Vergadering van het Hoofdbestuur der Friesche Maatsch. van Landbouw. Leeuwarden, 22 Mei. (Slot.) De heer Botma bracht rapport uit in zake den aankoop van aardappelen bij het gewicht. Hieruit bleek, dat het Dag. Bestuur de voorkeur geeft aan wegen boven meten; maar als men begint met de bascule op het land naast de zeef te plaatsen, zouden eventuecle verschillen omtrent de maat eenvoudig verplaatst worden do ton naar de zeef. Immers, een met te veel egoïsme begaafd leverancier of meter zon trachten, zooveel mogelijk ook de losse aarde in den bak op de bascule te doen terecht komen, omdat hij dan aarde ook voor aardappelen betaald krijgt; terwijl de ontvanger een meer of een minder galant „merci" voor zulke waar zou uitspreken. Het wil het Dag. Bestuur voorkomen, dat de zaak het meest geschikt kan worden geregeld, wanneer een zeef of rasp van b. v. 7 a 8 voet lengte op den wal wordt geplaatst. De aardappelen op het eene einde van den wagen op de rasp geschept of gestort zullen over dBzo rasp, voorzien van gaten ter grootte van een gulden en vervaardigd van gevlochton ijzergaas, voldoende van aarde gezuiverd het andere einde bereiken , waar ze in den bak vallen die met een inhoudsgrootte van 50 of 100 kilo op een bascule op het schip, na gewogen te zijn, wordt uitgestort. De gevoelens liepen nog al uiteen over de uitvoering en er werd herinnerd aan do poging voor circa 10 jaron van een 400-tal landbouwers, die toen aankondigden hunne granen niet anders te willen verkoopen dan bij het gewicht, waarop zij later moesten terugkomen, omdat do handel niet op wilde. Zoo werd in dezen ook de tegenzin van den handel gevreesd en men achtte het beter, alvorens eene poging tot verbetering te beproeven, eene vaste overtuiging te hebben : hoe. Aan de heeren Rienks, IJpma en Hoekstra werd opgedragen een nader voorstel voor cenc praetische uitvoering te doen. Hot adres aan Ged. Staten om subsidie voor veeveredeling gaf aanleiding tot zeer uitvoerigo discussie, waarbij eonerzijd-i gewenscht werd om aan te geven op welke voorwaarden men subsidio zal vragen, anderzijds gewezen werd op de wenschelijkheid om do bost gokeurdo stieren in de provincie te behouden. Hierop werd geantwoord, dat Rijkssubsïdio vrijwel vaststaat en dat daaraan voorwaarden zijn verbonden, tcrwijljvorder in den regel degene, die subsidie verleent, daaraan wel dio voorwaarden zal verbinden welke hij. noodig acht. Het nut om de boste dieren in de provincie te behouden werd erkend, eu het ligt dan ook in de bedoeling om onderhoudspremiën toe te kennen; maar voordat men het bedrag der te ontvangen subsidiën kent, is het moeilijk daaromtrent nadere opgaven te doen. Algemeen werd besloten tot opzending van het adres. Voorstel van het Dag. Bestuur om op de conclusie, te Veenwouden genomen door den inleider, in zake get pachtstelsel niet in te gaan. Over die conclusie zijn de afdeelingen gehoord en van de ingekomen antwoorden heeft do heer Schaafsma een rapport in ons blad van 22 April 1.1. geplaatst. Het Dag. Bestuur stelt de volgende motie: Het hoofdbestuur is van meeuing: a. dat in de rechtsverhouding tusschen eige••mr* en gebrnikors verbetering wordt gebracht tot steun der zwaketo partij ; b. dat, waar de wetgever eenerzijds aan den eigenaar bevoegdheid behoort te verleenen om bij misbruik of verwaarlozing van den nalatigen gebruiker, de huur to doen vervallen verklaren met schadevergoeding, anderzijds de huurder aanspraak moet hebbon op vergoeding der waarde van de verbetering van grond of hoeve doorhem aangebracht, zoo dikwijls het goed, 't zij vrijwillig of gedwongen, door den gebruiker wordt verlaten ; c. dat hot in het leven roepon van ofhoiecle pachtcommissiën wenschelijk is. De heer Wietsma vraagt, waarom het Dag. Bestuur te Veenwouden niet dadelijk gez?gd heeft: ik zie er geen kans toe. Hij heelt er dadelijk bezwaar in de uitvoering gezien. Hij erkent, dat de huurder recht hoeft op vergoeding voor aangebrachte verbateringen ; maar hij zelf woont op eeno plaats, door dc pachtcomraiusie getaxeerd en vraagt nu, als hij van die plaats afgaat, hoe men dan berekenen zal, of hij de plaats