reportage, interview, achtergrond COMPUTERGEBRUIKERS STAAN NIET TE TRAPPELEN OM EROVER TE PRATEN Computer nieuw werktuig witteboord-misdadiger •Computersystemen lenen zich gemakkelijk voor misbruik. Dat ontgaat fraudeurs en andere kwaadwillenden niet. Naar •jSchatting wordt er in de Verenigde Staten jaarlijks voor meer dan een miljard dollar via computers gefraudeerd. Aangeno"men wordt dat tegenover elke, meestal bij toeval, ontdekte tomputermisdaad honderd niet ontdekte gevallen staan, volgens een rapport van de Amerikaanse federale politie FBI 'ivas twee jaar geleden de gemiddelde buit van een bankoverval 2000 dollar. De gemiddelde buit per computerfraude beidroeg daarentegen 100.000 dollar. n. e witte-boord-misdadiger boert dus Aanzienlijk beter dan zijn meer am°acntelijk ingestelde collega. ten paar maanden terug verschafte een ex-werknemer van de Federal Reserve Board, het stelsel van centrale tanken in de USA zich telefonisch toe- Sang tot de computer van de banken. N'j maakte gebruik van het codewoord * Van een ex-collega en ontfutselde de x c°rnputer de meest recente cijfers over de geldgroei. Informatie die zeer waardevol was voor de beleggingsmaatschappij waarvoor de 34-jarige computerkraker werkte. r van computermisdaad is ' °°k de bankbediende die het compu'erprogramma zo wijzigde, dat hij van elke klant maandelijks een cent op zijn , lening kreeg. Hij verdiende er drie Jojoën gulden mee. Ook inventief was p computerprogrammeur die het ren'eoerekeningsprogramma van een ■j^kcomputer zodanig veranderde, t dat de aan de klanten te vergoeden rer|te niet werd afgerond op centen, op tienden van centen. Het verc Sc,lil boekte hij dagelijks over op zijn j e'9en rekening. n 1977 ging een Engelse computer- P °eskundige van het chemische con- Cern ICI in het Nederlandse Rozenburg 1 r met honderden magneetbanden 1 . aidoor. Hij vroeg een miljoen gulden °sgeld. De banden bevatten adminiatieve gegevens, die voor het bedrijf ar> onschatbare waarde waren. --- Enquête °ns land is nog weinig bekend over orTiputerm.sdaad. Prof. drs. J. A. M. Oonincx, hoogleraar administratieve organisatie aan de Katholieke Hogeschool in Tilburg, verricht onderzoek naar de betrouwbaarheid en beveiliging van geautomatiseerde informatiesystemen. Hij heeft een enquête gehouden onder ongeveer 3500 computergebruikers. De antwoorden worden momenteel door de computer verwerkt. Prof. Oonincx: „Ik durf geen schatting te maken van het aantal computerfraudes in ons land. Daar kun je via onderzoek moeilijk achter komen. De bedrijven staan in het algemeen niet te trappelen om dit soort zaken in de openbaarheid te brengen. Ik geloof wel dat de nu bekende gevallen het topje van de ijsberg zijn". Onder computerfraude wordt onder meer verstaan het manipuleren met computerprogramma's, ingrijpen in bestanden en gerommel met in- en uitvoergegevens. Prof. Oonincx is overigens niet erg gelukkig met de term computerfraude. „Er kunnen misverstanden door ontstaan. De mens fraudeert. Niet de computer. De mens gebruikt de computer als technisch hulpmiddel om te frauderen. Het is per definitie uitgesloten dat de computer frauduleus zou kunnen handelen. Deze voert slechts zeer precies en met grote snelheid opdrachten uit". „Behalve frauderen met behulp van de computer", vervolgt hij, „zijn er veel meer ongeoorloofde handelingen waarbij de computer doelwit kan zijn. Bijvoorbeeld vandalisme, diefstal van opgeslagen informatie, sabotage, bedrijfsspionage en het ongeoorloofd gebruik van computertijd. Het komt voor in Nederland dat programmeurs, operateurs of andere figuren die toegang hebben tot het computercentrum van het bedrijf, in de tijd van de baas allerlei