hieruit zouden de kosten wegens buitengewone werken worden bestreden. Mocht dit fonds niet voldoende zijn, dan zouden Burg. en Weth. een voorschot daarop kunnen geven. De grond zou niet gratis, doch tegen eene retributie voor de kanalisatie in gebruik worden gegeven, terwijl voor het fabrieksterrein eene matige grondrente zoude worden betaald. Op dio wijze zou men duidelijk de financieele verhouding tusschen fabriek en gemeente kunnen overzien en de zaak voor altijd goed zijn geregeld. Spr. zal niet verder daarover uitweiden en evenmin een voorstel daaraan verbinden. Hij geeft echter zijn denkbeeld ter overweging aan Burg. en Weth. Nog een enkel woord naar aanleiding van het adres van de 140 gasverbruikers. Wel komt spr. tot dezelfde oonclusie als adressanten, n.l. om niet aan te nemen het voorstel van Burg. en Weth., maar op geheel andere gronden. De door hen aangevoerde motieven zijn alle onjuist. Zij meenen, dat zij bij aanneming van 't voorstel meer zullen moeten betalen. Dit is niet waar. De gasprijs wordt niet door het winstcijfer der fabriek, maar alleen en uitsluitend beheerscht door den prijs van de steenkool, dit is de opinie niet alleen van spr., maar van de overgroote meerderheid van den raad, meermalen uitgesproken. Ook de bewering, dat de gasverbruikers vroeger te veel gasrechten hebben betaald, is geheel onjuist. 10 jaren geleden was de gasprijs 8 cent per stère, met een lageren steenkoolprijs dan nu. Thans is de prijs 6 cent. De gasverbruikers zijn dus in voordeeliger conditie gekomen. In twee gemeenten, n.l. Leiden en Utrecht, fis de gasprijs lager dan hier, n.l. 5 cent te Leiden en te Utrecht 51 rs cent. Men moet zich echter niet meten met Utrecht en Leiden, die 3- en 2-maal grooter zijn dan Leeuwarden. Hier wordt per hoofd en per jaar ongeveer 49 stère gas verbruikt, te Leiden daarentegen 85 en te Utrecht 95 stère. Door dat meerdere verbruik kan derhalve daar de prijs lager zijn dan hier. In Arnhem is het verbruik 74 stère per hoofd, daar wenscht men den prijs ook te verlagen. In Kampen is de prijs 51 2 cent, doch dat is dan ook het eenige voorbeeld. Resumcerende komt spr. tot de slotsom, dat de Leeuwarder gasverbruikers in de meest gunstige conditie verkeeren. 3 jaren geleden is de meterhuur nog belangrijk verlaagd. Het moet derhalve worden erkend, dat de gasverbruikers op de meest billijke wijze worden bediend. De heer Reèling Brouwer zal tot verdediging van het voorstel van Burg. en Weth. een enkel woord in het midden brengen. Het is in de eerste plaats voor hen eene groote satisfactie, dat zoowel vóór- als tegenstanders met het dagelijksch bestuur van meening zijn, dat de tegenwoordige regeling van de financieele verhouding der gasfabriek tot do gemeente onvoldoende en gebrekkig is. Het verwondert Bpr., dat zelfs de heer Duparc, dio zoo vele jaren lid is geweest van de gascommissie, in al dien tijd niet in staat is geweest, verbetering in den toestand aan te brengen. Met afkeuring uit te spreken over de bestaande onvoldoende regeling, is de zaak niet gebaat. Spr. wil gaarne erkennen, dat ook hij geen financieele specialiteit is, en dat do zaak in quaestie door Burg. en Weth. en de gascommissie ten slotte is opgelost door het voorstellen van eene nieuwe regeling, n.l. 't heffen eener retributie voor 't gebruik van gemeentegrond voor de buizenleiding der fabriek, welke regeling door den heer Bekhuis is genoemd eenvoudig maar radicaal. Wat het adres van gasverbruikers betreft, dit getuigt van de grootste onkunde der adressanten in deze zaak. De heer Bekhuis heeft dit zooeven duidelijk aangetoond; hij zal daarom daarover niet meer spreken. Alleen doet hij den heer Bekhuis opmerken, dat ook te Tilburg de gasprijs lager is dan te Leeuwarden. Burg. en Weth. hebben de retributie tot een betrekkelijk zeer hoog bedrag voorgesteld, ten einde een vasten post op de begrooting te hebben, waaruit de rente en aflossing van schuld zal kunnen worden bestreden. Blijkens het verslag van de gasfabriek over 1894 bedroeg de zuivere winst der fabriek