LEEUWARDER COURANT van Maandag 4 Augustus 1902. TWEEDE BLAD. --- Uit de Provincie. (Part. Cf*,} Ooststellingwerf, 1 Aug. In de gistren gehouden Raadsvergadering werd na lezing der notulen, die toteenige discussie aanleid ng gaven, mededeeling van ingekomen stukken , goedgekeurde Raadsbesluiten enz. ge daau, aan de ords gesteld de benoeming van twee leden in de damescommissie voor de nuttige hacd werken. Benoeinü werden mevr. Prakken te Oosterwolde en mej. vaa der Wal te Haulerwijk. Va\i gesteld werd eene instructie voor een aan te sj ellen doodgraver te Haulerwijk. De ge meente-rekeiiing dienst 1901 werd aasgeboden en voor onderzoek en rapport in handen gestrld eener commissie, waartoe benoemd werden de heeren Prins, Vondeling en de Boer. Naar aanleid;Eg van eea voorstel van de Raadsle len de Boer en Tiesenga, werd de behandeling betreffende het verharden van sommige eindjes zandwegen, die 't meest worden gebruikt, vooral ten behoeve van 't. boerenbedrijf, tot eene volgende vergadering verdaagd. Bedoeld voorstel betreft het instellen van een onderzoek naar de mogeïykheid om van af Oosterwolde over Boekhorst een prov. verbin ling te krygen met den straatweg naar Watereu in Drenthe. Het verzo-k van da vereeniging „Vooruitgang" t 9 Haulerwök om verharding van den weg Haulerwyk, beneden tot de grens van Bakkeveen, werd als ontydig geacht, wijl Opsterland by den tegenwoordigen gang van zaken met de verharding van d<-n Bakkeveensterwegnogingeen jaren de grets der gemeente zal hebben bereikt, zoodat van aansluiting ook nog geen sprake kan zyn. Behoudens eenige op- en aanmerkingen werden, overeenkomstig de conclusie van het rapport der betrokken commissie, de negen armbestuurslekeningen over 1901 goedgekeurd. Op de voordraent ter vervuiling van 2 vacatures in het college van zetters werden gebracht na gehouden stemming als le candidaat H. O. v. d Schoot te Oldeberkoop (aftT.), als 2e candidaat Jan J. de Groen te Dockerbroek (aftr), als 3e candidaat E. G. Akkerman te Oldeb'rkoop. en ais 4e candidaat H. de Boer te Donkerbroek. Aan den heer de Haan werd met ingang van 1 Sept. op zijn verzoek eervol ontslag verleend als algemeen a-mbestuur3boekhouder ca ten slotte weri aan den heer J. Mulder, grutter te Appelscha, vergunning verleend tot het houden vaa een byenstal binnen de verholen afstand van publieke wegen en voetpaden. Franeker, 1 Augustus. Het was een gelukkige gedachte van den heer S eensma alhier, de heeren L. Bouwmeester en Jan Malherbe nog eets te noodigen hun ongeëvenaarde talentea te ontplooien en het kunst minnend publiek in on 3 stadje een zoo hoogst genotvol len avond te verschaffen, te doen genieten ook ia hooge mate. Hedenavond traden ze voor de tweede maal ia „de Koornbaurs" alhier op. Was de verwachting — gegrond op de ervaring — groot, ze is eenvoudig overtroffen nog. De heer L. Bouwmeester is een zeldza&m groot kunstenaar, terecht genoemd en geroemd als de koning der tcoceelspelers. Onder ademlooze stilte bij de toehoorders en toeschouwers trad hg na de pauze als Shylock, de bekenle figuur uit „De koopman van Vin*tië" op. We kunnen ons voorstellen thans, hoe men in Parijs werd medegesleept by de opvoering van het geheele drama van den beroemden Shakespeare en hoe het volk van het zuiden begeesterd werd door dat schitterend geboetseerde ooster sche type, getooverd voor hun oogen. Voor de