verbeterd of verminderd heeft. Hij woet er maar éen weg op : de plaats te laten opnemen door de pachtcommissio, die dan opgeeft wat verbeterd behoort te worden; daarvan komen de afwatering voor rekening vau den eigenaar, het beter onderhouden der landen voor rekening van den huurder; en zijn er buitenlanden waarop veel modder moet, dat voor gezamenlijke kosten. Do Voorzitter antwoordt, dat het Dag. Bestuur ook dion weg op wil en daarom officieele pachtcommissiën in het leven wenscht te roepen. De hoofdbeginsels moeten als dwingend recht in de wet gelegd worden. Do heer Fontein de Jong vraagt wat een pachtcontract is. Als men alles bij de wet wil regelen , dan komt men er niet. Men beschouwt huurder en verhuurder te veel als strijdende partijen, maar de eigenaars hebben nog meer schade geloden dan de huurders door do daling der huron. Wil men verbetering, dan niet door bepalingen van strikt recht, maar door overreding om hun gememschappeüjk belang te bevorderen. Spreker betreurt hot, dat de heer Schaaf-ma het denkbeeld van Veenwouden geheel ter zijde stelt, al erkent hij dat het moeilijk is eene juiste formulo te vinden. Zoo loopen do gevoelens over en weer uiteen en meenen wij dat de hoer Schaafsma een paar wettelijke bepalingen, dio bruikbaar zouden zijn, op papier gesteld heeft. Wo zullen deze vragen nader mededcelcn. De heer de Jong gaat in zoover mede, dat de huurder ook recht erlango op vergoeding voor aangebrachte verbetoringen, omdat volgens ons Burgerlijk Wetboek do verhuurder wel recht heeft op vergoeding voor verwaarloozing. Do heer Andreee doet in hoofdzaak hiertegen opmerken, dat, al worden de beptdingen ten gunste van de verhuurders niet feitelijfc in het contract doodgezwegen , zij toch stilzwijgend prijsgegeven worden. Hij verwacht ook geen heil van dwingend recht, maar meent ook, dat men heil moet zoeken in versterking van den band tusschon partijen. Daarom ook heeft hij indertijd voor het aanstellen eener pacht commissie gestemd, maar voor otlicieeie pachtcommissieB is hem de behoefte nog niet gebleken. Sub a der motie wordt aangenomen met 17 tegen 9 stemmen, sub b met 19 tegen 7 stemmen en sub c met 15 tegon 11 stemmen. Naar aanleiding van de ingekomen klacht omtrent het meten en wegen van granen heeft hot Dag. Bestuur ean schrijven gericht aan Burg. en Weth. van Leeuwardon. Burg. Rn Wetb. hebben dit Dag. Bestuur en de Buurscommissio uitgenoodigd tot eeno conferentie ten Stadhuizo ende Beurscommissie heeft harerzijds een rapport uitgebracht. Burg. en Weth. hebben nog geene beslissing genomen ; doze zal dus lator worden meegedeeld en inmiddels wordt deze zaak aangehouden totdat het besluit van Burg. en Weth. zal zijn ingekomen. Wij stollen ons intusschen voor, nader terug te komen op het schrijven van het Dag. Bestuur aan Burg. en Weth. on het rapport van de Beurscommissie Omtrent den cursus van malkonderzook deelt de heor Mesdag mede, dat 30 personen zich hebben aangemeld en hij daarvan 11 heeft toegolaton tot den eersten cursus, welke op 4 Dinsdagen gehouden is 'smorgons van 9 —12 en's middags van I—3,1—3, waarvan de heer Arriëns Kappers hot laboratorium aan do R. H. B. school beschikbaar heeft gesteld. Dat gaat heel aardig en sprekers plan is, om na afleop van don cursus aan de deelnemers eene verklaring af te geven, dat zij volkomen bekend zijn mot het melkondorzook; doch daarvoor moeten eerst nog praetische proeven genomen worden. Voor eon volgenden cursus zal hij slechts 8 toelaten, omdat hij anders niet goed toezicht kan houden en hot aantal toestollen eigenlijk onvoldoende is voor meer tegelijk. Dio nu aan den cursus deelnamen zjjn volontairs on 1 directeur aan zuivelfabrieken en 1 landbouwer. Nalat bepaald was dat do algemceno ledenvergadering dezen zomer te Heerenveen zal worden gehouden en aan het Dog. Bestuur was opgedragen om oon keuze te doen uit de nader te ontvangen vraagpunten, kwam asn do orde: De besproking vun do wenschelijkheid tot tijdelijko heffing van invoerrechten op sommige landbouwproducten en margarine, in verband met de ingokomen adviezen der afdeelingen. Do secretaris, mr. C. A. Romer, gaf