activiteiten voor derden verrichten met de bedrijfscomputer. Er is een geval bekend van personeelsleden, die op een dergelijke manier een soort eigen computerservice-bureau op poten hadden gezet. De baas wist er niets van". Er is een computerprogrammeur geweest die aan klanten van zijn bedrijf, nadat ze betaald hadden, nog eens een rekening stuurde. Degenen die betaalden, nam hij in zijn fraudesysteem op en vergastte hij regelmatig op dubbele facturen. Alerte klanten, die niet betaalden, maar een boze brief stuurden, kalmeerde hij met een door de computer gedrukte excuusbrief, waarin de computer verantwoordelijk werd gesteld voor de fout. Drs. Oonincx: „In het algemeen wordt er te nonchalant gedacht over de beveiliging van computersystemen. Bedrijven zouden op zijn minst een risicoanalyse moeten maken. Dat gebeurt nog te weinig. Meestal gaat men zich pas voor beveiliging interesseren als men geconfronteerd wordt met computerfraude of misbruik. Pas als het kalf verdronken is, is men geneigd de put te dempen". --- karl Marx • e kennen Karl Marx voornamelijk als aen groot econoom en filosoof en in 'n drang naar maatschappijvernieun 9 als de grondlegger van het com- J"Jnisme. Dat hij ook historicus was eWijst zijn boek over „Geheime diplomatie uit de XVIII eeuw", een weinig °ekend werk, dat in 1850 voor het lfto* 'n bonden werd uitgegeven, in ,ö97 nog eens een heruitgave beleefpe en dat thans in een vertaling van o ank Visser opnieuw is verschenen bij ervire Katwijk. Het werk is ingeleid en ar> aanvullende aantekeningen voori 11 door de Engelse uitgever Lester utehinson. In het herdenkingsjaar an Marx is het voor de fijnproevers in: r^ssant hem ook eens van een andee kant te leren kennen. Prijs ƒ 34,50. # Astrid Roemer --- Vrijgemaakt om te beminnen -haar boek „Vrijgemaakt om te be, >nen" geeft Franqoise Dolto, arts en ~[aa9 geziene figuur op de Franse tele- Sle. een psycho-analytische lezing an de evangelies, althans gedeelten aanjit. Ze is er als gelovige vrouw nameiijk van overtuigd, dat niets in de boodschap van Christus strijdig is met de Freudiaanse ontdekkingen. Wat daar ook van zij, het is een alleraardigst boek geworden met een heel persoonlijke kijk op bijvoorbeeld de bruiloft van Kana, de Barmhartige Samaritaan en de Verloren Zoon. Zij tracht zich de beschreven gebeurtenissen heel reëel te verbeelden en ze maakt de parabels af en toe mooier dan ze al zijn. In de opwekkingsverhalen gaat zij de Freudiaanse toer op. De tempeloverste JaTrus zou zich doodschrikken als hij las wat Francoise Dolto allemaal over hem ■te berde weet te brengen. Zij verloochent haar vrouw-zijn niet als zij in het verhaal van de overspelige vrouw de mannen er eens lekker van langs geeft. Uitgave Unistad IJsselstein. Prijs ƒ 34,- --- Heere Heeresma „Beuk en degel" is de titel van een boekje van Heere Heeresma, die in een woordje vooraf laat weten dat het nog wel een jaartje zal duren voor „Kaddish voor een buurt" in de boekwinkel ligt. Als tussendoortje biedt hij zijn lezers nu drie korte verhalen, tezamen 65 pagina's, aan, in welke verhalen hij zijn reputatie van pregnante verteller gestand doet. Het boekje is uitgegeven door uitgeverij Villa Bussurn, die tegelijkertijd een zevental al eerder verschenen verhalen bundelde. Voor beide boekjes maakte Milou Heimus een kleurige omslag, die niets met de inhoud maar alles met de verkoop te maken heeft. De boekjes kosten per stuk ƒ 12,50. --- Diffuus „De computertechnologie is zodanig ingeburgerd in ons dagelijks leven, dat we vormen van criminaliteit tegenkomen waarbij de computer een rol speelt". Dat zegt mr. P. van Dijken, chef van de fraudecentrale van de Centrale Recherche Informatiedienst