pauze toonde hij op eveu meesterlijke wyze koning te zyn in 't voordragen van waariyk moeilijke stukken van rrggischen aard. „De Werkstaking", van Frarcois Coppéa, „De zoon van den Metseldiender", van Jan van Beers, „Sylla, de bevrfider van Rome", van J. L. Barbas, en „de Brand", van Tollens, werden voorgedragen zóó, dat men b.v. den hamer van den werkman zag vallen en de moeder haar kind redden uit den brand. „Dat voorrecht kwam der moeder toe", wij hebben het gevoeld, toen de heer B. het zóó roerend uitsprak. Is Bouwmeester de onovertroffen vertolker van het tragische element. Jan Malherbe is het in het comisch genre. Hy is het volkomen waard in gezelschap van den „konirg der tooneelspelers" te gaan. Op mee-terlyke wiize vervulde < ok hij zijn taak. „Des Zangers Mm" en „Diie Vriendinnetjes" van Piet Paaltjes, „Myn Vrouw slaapt" van J. H. Ste-r.nrff, ~De Feestrede van Davidofski, „Zoon Icdringer" van M. Hoefnagels, „De Ossenhaas van C. Kuhn , wat ook voorgedragen, alles viel in den smaak en beviel uitstekend. De heer Malhf rbe is een comische kracht van den eersten iacg, beschaafd bil elke toot* dracat, uitstekend, zonder te veel of te weinig °ok by alle gestes, vol geest in den meest edelen zin. De heeren B. en M. hebben in ons Plat landsstadj9 succes gehad, Ze hebben ods doen genieten, ons eenige oogenblikken doen verwyien in een wereld van kunst, zoo ver verheven boven het zoo plat alledaagsche. , 80-sward, 1 Aug. Hedenavond vergalde de liberale kiesvereeniging „Vooruitgang" "■>** het stellen van twee voorloopige candidaten voor de Provinciale Staten. Als zoodanig werden «ekozen de heeren M. H. Maas J.Wz. te Makkum en C. J. van der Veen te Bolsward. Jorwerd, 1 Aug. In ie vergadering der r^zirninge kiesvereeniging „Baarderadeei" zijn fr 7°orloopige candidaten gesteld voor de verkiezing van twee leden d**r Pro/. Staten de peeren S. v. d. Burg te Makkum en J. C. H. van Haücxma te Weidurn. Woaseradeel, 1 Aug. De vryzinnige **esvere?niging heeft gekozen tot candidaten voor de Provkciale Staten de heeren S. v. d*tog te Makkum en Z. Middelkoop te Leeuaiden en voor den Gemeenteraad den heer *• H. de Boer te Burgwerd. Heerenveen, 1 Aug. Hedenavond ruim 10 uur draafde een getuigd paard zonder rütuig langs de Dracht alhier en nam toen de richting langs de Sluis naar het postkantoor. De postillon van Oene, die met de postkar vóór het postkantoor stond, bad den moed het dier te grypen en wist het tot, staan te brengen, wairna hy het naar den stal van den logementhouder Groen bracht. Na eenigen tyd kwam de bediende van den heer O. te Oracjewoud opdagen, die mededeelde, dat de koetsier met dit paard naar Heeren veen sou r^den om epne dame af te halen. Toen de koetsier met paard en rytuig op de brug te Oranjewoud kwam, schrikte het dier vcor een nieuwe witte plank, die in de brug was gelegd, sprong ter zyde, rukte z'ch los van 't rytuig en holde zoo naar Heerenveen. Gelukkig dat er weinig menschen op straat waren, zoodat er te Heerenveen geen ongelukken hebben plaats gehad. Baard, 1 Aug. Dj uitslag der kennisver makeltjkheden i 3 als volgt: Kaatspaity van jongens. 28 parturen. Prys ƒ8 G. Terpstra, van Marssurn, en J. Brand sma, van Winsum ; premie f 4 J. Kuipers, van Berlikum, ca F. Posthumus, van Schingen. Kaatsparty van mannen. 