LEEUWARDER COURANT van Maandag 29 December 1902. DERDE BLAD. --- LANDBOUWKRONIEK. CCCXV. Drooglegging. Voor^ en na werd mij de wenschelrjkheid ouder 't oog gebracht om het bovenstaande onderwerp eens in de landbouwkroniek te behandelen. De zaak is er inderdaad gewichtig genoeg voor, maar telkens werd de bespreking door meer voor de hand liggende onderwerpen uitgesteld. Oai bij de behandeling van de drooglegging der landerijen een behoorlijken grondslag te verkrijgen, waarop de bespreking van het onderwerp zelf kan steunen, is het in de eerste plaats noodig een goed inzicht te hebben ïn de verhouding der groeiende planten ten opzichte van het water. Als inleiding wil ik dus daarmee mijn onderwerp beginnen. Wanneer men enkel let. op de hoeveelheid, dan is water verre weg het gewichtigste bestanddeel van de cultuurgewassen. Indien men een zekere massa van een groeiende plant (aardappels, gras , klaver enz.) op kunstmatige wjjze geheel uitdroogt, zoodat alle water er uit verdampt, dan houdt men slechts 20 a 25 °/0 van het oorspronkelijke gewicht over. Groene planten bestaan dus voor »/4 of 4,5 deel uit water. Deze vloeistof komt' dan ook voor in elk enkelvoudig onderdeel van de groeiende planten (de cellen). Deze bestaan uit een paar omhullende vliezen, welke grootendeels gevuld zijn met water en eenige daarin opgeloste stoffen. Voor den groei der planter, d.w.z. voorden opbouw der cellen, waaruit zQ bestaan, is dus reeds een vrij groote hoeveelaeid water noodig. Om bijv. een pondernaat land in staat te stellen een snee roode klaver ter zwaarte van 5000 KG. voort te brengen is minstens 3750 K.G. water noodig. Dooh ook bij den opbouw van het overige deel der plant (de zoogenaamde droge stof) moet het water een belangrijke rol vervullen. Een aantal stoffen (zetmeel, suiker, enz.) vormt de plant zelf uit koolstof (afkomstig van het koolzuur der lucht) en de bestanddeelen van water. Zoo hebben bijv. da aardappelplanten voor elke K.G. zetmeel, die zij in de knollen ophoopen, 5/9 K.G. water nooiig. Brengt een pondernaat land dus 4500 KG. aardappels op met 20 % ze'meel, dan is er, behalve het water, dat als zo danig in knollen en loof voorkomt, ook nog 500 KG. noodig, om de bestanddelen daarvan met koolstof in zetmeel te doen overgaan. Water is dus voor de planten een zeer belangrijke voediogsstof. Intusschen is toch da hoaveelheid water, die de plant voor de boven omschreven doeleinden noodig heeft, nog maar een kleinigheid vergeleken bij die, welke zü voor een ander doel verbruikt. Water is namelij -c het vervoermiddel, dat de plant in staat stelt haar voedsel uit den grond op te nemen en het te brengen naar die deelen, waar da voedingsstoffen gebruikt moeten worden. Geen voedsel kan zij uit den grond opnemen , of het moet eerst ia water worden opgelost er. met dat water omhoog gaan. En de hoeveelheid voedingsstof in dat water mag slecht 3 zeer gering zijn. Van al de zeven stoffen te zamen, die de plant uit den grond moet opnemen, ma? er niet meer dan hoogstens 3 gram in dan liter voorkomen, anders wordt de vloeistof schadelijk. Nu kom. in 100 KG. gras gemiddeld 21 K.G. asch voor; deze asch bevat op ééa na alle voedingsstoffen die het gras al groeiende uit den grond heeft opgenomen. Nemen wij aan, dit elke liter water door het gras opgenomen 3 gram asch bevatte, dan zou daaruit volgen, dat voor den groei van die 100 K.G. gras 700 K.G. water verbruikt is. Uit het opgemerkte volgt reeds, dat dit water niet in de grasplanten kan gebleven zijn: immers 700 K.G. opgenomen water zou dan reeds meer dan 700 K.G. gras doen onstaan. Er moet dU3 minstens 600 K.G. water verdwenen zijn (juister ongeveer 680 a 675 K G.) Waar belandt dat overtollige water? Het gaat in den vorm van waterdamp de lucht in. Ia de bladen bevinden zich een groot aantal klaine holten, die dooropsaingefjes met de buitenlucht in gemeenschap staan. De cellen, welke deze luchtholten begrenzen, staan onophoudelijk water af in den vorm van damp, die de lucht ingaat. Deze cellen vullen hun watervoorraad weer aan uit nabijgelegen ei Hen, deze uit verder afgelegene en zoo ontstaat een waterstroom van den wortel naar de blaien en daarmede wordt tegelijkertijd het beroodigde voedsel uit den grond aangevoerd. Het aangevoerde zal, naar ik hoop, voldoende zijn om bij den lezer de overtuiging te vestigen , dat er in den bodem