KENNISGEVING, BURGEMEESTER en WETHOUDERS m Leeuwarden brengen ter algemeene kennis, r dat de POTMARGEBRUG op 21, 22 en * 23 Augustus e.k. voor de doormrt van SCHEPEN zal zijn GESLOTEN. Leeuwarden , 14 Augustus 1902. Burgemeester en Wethouders voornoemd, A. RÖELL, Burgemeester. J. H. de BAS, 1.-Secretaris. POSTERIJEN^ Lijst vau Brieven, geadresseerd aan onbekenden, rerzonden door het Postkantoor Leeuwarden, otm le le helft der maand Augustus 1902. Binnenland. Brieven. Madam Nagel, mej. Bennekom, Wed. J. Kamps. Gerrit Voorns en Mej. N. Attema, allen te An_tera»n- Mej. Kramer, Bolsward; J. Postma, Dokkum; * Dijkstra, Drachten; E. Dik, Edam; Eepma, bn MMwarden; C. Bakkers, Poosmallen; Mej. C. _• '■ Chijs, Zutfen; H. Veldkamp, ?; H. .ing», ?i»j S werver, Beets. Bripf KflïirtPTi C. Dutijn, Amsterdam; G. Hijma, 'sGrawnbaS6 Mej. H. Sormani, Groningen; Vennema, Kozend (G.); H. Botten, ?. Buitenland. Brieven. u . W. Eelkema, Darmstadt; S. Brongersma, am (K-A); Tiemen Kamper, Utetheim; A. v- a' en F. Rienstra, beiden Noord-Amerika. Bn pt 1c j_ fl.i*i"PTi J. Meijer, Duitsshland; R. Lassague, Paris. De Directeur, D. du CELLIÊE VBU3S- --- Het voormalig Klooster Lidlum en zijn Abten. Geschiedkundige aanteekeningen en bijzonderheden. Slot. Als 25ste Abt van Lidlum wordt genoemd Ruurd of Rufridus Roordama die zich deed kennen als een woest en onbeschaafd heersch-p. Tegen zyn confirmatie of wyding bestond echter bezwaar, aangezien Roordama gehuwd was geweest en zyn ambt door omkoopery had verkregen. Dit kwam het kapittel van Premonstreit (eigeniyk Premoatré in Lotharingen waar de zetel der orde gevestigd was) ter oore en ontzette den Abt uit zijn bediening en waardigheid. Roordama stoorde zich echter niet aan dat ontslag en ging voort de kloostergoederen ten eigen bate te verkoopen en tuchtigde de monniken , die hem krachtens hooger bevel, gehoorzaamheid weigerden. Zelfs ging Roordama zoover, dat hij dekerksieraden zou verkocht hebben, als niet in tijds de oudste monniken de altaarsieraden en andere kostbaarheden naar de Sint Maartenskerk te Franeker ter bewaring hadden overgebracht. In het iaar 1471 werd het klooster beviijdvan den man, die zich enkel door steun van eene vyandige party kon staande houden. Da Oosterbierumer pastoor Aesgo volgde Roordama op, maar de nieuwe Abt werd het levea zeer bitter gemaakt door de Roordama's, die de smaad, hun broeder aangedaan, wilden wreken op Lidlum en zijn abten. Zij lieten eerst niets van dien haat biyksn en veinsden, als vroeger, vriendschap en begroetten den abt met gelukweaschen. Deze nam die betuiging voor goede munt aan en noodigda de Roordama's dikwijls ten eten. Op zekeren dag, onder den maaltyd, zochten de valsche kerels volgens afspraak ruzie over een vroegere landkwestie , welke twist zoo hoog liep, dat da abt werd gevangen genomen door de gewapende knechten van Roordama, die inmiddels het klooster waren binnengedrongea. Hat klooster werd geplunderd en da abt gevankeiyk weggevoerd naar de stins van Roordama te Tjummarum. Wybo van Grovestins, bygenaamd skerne Wybe, noorde van dit schandaal en trok van Engelurn met een groote macht op Tjummarum aan, belegerde Roordamas' huisen verloste de abt uit zyn gevangenis. De stins werd verbrand en de geroofde kostbaarheden