15 parturen. Prys flB J. v. d. Steegh, van Bozum, S. Dantuma, van Oosterend en G. Hiddinga, van Weidurn ; premie /6H.v. d. Heide, v?n Franeker ,P. Hovenga, van Marssurn, en M, Toussaint aldaar. Tjerkwerd, 1 Aug. Bij de finale toewijzing van de sa:e en landen te Brumdeer onder Aüingawier zyn toegewezen: perceel I aan M. Holwerda c.s. voor ƒ3900, perc. II A. J. v. d. Wfi] voor ƒ620, perc. Hl B. Tiemstra voor ƒ561, perc. IV IJ. Terpstra voor ƒ683, perc. V dezelfde voor f 610, perc. VI voor ƒ 770, psic. VII IJ. Terpstra voor ƒ626, perc. VIII, IX, XI, XII en XIII resp. voor ƒ632, ƒ535, ƒ575, ƒ560 en / 590, perc. X E. van Wieren voor ƒ575, perc. XIV A. Westra voor ƒl5l. Van perc. 111 tot en met perc. XIII per 363/4 A. Totaal ƒ43,149. Onze correspondent te Grouw heeft ons slecht ingelicht over de 61e Algemiene geurkomste fen it „Selskip for Frytke Tael en Skriftenkennisse." Hoewel wy hem van le vorea schnfteiyk verzochten ons eea verslag over die vergadering te zenden, heeft hy ons nieta gegevea dan een kort berichtjs, dat bovendien met jui3t was. Over de o«--laogryke lezing van Dr. Schepers geen woord. Gelukkig had de N. Rott. Ct. biykbaar van Dr. S. van te voren den geschreven inhoud dier lezing ontvangen. Immers op het oogenblik, dat deze werd gehouden, stond zy reeds gedrukt en wel ia het blad. We konden dus daaruit nemen, wat onze correspondeLt ons had moeten , maar bhjkbaar niet heeft wilhn mededeelen. Om eens iets te noemer?, was de som van ƒ5OO, door den heer J. Hepkema aangeboden , niet in de eerste plaats bestemd voor een monument, maar wel om het sterflijk overschot van Dr. Eellje over te brengen van het „Oude kerkhof" bij de kerk te Grouw, naar het „Nieuwe" op de plaats van de „Alde Terp", door den dichter bezongen. Er waren nog andere onjuistheden, maar 't is il wel zoo. Doch het is treurig, dat wanneer er in eene plaats als Grouw werkelijk iets interessants gebeurt, een correspondent öf te traag öf te weinig intelligent is om er behoorlyu over te schryven. Frisia geeft in haar nummer van heaen de Leeuwarder Courant een standje, over „san bidroefd forsiach". Het blad beeft ge lgk; we erkennen het volmondig, hoewel het on 3 leed doet. We hebben, door het toedoen van onzen berichtgever, niet beter verdiend. Redactie. --- HET ORANJEWOUD. De Wandelkaart van Heerenveen en Oranjewoud, uitgegeven door de Vereeniging tot bevordering van vreemdelingenverkeer te Heerenveen (*), geeft ons aanleiding eens te spreken over deze schoone streek van Friesland. Vooraf eene korte geschiedenis. Toen Heerenveen reeds was ontstaan, maar nog niet tot zyn tegenwooraigen bloei was gekomen , lagen ten zuiden der Compagnonsvaart nog groote heidevelden. Na 1664 zouden ze van aanzien veranderen. Albertina Agnes, dochter van Frederik Hendrik, deed de heide groote-jdeels verdvvynen ca legde het heerlyke Oranjewoud aan. Zg was in 1652 gehuwd met Willem Frederik, deu Friescaeu stadf.ouder. Om haar 't gemis vSn de heerlijke plantsoenen der om-urekea van dea Haag eeaigszms te vergleden , w^s haar echtgenoot met den aacleg van den „Prinsessentuin" te Leeuwarden begonnen. Hg beyve de zich om dezen naar den smaak dier tijden in te richten. Ia 1664 scheidde op wreedaardige wgze de dood beide echtgenooten van elkander: een noodlottig pistoolschot benam Willem Frederik in voilea vrede het leven. In dat zelfde jaar kocht de prinses-weduwe de genoemde heidevelden en begoa zij met het werk der ontginning. Ter loops zg