van een atuk land, dat gsdurende den zomer een ocgst aardappelen, klaver, enz. zal voortbrengen e9n Kolossale hoeveelaeid water in voorraad moet zijn. (Men heeft dit wel berekend op 2 mdlioen K.G. en mser per HA) Hebben we nu een zomer als die van het af^eloopen jaar, dan is er geen nood. Bijna dagelijks viel er water en de bodem zelf behoefde weinig te leveren. Doch er komen ook droge zomers en dan zijn in den regel de overig? «roeivoorwaarden voor de planten uitstekend. Wanner in zulke zomers de grond genoeg water kan leveren, krijgt men dan ook vaak kolossale oogsten. Uit het bovenstaande volgt reeds,, dat de drooglegging van de landerrjsn niet eenvoudig kan bestaan in den afvoer van het water dat er opvalt. Was dit alleen het doel, dat men wenschte te bereiken (en het heeft er soms wel eens den schijn van) dan zou allicht het gevolg zijn, dat de planten in niet vochtige zomers steeds te weinig water tot haar beschikking hadden. Neen, het doel van de drooglegging moet zfjn: zooveel water in den grond te behouden als voor de vorming van een goeden oogst noodig is en tegelijkertijd te zorgen, dat al het water, hetwelk met het oog hierop te veel aanwezig is, zich kan verwijderen. Want van dit overtollige water krijgen de planten licht last en als het wat erg is, wordt bet zeer nadeelig. Wij hebben ons dus in de tweede plaats bezig te houden met de nadeelen van te veel water. Het voornaamste nadeel daarvan is wel, dat de plantenwortels daardoor gebrek aan lucht (zuurstof) kirjgen. Evenmin als een mensch of een dier kan blijven leven, wanneer hQ niet voortdurend zuurstof uit de lucht kan opnemen, evenmin is dit met de planten het geval. Ja, deze laatste zfjn eigenlijk nog meer van de zuurstof sfaacke lijk dan de dieren. E-n hond kan bijv. geheel van de lucht afgesloten leven, indien dit gas slechts zijn bek of zijn neus kan bereiken. Dan gaat het verder door keel, strottenhoofd en luchtpijp wel naar de longen. Hier neemt het bloed de zuurstof uit de lucht op en daarmede wordt dit nocdzakelijke levensgas naar alle deelen van 't lichaam vervoerd. De planten echter houden er niet zulk een vervoermiddel voor de zuurstof op na. De verschillende onderdeelen moeten ieder zelfstandig zuurstof kunnen opnemen. Zij kunnen die niet of slechts in zeer beperkte mate aan eikaar afstaan. Het gevolg daarvan is, dat elk plantendeel, om te kunnen blijven leven, zelf met lucht in aanrakicg moet zsn om daaruit zelf zuurstof op ie nemen. Er moet dus ook zuurstof in den grond zijn, anders sterven de plantenwortels af en wordt de plant niet meer gevoed. Nu zfjn er in den bodem tweeërlei soort van openingen aanwezig. De eene soort is zeer klein, zóó klein, dat men ze met bet bloote oog niet kan zien. Zij vorman met elkaar een netwerk van kleine buisjes en daarin trekt het bodemwater uit den ondergrond omhoog, op dezelfde wijze ongeveer als de olia in de lampekous of de koffie in een van de bekende vierkante stukjes suiker, indien men dat ook slechts met ééa hoek in de vloeistof houdt. Deze fijne openingen zorgen dus voor den wateraanvoer van beneden naar boven. Zoolang er in den ondergrond nog voldoende water aanwezig is, brengen Bij het langzamerhand naar boven en in het bereik der plantenwortels. Daarnaast vindt men in den bodem grootere openingen en kanalen, die met het bloote oog duidelijk te zien zijn. Gewoonlijk zijn deze met lucht gevuld en zij heeten daarom wel luchtopeningen. Daar ze in een bodem met een goede structuur overal in groot aantal aanwezig zjjn, is een plantenworteltje nooit ver van één of meer zulke luchtopening verwijderd en daardoor worden deze het middel om de wortels steeds een voldoende hoeveelheid zuurstof toe ta voeren. Valt er veel regen op den grond, dan nemen de luchtopeningen dit water op en voeren het af naar den ondergrond. Doch bü aanhoudenden regen moet er na korter of langer tijd een oogenblik komen, dat de openingen in den ondergrond geen meer water kunnen opnemen , omdat zij geheel gevuld zijn. Dan beginnen ook de luchtholten in de bouwlaag zich met water te vullen en te gelijkertijd wordt de lucht daaruit verdreven. Naarmate dit proces verder vordert, komt er natuurlijk minder zuurstof voor de plantenwortels beschibkaar en ten slotte zullen deze, als alle luchtholten I met water gevuld zijn, in 't geheel niet meer kunnen ademhalen en moeten afsterven. Zoo