reportage, interview, achtergrond MOSZKOWICZ, 25 JAAR IN STRAFZAKEN: „Ik ben de mond van de verdachte" MAASTRICHT — Hij heeft evenzoveel kookboeken als wetboeken. Maakt met zorg een exquise sausje alsof het een pleidooi is. Viool en trombone speelt hij ter verstrooiing. Slecht. Maar dat deert hem niet. De Talmoed (een boek met oudjoodse tradities en denkwijzen) is voor hem een bron van inspiratie. Judo en yoga doet hij met volle overgave. Laat zich door rijken 'in aanziens der persoons' goed betalen. Mr. Max P. Moszkowicz (56) uit Maastricht. Oergedrongen gestalte, gesoigneerd gekleed, staat turend boven een dossier dat op een pompeus bureau ligt waaraan je met zes personen zou kunnen dineren. Op het neusbeentje klemt een in een gouden montuur vervat brilletje. Een aan het rever verbonden ragfijn kettinkje vangt het brilletje op als de advocaat met een ruk aan het hoofd het kleinnood van het reukorgaan laat glijden. Een indrukwekkende kamer. Het zwaar gebeeldhouwde meubilair dreigt in je verbeelding of je af te komen. De statige villa aan de voorname Wilhelminasingel, waarin de bloeiende advocatenpraktijk van Moskowicz is gevestigd, staat er vol mee. Louis Quinzestijl. Aan de wanden prijken grotere en kleinere schilderijen. Tot de collectie behoort een portrettengalerij. Personen voor wie de advocaat nog steeds het grootste respect heeft. Zijn vader en leermeesters in olieverf. Terwijl hij naar één van de zwaar lederen fauteuils wijst, zegt hij met een onvervreembaar Limburgs accent: „Gaat u zitten". Mr Max Moszkowicz. De bekendste advocaat van het land zit vijfentwintig jaar in het vak. Hij wil niet praten over zijn behaalde successen. „Daar moet u elders maar naar informeren". ledereen weet dat Moszkowicz grote vermaardheid heeft verworven in opzienbare strafzaken. Toch heeft hij ook zaken geweigerd. Oorlogsmisdadigers heeft hij nooit terzijde gestaan bijvoorbeeld. Rechtbankverslaggever Taco Slagter had een langdurig gesprek in zijn kantoor aan de statige Wilhelminasingel in Maastricht. # Judo en yoga doet hij met volle overgave... # Max Moszkowicz: „Naar mijn successen moet u elders vragen. --- Geen reclame... Moszkowicz wordt tot de bekendste strafpleiters van Nederland gerekend. Hij beoefent dat 'nobile officium' (het edele ambt) deze maand 25 jaar. Maar het zilveren jubileum, zo blijkt nu pas, mag eigenlijk niet het gespreksthema zijn. „U moet een actualiteit kiezen waarover u met mij wilt praten", zegt hij zacht. „De gedragsregels van de Orde van Advocaten verbiedt het ons reclame te maken. Ook terugblikken op mijn carrière kan in de ogen van de Orde een wervend karakter hebben". De Raad van Toezicht in Maastricht (een clubje uit de regio gekozen vakbroeders die het doen en laten van de confrères controleert) heeft vorig jaar bij haar leden nog eens benadrukt dat „geen medewerking mag worden verleend aan een artikel dat wervend is". Volgens ingewijden in het metier is de onderlinge kinnesinne en rivaliteit in de harten onder de toga's zo groot dat de plaatselijke Orde de rol van censor is opgelegd. Kunnen citaten van de advocaat als het aanprijzen van waar door een standwerker worden uitgelegd, dan levert hem dat op zijn minst een berisping op. En daar heeft de welbespraakte strafpleiter geen trek in. We wagen het erop. — Ligt de kracht van uw bekendheid in de successen? Moszkowicz: „Daar wil ik niet over praten. Of ik als strafpleiter successen heb behaald, moet u maar elders informeren ". Een eenvoudig krante-archief leert dat Moszkowicz bekendheid en vermaardheid verwierf in nogal wat opzienbarende strafzaken. Zo verdedigde hij in de jaren zestig een handelaar die met een karretje achter een fiets boeken verkocht waartussen 'Lady Chatterly's Lover' zat. In de ogen van een ambtenaar in Den Haag, die de bijnaam droeg van 'het vieze mannetje', was dit geschrift van D.H. Lawrence pornografie. Het was de tijd dat homoseksuelen nog werden vervolgd. Moszkowicz stond hen in de rechtzaal bij. Maar ook valsemunters, illegale jeneverstokers en zware misdadigers zochten bij hem rechtsbijstand: 'Pimmetje Paf