in Den Haag. „Het beeld daarvan", vervolgt hij, „is echter zodanig diffuus, dat we de omvangsvraag moeilijk in het vizier kunnen krijgen. Veel computerfraudegevallen verzinken in de statistiek als verduistering, oplichting en valsheid in geschrifte. Er bestaat in ons land geen statistisch materiaal over computerfraude als zodanig" Uit onderzoek in Amerika en Duitsland is gebleken dat er een aanzienlijke hoeveelheid niet gerapporteerde computermisdaden bestaat. Ontdekte gevallen worden veelal niet aangegeven, maar intern geregeld. Bedrijven zijn bang voor hun reputatie. Bovendien vrezen bedrijven chaotische toestanden als er opsporingsambtenaren in huis gehaald worden. Een woordvoerder van de centrale RABO-bank in Utrecht slaat uiterst omzichtig aan het formuleren als hem gevraagd wordt naar de kwetsbaarheid van het door de bank gebruikte computersysteem: „Ons personeel dat met computers werkt wordt in de gaten gehouden. Daar zijn waterdichte systemen voor. En er is een voortdurende controle op het hele computersysteem. Als men mij vraagt of er in principe met onze computer geknoeid kan worden, dan denk ik, met allerlei mitsen en maren, dat in het uiterste geval eventueel de mogelijkheid in dat opzicht niet ondenkbaar is", aldus de zegsman van de bank. Volgens de chef van de fraudecentrale gaat de voortschrijdende elektronische gegevensverwerking de politie steeds meer problemen geven bij het afhandelen van fraudegevallen. Van Dijken: „Ik zal een praktisch voorbeeld geven. Stel dat we een inval doen bij een onderneming, die ervan verdacht wordt zwartwerkers in dienst te hebben. We moeten de geautomatiseerde boekhouding onderzoeken. Die staat op magneetschijven of -banden. Soms zijn ze echter voorzien van allerlei valkuilen, zodat als je ze afdraait zonder gebuik te maken van bepaalde codes of sleutels, alle gegevens vernietigd worden". In zijn driejarig bestaan heeft de fraudecentrale een stuk of vijf zaken afgehandeld, waarbij fraudeurs een dergelijke kamikaze-achtige boekhouding gebruikten. Verder heeft Van Dijken te maken gehad met een softwarebedrijf dat computerprogramma's verkocht in combinatie met een onderhoudscontract. Als de klant echter van het onderhoud dat de firma bood, geen gebruik wenste te maken dan ging na drie jaar het hele systeem plat. Het verkochte programma bevat dan een zogenaamde kill-instructie, die alle gegevens uitwist. Computerfabrikant Honeywell Bell in Amsterdam ervaart dat de klanten steeds meer belangstelling krijgen voor de beveiliging van computersystemen tegen fraude, sabotage en dergelijke. „De kans op onregelmatigheden kun je verkleinen door een combinatie van een aantal maatregelen", zegt professor Oonincx daarover. „Er zijn ingebouwde controles die computerfabrikanten in hun systemen inbouwen. Ze dienen ertoe het eventuele falen van de computer, bijvoorbeeld door een storing, tijdig aan het licht te brengen." De computerprogramma's worden soms voorzien van zogenaamde controle-routines, waarmee fraudes ontdekt kunnen worden. Zo kan bijvoorbeeld in een salarisprogramma een geprogrammeerde controle worden opgenomen, die vaststelt of het uitgerekende salaris voldoet aan bepaalde minimum en maximum grenzen. Prof. Oonincx: „Vaak vinden gebruikers controlemogelijkheden maar vervelend. Het kost immers computertijd en geheugenruimte. Ik vind dat ook grote computercentra veelal te weinig controles in hun programma's opnemen". Verder pratend over beveiliging zegt hij: „Belangrijk is ook dat er kopie-banden of -schijven van de administratie bewaard worden. Er hoeft immers maar een grapjas met een flink sterke magneet langs de schijven te gaan en alle gegevens zijn weg. Verder moet