erg wordt het nu gewoonlijk in den groeitijd der planten niet (wel in den herfst eaden winter) maar toch zal allicht het gevolg zijn, dat de onderlagen van de bouw voor te wéiniglucht bevatten, zood3t de plantenwortels daarin niet kunnen doordringen. Het gevolg is na tuurlijk, dat het daarin aanwezige plantenvoedsel niet gebruikt wordt. Een tweede nadeel van te veel water is, dat er allerlei schadelijke stoffen in den grond ontstaan. De mest en de overblijfselen van vroegere planten verrotten slecht: er ontstaat zure humus, die voor de planten een vergif is. Ook uit andere plantenvoedende 3toffen kunnen door zuurstof gebrek, die een gevolg is van te veel water, giftige stoffen ontstaan, die natuurlijk den plantengroei belemmeren. A. R. --- BRIEVEN UIT DE HOOFDSTAD. (Part Corr.) CGLXXXVI Amsterdam, 25 December. Kwade dampen. — Photo's uit Indië. Precariorecht. — Terugblik. Het weder is hier nog steeds zeer veranderlijk en het is bijna merkwaardig hoe het blauwe naaldje van den barometer heen en Wc êr gaat. Al dat water in onze onmiddellijke nabijheid schijnt on 3 ook met allerlei nevelen te begifti gen, welke door geen onzar op prijs worden gesteld. In onze straten bemerken wij er weinig van, maar als men buiten de stad komt ziet men ze als het ware aandrijven. Onlangs was ik even in het Gooi, een half uurtj9 sporens van stad af. Ik moest een gek familielid bezoeken en daarvoor van het station af nog een kleine drie kwartier loopen. De weg was ongelooflijk slijkerig en voor een stedeling bijna niet te begaan, doch ik was daarop bedacht geweest en had mij met een paar stevige, waterdichte wellingtons gewapend. En in het heengaan schikte het ook nog al. Het regende niet en er was weinig wind. Maar hu! toen ik terugging. De atmosfeer was eensklaps overvochtig geworden. De naakte takken van de boomenrijen glommen van het nat en lieten langzaam kleine droppels vallen, men ademde een slappe vochtige lucht en van d6n kant van de Zuiderzee kwam een witte damp langzaam over boscb. en beemd aandraven. Ik was blij toen ik in den trein zat, maar wa 3 toch van dien damp zoo doordrongen, dat ik de natte kilheid nog wel een paar dagen gevoelde. En zoo zijn er bij ons in de stad veleD, die, zonder bepaald ziek te zijn, rondloopsn met een onaangenaam gevoel, waaraan zij geen naam weten ta geven. Da influenza krijgt dan vaak de schuld, maar ik denk veeleer aan die geruisloos drijvende dampen. Men is nu m. i, maar het beste binnen vier muren en dan is er ook nog wel binnenshuis amusement te vinden. Daar is bijv. de tentoonstelling van photo's, door den heer A.C.C. Dudok de Wit medegebracht van zijn reis door Oost Indië; zij zijn te zien in een der lokalen van het geöouw „Concordia", dat nu het eigendom is van h9t Nieuwsblad voor Nederland. De heer D. A. van Waalwijk is een buitengewoon gastvrij man en stelt gaarne de lokalen van zijn gebouw, die niet brj hem in gebruik zijn. open voor een of ander goed doel. De Journalistenkring profiteerde daar meermalen van, men herinnert zich wellicht de vaa Speyk-tentoonstelling; onlangs werd er een tentoonstelling gehouden van photo's, ingezonden op een prijsvraag van het Handelsblad betreffende nesten van hier te lande in het wild levende vogels; nu zijn die door Bram de Wit meegebracht en uitgestald. Sommige menschen denken hier aan reclame, maar wie den heer de Wit kent, kan zoo goed begrijpen hoe hij ook anderen een smaakje wil geven van al het moois door hem genoten. Ea de zeshonderd photo's, nu te zien geven wat moois. Een paar jaren ge'eden zag ik ook eens bij een photograaf een collectie photo's uit Japan , die, als ik mü niet vergis, aan Kees de Wit toebehoorden, maar waarlijk ik heb daardoor veel beter denkbeeld van dat wonderland gekregen dan ik mij vroeger ooit had kunnen eigen maken. Men moet echter het liefst op de tentoonstelling in Concordia inlichtingen van den heer de Wit zelf krijgen, want gezelliger en gemoedelijker causeur is bijna niet te bedenken. Die eigenschap van goed prater te zijn, is een zeer bsnijdbare gave en, om nu maar eens een groote stap te doen, dezer dagen hoorde ik vertellen hoe een onzer gemeenteambtenaren daardoor de stad een, vermoadelijk jaarlijksch, voordeeltje van ± f 25,000 had bezorgd. Zoo goed als eiders bestaat hier ter stede een precariorecht, d. w. z. dat men tegen betaling van zekere som gelds