ƒ25,753.245. Men vergete echter niet, dat daartegenover staat een post van pi. m. ƒ 23,000 voor rente en aflossing van schuld , gemaakt voor de gasfabriek. In de nota van den heer Duparc mist men juist die aflossing van schuld, wat juist zulk een groote factor is ter beoordeeling van het winstcijfer der fabriek. Dit moet vooral niet gering worden geacht. Wanneer men nagaat, hoe het met de gasfabrieken in andere gemeenten is gesteld, dan is de toestand te Leeuwarden niet ongunstig te noemen. Het heffen van eene retributie voor do buizenleiding als middel ter verbetering van de financieele verhouding tusschen fabriek en gemeente, hebben Burg. en Weth. overgenomen van de gemeenten den Haag en Groningen. In laatstgenoemde stad is men echter intusschen van dien maatregel teruggekomen. In verhouding met die steden is de toestand hier niet ongunstig te noemen. De gemeente, mon bodenko dit wel, zal wel eene retributie tot een vrij hoog bedrag heffen, maar zij neemt daartegenover ook op zich to zorgen voor verdore rentebetaling en aflossing van do schuld der fabriek. Nu komen die ten laste der fabriek; door de voorgestelde heffing der retributie zal zij alzoo worden gebaat. Het staat vast, er moet wijziging komen in de tegenwoordige regeling. Het gaat immers niet aan, de fabriek te blijven belasten met eene rente berekend naar 5 ° 0 voor kapitalen, die de gemeente leent voor 31/2 °/0. Spr. herhaalt, dat de heer Duparc wel in zijne nota heeft opgesomd wat de gemeente van de gasfabriek heeft genoten, doch de aflossing van schuld heeft hij niet in rekening gebracht. Het doet spr. evenals de hoer Bekhuis genoegen, dat de heer Duparc het laatste gedeelte van zijne nota heeft ingetrokken. Het doel van Burg. en Weth. met het doen van hun voorstel is, om een vaste basis te hebben. De schade en de lusten komen voortaan ten laste der gemeente. Wel komt de winst ten goede van de gemeente, maar zij blijft ook aansprakelijk voor eventueel verlies. Wat de regeling betreft, waarvan de heer Bekhuis sprak, meent spr., dat die moeilijk uitvoerbaar zal blijken te zijn met het oog op den stand der gemeente-begrooting. Deze kan een verlies aan de creditzijde niet dragen. Het is te voorzien , dat de opbrengst der gasfabriek in de naaste toekomst minder zal kunnen worden. Daarom vooral zij voorzichtigheid in dezen z er aanbevolen. De heer Duparc mag het stilzwijgen niet bewaren op de vraag van den heer Reeling Brouwer, waarom hij , die vroeger zoon lange reeks van jaren lid van de commissie voor de gemeentelijke gasfabriek is geweest, dan niet destijds eene andere regeling heeft doen tot stand brengen ? Behoorde dit geachte lid tot de omdere raadsleden, hij zou weten, dat spr. vroeger telkens, bij herhaling , pogingen daartoe heeft gedaan , doch hij bleef steeds in de minderheid. Hij heeft dit straks ook duidelijk genoeg in herinnering gebracht, doch dit is zeker den geachten wethouder ontgaan. Den heer van Sloterdijck is de zaak niet duidelijk. Hij had gehoopt, dat de heer Andrese licht zou verschaffen in de duisternis, en de pogingen van Burg. en Weth., om door het in do hand werken van de opinie van den heer Andreae, dat vereenvoudiging van de financieele verhouding van de gasfabriek tot de gemeente noodig was, gaven ook te denken, dat men nu uit het doolhof zou komen , blijkens do aanhalingen in hot voorstel. De conclusie van het voorstel legt echter o\er dat alles een sluier, waardoor de zaak nog even onduidelijk is gebleven. Alleen wordt voorgesteld ƒ 1.25 retributie te heffen per stokkenden meter van de buizenleiding. De vraag, of dit nu rationeel is, moet spr. ontkennend beantwoorden. Daardoor wordt geene oplossing verkregen, die licht verspreidt over de financieele verhouding. Hetgeen door den heer Bekhuis is aangevoerd, om tot een beteren toestand te geraken, heeft zijne onverdeelde sympathie. Dat is de eenige wijze waarop men tot een nieuwen toestand en eene begrijpelijke oplossing komt. Op de wijze door Burg. en Weth. voorgesteld, komt men niet tot 't gewenschte doel. Wat