Buitenlandsch Overzicht. 24 Juli. De koning en de koningin van Engeland vertoeven op dit oogenblik in lerland. De lersche bevolking heeft hen beleefd en waardig ontvangen. Groot enthousiasme was er niet, doch over het algemeen is de indruk tot dusver gunstig. Er werd te Londen veel van dit bezoek gehoopt. Men wenschte, dat het toenadering mocht brengen tusschen de bevolking — die voor een groot deel geen grooter vijand kent dan Engeland - en den vertegenwoordiger van bet Engelsch gezag. Het is niet onmoge- Hik, dat er inderdaad eene betere stemming zal komen, Doch andere oorzaken dan het bezoek werken daartoe mede. Den dag voor de aankomst van het koninklijk echtpaar op het. „Smaragden- Eiland" is btj derde lezing de agrarische hervormingswet voor lerland in het Lagerhuis aangenomen. Die wet hesft reeds haar werkiog van te voren op de leren gedaan. De lersche afgevaardigden hebben front gemaakt naar de regeering en hun oude bondgenooten, de liberalen, den rug toegekeerd . . . voor zoo lang het duurt. De concessiën door de nieuwe wet aan de leren gedaan voldoen lang niet allen. De lersche nationalisten z{Jn niet ontwapend. Hun leider, John Redmond, verklaarde het nog een dezer dagen: lerland moet uitgebreider politieke rechten hebben, d. w. z. zelfregeering. Toch werd de wet ook door hem op prjjs gesteld. In het parlement zeide htj, dat er nu met deze wet een eerlijke proef genomen moest worden; alles zou natuurlijk afhangen van de houding der landheeren. Als nu het Hoogerhuis mau niet aan het amendeeren ging, want dan was al het nut der wet weg. Maar — om weer op het koninklijk bezoek aan lerland terug te komen — het zou wellicht goed zijn, dat de zachte stemming daar bleef en zich in een weinig hartelijkheid openbaarde. De hakketakkertj tusschen regeering en lerland draait wat in een kringetje rond. De leren zsjn boos op de Engelschen, omdat zt) het land door de groote landlords laten uitbuiten en de Engelschen zijn boo3 over de boosheid der leren en willen zoo weinig mogelijk voor hen doen. 't Is te wenschen , dat de eerste poging die sedert langen tijd gedaan is, om iets vooi de arme Isreu te doen, dat de nieuwe wet het begin moge zyn van eene mildere politiek van Engeland en eene betere verstandhouding tusschen de Engelschen en de leren. Eenige dagen geleden gir,g het gerucht, dat er een anti-dynastiek complot iv Portugal zou zyn ontdekt. De Kolnische Zeilung eprak er over. Na ingewonnen ophelderingen publiceerde het Keulsche blad de mededeeling, dat eenige officieren besloten hadden, dom Carlos van den troon te stoeten. Doch hunne houding was zóó verdacht geweest, dat verscheidene nunner en ook een aantal onderofficieren gevangen genomen werden en voor een krygsraad zullen verschynen. De arrestatie zou nu weder groote ergernis in de legerkringen hebben veroorzaakt. Dus een mislukte staatsgreep op zyn Sarvisch. Inmiddels hebben we da?rvau nie s naders gehoord. En al moge de censuur in Portugal ook nog zoo streng zyn, iets er van zou toch zeker wel zyn uitgelekt. En er is reden om te vragen: waarom zou het complot gesmeed zyn? Dom Carlos en zyn gezin zyn z^er populair in Portugal. Al i 3 de toestand in Portugal niet gelukkig, al gaat de nationale welvaart er hard achteruit, — dat is niet de schuld van den koning. De schuld ligt in de betreurenswaardige politieke zeden in dit land; partöpoltiek is daiir eigeniyk personen politiek. Men steunt dezen of dien, al naarmate men kans hoeft door den gesteunde meer of min goed betaalde baan'jes te krijgen. Een schaamteloos favoritisme komt daaruit voort. Dat is de kwaal, die het leven der Portugeesche natie ondermilnt. De kociDg is daartegenover machteloos. Dus: waarom een complot tegen hem? By Portugal's buren in Spanje, hotst de .staatskar weer voort. Er is een nieuwe koetsier: Villaverde, De oude, Silvela, is van den bok gezet. Of Villaverde als minister een lang leven en als hervormer en bezuiniger succes zal hebben, is moeiiyk te zeggen. Vooral niet, nu by ternauwernood aan het bewind is. Zelf is hy een man van groote verdienste, maar het kabinet, waarmede hy is opgetreden, mist kracht. Het is een allegaartje uit allo conservatieve groepen. Men zegt hier en daar „het is>en zakenministerie", maar of het tot het doen van zaken zal komen, dat is de vraag. Zyn politieke lyn is niet scherp getrokken. Ook Villaverde heeft nog niets bepaalds van zich laten