in het j lar, iets mag plaatsen op, hangen boven of uitsteken op gemeentegrond. Karrenverhuurders, stalhouders e. d. hebben voor hun voertuigen daarvoor toestemming en betalen een min of meer groote bijdrage in de gemeentekas. Het bleek echter dat er duizenden inwoners waren, die evengoed van gemeentegrond gebruik maakten zonder een cent vergoeding te geven. Toch geschiedde het bijaa altijd om reclame te maken. Daar zijn menschen die schilden, vlaggen, Wi>penborden e. d. met opschriften uitsteken om de aandacht op hun zaken te vestigen en niets betalen en nu heeft een ambtenaar, die met die zaken bekend was, eens een lijst gemaakt van alle uitstekende voorwerpen, die zoo geplaatst waren, dat de gemeente het recht zou hebben precario te heffen. Hij kreeg toen een opgave van + f 40,000 'sjaars. Toen is hij er op uitgetrokken om al die medeburgers aan het verstand te brengen, dat zij hunne bijdragen moesten storten, al was het maar ƒ1 in het jaar en, naar ik uit vertrouwbare bron vernam, moet hij binnen een jaar trjds reeds f 25,000 in veilige haven, i. c. de gemeentekas, gebracht nebben. Zelfs de luxe lantarens voor het breede huis van de ouders van den burgemsester moeten nu op zijn staat van bjjdragen voorkomen. Ma dunkt, men mocht zoon ambtenaar wel een zeker percent geven van zfjn werk. Met de Kerstdagen was hier de liefdadigheid weer aan het woord. In de Toevlucht voor Onbehuisden aan den Zwanenburgwal en door het Leger des Heils ia het Paleis voor Volksvlijt is weer aan tal van de armste stadgenooten een warm middagmaal verstrekt, en eu gaan wij de laatste dagen vaa het jaar kalm te gemoet. De quaesties, die in den loop van 1902 rezen zijn allen tot een vrijwel bavredigende einde gekomen. Van de werkstakingen is alleen nog die van de lood en zinkwerkers niet afgeloopen. Ea het meest merkwaardige ervan is, dat men van het geheels verloop dezer beweging bijna niets bemerkt. In 1902 zijn wij driemalen opgeschrikt door wreede misdaden. De moord op de oude vrouw in de Dubbele Buurt en de moordaanslag op het echtpaar in de Marnixstraat zullen aanleiding geven tot rechtszaken ; betreffende den moord op den ouden kruidenier en zijnnichljB in de Czaar Peterstraat is echter nog niet veel uitgelekt. Groote werken werdea hier ter stede wel voortgezet, maar niet geheel voltooid. Da nieuwe brug over den Amstel is nog evenmin gereed als de nieuwe beurs, en ook de ge: meente laat nog op zich wachten. Het einde van het jaar heeft nog voor velen da verrassing bezorgd, dat toch den beer Henri Polak in den Gemeenteraad is gekomen. Voor velen , zeg ik, niet voor ons allen. Wij hadden het reeds lang zien aankomen. De haer Polak, de hoofdman van den Diamantbewerkarsbond, dien hij in zijn geheel organiseerde, heeft zich zelf tot zrjn tegenwoordige pasitie opgewerkt. In de Holiandsche Revue wijdde de he .r Fran3 Netscher hem eenmaal een zeer interessant artikel. Hrj is de eerste feitelijke sociaal-democraat, die in den Gemeenteraad zitting neemt. Het tweede nieuw gekozen Gemeenteraadslid, de heer Douwes, is ook een diamantbewerker, maar van antirevolutionaire richting. En diar wij nu toch zoo op het Prinseahof zijn aangeland, wil ik even vertellen van een „Vereeniging ter behartiging van de belangen der boden ten Stadhuize", welke aldaar is opgericht. Zrj draagt den schoonen naam van „Da Eendracht", telt meen ik twaalf ledan en is, hoe kan het anders voor zoon deftig college, „koninklijk goedgekeurd". De contributie is een kwartje in de maand en ter gelegenheid van het eeDjarig bestaan is de kas besteed aan dan aankoop van konijnen, rookworsten e. d. ter genoegelijke consumptie op de Kerstdagen. Daze vereeniging „behartigt" dus klaarblijkelijk de inwendige belargen harer leden. GIJSBRECHT VAN AMSTEL. --- De brand van de „Camphuys". Uit Oldeboorn ontvingen wfl Woensdag, echter te laat voor opname in het Kerstnummer, het volgend schrijven: Een voormalig dorpsgenoot, die als officier het ongeluk met de Camphuys heeft meegemaakt schrijft aan zijne ouders alhier daarover het volgende: AMBON, 7 November 1902. Weer heb ik U eea ongeluk te schrijven, n.l. de Camphuys is verbrand, maar gelukkig al de opvarenden gered. Zie hier een meer. omstandig verhaal. We vertrokken den gewonen datum, n.l. 25 October, van Ambon 's morgens 9 uur. We hadden o. a. als lading ± 700 kisten petroleum aan dek