in triumf naar Lidlum teruggebracht. Dit geschiedde in het jaar 1479, Aesgo stierf in 1484 en werd opgevolgd door heer Nicolaas, pastoor der St. Maartenskerk te Franeker. Deze deed zich kennea als eea zwak en onbeduidend man. Zyn beheer liet veel te weoschen over en maakte zich tevens onbemind. Hy overleed in 1488 en werd volgens zijn begeerte te Pingjum in de Proostdy aldaar begraven. De geleerde Jacob de ZBeuw, pastoor te Leeuwarden, werd daarna tot 28ste abt van Lidlum benoemd. Slechts drie jaar mocht hy het klooster besturen. Wegens ziekte trad hy af en ging op den uithof Miedum wonen, waar hij ia 1492 aan waterzucht stierf. Da Zeeuw vermaakte 300 goud guldens aan het klooster. Patrus de Valck, een aanzienlijk geleerd man, van Haarlem geboortig, werd 30ste Abt van Lidlum. Hij was vroeger kanunnik te Lidlum en proost te Pingjum. Door zijn groote geleerdheid (hy had ta Keulen in de rechten gestudeerd) en wegens zyn grondige wetskennis benoemde Hertog Albrecht van Saksen abt de Valck tot Raad adviseur in den te Franeker opgerichte Hoogen Raad vaa Friesland. Dit Hof had zitting in de oude Stins, die vroeger stond op den hoek van de Dykstraat en L'jnbaansteeg, later ook wel genoemd hat Egmonds huis. Da Hertog zelf resideerde op het Sjaerdema huis welk gebouw goedwillig door de weduwe van Sjaerdema was afgestaau. Tydens het verbiyf van den hertog en diens stadhouders of vaa ean zyner zonen, gingen dia heeren dikwyis naar Lidlum, in naam om den geleerden abt te raadplegen, maar om inderdaad de wynkelder der abtdy aan te spreken. Het verblijf der landvoogden en Potestaat te Franeker kwam het klooster duur te staan en de kanunniken beschuldigden den Abt dat hy de goederen der klooster zeer slecht beheerde. Men verweet hem, dat hfl den armen Duitschen hertog aanzieniyke sommen had geleend en de inkomstea der abtdij verbraste met maaltyden en drinkgelagen. Bovendien werd hij beschuldigd „Seer tot wijn en de vrouwen ghenegen te zyn" en doende contrarie wat een eerwaardige behoort te doen. Om de eer aan zich te houden nam de abt zyn ontslag en verkreeg een jaargeld waarvan hy van 1505 tot 1518 ambteloos op een bovenkamer leefde (vermoedeiyk woonde hy in het Cammingha huis, de oudste stins van Franeker, eigeniyk het oudste Sjaerdema huis thans de herberg „de Valk" dia naar den abt genoemd zou zyn.) Het bestuur van Johannes Duiveland die mede door den invloed des hertogs was gekozen wa 3 niet gelukkig. De monniken haatten den Abt en weigerden hem gehoorzaamheid. Daar hy bovendien verkwistend was en de goederen dar Abtdy slecht beheerde gaven de kannuniken hem zyn congé. Na Duiveland werd Johannes van Keppel benoemd tot 32ste Abt in 1518. In den aanvang van zyn bestuur had het klooster veel te lijden van de roofbenden der Gelderschen en Bourgondiërs die het land afliepen en platbranden. Onder het beheer van keizer Karel werd de orde en rust hersteld en ook het klooster weder opgebouwd. Abt Johannes Keppel wordt wel eens genoemd „da tweede stichter van Lidlum," omdat hij met pryzenswaard:'g overleg da gemaakte schade herstelde en wat verloren was weder bijeen bracht. Bij zijn dood in 1543, vermaakte hy een groote som gelds aaa het klooster tot verder herstel der gebouwen. Godefridus van Zwolle , een