het plan van den heer Bekhuis betreft, zou hij alleen daarop willen afdingen, om van don financieelen toestand een overzicht te maken, zooals die is op 1 Januari 1896 en het verleden laten rusten. Het voorstel van Burg. en Weth. is onaannemelijk voor spr., omdat het de duisternis niet opheft, die er ligt over de financieclo verhouding tusschen de gemeente en de fabriek. Spr. herhaalt het, het voorstel is niet rationeel. De heer Reeling Brouwer moet er den heer Duparc nogmaals op wijzen, dat in zijne nota wel winstcijfers voorkomen, maar daarin dienen ook aflossing en rentebetaling te worden opgenomen. Door spr. is straks reeds aangetoond, dat het winstcijfer niet zoo hoog is, dat daardoor eene verlaging van den gasprijs zou zijn gewettigd. Inderdaad wordt in de nota en ten onrechte te veel de aandacht gevestigd op die groote winstcijfers. De heer Dijkstra is verplicht te erkennen, dat ook voor hem de financieele verhouding tusschen do gasfabriek en de gemeente niet helder is. Met het voorstel van Burg. en Weth. kan hij zich niet vereenigen. Ofschoon hij toegeeft, dat het maken eener goede regeling moeilijk is, acht hij de voorgesteldo regeling niet alleen onuitvoer baar, nean, hij gaat nog verder, hij vindt haar wel wat willekeurig. Het bedrag der retributio is gebaseerd op het voorbeeld van andere gemeenten. Om echter een oordeel te vellen omtrent de heffing in andere gemeenten, dient men geheel met den financieelen toestand der fabriek aldaar bekend te zijn; Meer lacht spr. toe het denkbeeld van den heer Bekhuis, waardoor eene betere regeling in 't leven zal worden geroepen. De heer Troelstra zegt, dat de quaestie, waarover het debat loopt, geheel afhangt van de meer of minder gelukkige omstandigheden , die aanleiding geven tot verhooging of verlaging van den gasprijs. Alles komt neer op den gasprijs. Deze moet met hot oog op den stand der gemeentebegrooting niet lager worden gesteld , tenzij eene groote reductie ontsta in den prijs der steenkolen. Het heeft spr. verwonderd, dat het debat zoo zwaar is geworden, alsof het een ingewikkeld vraagstuk betreft. Spr. vindt de zaak zeer eenvoudig. Bg de overname van de fabriek heeft men later de fabriek rente laten betalen van het ten haren behoeve door de gemeente geleend geld, waarom is spr. niet bekend. Nu wenscht men met dien regel te breken en iets anders voor dien rentepost in de plaats te stollen. Het was hierbij de vraag op welk standpunt men zich moest plaatsen. Had men hier te doen met een particulier, die een gasfabriek oprichtte, en men gaf hem den grond in gebruik van de gemeente voor 't leggen der buizen, welke voorwaarden zou men dan stellen t Het monopolie behoeft niet in handen der gemeente te zijn, maar exploiteert eenmaal de gemeente de fabriek, dan dient zij daarvan een billijk voordeel te genieten en gedekt te zijn voor risico voor het beheer der fabriek, evenals een particulier dit doet. Bij de thans voorgestelde regeling i 8 no£f . eens sprake van eene grondrcnte voor het fatf^v6' terrein, dat gemeentegrond is. Xv kan^ eene retributio heffen van ƒ 1.50 ,fj 25 n"ca per strekkenden meter. Het gemiddelde61}. } men genomen. Het stelsel op zich zelf ;s zuiver, maar men breekt mot het bestaando >? sei. Met 1 Januari 1896 kan men nu rekening-courant tusschen de gasfabriek en^8 gemeente aanleggen, waarop de uitgaven e ontvangsten worden geboekt, o. a. de exploitai kosten, de door de gemeente geleende somaèn" Men heeft daardoor eene betere beoordceli ->' omtrent de mogelijkheid eoner verlaging vancf° gasprijs en komt in 't algemeen in veel betere conditie. De bezwaren van den heer Bekhuis betreffend boekhouding; voor deze te herzien dient men echter vooraf een stelsel vast to stellen, waarnaar ze moet worden geregeld. Men wenscht eenvoudig eene retributie te heffen van 't geen de gasfabriek van de gemeente in gebruik heeft. Bezwaren omtrent duisternis in deze zaak bestaan er dus niet; zij zullen in ieder geval verdwijnen bij aanneming van dit voorstel De heer Óosterlioff heeft de vergadering