staan, 's Avonds om kwart voor zeven, dwars van het eiland Boano, ontstond er brand in de lampenhut; (hut waar een inlander de lampen schoon maakt) eerst een klein brandje, doch de vlam lekte aan de kraan der petroleumbergplaats zoodat het soldeersel los liet en de inhoud zijnde 120 liter petroleum, op de vlam liep en in eens het Jampehok en de 2e klas kajuit vlam vatte en de vlam door een luchtkoker aan dek sloegen buiten door de poorten in het kuildek, zoodat de petroleum aan dek ook begon te branden. Toen was er geen houden meer aan, niets hielp en in een ooganblik tijds sloegen de vlammen boven de achtermast uit. We moesten overhaast het schip verlaten met achterlating van totaal alles wat we bezaten; zelfs het scheepsjournaal en het kompas konden we niet meenemen. De 2e stuurman en 2e machinist waren op bloote voeten en alleen een slaapbroek met hamd, anders niet. Gelukkig zijn we er allen, in 't geheel 101 man met passagiers mee, gered. We hebben het schip verlaten door middel der beide laadbooten, die zich meer op het voorschip bevonden, waar nog geen brand was. De achterbooten , de kotter, de giek, alsmede de stoombarkas, waren door de vlammen niet te bereikeD. Even nadat we het schip hadden verlaten zagen we de achterstalen mast vallen en de brandende petroleum in stroomen over boord storten. Er waren ± 700 kisten = 25,200 liter dus geen kleinigheid, net was een grootsch gezicht. We zijn toen de wal iDgestuurd op een klein kompapje, dat toevallig aan mijn scheepsfluitje was en dat, zooals ik wist, goed wees, daaraan heb ik met nog 100 lieden, zeer waarschijnlijk het leven te danken en ik zal het dan ook als een kleinood bewaren. We hadden niets in de booten, geen brokje eten, geen spatje drinkwater. De lijf of reddingsbooten, waar alles altijd in is, zooals zeilen, kompas, drikkwater, eetwaren enz. waren direct door de vlammen vernield, zoodat we alleen met behulp der laadbooten, waar niets in was, zijn ontkomen. We hadden geen tijd, ook maar het minste mede te nemen en mogen God danken er ons leven nog te hebben afgebracht. We waren gegist bestek ± 5 Engelsche zeemijlen uit de kust. Ongelukkig hadden we den heelen nacht een zwaren stroom tegen, zoodat we 's morgens vroeg nog geen land zagen. We hadden gehoopt 's nachts nog aan land te komen, dus u kan zich de erge teleurstelling voorstellen. Ik heb nog vergeten te vertellen: dat we 's avonds om tien uur een groote vuurkolom zagen, waarschijnlijk omdat de kruitkamer in de lucht vloog. Om 11 uur ongeveer was er niets meer van het schip te zien. Morgens toen de zon op kwam was er nog niets van land te bespeuren en daar het drukkend warm was, kregen velen reeds last van de dorst. Met de groote zware laadbooten, konden we niet hard roeien en we vorderden dan ook slechts langzaam. De warmte was zoo erg, dat de kinderen der inlandsche vrouwen begonnen te schreien van dorst, zoodat de arme moeders ze op het laatst maar doeken gedoopt in zeewater, in den mond duwden, wat natuurljjk zoo verkeerd mogehjk was. Gelukkig kregen we later om 12 uur, land in 't zicht, dat later de n.w. hoek van het eiland Boano bleek te zjjn. We zagen het nog net en waren de hoek bijna mis geloopen en hadden dan nog minstens 2 maal 24 uur op zee moeten ronddobberen en hadden dan zeker krankzinnigen gekregen van de dorst, die in deze warmte verschrikkelijk i?. Om 3 uur bereikten we de kust, een kale woeste kust waar geen mensch was te zien. We zagen nergens water en zijn langs de kust geroeid tot we 's middags te 5 uur een klein beekje vonden met helder stroomend water, waar we ons daar ook heerlijk aan te goed deden. We vonden daar twee Boetonneesche prauwen, behoorende aan Boetonneesche bandelslui, die ons van droge sagokoekjes konden voorzien. We hebben daar 's nachts ons kamp aan de beek opgeslagen en deden ons maal met droge sagokoekjes en water. Den volgenden dag scheepten we ons weer in, met achterlating van twee Chineesche passagiers, die opiumschuivers waren en het niet langer zonder opium konden stellen, daar ze er totaal aan verslaafd waren. Op de Boetonneesche scheepjes hadden ze opium gevonden. We bereikten 's middags het dorp Boano, waar we allerhartelijkst werden ontvangen. Toen we den hoek omkwamen zagen we alle dorpelingen aangetreden en de Nederlandsche vlag werd statig opgeheschen aan een daartoe bestemde vlagg6stok. We