hier vermeld , dat alle kinderen van Frederik Hendrik grooten lust tot bouwea en planten hadden. Da prinses weduwe liet bosschen van eiken, denren en hakhout aanleggen, vruchtboomen planten en tot boomgaarden vormen, terwyi zy tevens een landhuis stichtte, waar zy gaarne een deel van het jaar vertoefde. Hier is zij dan ook in 1696 overleden. Zoo ontstond het Oranjewoud. De weduwe van haar zoon Hendrik Casimir H woonde er ook gaarne, wanneer zy niet om regeringszaken te Leeuwarden moest blijven. Wegens de minderjarigheid van haren zoon Johan Willem Friso bekleedde zij , zooals men weet, het regentschap. Laatstgenoemde prios, bekend om zyn edel karakter, spande gedurende zgn kort leven al zyn krachten in om zyn geliefd Oranjewoud op alle wijzen te versieren. (*) Bewerkt door B. Jongstra (ƒ0.10). Twee prachtige paviljoenen van twee verdiepingen , met hoog bordes, talryke vensters en een halfronden toren waren reeds gebouwd. Grondslagen voor een hoofdgebouw waren reeds gelegd. Daar kwam de noodlottige tydicg, dat de prins in de wateren by den Moerdyk verdronk (1711). Het werk werd dus gestaakt. Maria Louisa, zyne weduwe, om hare vriendelykheid en milddadigheid by de Friezen bekend onder den naam van „Maryke-moei", vertoefde eveneens graag en vaak op die plaatsen, welke de lipfde van haar echtgenoot hadden bezeten. Haar zoon Willem Cirel Hendrik Fiiso nam na zyn huweiyk met eene Engelsche koningsdochter het werk der versiering van het Oranjewoud weer ter hand. Het lustoord, want dit wae het in den loop der tijden reeds geworden, werd verrykt met liieuwe plantsoenen, lanen en bodi?raver te zieu hoe hij zich het lijk van eea vogeltje te nutte maakt. Ea dieren op sterk water ontbreken ook niet. De heer Merkelbach, die misschien de eerste was, die hier ter stede dertig jaren geleden een bazar begon, waar men zoo wat van alles koopea kon, is later specialiteit geworden in verkleinde stoommachines en andere werktuigeo, in tooverlantarens, stereoscopen en disol* ving views en er kan nu in Amsterdam geen wetenschappelijke voordracht over verre landen gehouden worden of de heer M< rkelbach is met zgn lichtbeelden er by vertegenwoordigd. Zoo is cieze heer er ook los gekomen goedkoope stereoscopen verkrijgbaar te stellen, bepaald ten dienste van bet ocderwys, en docr een hoof don der wyzer, den heer M. J. Broekhuizen, heeft hy uit dertig duizend plaatjes eenige seriën laten uitzoeken, voor verklaringen bg het onderwijs geschikt. In School en leven is indertijd de waarde van het gebruik van stereoscoopplaten by het onderwijs uiteengezet en toen is er vooral op gewezen hoe de mooiste gewone plaat slechts hoogte ca breedte, maar de stereoscoopplaat ook de diepte laat zien. Er zit zoon mooi perspectief in en daarom krygt eea kind veel meer dan van de mooiste beacbrgving een indruk van een stereoscoopplaat waarop de zee, een groote spoorwegbrug, een tunnel, een afgrond, een alpenmeer is afgebeeld. In myn joegen tyd was een stereoscoop ecater alleen een weelde-artikel. Wat een zegen voor de kinderen dat men zulk een toestel nu op school kan hebben. Wel is het natuurlijk lastig, dat maar een leerling te gelgk er door kyken kan, doch in het bovenbedoeld artikel wordt dit bezwasr ondervangen door den raad, eerst de beeprekiog te geven en daa b.v. onder het scbrif elgk werk de leerlingen een voor een de plaat bij het toestel