neef van den vorige, werd nu benoemd tot Abt. Hij behartigde de kerktucht flauw en gaf vaak biyken, niet de rechte man op de rechte plaats te zyn. De monniken echter hielden van hem om zyn goedhartigheid en daar zij niet gaarne streng bestuurd willen worden, achten zy hem allen zeer. Op Paaschdag van het jaar 15-53 stierf Godefridus. Na deze werd IJsbrand van Hardarwyk, pastoor te Spannum, Abt van Lidlum. De opkomende reformatie had inmiddels in Friesland veld gewonnen, welke nieuwe denkwy?e een andere richting gaf aan des Abts leven. Hy vroeg in 1568 ontslag, hetwelk hem een jaar later met toekenning van 500 gulden pensioen werd verleend. Met de komst van den eersten en laatsten Frieschen bisschop Cuneris Petri te Leeuwarden vond IJsbrand bet geraden het land te verlaten en naar Emden te gaan. Hier ging hij tot de Hervormden over en trouwde eene Duitsche vrouw met wie hij naar Frankfort trok. Ia het jaar 1571 is op 54 jarigen leefifld de gewezen abt IJsbrand te Keulen gestorven. De laatste Abt van klooster Lidlum was Johannes Geelmuiden die iv 1568 zyn ambt aanvaardde. Hy was vroeger kanunnik te Lidlum en daarna Prior te Bsjum in het Nonnenklooster St. Michelsberg was geweest. Meer en meer had de hervormde leer veld gewonnen waardoor da kloosters ontvolkt werden. , .. ~ De kroniek schry ver zegt: „vele Monniken wierpen hun habyt weg om het suivere Woord des Heeren te verkondigen. In 1572 werd hat klooster byaa verwoast en geheel uitgeplunderd waarby de Abt nauwelijks aan het gevaar van vermoord te worden, ontkwam. Da edelman Duco Martena ontfermde zich over da geesteUjken en bracht de Abt veilig binnen Leeuwarden. De monniken begaven zich naar Muoster en naar Braband. Wel trachtte de Abt later, gesteund door eenige trouw gebleven zonen der Oude Kerk, en door de hulp van den Spaanschen kolonel Caspar de Robles, het klooster weer ia bewoonbaren staat te brengen, maar zyn doel werd Diet geheel b3reikt. Slechts korten tyd daarna moest hy hat opgeven, want tegen den nieuwen stroom viel niet op «e roeien en daarom achtte da Abt den tyd gekomen om da goederen de 3 kloosters (in da beneficiaal boeken van 1043 geheel en nauwkeurig omschreven) over te dra gen aan de Staten des lands, die hem des wege een jaar geld toekenden. De Abt ging wonan te Franeker in het huis aan de Voorstraat dat later is ir gericht tot „'s Lands burse," waar da „Alumni" d 3 studee rende jongelingschap gratis kost en inwoning ontving, mits zy werden opgeleid tot „bedienaar des Goddelijcken Woorts, om die kercke Caristi te dienen in het heiligh predickambt." „'s Lands burse" vroeger het „Oldeßaethuys" werd in 1583 bewoond door mej. Anna van Egmond van Salancyn. Vermoedaiyk heeft de laatste Lidlummer Abt een deel van het huis in huur gehad. Ia 1836 was dit huis bewoond door den heer L. R. Fontein, die het heeft laten verbouwen. De heer Draisma de Vries, burgemeester van Frasekeradeel, bewoont thans het eens zoo markwaardig gebouw, dat helaas (evenals zoovele andere huizen te Franeker) zijn monumentaal karakter heeft verloren. Van het oude klooster is geen een tteen op den andere gebleven. Van deze abtdy geldt naar waarheid de spreuk „sic transit gloria mundi." Uit oude aanteekenigen weet m9n dat het klooster ten westen der