werden ontvangen door het dorpshoofd en drie onderwijzers en kregen verblijfplaats in het huis van doortrekkende reizigers, terwijl het volk in de dorpshuizen verblijf kreeg. De bevolking bezat slechts een zak lijst en een paar gerookte stukken hertevleesch, welke wij er spoedig doorsloegen. Daarna maakte de vrouw en dochters van een der onderwijzers een maaltijd klaar, 's morgens hadden wekcffie met pannekoekjes en ander gebak bereid met kokosnootmelk, heel lekker. Er was echter geen drinkwater, hier moesten wa anderhalf uur om loepen en uit een beekje halen, krokodillen water genoemd, omdat er krokodillen huisden; we hebben ze echter niet gezien. De 2e dag zou ik alleen om water, maar verdwaalde in het bosch, door de massa voetpaden die elkander kruisten en na eenige uren omgedwaald te hebben, kwam ik aan een put met vuil vies water. Door het ritselen in de bladeren keek ik naar boven en bemerkte vlak boven mtin hoofd een groote slang om een tak gekronkeld. Hij was wel zoo dik als een arm. Ik er natuurlijk van door, zoo hard ik kon. De Ie stuurman, mijnheer Dekker, was den vorigen dag direct met een snelvarend scheepje naar Ambon gegaan en kwam daar te 11 uur van den volgenden dag aan. Daar werd da resident en de agent der maatschappij gewaarschuwd, zoodat den volgenden dag het gouvernement stoomschip de Arend vertrok met een weinig kleeren en levensmiddelen om ons op te halen. We kregen ondertusschen van alle kanten voedsel. Van een paar visschersscheepjes werd visch gestuurd, van een postmeester op het eiland Ceram aardappelen , limonade enz. Ook kregen we kokosnooten als versnapering. Den 4n dag kwam het stoomschip de Arend op de reeae en we werden in optocht ingescheept. De 2de stuurman, 2de machinist en ik elk met een goed Mausergeweer overde^chouderenergpotsieil opgeschikte Wüö inderwrjzer te Boano had een lied m6t muziek op de arme schipbreukelingen gemaakt en dit werd ons voor ons vertrek door de lieve schooljeugd voorgezongen. Den volgenden dag kwamen we te Amban aan en gingen hier in een hotel logeeren, waar we nu nog zijn en 't goed hebben. We hebben elk een maand voorschot gekiegen, zoodat we nu weer aardig in de kleeren zitten. Alias, alles is weg, mfln dictaten, leerboeken , kleeren, geboortebewijs, papieren, diploma 3e stuurman, bewijs 2a stuurman op de Alide, alles weg. Ook mijn album met portretten en nieuwe fiets (± 10 dagen in mijn bezit geweest) weg. De 2a stuurman heeft de meeste schade; een prachtige verzameling dure vreemde postzegels voor ii 2000 gulden, graphophone, fotographietoestel, kleeren, boeken enz. Nu enz. Uw zoon, K. T. BOTTEMA. --- Feuilleton. Hel Helpstertje van Santa Claus. DOOR THOMAS NELSON PAGE. KERSTVERTELLING. 2. Er ontstond een kleine beweging in het aangrenzend vertrek. Eensklaps sprong Livingstone op en herinnerde zich dat hij tot de klerken gezegd had op hem te wachten. Hij drukte op een electrischen knop; een man met een kaal hoofi, een weinig bleek, eenigszins hoog in de schouders , vertoonde zich onmiddellijk: het was Clarke. Hij kwam zooals gewoonlijk zeer stil binnen met kalm gelaat, zooals altijd. Livingstone betuigde zfjn leedwezen hem langer dan gewoonlijk te hebben opgehouden: de tfjd was zoo snel voorbijgegaan. Het was duidelijk dat hij voor dien ouden beambte zeer beleefd wou wezen, dien trouwen man die in de wieg gelegd was om het verder te brengen in de wereld, maar dien het niet was meegeloopen. „Nu ga ik weg: ge zult mij genoegen doen deze brieven op de post te doen, wisseltjesdie ik verzend; en zoudt u vanavond terug willen komen, dan zullen wij de boeken nazien." „Vanavond?" waagde Clarke zeer verschrikt te antwoorden. *Ja, vanavond, bij mij aan huis. Ik ga vanavond niet uit en morgen ook niet. Waarom vanavond niet?" voegde Livingstone er bij met een zekere heftigheid. „Omdat maar Ik zal komen mijnheer; tegen halfnegen niet waar?" De despoot was boos over dien zwakken weerstand, dien hij meer begreep dan gevoelde. Dus op het oogenblik dat hij dien man goed wou doBn, scheen hij onwil te toonen. „Ge zult er voor betaald worden, dat spreekt", zei hij kortaf. Een onwillekeurig gebaar van Clarke verwittigde hem dat hi) zich vergiste. „O, dat meen ik niet, mijnheer. Maar...." Clarke sprak zich niet uit; hij dacht ean seconde na, groette en verwijderde zich en Livingstone dacht gemelijk: „Ach die menschen zijn