aandacht besteed worden aan fysieke beveiliging".Een voorbeeld van fysieke beveiliging is te vinden bij een Belgische verzekeringsmaatschappij. Daar liet men een computercentrum bouwen dat nog moet kunnen blijven functioneren wanneer er een terroristische aanval met pantserwagens, gecombineerd met brand en een elektromagnetische storing plaatsvindt. Daartoe heeft het gebouw eigen waterreservoirs, in slagorde opgestelde accu's en halongas-blusinstallaties, die wel blussen, maar geen waterschade veroorzaken. Het centrum kan inclusief personeel, drie weken afgesloten van de buitenwereld blijven functioneren. Honderd procent beveiliging is onmogelijk. Prof. Ooninckx: „Zelfs tegen oneindige kosten, kun je geen absolute zekerheid krijgen. leder systeem is te doorbreken. Dat komt doordat we nog geen geautomatiseerde informatiesystemen hebben waaraan geen mensen te pas komen. Je kunt nog zo goed beveiligen, het blijft altijd mogelijk dat iemand zijn bevoegdheden misbruikt". In de afgelopen zes jaar zijn in Europa meer dan dertig computercentra doelwit geweest van bomaanslagen. Onlangs moest het districtsrekencentrum van de Franse stad Toulouse het ontgelden. Computerhaters plaatsten een bom, die het gebouw en enkele computers zwaar beschadigde. Het „Comité voor liquidatie van computers" stelde zich verantwoordelijk voor de aanslag. De Amerikaanse onderzoeker D. B. Parker van het Stanford Research Institute in Californië doet al meer dan tien jaar onderzoek naar computermisdaad. Deze nestor van computerbeveiliging, goed voor zon zestig lezingen over het onderwerp per jaar, heeft tegen de duizend gevallen van computermisdaad uit de hele wereld verzameld. Hij vindt dat de meeste Amerikanen zich onvoldoende realiseren dat deze vorm van misdaad epidemische vormen aanneemt. Hoewel hij door betere beveiligingstechnieken een afname van het absolute aantal gevallen verwacht, voorspelt hij een verhoging van het gemiddelde schadebedrag. Hij vreest een toenemende deelname van de georganiseerde misdaad en maatschappelijke ontregelingen door computersaboteurs met terroristische aspiraties. --- Nergens ergens In haar nieuwe roman „Nergens ergens" heeft de Surinaamse Astrid Roemer in haar ontwikkeling als schrijfster een flinke sprong voorwaarts gemaakt. Haar boek beschrijft de belevenissen van een jonge Surinamer, die, als zijn droomvrouw verliefd is geraakt op een buitenlandse diplomaat, naar Nederland reist en daar zijn weg moet zoeken vol herinneringen aan zijn geboorteland. Eigen frustraties en die van vrienden en familie drijven hem echter ongemerkt naar de zelfkant van de maatschappij. Uitgave In de Knipscheer Haarlem. Prijs ƒ 26,50. --- 101-stedenboek Ten gerieve van mensen langs de weg heeft Suurland Eindhoven een „101- stedenboek" uitgegeven met plattegronden van de centra van de 101 grotere steden in Nederland. Van 17 grote, onder wie Maastricht, staan er bovendien overzichtsplattegronden in van de hele gemeente. De kaarten zijn aangevuld met een straatnaamlijst, toeristische informatie en foto's. Erg handig voor wie in stedencentra de weg moet zoeken maar minder handig voor degenen, die in de buitenwijken hun weg willen vinden of voor hen, die vanaf de rand van de stad het centrum moeten zien te bereiken. Voor Limburg worden Geleen, Heerlen, Kerkrade, Maastricht. Roermond, Sittard, Venlo en Venray tot de grote steden gerekend. De prijs van het 320 pagina's tellende boek is ƒ 9,50. --- Marjan Berk De actrice Marjan Berk heeft als schrijfster al een bescheiden oeuvre opgebouwd. Na drie eerdere boeken ligt thans „De dag dat de mayonaise mislukte" in de boekhandel. Het is een vlot geschreven verhaal over een culinaire journaliste, die