van de gascommissie, waarin deze zaak definitief ii besproken, niet bijgewoond. Hij wil echter de verklaring afleggen , _ dat hij tegen het voorstel van Burg. en Weth. is gestemd, doch met 't denkbeeld van den heer Bekhuis medegaat. Hij heeft mogelijk den heer Troelstra niet begrepen , maar wat bezwaren zijn tegen 't denkbeeld van den heer Bekhuis ? Deze geachte spr. brengt de zaak op een goed standpunt. Hij wenscht echter no» eene vraag te doen. Oorspronkelijk was de ga£ fabriek eene particuliere, industrieele onderneming die later door de gemeente is overgenomen. Waarom , vraagt spr., moet nu de gasfabriek aan de gemeente, die zelf de fabriek drijft, restitutie geven voor het gebruik van gemeontegrond ? on waarom is 't noodig, dat de gemeente omgekeerd aan de fabriek betaalt voor de straatverlichting F Het is misschien oppervlakkig gezien door spr. maar zou dit een en ander, zonder schade enter vereenvoudiging, niet achterwege kunnen worden gelaten ? De heer van SlOterdijck heeft het woord gevraagd om te verklaren, dat na de verduidelijking van de zaak door de wethouders deze voor hem nog niet duidelijker is geworden. De heer Troelstra heeft eene schets gegeven van de gevolgen der aanneming van het voorstel. Er zal een rekening-courant worden geopend tusschen de gasfabriek en de gemeente. Hierbij gaat men dan bij aanneming van het voorstel van de berekening uit, dat van eiken strckkenden meter buizenleiding ƒ1.25 zal worden betaald. Dit nu is geen rekening-courant. Volgens de opvatting van den heer Troelstra ontstaat er echter een duellisme, waarbij men denkt aan twee administraties , n.l. die van de gasfabriek en van de gemeente. De heer Troelstra zegt, dat de heerOosterhoff verder gaat dan de bedoeling is van den heer Bekhuis. Het gevolg van de aanneming van 't voorstel zal zijn dat er alleen een andere wijze van boekhouding zal worden gevolgd en gebroken met de wijze waarop die nu geschiedt. Voor eene richtigo boekhouding moet wel degelijk de gemeente als gasverbruikster worden gedebiteerd op de rekening van de gasfabriek en omgekeerd de gasfabriek worden gedebiteerd door de gemeente voor de retributie voor de buizenleiding. De gasfabriek kan niet om niet het gas leveren aan de gemeente en deze den grend niet gratis in gebrnik geven voor de buizenleiding. Wat de opmerking van den heer v. Sloterdijck b etreft, zegt spr. niet te hebben gezegd, dat de retributie is de rekening courant. Die retributie is alleon de som, die een ouderdeel, eon post daarvan uitmaakt, en niet meer. De heer OOSterllOffschijnt zich niet duidelijk te hebben uitgedrukt. Hij heeft niet bedoeld, dat do gasfabriek gratis gas zou leveren, maar het kwam hem overbodig voor, dat de gemeente voor hare eigen straatverlichting zou worden gedebiteerd. De heer TiieuniSSe heeft reeds vroeger geconstateerd , dat hij in beginsel medegaat met Burg. en Weth., die door dit voorstel z. i. den eersten stap doen op den goeden weg, die kan leiden tot eene betere financieele verhouding tusschen de gasfabriek en de gemeente. De heer Bekhuis heeft als 't ware een programma gegeven van de verbeteringen, die daartoe noodig zijn. Burg.en Weth. nu stellen voor een eersten stap te doen op den weg dien ook de heer Bekhuis op wil. Voor spr. is 't programma van den heer Bekhuis geen nieuws, evenmin voor zijne medeleden der commissie van de gasfabriek. De heer Bekhuis heeft op breede schaal zijne wenschen blootgelegd. Bij invoering zal een zuivere toestand ontstaan. Wat belet nu, zegt spr. aan den raad, om den eersten stap te doen, die leden zal tot den weg, die ook de heer Bekhuis _ 1 bewandelen. D- heer Beueker Andre© zou ongeveer •- celfde nebben willen zesgen als de heer Theunisse Ut mi i-en heeft gebracht. In Februari 1 heeft SDr MM opinie aan de gasfabriek kenbaar geik is daarna zeker schriftelijk be-1 tusschen de gascommissie en Burg. en Het gevolg hiervan is het thans in behandeling zijnd voorstel. Het verwondert spr. waarom de heer Bekhuis ook niet zijne bezwaren vooraf ia eene BOta heeft kenbiar