uit Haarlem, een bakker die een treiteraar bijgenaamd 'Tarzan' had doodgeschoten, de Duitse pepkoning Pauksch, meesteroplichter 'Heer Olivier', Transaviapiloot Rudi L. die de Heinekenbrouwerij met het vergiftigen van bier had gechanteerd. Een greep uit in knipsels bijgezette bekende en minder bekende criminelen. Maar ook honorabele burgers behoren tot zijn cliëntenkring. En recent had de ex-voorzitter van FC Utrecht. Kees Werkhoven, hem aan zijn zijde. In deze fraudezaak haalde een uitspraak van de strafpleiter bijna alle krantekoppen. Hij typeerde de Utrechtse wethouder Pot als een man die op een simpele vraag 'een diarree van woorden laat volgen. Inmiddels is Werkhoven door de rechtbank in Utrecht vrijgesproken. — Zware jongens zouden het telefoonnummer van uw kantoor uit het hoofd kennen. Moszkowicz: „Ik denk het wel, ja. Maar ik weet nooit precies waarom ze speciaal naar mij toe komen". — Het verhaal gaat dat criminelen die de politie op de hielen zit u al vooruit betalen om bij een eventueel strafproces zeker van hun zaak te zijn. Is dat zo? „Ja, ze komen weleens van tevoren langs. En betalen een voorschot. Maar dat gebeurt bij andere advocaten ook. De politie is erg geïnteresseerd in wat ik soms weet. Het beroepsgeheim echter verbied je erover te praten. En daar houd je je vanzelfsprekend aan". — Het valt op dat u in de rechtzaal verschijnt in strafzaken die veel publiciteit hebben gekregen. Uw cliënten zijn in die gevallen vaak onvermogend, zodat ze in het kader van de gratis rechtshulp aan u zijn toegevoegd. Zijn die pro-deo-zaken bedoeld als investering voor verdere bekendheid? „Pro-deo-zaken maken maar een fractie uit van het werk dat ik doe. Een groot deel van de cliënten op ons kantoor komt voor advies en bijstand in civiele zaken. Voor mij zijn de processen waar u het over heeft geen investering. Ik geef toe dat publiciteit meewerkt aan je bekendheid. Het kan van belang zijn voor je praktijk. Ik ben geen struisvogel. Maar staat u mij toe even heel pedant te zijn: Ik heb het allemaal niet nodig". — In de zaak van FC Utrecht kwam u In aanvaring met de strafkamerpresident toen u wethouder Pot als getuige scherp ondervroeg over zijn vermeende betrokkenheid bij het frauduleus gehannes van bestuur en spelers. De president was daar niet zo blij mee. Formeel had hij gelijk. Het was uw getuige niet. Moszkowicz: „Laat ik vooropstellen dat het een eerlijk proces was. De president gaf goed leiding. Maar het was wat ik noem een vrije zitting. Veel was toegestaan. Dan vind ik wel dat je als president in het geval van de ondervraging van Pot niet ineens de puntjes op de i moet zet- — De officier van justitie vond achteraf dat de hele zaak wat was overtrokken. Toch zette hij de vervolging door en formuleerde een eis uit oogpunt van algemene preventie. ,Een typische zaak. Als je het als officier allemaal zo onbenullig vindt, waarom breng je zon zaak dan bij de rechtbank aan. Al die verdachten zaten daar met het stempel van misdadigers van het zuiverste water. Maar wat zij hadden gedaan was geen uitzondering in het land. Er was destijdS zelfs een arrest van de Hoge Raad nodig om niet aan de belasting opgegeven handgeld van sportlui als misdrijf te kwalificeren. De officier had de zaak van FC Utrecht moeten seponeren (niet vervolgen, red.)". De rechtbank van Utrecht heeft de redenering van Moszkowicz en andere advocaten gevolgd. De verdachten zijn vrijgesproken of hebben aanzienlijke strafvermindering gekregen. — Ook in andere processen proberen rechters u nog wel eens kort te houden. Officieren van justitie kunnen het soms niet nalaten te snieren. U vindt het zichtbaar niet leuk als zij pogen de vermaarde strafpleiter te kapittelen. Moszkowicz: „Ik weet daar wel weg mee. En overigens geldt: hoe wijzer de rechter of de oficier, hoe minder behoefte er bestaat zich tegen een bekend strafpleiter af te zetten. Ze moeten gewoon zichzelf zijn. En ach, een rechter is nogal gauw geneigd een officier in bescherming te nemen die te fel door een advocaat wordt aangepakt. Het gevoel van underdog' speelt daarbij zeker een