hooren. En aangezien hij de naar 'huU gezonden Cortes blijkbaar niet byaen wil roepen, blrjffc de onzekerheid bestaan. Anders zou by verplicht zyn om met een program voor den dag te komen en dan zou het wel blaken, of een ernstig bszuinigingsman zou kunnen rekenen op den steun van het parlement, ja dan neen. Ea zoo niet, dan zou men nog eens de Cortes kunnen ontbinden om aan het volk te vragen, welken koers het uit wil, dien van bszuiniging of dien van de drukkende begrootingen. Reeds nu wordt hier en daar voorspeld, dat Villaverde het niet laDg zal kunnen uithouden. En dat Silvela even kalm zal terugkeeren als hrj is heengegaan. We moeten afwachten of die voorspelling uitkomt. Het arme Zuid-Afrika - de geannexeerde Republieken - krijgt eenjnationalen feestdag! De regeericg te Londen heeft uitgemaakt dat voortaan de 31° Mei een feestdag voor de Boerea zal zQn. Het i°, zooals men weet, de datum van den vrede, de datum van den ondergang der vrijheid. HIJ moet, zoo wil Engeland, een feestdag zijn. Als commentaar vaa dit besluit vermelden we hier, wat Piet Viljoen schrijft in Land en Volk, het Afrikaander blad te Pretoria: „Er is door da regeering een feestdag uitgeschreven op 31 Mei, den dag waarop de vrede gesloten werd. In den avond van dien gedenkwaardigen dag waren wQ, de afgevaardigden, te Vereeniging zoo ter neer geslagen, zoo diep getroffen over den vrede, dien vrede waardoor wtj, na al ons goed, vee, huizen, vrouw en kinderen opgeofferd te hebben, verplicht werden ook nog af te geven ons dierbaar land, zoo duur gekocht door onze voorvaderen en door ons zelven. Daar moesten wjj bukken voor de overmacht. Wat ons daar zoo diep trof, was dat, terwijl wig aan het onderhandelen waren, er 56 van onze broeders door een overmacht van Kafiers vermoord werden in het district Vrijheid. Het was alsof de geheele wereld tegen ons gekant was. Ia de eerste plaats waren er honderden van onze eigene burgers zoo diep gevallen, dat zij zich niet schaamden gelijk een Kaïn het bloed onzer broeders te vergieten. Ik zelf was zwaar gewond, en een mijner zoon 3 gesneuveld, mogelök door den kogel van die snoodaards, ifaar zeker zal er een dag komen dat de Heer hun bekend zal maken dat er een stem des bloeds bij hem gekomen is, en dan volgt het teeken. Een feestdag ! Voor onze machtige overheid waariyk een roemryke dag. Met behulp van gevallene Afrikaanders en Kaffers en de ondersteuning van de gansche beschaafde wereld, uitgenomen Holland, werd de Boer na drie jaren worsteling genoodzaakt te bukken. Daar op dien dag, toen wy zoo ter neer geslagen waren, besloten wy ter nagedachtenis te doen drukken een hoofdstuk uit de Klaagliederen en dit telkens te lezen op dien dag. Elke burger, die tot het bittere einde volhard heeft, krygt dan een exemplaar, dat tot teeken van dankbaarheid gehouden wordt voor het voorrecht hem geschonken, dat hy trouw en gespaard bleef tot h6t einde toe. Als men den aanhef van dat hoofdstuk leest, kan men al dadeiyk uitmaken wat die feestdag voor den Afrikaander is en hoe die dag gevierd wordt. Want daar leest men: „Gedenk Heere, wat ons geschied is. Aanschouw het en zie onze smaad aan. Ons erfdeel is tot de vreemdelingen gewend, onze huizen tot de uitlanders", enz. Wie zitten vandaag dsar op Pretoria in ons huis ? Vreemdelingen. Wij zyn weezen, zonder vader. Waar zyn onze vadereD, door ons gekozen ? Wy hebben ze niet. Ds mannen die daar zitten kennen wy riet, en zy hebben ook ons vertrouwen niet. Voor ons is het geen feestdag. De vreugde onzes harten houdt op: onze rei is in treurigheid veranderd. Op dien feestdag worden onze woningen met lamfer opgemaakt, en wy zitten te treuren over onze 20,000 weerlooze vrouwen en kinderen, die zoo wreed het leven hebben verloren, en wij denken met hoogachting en eerbied aan onze 4000 helden die hun leven gegeven hebben. Voor ons is het geen jubeldag, maar een dag van herdenking, een dag waarop de zuchten van geheel het Afrikaanderdom tot Gods troon naderen. B(j my komt de gedachte op of het niet onze plicht is een waardig gedenkteeken op te richteD, waarop de namen van al die heldinnen^met hare kinderen voorkomen, alsmede de namen van de gevallen helden. Zullen wy die gedenkzuil niet by die van Paardekraal plaatsen ? Of te Vereeniging waar wü genoodzaakt waren te bukken t Den Afrikaander is zyn Majubadag van 27 Februari afgenomen, en in de plaats valt d Mei. Nu, laten wy het houden als eon dag van diepe vernedering, en bij elkander komen en gedachtenis vieren over de gevallenen hierboven genoemd." , .. Zoo schryft Piet Viljoen en zoo denken allen daar ginds in de verte, allen, die echte Afrikaanders zyn. --- BINNENLAND. LEEUWARDEN, 24 Juli. Stadsnieuws. De zeventiende algemeene vergadering van de Katholieken in Friesland zal worden gehouden te Heerenveen op Zondag 2 Aug. a.s. Onder de punten van behandeling komen voor : 1. Lezing van dr. Vullings. Onderwerp: Huldiging dr. SchaBpman. 