gemaakt, opdat Burg. en Weth. daarna, gesterkt door 't oordeel van de commissie, zijne voorstellen in overweging zouden kannen nemen. Wat toch is de bedoeling van Burg. en Weth., niet anders dan de cijfers op do ing meer begrijpelijk te maken. Aan de commissio moet worden overgelaten, de boekhouding in overleg met Burg. en Weth. in te richten zooals het behoort. Dit voorstel strekt alleen eene gewijzigde omschrijving van posten op de gemeente-begrooting tot stand te brengen, als de eerste stap voor latere verbetering in de financieele verhouding. Hij is het geheel eens met den heer Theunisse en zal dus stemmen vóór 't voorstel van Burg. en Weth. De hoer Bekhuis releveert, dat de hoer Andrea? verwonderd is over zijn optreden. Op zijn beurt verbaast spr. zich over den heer Andrea?. In do gascommissie heeft spr. dezelfde stellingen als hier verkondigd, hij stond echter alleen in zij ne meening, 't geen ook in de missive der commissie is vermeld. Nu ziet hij niet in, dat op hem de verplichting zou rusten, om zijne denkbeelden in eene nota te ontwikkelen en die aan het diepzinnig nadenken van de leden dezer vergadering te onderwerpen. De heer Theunisse zeide, dat dit voorstel is een eerste stap, ja, maar op den verkeerden weg. Men lette in dezen niet te veel op de détails, maar meer op de wijze, waarop verbetering is aan te brengen. Het doet spr. genoegen, dat enkele leden hunne instemming met zijne zienswijze hebben betuigd. De gasfabriek is eene industrieele onderneming, als zoodanig moet zij worden beheerd. De basis voor een goed beheer moet bestaan in eene goede boekhouding, grondige kennis van den rentelast enz. Wil de gasfabriek blijven rusten op goede fundamenten , dan dient men radicaal te breken met het oude. De heer Meijer had oorspronkelijk geen plan aan het debat doel te nemen. Nu de aard der discussies evenwel een verward karakter gaat aannemen , meent hij een enkel woord ter verdediging van het voorstel in het midden te moeten brengen. Het komt spr. voor, dat de heeren Bekhuis , van Sloterdijck, Oosterhoff en Dijkstra , die eene andere boekhouding wenschen te zien ingevoerd, de portee van 't voorstel niet hebben begrepen. De rentepost moet worden gefixeerd en daarvoor in de plaats gesteld eene retributio. Het is dus slechts eene verandering van een post op de gemoente-begrooting. Het intitulé van 't voorstel heeft waarschijnlijk aanleiding gegeven tot de bestrijding van 't voorstel, dat strekt, eene betere regeling van de financieele verhouding van de gasfabriek niet tegenover de gemeente, maar tegenover de gemeente-begrooting. De heeren Andreae en Theunisse hebbon de portee van 't voorstel juist uitgedrukt. De strekking daarvan is, om eene vaste som op de gemeente-begrooting aan te brongen. Dit zal de eerste stap worden om tot eene zuivere boekhouding te geraken. Het misverstand in de discussiën had kunnen worden voorkomen, indien de bedoeling van 't voorstel, zooals spr. zooeven heeft aangegeven, meer was in 't oog gehouden. Voorts is spr. van meening, dat waar de gasfabriek zoo goed wordt beheerd, en waar de boekhouding zoo uitstekend is ingericht, als thans 't geval is, — een onderzoek, als do heer Bekhuis bedoelt, niet noodig is. De rentepost wordt eenvoudig gefixeerd en daarvoor in de plaats een andere post, de retributie, aangebracht. Hoe de gasfabriek moet worden gedebiteerd aan de gemeente en hoe de verdere boekhouding zal moeten geschieden, is eene zaak, die moet worden geregeld door Burg. en Weth. in overleg met de gascommissie, omdat dit is eene quaestie van uitvoering. De rentepost zal van do begrooting verdwijnen wanneer de retributie wordt vastgesteld. Ten slotte bestrijdt spr. nog de bovenaangegeven meening van den heer Oosterhoff. De heer Konter had aanvankelijk ook niet het voornemen, om zich in 't debat te mengen, maar na alles, wat is gesproken, is spr. de zaak nog niet geheel klaar en duidelijk. Hij heeft vooral bezwaren voor de toekomst. Het zal nog de vraag zijn, of de nieuwe regeling veel verbetering opleveren zal