rol". — Een tegendraadse opstelling van een verdediger werkt averechts, zeggen veel advocaten. Het zou in het nadeel zijn van de verdachte. Maar moet een raadsman zich alles laten welgevallen? Zeker niet. Maar er bestaat wel een grens. Ik ga tegen alles in wat niet in het belang van de zaak is. Ik laat mij niet de mond snoeren. Ik blijf beleefd, maar ik kan als het moet flink kwaad worden. Ik praat dan alleen wat zachter, waardoor het lijkt alsof ik de vriendelijkheid zelve blijf. Het zal me een zorg zijn of de rechter of de officier meent boos te moeten worden. Het blijkt gelukkig steeds dat in de raadkamer toch altijd weer een objectief vonnis tot stand komt. Er is mij geen geval bekend dat redelijk ageren tegen magistraten in het nadeel van een cliënt is geweest". — Voor de openbare behandeling van een strafzaak gaat u de samenstelling van de rechtbank na. Waarom? Moszkowicz: „Ik wil weten welke rechters in het college zitten. En vooral wie de president is. Bij de ene voorzitter pleit je nu eenmaal anders dan bij de ander. De ene rechter ergert zich aan een uitvoerig pleidooi, de ander daarentegen vindt dat juist weer boeiend. Het is een psychologisch gebeuren". — Maakt u er een theater van als u dat nodig oordeelt? ~Ik speel geen toneel. Er wordt wel eens gezegd dat ik pathetisch pleit. Onzin. Dat doe ik niet. Het is een goed of een slecht pleidooi. Ik ben mezelf. Die luxe kan ik me permitteren. Dat is je kracht. Ik hoef niet te veinzen. Een pleidooi is voor mij een analyse van de zaak. Getallen, soms namen en nummers van de jurispru-' dentie (motivering van uitspraken in hoger beroep, red.) staan op een kladje. De rest gaat meestal uit het hoofd. Ik zal rechters nooit iets vertellen wat niet waar is. Je kunt twee keer een leugen verkopen, maar dan is het met je gedaan. Ik denk dat het meewerkt aan je succes als rechters weten dat je ze niets wijs maakt". „Zelden leg ik m'n overtuiging over de onschuld van een cliënt in de weegschaal. Die overtuiging moet de rechtbank zelf zien te vinden als zij meent dat een verdachte alleen maar recht wordt gedaan als hij wordt vrijgesproken. Een heel enkele keer zeg ik wel eens: meneer de president, wilt u weten wat ik er persoonlijk van vind. Deze verdachte heeft het niet gedaan". „Ik vraag mijn cliënten in strafzaken zelden of nooit of ze het misdrijf hebben gepleegd. Voor mij als strafpleiter is het belangrijk of ze bekennen of ontkennen. Daar stem ik de verdediging op af. Meer weten is alleen maar lastig". --- Geluk In 1942 deporteerden de nazi's de familie Moszkowicz naar Auschwitz en Mauthausen. De Maastrichtse strafpleiter wil er zo min mogelijk over praten. Onder de mouw van het overhemd gaat het in de huid getatoeëerde concentratiekampnummer schuil. Bij aankomst in Auschwitz kreeg hij van een SS'er een schop naar links. Dat was zijn geluk. Een trap naar rechts had betekend dat hij meteen zou zijn vergast. — Heeft u wel eens oorlogsmisdadigers verdedigd? Moszkowicz: „Nooit. Ik zou niet objectief kunnen zijn". — Heeft er één u wel eens benaderd? „Eh,... laat ik het zo zeggen: één van de bekendste in Nederland". — Menten? „Ik noem absoluut geen namen. Maar de man die mij belde, bood een bedrag met zes nullen. Die slechte geest zal wel gedacht hebben: die vent is jood, voor geld doet ie alles. Voor zijn onmenselijke misdaden dekking zoeken achter een jood. Ik zal wel uitkijken". — Wat is nog meer niet verdedigbaar voor u? Moszkowicz: „ledere burger heeft recht op een advocaat naar keuze. Er kwam eens een Duitse bierbrouwer op kantoor. Dat gezicht deed me aan iets denken. 