allemaal hetzelfde." Had hij Clarke niet vijftien jaar geleden, misschien nog meer, in zijn dienst genomen, zonder een cent op de wereld te bezitten? En nu verdiende hij zestien honderd dollar in 't jaar, hij had een eigen huis, en aan wien had bij dat alles te danken? Livingstone was eensklaps vervuld van het gevoel van onrecht dat men hem aandeed, hij besloot dan ook er eens met Clarke over te praten. Hij ging het kantoor binnen waar de klerken werkten. Er was op dat oogenblik slechts één jonge man, die bezig was met een boos gezicht zijn overjas toe te knoopen. „Mijnheer- Clarke ? Hij staat aan de telefoon." „Het gezicht van dien jongen bevalt mjj niet", dacht Livingstone. Dat was toch een beetje al te kras! Hij had toch het recht om zijn klerken te laten wachten, warempel!! Ht) keerde naar zijn kamer terug en deed de deur expres niet dicht om Clarke te kunnen hooren wanneer hjj vau de telefoon van daan kwam. Eu dat duurde dan ook niet lang. Maar de toorn van Livingstone was reeds bedaard, hij had reeds plaats gemaakt voor de algemeene minachting welke nij voor de arme menschheid koesterde. Ach hoe dwaas wa 3 het toch ook eigenlijk om op eenige dankbaarheid te rekenen! Hij betaalde Clarke niet omdat hij dankbaar zou zijn. Hij betaalde hem voor zijn arbeid, dien hij met de meesta stiptheid verrichtte. Het was nu eenmaal bewezen dat ondank 's werelds loon is. Waarom zou hij zich daar boos over maken? Terwijl hij aldus zijn bedaardheid trachtte terug te krijgen, had Clarke weer voor zijn lessenaar plaats genomen. Daar werd zachtjes twee maal aan de buitendeur getikt. „Binnen!" riep Clarke. Wie zou er op dit uur komen ? vroeg Livingstone zich af. Van de plaats waar hg zat kon hij de deur zien in een spiegel weerkaatst. Da binnenkomende was een klein mei?js- met een rood manteltje aan en een roode mui!s op haar blonde, krullende haren. Ze had roode wangen als bellefleuren, baar geheele gezichtje was blozend van de koude daar buiten. Eerst stak zij alleen haar hoofd naar binnen, toen zij zich vergewist had dat de eerste klerk alleen was, kwam het geheele persoontje schichtig het kantoor binnen en liep op de teentjes met een heel ondeugend gezicht naar Clarke toe, die met zija rug naar haar toe zat. Daar was ze bij den stoel gekomen, ze sloeg haar armpjes om zijn hoofd en legde haar handjes met wollen handschoenen aan, op zijn oogen. „Wie is daar? raad eens !" riep zij. „Blauwbaard misschien ?*' „Neen". „De koningin van Engeland?" „U raadt het heelemaal niet. Het is geen koningin". „Jawel! Of misschien Santa Klaus". „Neen, neen! Maar wel iemand die hem kent". „Mijnheer Livingstone ?" „O neen, verbeeld u!" Dit werd met nadruk uitgesproken en ze schudde gedecideerd het hoofd. „Komaan! als u het goed raadt, dan krijgt u een belooning". „Wat dan ?" „Santa Klau3 zal u brengen....' „Hjj zal mg niets brengen. Hjj zal het veel te druk hebben met andere kennissen van mjj te bederven". „Neen volstrekt niet. Ik weet dat hij u O wat ben ik toch een babbelaarster, ik zou u waarlijk alles vertellen!" Zü nam een van haar handen van Clarke's oogenf ;n legde die op haar mond, maar slechts één enkel oogenblik. „En ik zal u tienduizend, honderdduizend kussen geven op den koop toe!" „O ,nu weet ik wie het is! De schoone met de blonde-haren, mijn klein wit poesje, Kitty Clarke!" „Eindelijk". En onmiddellijk sloeg zij de armpjes om haara vaders hals en deed hem haast stikken; het meisje stak haar blond hoofdje vooruit enku3te hem, hetgeen Livingstone kon hooren. Nu sprak Clarke te zachtjes dan dat bij hem zou kunnen verstaan. „O papa!" riep het meipje uit op een toon van onuitsprekelijke teleurstelling. „Neenpapa, u moet mee gaan, u hebt het beloofd.... Het spijt mij zoo vreeseljjk papa, ik heb al mijn geld opgespaard omdat u dadelijk met mij mee zou gaan.... Och toe laat mij aan hem vragen of u mee mag!" De vader wou niet 3 van dat voorstel hooren, hij bracht haar naar de deur en zei dat ze beneden op hem wachten moest. Om niet te laten merken dat hij getuige geweest was van dat tooneel, verliet Livingstone zijn kamer langs de trap welke naar de straat voerde. Het was een fraai huis met twee verdiepingen , een van de mooiste kantoren uit de stad. Hjj had geen lust Clarke weer te ontmoeten en voelde zich bijzonder weinig prettig gestemd. Voordat hg buiten was, moest hg het kind passeeren, dat