Monnikenweg op een zeer hooge terp stond. Hst was met grachten en muren omgeven. Er moeten nog oude afdrukken van kopergravuren bestaan van het uiterlijk aanzien der abtdy. Ik mean te weten, dat op de tentoonstelling vau Friesche oudheden in 1877 te Leeuwarden gehouden, afbeeldingen hingen van de Lidlummer kloosterkerk en het kapittelhuis. Aan den Middelweg ca Monnikenweg ten noorden, zullen de boerderijen dar abtdij gestaan hebben. Vetweiderij werd op groote schaal gedreven en ook het „ghemaeck van roode suyvel" was beduidend. Fijne ooft- en tuinbouw werd ook uitgeoefend. Jaarlijksch was 23 April (St. Jorisdag) een groot feest te Oosterbierum. Het beeld van St. Joris of Goorga (die den draak versloeg) werd van den in 1320 gebouwden toren uit een nis gehaald en plechtig in pre cessie naar den Patroonsplaats gedragen. (Da naam dier boerdery is nog in wezen). Hooge feestdagen voer da Conversen waren, behalve de gewona kerkelijke feesten, 25 Maart, 24 Juni, 10 Augs., 28 Aug. en 21 Oct. De omstreeks ia 1260 gebouwde kloosterkerk van L'dlum, had ongeveer denzelfden vorm als de Broerekark te Bolsward waarvan het plan volgens overlevering door denzelfden Abt zou zyn gemaakt. Ia de kerk waren vier altaren, gewyd aan St. Maria en St. Jan (den Patroon der kerk) aan St. Augustinus en St. Laurentius. Bovendien was de kapel in het afzonderlijk staand „Pesthuijs" in 1350 door Abt Wobbinga gebouwd, gewyd aan de Moedermaagd Maria. De overleden Abten werden bygezet in het koor voor hetSt. Laur6ns altaar. Da begraafplaats der conversen zal wel naar oud gebruik „ia den Hof' zyn geweest. Aan den Monniken weg zal denk ik wel een hooge muur hebben gestaan als weermiddel voor onverhoedsche overvallen. Daar achter stonden dan de kerk het kapittelhuis het slaephui3 der conversen met de Re venter of „geselschap saele" benevens gebouwen voor de huishouding bestemd. Tegen het eind der 13e eeuw telde Lidlum met zijn uithoven 600 monniken en leekebroeders. Abt Ids Hermana liet in hot • kerk beschilderen, welk weik „]aar 129 e a ■ door broeder Laurens. Verricrn p e Ook liet deze Abt het Hoogaitaar gesneden en verguld tafereel voor,?* VaQ e», tevens vele versieringen en verbew en Wh! Onder het bestuur van Abt tt* m^ a-J' het jaar 1425, het eerste uurwerk^1 **il telijkeu eiadgavel der kloosterkerk;. deQ»<* In de twisten der Schieringers en vgebfachT 1290-1498, die Friesland virte^TSh klooster Lidlum als meest alle klooV/ ko°sW voor laatstgenoemden, tot groote eï3fc«fl de Schiannger edelen , inzonderheid va„ Sjaerdema. Toch is die stemming \$ S'coi der 15a eeuw gewyzigd, want deuW***»*» onder Hossel Martena hebben den R W« Saxen in het jaar 1498 ia FrioB!an?ert'. nn en hat was Petrus de Valk, die ahgA6haal* Lidlum, zijn nieuwen landheer fr„ Abt ni als Raad ten Hove. Men mag dm a» dat de kloosterheeren , te dien ttld Schieringer gezind waren. J altbau3' In den rumoerigen tyd van 1330 en ook later heeft Lidium zelfi een 1 lisl'J 150 _ 200 man moeten onderhouden ïatl te verdedigen tegen de ruwe aanval?0 *■* Schieringers. Het gerucht wil. dat al h iet eea vechten aanging, de eerwaardp v, °P het zwaard aangordden en meevcrht etB echte Friesche zonen. aten als Het spreekwoord „zoo tijden, zoo zcw ook van toepassing op het leven der