'Die doe ik niet', zei ik toen. Met het verdedigen van bepaalde pedofielen heb ik vreselijke moeite. Maar ze moeten wel verdedigd worden. Ik heb er dan ook veel gedaan. Als advocaat meet ik me geen moreel oordeel aan. Ik ben „La bouche de I'accusé" (de mond van de verdachte, red.). Maar er zijn grenzen. Een pedofiel wilde mij in het pleidooi laten zeggen dat de kinderen hem hadden verleid. Dat heb ik geweigerd. Ik kon zijn raadsman niet meer zijn. „Intrinsiek slechte mensen bestaan niet. Daarom kan ik in principe iedereen verdedigen". --- Achterklap Achterklap is ook onder de confrères van Moszkowicz geen vreemd verschijnsel. Zo gaat de roddel dat je een vette bankrekening moet hebben wil je „de meester" kunnen betalen. Wie volgens het pro-deo-systeem door het plaatselijke bureau voor rechtshulp aan het kantoor van Moszkowicz is toegevoegd, zou volgens een in omloop zijnd verhaal vele duizenden guldens moeten betalen om Moszkowicz persoonlijk als raadsman te kunnen krijgen. — Is dat zo? Moszkowicz verontwaardigd: „Degenen die dat beweren, zullen wel niet de besten zijn. Misschien doen ze het zelf wel. Het is een rotstreek dergelijke praatjes de wereld in te sturen. Denkt u nu dat ik dat soort dingen nodig heb. Bovendien zou je bij ontdekking voor het leven worden geschorst. Ik heb liever dat u dit niet in de krant zet, want er blijft altijd wat van hangen. Maar verbieden kan il£ het u niet". p. — Dus een bijstandsjnoedePt die voor een akkefietje bij dei. politierechter moet terecht-^ staan krijgt u als zij u ver- E kiest? jj Moszkowicz: ~Ja, natuurlijk. ledereen^ heeft het recht zn eigen advocaat tó kiezen. Veel mensen weten dat vaar' niet eens. Je bent op een druk kan-U] toor wel beperkt in je tijd. Op een j gegeven moment kun je er niet meeL werk bij hebben. Maar een pro-deozaak of een betaalde zaak wordt hiel op kantoor op dezelfde manier behandeld". Moszkowicz is niet onbemiddeld. Ht kent naar zijn zeggen „geen financiële nood". Maar dat alles laat onverlet dat hij zijn praktijk op een „economisch verantwoorde wijze" i leidt. Wie geld heeft, moet voor rechtskundige bijstand dik betalen. ™ — Voor de naam Moszkowicz of voor de deskundige prestatie? Moszkowicz: ~Ik declareer soms met aanzien des persoons. Maar naar draagkracht van de cliënt. Een dientèle die goed van betalen is, maakt het je mogelijk voor degenen die kosteloos procederen of minder kunnen betalen evenveel tijd en aandacht te hebben. Arie O. (de meesteroplichter - red.) was een toevoeging. Daar moest geld bij. Er heeft een heel team aan gewerkt. Het hele kantoor was er door ontwricht". — Hoe kijkt u aan tegen de sociale advocatuur. Advocatencollectieven die vanuit een ideaal in hoofdzaak van de door de overheid gefinancierde rechtshulp bestaan. Dat is geen vetpot. Moszkowicz: „O, ik vind het schitterend dat zij zich met hart en ziel inzetten voor pro-deo-zaken. Maar da' is geen exclusiviteit van de, hoe noemde u dat ook alweer ..., o, ja, sociale advocatuur. Als de collectieven dat pretenderen, dan is dat on-, juist. Ook in de traditionele advocatuur wordt hard gewerkt aan zaken van onvermogende cliënten. „Pas heb ik nog anderhalf uur in een cel van een veroordeelde cliënt doorgebracht. Hij wilde zich van kant maken. Met de yoga-techniek heb ik hem daarvan weten af te houden. Ik heb de directeur van die op vangenis erop gewezen dat hij die man niet moest laten verrekken. „En ik ben niet de enige die zich voor zoiets inzet. Ik ken heel wat collega's uit de traditionele advocatuuf die op dezelfde wijze onbaatzuchtig bezig zijn". — U zegt dat u om het geld niet hoeft te werken. Toch wilt u er zo lang mogelijk mee doorgaan. Is dat verknochtheid aan het slijk del aarde of aan het vak? Moszkowicz: „Het is m'n beroep. Aaf geld denk ik niet in de eerste plaat* U heeft gelijk als u zegt dat ik me goed laat betalen, maar dat hoeft of zich nog geen motivatie te zijn aan het werk te blijven. M'n werk is vn'^\ hobby. Er is geen mooier beroep. E" ik ben er nog bij toeval ingerold. Aanvankelijk zou ik na terugkomst uit het concentratiekamp gaan werken bij het kinderfonds van de Vero"| nigde Naties. In die tijd waren er no' pleiter rent zo snel de trap op en a> dat een jonge hond moeite zou heb' ben hem bij te houden. Hij toont nog even de werkkamers van de confrères op de parterre. Die zijn al even rijk gemeubileerd. In de aan d* vestibule grenzende, wat eenvoudiger ogende kamer zitten cliënten. Hoewel ze lang hebben moeten wachten, veren ze bij het verschijne'1 van ~de meester" enthousiast omhoog en begroeten hem overdadig vriendelijk. Taco Slagter ---