een resumé' van die adviezen, waaruit bleek, dat de een zich onbevoegd achtte zich to verklaren, de ander er tegen was, een derdo tegen invoerrechten op landbouwproducten maar voor die op margarino, een vierde voor beiden, con vijfde voor heffing op landbouwproducten tegon die op margarine; zoo was de een voor, de ander tegon en sprak een derde geen oordeel uit. Do heer Rinia van Naula meent dat het Dag. Bestuur omtrent dit punt te haastig te werk gaat. Spijt al wat er gedaan wordt, zal z. i. de verbouw van granen en enkele andere artikelen de eerste 20, misschien 40 jaren niet zonder verlies kunuon gedroven wordon. Als men weet, dat op de prairieveldon van Noord- en Zuid-Amerika dio bouw kan gedreven worden met niet meer uitgaven dan een enkelen dollar per acre (40 are) en moa daar dan de allerbeste tarwe of rogge in den zak heeft en daarmee de markt dwingt zo te koopen voor den hoogsten prijs, omdat aangebodon worden reusachtig groote partijen van dezelfde ejualiteit, en in dit geval beste, dan komt men tot de conclusie: evengoed mot als zonder protectie is de zaak ten doode opgeschreven. Daarbij komt nog, dat van Europeesche tarwa en rogge alleen good gebakken kan worden als ze overjarig is, en nu do bakker een mengsel meel neomt, afkomstig uit Micnesota en Hongarije, en hij is veilig voor goede waar, ook al was de tarwe, waarvan het meel gemaakt is, nieuw. Ook is ons Westersch-Europeesch klimaat met zijno menigruldige regens in den zomer in hat nadeel van den verbouw dezer artikelen. Invoerrechten op margarine, spreker begrijpt niot hoo men daarbij komt. Haast durft hij beweren: het is kortweg nonsem. Bijna do gehesle invoer van margarine iv Engeland is uit Nederland, ze wordt hier gemaakt en uitgevoerd. Ziehier eenigo cijfers, genomen uit het Journal of the Board of Agriculture: In 1893 bedr. do mv. v. marg. 1,299,970 centenaar, , 1894 » » , , , 1,109,325 , 1895 „ >t „ „ „ 940,168 vertegenwoordigende oono waarde respectievelijk van 3,655.344 £, 3,044,810 £ en 2,577,170 £. Dus aanmerkelijke en voortdurende achteruitgang. Daze achteruitgang wordt door genoemd Journal toegeschreven aan de vormeerderde boterproductie, voor een deel ook aan de betere wijzo van prodneoereu der boter. Het laat zich aanzien, dat do margarineindustrie ook zonder dezo maatregelen aanmoi kelijk zal beperkt worden, en het is niet zoozeer de industrie als wel de knoeierig door verkoopers in het klein gedreven, waartegen maatregelen dien«*n genomen te worden. Nu zal men beweren, dat de bedoeling is, invoerrechten te heffen niet op margarine, maar op da grondstoffen. Maar op welke f Op rundcrvet ? Dan benadeelt mon mede de stoarinekaarsen-industrie, in Amsterdam, Gouda en Leiden zoo bloeiende. Margarine kan gemaakt worden uit alle vetten van dierlijken of plantaardigen oorsproig, die in eoue bepaalde verhouding stearine-palniitine en oleine bevatten. Belast men het rundervet, dan zal men ze uit spek maken ; belast men bei ie, dan liggen andere vetten aan do beurt on men kan er geene nemen zondor mot andere industriën, hier gedreven, in botsing te komen. Spreker zou wel willen vragen, waarom de margarine er is bijgehaald. lets anders nog ten slotte. Hij vindt in hetzelfde Journal nog dit: 'i __ van den geheelen invoer van versch varkmsvleesch in Engeland is uit Nederland: in 1894 180,383 centenaars. „ 1895 288,557 „ Ook deze tak van veeteelt, die zich blijkbaar niettegenstaande de lage prijzen nog ontwikkelt, zou zeker door graanrechten in gevaar worden gebracht. Dus om enkelen te believen, al de anderen er maar aan gowaagd. De heer Fontein de Jong heeft den indruk gekregen , dat eigenbelang deze quaestie beheersebt. In de bouwstreek is men voor invoerrechten, in den greidhoek is men er tegen. Spreker heeft eens don toestand van Friesland nagegaan en bevonden, dat bebouwd werden o. a. met in 1871—1880: in 1893 Tarwe Rogge 2.797 H.A. 1.409 7.028 „ 5.688 Gerst 3.341 H.A.. 2.772 Haver . 6.587 ■.veit 4.33.; _ 2.721 Koolzaad 1 170 ~ 871 Aardappelen 13.473 _, 17.034 en er was aan Weiland 97 379 , 100.295 Hooiland 98.405 . 