te laten zien. Voor klisse-orderwijs zyn de wandplaten geschikter en hiervan zijn een viertal seriën, elk van zes stuks, vervaardigd door dea heer J. J. ten Have. Zij zyn gedrukt ia acht kleuren op de bekende werkplaatsen van de firma L. van Leer & Co. alaier en uitgegeven door den heer Joh. Ykema te 's Gravenhage. Zeer fraai ca uuideltjk zyn daarvan b-v. de Rbóae gietscher, de Rtia by Boppard, de Waterval van den Rga bij Schaffnausen e. d. - Wandplaten, met als nadere toelichting de stereoscojpplatea houden de deskundigen bigkens de verschillende beoordeelicgen voor de beste toepassing van beiden. Dat op bescheidener voet ook prentbriefkaar* ten dienst kunnen doen, behoeft wel geen betoog. Vroeger werd by het cnderwys ook wel geroemd het nut van het verzamelen van postzegels om belangstelling in de aardrgkskunde te ttekken, maar postzegels heb ik ter tentoonstelling niet kunnen ontdekken. Gaan wy nu één zaal terug, dan vinden wfl een collectie kaarten ep Palestina betrekking hebbende, en daarna komen wy in het kabinet gewyd aan Transvaal. Behalve rapporten, verslagen en kaarten zijn daar tientallen photo's aanwezig van land en volk en van scèues uit den oorlog en met een weemoedig gevoel kij. ken wfl b.v. naar de photo's van het kamp, waar ac Engelsche officieren waien byeengebracht, en naar die van Long Torn, het kanon, dat by Ladysmith zoo gevierd was. De veizameling van prof. dr. I. H. Gallée te Utrecht, getiteld: „Nederlandscheboerenhuizen en hun bewoners" vuit ook een kabinet. M-n ziet daar photo's, teekeningen en plattegronden van boerenwoningen en hun bewoners van het geheele land pn dan twee groote uit de hand geteekende kaarten, waarop is na te gaan hoe die nufsvormen en volkssoorten over het land verdeeld zijn. Wat de kleed-rdrachten aangaat is vooral od het hoofdtooisel der vrouwen gelet omdat daarin het meest het volkseigen 'zit en dan bevinden wy dat het ooryzer gedragen wordt in Friesland, Hollatd en Zeeland, de knipmuts in .Gelderland en Overijssel, de oormuts in Brabant, en dat het Friesche type van huis zich uitstrekt over Friesland, de eilanden benoorden onze kust, het bovenste deel van Noord-Holland en Zeeland. In Noord Holland, Utrecht en Gelderland vindt men voor boerdery gewoonlijk een lang huis met een hooiberg er bij, in Drenthe vindt men ook het langhuis als type, maar met de groote deur op zyde, terwijl in Brabant en Noord Limburg de deur aan de achterzijde is. Bijzonder is de RomeinHChe villabouw in Zuid- Limburg gebruikelijk, waar men door den hoofdiDgaDg eerst op een ommuurde plaats komt, waaraan de verschillende deelen van het huis gelegen zya en ook bijzonder is het Saksische huis in den achterhoek, terwyi men tusschen Maas en Waal en laDgs den IJssel veel T voimige huizen aantreft. Een deur verder - en wy staan eensklaps tusschen West Indische voortbrengselen. Daar zyn poppen, door Indianen vervaardigdJ ingezonden door den heer Cornelissen, die ook de doos met Weat-Indische insecten btzcigd), waarover ik in myn vorigen brief schreei, ca dan aardige nabootsingen van West Indische vruchten, als: de banaan, de bittercassave, de Curacao appel (die er uitziet als een kleine peer), de appelbacove, een gele vrucht, de granaatappel, de sterappel; net een heele groote blauwe pruim, de suikerbacove en de apotilje. Zij zien er voor het meerendeel zeersmakeiyk uit. Jammer