voor de gemeente. Het denkbeeld van den heer Bekhuis lijkt hem anders wel mooi toe. Het betreft hier echter niet alleen de quaestie van boekhouding. Spr. is bevreesd, dat de fabriek op deu duur wel eens niot al de haar opgelegde financieele lasten kon dragen. De heer Troelstra antwoordt den heer Konter , die bevreesd is, dat de gasfabriek wel eens niet al de haar opgelegde financieele lasten zou kunnen dragen, dat die vrees ongegrond is, want de gemeente zal niet alleen de voordeden van de gasfabriek genieten, maar ook de risico dragen. De heer van Sloterdijck moet nog eene enkele opmerking maken naar aanleiding van het gesprokene door den heer Meijer, die meende, dat door de tegenstanders de portee van 't voorstel niet goed was begrepen. Dit is spr. niet duidelijk. Hoe begrijpt die geachte spr. dan de portee ? . Waarom niet meer stappen gedaan, waarvoor een geheel afgerond programma door den heer Bekhuis aan de hand is gedaan. De heer Meijer wil eerst het begrootingscijfer wijzigen. Dit is niet de juiste manier. Neen, men moet eerst het beginsel vaststellen, waaraan de oorsprong van het cijfer is ontleend. Eindelijk komt spr. op tegen den uitval van den heer Meijer, alsof een schijn van wantrouwen zou bestaan in het financieel beheer der gasfabriek. Uitdrukkelijk verklaart spr., dat bij geen der leden daarvan sprake is. De heer MBljer zegt, dat er bij hem geen vermoeden bestaat omtrent hetgeen de heer v. Sloterdijck bedoelt. Het tegendeel is waar en uitdrukkelijk door hem gezegd. Hij heeft straks als zijne meening verkondigd, dat hij bij de bestaande goede boekhouding een onderzoek als de heer Bekhuis wenscht, onnoodig acht. Wat eindelijk de vraag van den heer van Sloterdijck betreft, waarom niet 't geheele programma van verbetering uit te voeren, zegt spr. dat Burg. en Weth. dit als een quaestie van uitvoering beschouwen en dus behoorende buiten de bemoeiingen van den raad. Do beraadslagingen worden gesloten. In stemming gebracht, word: het voorstel van Burg. en Weth. verworpen met 12 tegen 8 stemmen. Vóór stemden de heeren Beueker Andrea?. Keeling Brouwer, van Eijsinga. Meijer. Troelstra, van Ketwich Verschuur, Theunisse en de la Faille. Het onder punt 12 van den raadsbrief vermelde voorstel van Burg. en Weth. tot bepaling van de belooning voor de gaarders aan de bruggen over het nieuwe kanaal (boven onder punt 1 letter •> uitvoerig vermeld) werd zonder discussie en hoofdelijke stemming aangenomen. (Wordt vervolgd.) --- Feuilleton. ZIJN GENIUS. NOVELLE VAN CLAUS ZEHREN. 17. Haastig schiet hij de vreemdsoortige dracht aan, alles past. —Nu wordt er geklopt en op zijn: binnen! verschijnt met lang/amen, statigen tred, het gelaat in een deftigen Ptan, Ulrike. — .Wat zijt ge mooi!" wil hij reeds roepen. Maar de overmoed is in hem gevaren. Sierlijk met zijn veeren baret zwaaiend, treedt hij met bevalligen zwier op haar toe , en even de knie buigend zegt hij: „Edele vrouwe von lepenbnrg, het komt mij voor, dat een zonderling toeval ot god Cupido ons hier samen heeft gebracht." En haar eerbiedig de toppen der vingers kussend, gaat hij voort: .Ik noodig u daarom uit, edele jonkvrouw, met mij een buiging daar voor die oude heeren en dames te maken." En hand in hand, indachtig aan hunne rol, g.ian beiden ernstig de lange rijen langs, voorbij de oude heeren met Spaansche kantenkragen of met allongepruiken en glad gevlochten vlechten, voorbij do zeer ernstig kijkende dame 3 met Rembrandthoed of Pompadourkapsel, terwijl zij voor elk in 't bijzonder eene sierlijke buiging maken. «Langzaam, langzaam, kindje," zegt de ander, terwijl hij haar zacht de blonde haren van het voorhoofd strijkt. .Goeden dag, Hasso. Ik behoef niet te vragen , hoe het je gaat! Ik kom hier maar voor een paar uur ; 'k wil van avond nog naar Berlijn terug, 'k Moest toch eens zien, hoe gij beiden hier in het oude slot huishoudt? 