101.780 Spreker begrijpt niet, dat wij belang bij in. voerrechton hebben. Hij acht het con gevaarlijk spel en is overtuigd , dat de provincie er door geschaad wordt. Men moet niet vergeten, als do landbouw protectie vraagt, dat de nijverheid het daa ook doet. En als men dan de rekening onmaakt van het voordeel tegenover de schade dan bestaat er voor dezo provincie allerminj_ aanleiding om er toe mede te werken. Ook tegon dc invoerrechten op margarine waarschuwt spreker. Men zal dio industrio er door beschermen , want dan wordt er hjj uitvoer een premie gegeven, dio de fabrikant in zijn zak steekt. De hter Reindersma deelt hetzelfde gevoelen Invoerrechten, die de prijzen van enkele artikelen doen rijzen, zijn ten koste van andere. Hooge rechten belemmeren het internationale ruilverkeer en belemmeren een volk, om partij te trekken van de natuurlijke voordcelen die hij in zijn land bezit. De Vereenigde Staten voerden in 1868—69 slechts 14 millioen graan en meel uit terwijl het 10 jaren later 104 millioen bedroeg' Rusland in 1851—55 aan tarwe, rogge, gersten haver nog goen 10 millioen hectoliter, in 1889• 97 millioen. De uitvoer uit Britsch-Indië bel teekende voor 20 jaren bijna niets, en klom in 1884-89 tot 12 millioen H.L. per jaar. Zoolang de wereld bestaat is iets dergelijk niet waar<*-o-nomen. ° De oorzaak is de uitbreiding der spoorwegen welko die landen dienstbaar maken voor den uitvoer hunner producten. Daarbij komt dat do groote scheepvaart groote hoeveelheden goedkoop en snel vervoert. leder volk legge zich er dus op toe , zoo volmaakt mogelijk datgeno te produceeren, waarvoor grondstof, klimaat oa luchrgestel dienstig zijn. Wat zou ons kleine landje het groote "dwingen? De geschiedenis hoeft hot bewezen, hoe vroeger als toonbeeld is gehandeld, door den landbouw met beleid te drijven en dat dan de Staat medewerke tot herstel van vele leemten. De heer Rienks had dio antwoorden wel verwacht, maar doet opmerken, dat de heeren Fontein de Jong en Rinia van Nauta argumenten aanhalen dio doen overhellen tot protectie. Waarom heeft de graanbouw tegenwoordig zoo weinig te beteekenen ? Omdat hij niet loonend meer is. Mon zal bouwland tot weiland maken, en dan is er voor den arbeider nog minder werk. De vereeniging „Dr-or aroeid tot verbetering" heeft dit onderwerp van de agenda geschrapt, omdat het niot tot haren werkkring behoort; maar spreker dacht, als men den arbeid wil verbeteren , dan moest men zorgen dat die loonend is en door protectie zoo duur maken dat het loonend is. Z. i. is het de vraag ,of Friesland weiland moet worden of niot. De heer IJpma oordeelt, dat mon te lang gewacht heeft, zich vleiende dat er wel verbetering zou komen. Alles wordt verbeterd, er worden waterschappen opgericht, men draineert, gebruikt kunstmeststoffen en wat baat het? Waar men voor zulke lage prijzen staat, vraagt spreker, waar komt het van daan, dat zoovele nijvore' boeren te gronde gaan en vele arbeiders om brood roepen. Hij hoopt dat er pogingen gedaan sullen worden voor een billijk schaalrecht. Do heer Andrea; is bij dit mooilijk vraagstuk tot de conclusie gekomen : dat voor- en tegenstanders beide argumenten in hun voordeel hebben. Zooals do heer Fontein de Jong zei, hangt hot af van do streek waar iemand woont. Een gepast eigenbelang is gewenscht, maar als men tijdelijk invoerrechten heft, welke zijn dan de gevolgen ? Dat de prijzon der granon rijzen en er meer werk is; do ch dat het grootste voordeel aan den eigenaar komt, dat de hnurboer matig in het voordeel deelt on de arbeider in geringe mate. Als geheel Friesland uit bouwland bestond, dan zou het stijgen der huren zich vordeelen; maar hier moest men rekening houden met de weilandon en de bovolking. Daar komt geen werk meer en de bovolking zou er nadeel bij lijden. Spreker gelooft, dat de maatregel ten voordeele van den een, doch ten nadeele van den ander zou zijn. Na repliek der heeren Fontein de Jong ca Rienks, voegt de heer Wiesenhaan er aan toe, dat het eene strooming is in het belang van den landbouw, bij hen is het een noodkreet. In stemming gebracht verklaart hot hoofdbestuur zich met 18 tegen 8 stemmen tegen protectie ---