in het criminele leven verzeild raakt en tenslotte op een originele onverwachte wijze aan haar einde komt. Uitgave Tiebosch Amsterdam. Prijs ƒ 17,50. --- Postzegels Het aantal ruilbeurzen in de eerste helft van deze maand is zeer beperkt. Alleen vandaag, zaterdag 2 juli kunt u terecht in Übach o. Worms bij de postzegelvereniging Waubach, die de traditionele „eerste zaterdag van de maand"-ruilbeurs houdt in clublokaal „'t Stroatje" aan de Eygelshovenerweg 4. Van 15-18 uur. Voorts nog vandaag in Sittard, waar de Vriendenkring resideert in het Stationsgebouw aan het Stationsplein van 13-17 uur. Pas op zaterdag 17 juli a.s. hervat „Forum" zijn werkzaamheden in het organiseren van ruilbeurzen en wel in Geleen, waar men van 14-17 uur welkom is in 't Kirkske aan de Heidestraat 5. --- Afcent-enveloppe Het dertigjarig bestaan, dat het hoofdkwartier van Afcent in Brunssum op 9, 10 en 11 september a.s. zal herdenken, zal vergezeld gaan met de uitgiften van een speciale Afcent-enveloppe op 9 september. Op die enveloppe zullen de Nederlandse en Franse Europazegels 1983 worden geplakt. De afstempeling zal geschieden door zowel de Nederlandse als de Franse veldpost, welke combinatie uniek kan worden genoemd. De afstempeling door de Franse veldpost houdt verband met het feit, dat HQ Afcent veertien van de dertig jaar dat Afcent bestaat, in Fontainebleau was ondergebracht. De enveloppes kunnen slechts geadresseerd bij de beide veldpostdiensten ter afstempeling worden aangeboden. De adressen zullen op niet-permanente stickers worden aangebracht. De oplaag zal beperkt blijven tot 2500 stuks. Bestelling van deze enveloppe dient te geschieden voor 10 augustus a.s. (wie het eerste komt. het eerste maalt) door overmaking van zes gulden per enveloppe op postgirorekening 5311190 ten name van E. Jacobsz, Bradleystraat 28, 6135 CW Sittard (voorzitter van de Afcent Stampclub). --- Rodekruiszegels Op 30 augustus a.s. geeft de Nederlandse PTT een serie van vier Rodekruiszegels uit. We hebben dat reeds gemeld, maar we konden u de afbeeldingen van deze zegels toen nog niet geven. Tevens zal ei een postzegelboekje worden uitgegeven. De waarde van de zegels. 50+25; 60+20; 65+25 en 70+30 cent. Ontwerper: Jan van Toorn, Amsterdam. --- Tentoonstelling In Boxmeer vindt van 3 juni jl. tot en met 13 augustus a.s. een tentoonstelling plaats over „100 jaar spoorlijn Nijmegen-Venlo". Op die tentoonstelling ook postzegels met spoorwegmotieven en de zogenaamde „treinzegels". Men kan terecht in Cultureel Centrum „De Weyer" te Boxmeer; alle werkdagen (ook zaterdag, maar niet op zondag) van 10-17.30. 's Maandags en 's vrijdags tot 20.30. Toegang is gratis. Een bijzondere enveloppe met speciaal stempel is aldaar te verkrijgen. --- Alderney Op 14 juni jl. heeft het kleine Kanaaleilandje Alderney zijn intrede gedaan in de landenreeks die eigen postzegels uitgeven. Het is een langdurende serie van twaalf zegels, ontworpen door Gordon Drummond in de waarden van 1, 4, 9, 10, 11, 12. 13, 14, 15, 16, 17 en 18 penct. Het opschrift op deze zegel luidt: „Alderney-Bailiwick of Guernsey. Ze zullen geldig zijn op de vier eilanden: Guernsey, Alderney, Sark en Herrn. Op uitgegeven zegels afbeeldingen van bezienswaardigheden van het eiland zelf. Men is van plan het emissiebeleid zeer bescheiden te houden, zodat men niet zal terechtkomen in de reeks van eilanden en landjes, die een uitgiftepatroon hebben dat het verzamelen van zegels niet waard is. Inlichtingen natuurlijk bij de postzegelhandel. --- Automatenzegels Het aantal landen, dat automatenzegels uitgeeft wordt steeds groter. Vanaf 29 juni is ook IJsland ermee gestart. Automaten staan in Reykjavik. GEORGE TAYLOR ---