maar, dat wy niet eens kunnen proeven. Heel interessant zijn de kaarten voor blinden. Er zgn er van geperst papier, waarby delandverheffingen bol zijn. Er zyn er ook van hout, waar het land zich eenige millimeters boven de zee verheft en de rivieren gleuven zijn, terwijl de bergreeksen door iyen pennetjes zijn voorgesteld. Een groote wandkaart van Nederland, hier aanwezig, bestaat uit verschillende gedeelten, net als een legkaart en nu kan men elke provircie er met een pen apart opprikken. Men kan dus een enkele provincie, groepen provincies en het geheele land behandelen. My dunkt dat een blinde zoo met verhoogingen en uitsnydingen een beter denkbeeld van een land moet krygen dan een ziende, die alles vlak geteekend voor zich heeft. Een derde soort kaartea zyn die van grys linnen, waarop de landen ia omtrek met rood garen grof geborduurd zyn. Maar ik moet kort zijn. Heel aardig en keurig mooi is de verzameling door de Hoogere burgerschool te Amersfoort ingezonden. Dit is een collectie voorwerpen te gebruiken by het aanschouwelijk onderwys en waartoe elke leerling wat bydroeg. Zoo gaf de een eenige stukken gesteente en erts, een ander een paar sponsachtige dieren, een derde een Indische pajoDg, die wat Chinee sch en Japanach aardewerk, gene weer echelpen, enz. enz. en zoo kreeg men kisten vol van de meest uiteenloopende voorwerpen, te zamen een belangwekkend geheel vormend. Op een tafel staan tentoongesteld modellen van Hollandsche en Indische landbouw wei ktuigen , een veizameling jute: gedroogde jute, ge kraste jute, jute garen, jute weefsel tot een kleedje van jute toe; een verzameling van allerlei producten in stopflesschen, tarwe zoowel als suiker en fermicelli, gereedschap bö de bijenleelt gebruikelijk enz. en dan is hier tegen een stellage uitgestald een reeks landbouwgewassen, ingezonden door de Rykslandbouwschool te Wagenirsgen. Men vindt er etamboonen, roode tarwe, dikkop tarwe, zomertarwe, een en twee koren, Dederzaad, witte mosterd, rogge, Zeeuwscbe tarwe, fluweeltarwe, harde tarwe, liDzen, mais enz. Hieiblj zfla gevoegd profielen van den grond waarop deze gewassen geteeld zijn, en een voorstelling van de samenstelling van den Wageningschen berg volgens een boiing, 70 M. diep. Die voorstelling bestaat uit tal van ronde glazen doos-jes, gevuld met verschillende stoff-n en boven elkaar geplaatst. De volgorde is van boven tf: IJzeihoudend zand, leem, mergel, grof zand, verveend hout, klei, kalkrtjke klei, zand. Hier staat ook nog een in hout gesneden kaart, welke de heer J. P. Amersfoort, burgemeester van Haarlemmermeer, en de bekende eigenaar van de modelboerderij „Badhoeve", heefc laten vervaardigen. ZQ draagt het jaartal 1875 en het versje: Harlem lake is di ained And drained i 3 the IJ If peace ü maintained Zuiderzee gets dry. De zeven en twintig jiren, sinds verloopen, hebben ons nog niet veel verder gebracht. En dan nog even een eeresaluut aan die groote kaart van de Staatsspoorwegen op Java, in dien enormen rand van bamboes. Voor den leek is het aardig d 3 verzameling photo's in den rand bracht en kijkjes ge vende op stations, halten, treinen, viaducten, bruggen en tunrels. Daar zijn kranige stukken werk bg , vooral by de viaducten en dan zy dit werk het laatstvermelde, en zoo gaan wy dan de breede trap met het byzondere bovenlicht wê r af. Zoo ik hoop voldaan. GIJSBRECHT VAN AMSTEL. ---