stond te wachten zooals haar bevolen was, en haar betraand gezichtje af wiechte. Zg wierp hem een blik vol haat toe. „Klein nest!" dacht hg. „Ik die haar geheele familie in 't leven houd! Ze zou mg willen dooden als ze kon. Een nieuw bewgs van de ondankbaarheid der menseben". Het sneeuwde niet meer. Hij wilde loopen, want hy had hoofdpijn. Wat beweging zou hem goed doen. Waarlijk hjj had te veel gewerkt den laatsten tgd, bij kon het voelen. Maar wat deed het er toe, hg bezat nu ... . Het cgfer stond voor hem in de sneeuw geschieven. Hg zag het overal. „Hoe dom dat ik niet per rgtuig Daar huis ben gegaan!" zei hg na een kwartier ongeveer door de volle straat te hebben geloopen. E9n groot aantal menschen liep voort als een voortrollende golf, anderen bleven staan voor de verlichte winkels waar het nieuwste speelgoed, de lekkerste zoetigbeden voor de ramen waren uitgestald. Niettegenstaande de sneeuw zag de straat er echt feesteigk uit, het was alsof men algemeen hulde bracht aan al wat kind was. Hg hoorde de voorbggangers elkaar prettige' Kerstmis wenachen; het Kerstfeest scheen alles te bezielen, maar Livingstone wist zelfs niet dat het Kerstmis was, hy zag in al die menschen niets dan een saamgepakte massa dom. ooren, die hem in het voortgaan belemmerden. Hjj probeerde in 't midden van de straat te gaan loopen; daar dreigden de rijtuigen hem ieder oogenblik te overrjjden; brommende keerde hjj naar het trottoir terug en sloeg al spoedig een zijstraat in, een dicht bevolkte achterstraat. Het hielp hem niet veel. Al waren de winkels minder mooi, zsj trokken evenveel menschen, een drukke, luidruchtige menigte. Jongens in lompen gekleed stonden met hun rooden neus voor de bevroren ramen te kijken: koekkraampjes, vuile winkels, alles werd bestormd: overal hoorde men kwinkslagen, grappen, schateren van lachen. Opnieuw was Livingstone gedwongen zjjn toevlucht te nemen tot het midden van de straat, waa: zeker niet zoo veel r^tuigen waren die hem den weg versperden; maar daar dreigden weer andere gevaren: het hoogste, steilste gedeelte van de straat werd a's güjbaan gebruikt voor etn massa kleine sleetjes, waarin donkere gedaanten zichtbaar waren, sommigen plat voorover met de beenen omhoog, anderen staande en zich met groote inspanning staande houdend, zwaaiende met de armen en luidkeels schreeuwende. Voordat Livingstone kon uitwijken , dreigde hg wel twintig maal te worden omver geworpen. Hij gevoelde zich gekwetst in zjjn waardigheid van milde medewerker tot weldadige doeleinden, weldoener van zooveel gestichten en ziekenhuizen. Het was wat moois aldus te worden aangevallen! „Swish! swish! swish!" floten de sleden alsof ze hem wilden bespotten. Hg riep een politieagent : „Verbied dat sleden en het maken van gigbanen, men kan hier zgn nek breken'" En toen hg zag dat de agent aarzelde ' daar hg den armen hun weitige pleiziertjes niet gaarne ontnemen wou, voegde hQ er bij: „Het is uw plicht te waken voor het naleven der wet; als ge in gebreke blijft, zal ik u aanklagen ; ik weet uw nummer 268." Toea de jongens een vermaning kregen verzetten zij zich luidde: Er lag voor 't eerst sneeuw! ze hadden daar altijd een güjbaan gemaakt. Niemand had er ooit iets van gezegd — Het hinderde niemand! „Het hindert dien mijnheer", antwoordde de ag9nt. Toen werd Livingstone uitgejouwd, hij twijfelde er dan ook geen oogenblik aan of bet spel zou worden voortgezet zoodra bij voorbij was. Intusschen voelde hij zijn slecht humeur steeds toenemen, evenals zijn hoofdpijn. Neea, zooveel bedelaars had bij nog nooit gezien, het was onverdrageiyk. En wat het gekst was, iedereen gaf dien avond behalve hfj, die op spottenden toon bedelaars en dronkaards bovendien naar het liefdadigheidsbureau van armenzorg verwees, als hij ze ten minste niet eenvoudig mar den duivel wenschte. Een klein j ongel ja, mager en slechts nalf gekleed, verzocht iemand die met een zwaar pak was belast, dringend het hem te la.ten dragen. „Voor een dubbeltje!" smeekte hvj. En ze zou bet juist geven toen de jongen Livingstone in den weg liep. Deze duwde hem ruw van zich af. De menschen scheidden hem van de brave vrouw, zy zag den kleinen .longen niet meer en had geen gelegenheid hem net pak te geven en de arme kleine vent kon zijn dubbeltje niet verdienen. Livingstone had zijn zin en zette zfln weg voort. (Wordt vervolgd). ---