't Schijnt mij hier een vroolijk leven te zijn met verkleeding en allerlei pantomimes." Beiden staan daar als twee kinderen, die in hun spel gestoord ziju, maar daar toch niet hoos over kunnen wezen. Eindelijk zegt Ulrike: ,Hoe laat is het toch 't Reeds vijf uur en ik heb nog niet aau ouze namiddagkoffie gedacht. Op het terras , niet waar ?" . W ilt gij in die kleeding naar boneden gaan ?" vragen oom en echtgenoot lachend. „Ach hemel, ja —" en vlug als een wezel sluipt zij de deur uit. De mannen blijven achter en kijken elkaar zwijgend aan, tot eindelijk de oudste Hasso toeknikkend , zegt: „Men kent haar niet weer." „Ja, ja ," stemt Hasso toe terwijl hij langzaam met zijne eigeu gedaanteverwisseling begint — „en het merkwaardigste h , dat zij in het eerst zoo «huw en schnehter was, zoo — ik weet niet. hoe ik het noemen zal, precies alsof zij droomde ; maar van dag to* dag werd zij levendiger eu opgewekter evenals een blinde, die het zien moet leeren. Arm ding, zij kon immers bij haar vader niet weten, hoe mooi de wereld is." Hassenstein staat achteloos bij het raam en tuurt voor zich uit in het park. „V-ader," gaat Hasso voort, terwijl hij zijn hemdskraag beproeft dicht te knoopen," ik denk, dat wij spoedig naar Berlijn gaan, mogelijk reeds in de laatste dagen van Juni. Die drie maanden , welke ik hier verluierd heb, doen zich wel eenigszina verwijtend gevoelen , ik moet de hauden weer roeren." Hij strekt de armen als bevestiging van zijne woorden ver van elkaar. ,Ik zeg u, ik heb allerlei ontwerpen in 't hoofd — haha! ik sal zo extra in een koffer moeten meebrengen." „Dat verheugt me, eerlijk gezegd, Hasso. Voor een natuur als de uwe is zulk een werkeloos leven niet geschikt. Kom daarom spoedig terug , voor de reactie komt. Apropos , wij hebben enu pont nog niet geheel algepraat ; ik wilde je dus elke maaud twee honderd thaler geven, daar gij toch niet alleen van je werk kunt leven," voegt hij er bij , nu hij een vreemden harden trek op Hasso's gelaat bemerkt. Deze antwoordt op koelen toon : „Het is zeer vriendelijk van u , maar ik denk zoo rond te komen. Mijne laatste schilderij ■ goed verkocht. ik heb vooreerst genoeg geld voor ons beiden , en dan — ik kau 't niet holpeu , maar ik wil vrij zijn, geheel vrij !" De oude heer keerde hem weer den rug toe. „Hebt ge reeds eene woning ? Anders zou ik -" „Neen , neen, ik heb reeds voor ons trouwen eene gehuurd." „Ah , zoo ! Waar dan ?" ,Aan het Lutzowplein, drie trappen hoog. Een weinig uit de buurt, maar daarom goedkoop enj zeer goed licht. U zal mij een genoegen doen, wanneer u naar eeno keukenmeid voor ons wilt uitzien." Het kost Hassenstein moeito ernstig te blijven ; dat alles is zoo niets voor Hasso, hij zet ook een gezicht, alsof hij niet dezelfde is. „Hebt ge wel bedacht, jonge echtgenoot, dat je vrouw zoo goed als geen verstand van een jong huishouden heeft ? ' „Ja, ik heb er met haar over gesproken; wij hebben ons dat reeds zeer bphagelijk voorgesteld. En dan vind ik, dat Ulrike toch iets te doe.i moet hebben , wanneer ik werk. Ik kan luie vrouwen bovendien niet uitstaan. Wat Ulrike als speldegeld krijgt, mag zij voor haar eigeu gebruik besteden; maar voor de rost, nu , u begrijpt me wel!" „Probeer het, kinderen! Doch wanneer de nood aan den man komt, vergeet mü dan niet." J Hasso steekt hem met den hem eigenen innemeadra glimlach de hand toe, en daarop gaan zij naar beneden , naar het terras . waar Ulrike als een echt huismoedertje met de koffie bezig is. „Ik verzoek de heeren plaats te nemen." Een weinig verlegen wijst zij op twee stoelen ; het is de eerste maal, dat zij als vrouw des huizes bezoek beeft. Hasso j gij neemt weer ontzettend veel suiker in de koffie!" zegt ze en geeft hem een tikje op de vingers. Die suiker eu die vele ongezonde sigaretten!" voegt zij er op schertsenden toon bij. „Nu ziet u eens, hoe zij mij onder den pantoffel heeft!" zegt Hasso vroolijk lachend en grijpt naar een extra groot stuk suiker. „Koffie moet zwart zijn als de hel en zoet als de liefde." . In] de Kreuzmtung las ik gisteren, viel Hassenstein hem in de rede, dat^bij Eerstens de tweede jongen gearriveerd is." Aha," lacht Hasso, het zal toch een halt dozijn worden , zooals Hans verlangt ofschoon ik het wel wat eentonig vind, altijd maar jongens." T ~ „Dat vind ik juist aardig," zegt Ulrike, en doopt de beschuit, over zich zelf verbaasd , in haar kopje. Hassenstein kijkt met een ooiijk gezicht ▼au den een naar den ander: „Wel. kinderen , wauneer uwe wenschen zoo uiteenloopen, moet gij met tweelingen beginnen." „Oom ," roept Ulrike en laat van verlegenheid haar beschuit in het kopje vallen. Hasso weet niet of' hij lachen zal of niet, maar trekt voor alle zekerheid een gezicht, dat het midden houdt tusschen verdraagzaamheid en terechtwijzing en de misdadiger maakt weer de opmerking, dat een jong gehuwd paar in menig opzicht ongenietbaar is. Over 't geheel is hij echter zeer tevreden over zijne inspectiereis , als hij op dien warmen Juniavond gemakkelijk in het rijtuig geleund, naar het station rijdt. In Juni heeft men avonden, welke oude menschen drukkend zoel vinden en waarop lieden tusschen de twintig en veertig jaar melancholiek worden, zonder daarbij slecht gehumeurd te zijn. Boven de bosschen van Tapenburg stijgt de maan langzaam omhoog, de kikvorseben in de verte kwaken, met een eigenaardige, onvermoeide volharding ; de bloemen zijn niet vermoeid, zooals midden in den zomer op heete avonden, maar sluiten slechts ongaarne voor den nacht hunne kelken. Op de velden lokt de kwartel en op de weilanden waarover een dichte, witte nevel golft, krast de regenvogel met regelmatige tusschenpoozen. Ulrike heeft een dunnen doek om de schouders geslagen en zit naast Hasso op de steenen balustrade van het terras; zij heeft haar hoofd tegen zijn schouder gelegd en kijkt met eene zwaarmoedige, peinzende uitdrukking in de oogen naar de maan. Zij hebben over den bloedverwant gesproken, die even na het avondeten vertrokken is eu hem beiden zeer geprezen, iets, wat zelden een mensch te beurt valt, wanneer hij, twee anderen met wie hij in gezelschap i 3 geweest heelt verlaten. „Hasso," zegt zij op eens, terwijl zij zich vaster tegen hem aan vleit — „hebt gij je vader nooit gezien ?" „Neen kind, nooit!" Zijn gelaat krijgt bij die weinige woorden iets onuitsprekelijk smartelijk 3 en hij vraagt zichzelf verwonderd af, waarom bij daar nooit ernstig over heeft nagedacht. Na een poosje begint Ulrike opnieuw: „Ik heb er dikwijls over nagedacht, of papa en mama elkaar eenmaal bemind hebben ; z'j gingen zoo koel en vormelijk met elkaar om. Misschien was dat anders toen zij jong waren, ofschoon —ik kan mij niet voorstellen , dat de liefde sterven of verkoelen kan, wanneer zij eens bestaat." Hasso strijkt met zijne linkerhand teeder over^hare in den wind trillende, krullende kaarlokjes. „Ik ook niet, Ulrike, ten minste niet zulk eene liefde als wij hebben; zij kan niet oud worden , moet blijven bestaan , ook wanneer ons haar begint te grijzen." Hij gevoelt zich zoo week gestemd, zoo zonderling te moede, alsof hij haar moet toonen, hoe lief hij haar heeft. „Het is wonderbaarlijk , bijna een sprookje; toen ik je voor het eerst zag, een half kind nog, had ik een gevoel, alsof gij het eenige menschenkind waart, dat ik vertrouwen kon; en toen gij op dien morgen in den hertstnevel op mij toetraadt, was het mij alsof gij mij een stukje zonneschijn mee op mijn levensweg gaaft. De zonneschijn is al die jaren in mijn hart gebleven, al was het ook niet meer dan een heel klein vonkje, maar later, geliefde, vlamde dat hoog op. Een geheele zon was het, die alles verlichtte , alles om mij en in mij , alles!" Door zijn gevoel meegesleept is bij opge* sprongen en loopt op en neer; nu bukt nH voor haar neer op de harde steenen, en ziJD groote oogen zien haar met eene bijna 8" godische liefde aan. , Hasso, kijk mij niet zoo aan ! Zoo ai men geen mensch aanzien." ~ „Kind!" stamelt hij en drukt het hoe» tegen hare knie — „zonneschijn! Ja< z noem ik dat! In je oogen, op je üpPeljjj in de pracht van je gouden haar, *n e woord , dat gij over de lippen brengt, i°n ik den zonneschijn !" (Wordt vervolgd) --- LEEUWARDER COURANT van Dinsdag 12 November 1895. TWEEDE BLAD. ---