2. Het Kvuisverbond, in te leiden door den heer H. T. van der Zee te Wolvega. 3. Het belang van ,Orjs Noorden", door den heer T. Hettinga te Cornjum. 4. Organisatie der Katholieken bQ a.s. verkiezingen, in te leiden door den heer A. Brenoinkme|Jer. --- De Broerekerk te Bolsward. Uit Bolsward wordt ons gemeld: S9dert enkele weken is men druk bezig met de restauratie der kleine of Broerekerk. Vele stormen zQd, sedert ze niet meer als kerk dienst deed, en dat is al heel wat jaren — zeker wel een kwart eeuw - geleden, over haar hcofd gevaren. Iv 1889 werd zij gebruikt voor de tentoonstelling, betrekking hebbende op het bakkersvak enz., in 1891 voor de tuinbouwtentoonstelling, in 1893 nog eens voor de tentoonstelling van petroleum en petroleumgebruik. Later deed zij diens1; als kaaspakhuis, tot in October 1900 door heeren kerkvoogden en notabelen besloten werd haar publiek te verkoopen; de lidmaten der gemeente onthielden echter aan dit besluit hunne goedkeuring en de kerk bleef wat ze was, een duur pand voor de gemeente. Van verschillende zijden werd gewezen op de historische en architectonische waarde van het gebouw — 't is ook wel door oudheidvorschers een „smakelooz9 steenklomp" genoemd — en betreurde men het, dat het misschien te een of andere tijd op afbraak zou moeten worden verkocht. Men meende, grond te hebben voor het vermoeden, dat da regeering waarschijnlijk bereid zou zijn, het gebouw aan te koopen en te bestemmen voor rijksdienst, mogelijk wel voor postkantoor. Kerkvoogden stelden zich daarop, door tusschenkomst van den burgemeester van Bolsward, in verbinding met de regeering, doch de min. van Binnenlandsche Zaken verklaarde van den koop af te zien. Evenwel verklaarde Z. E. zich bereid, de restauratie door toekenning van rijkssubsidie te bevorderen, mits het kerk gebouw zou dienen tot kerkelijke doeleinden. Kerkvoogdengen notabelen gingen op het denkbeeld van den minister echter niet in, maar besloten, het kerkgebouw, behoudens goedkeuring der lidmaten, op afbraak te verkoopen. Doch.... nog vóór aan dit besluit uitvoering werd gegeven, kwam van den heer C. J. v. d. Veen, daartoe gesteund door anderen, het aanbod, de kerk voor ƒ5OOO te koopen, onder uitdrukkelijke voorwaarde, dat het gebouw niet anders zou worden be stemd dan voor de uitoefening van den protestantschen eeredienst. Het gebouw zou dan, nadat het met behulp van rijkssubsidie zou zijn gerestaureerd, gebruikt worden door die leden der gemeente, die aan de godsdienstoefeningen in de St. Martinikerk geen deel wenschen te nemen. Kerkvoogden namen het bod van den he9r van der Veen aan, de lidmaten bekrachtigden dit besluit in April des vorigen jiars met 186 togen 167 stemmen, de kerk was gered en bleef alzoo staan. Op de Staatsbegroting voor 1903 werd eene subsidie van ƒ5OOO uitgetrokken voor restauratie, en zoodoende kon daarmede ten minste een begin worden gemaakt, want dat f5OOO voor eene eenigszins afdoende restauratie, die, naar men zegt, minstens drie jaar zal vorderen, btj lange ca niet genoeg is, is duidelijk. Voor aanbesteding was het werk uit den aard der zaak minder geschikt; het is vooraf moeilijk te bepalen wat nog „gaaf" is en wat door den tand des ttjds te veel heeft geleden; zoodoende wordt het werk, zoo als men dat noemt, „bij daghuur" uitgevoard. Het dagelijksch opzicht is opgedragen aan den heer Vrijburg, gemeente-architect alhier, terwijl ook van Rijkswege toezicht wordt gehouden. Na de Groote kerk te Leeuwarden, die in 1245 werd gesticht, is deze kerk de oudste kloosterkerk, die in Friesland is blijven bestaan. Wel waren er kerken en kloosters van vroegeren datum, o. a. te Dokkum, Stavoren, Hallurn, Rinsumageest, Tjummaium en Hartwerd, maar al deze oude bouwwerken zijn reeds verdwenen. De Broerekerk in 1270 - volgens anderen in 1218 — gebouwd, is een zuiver Friesch bouwwerk, zooals de zevende abt Hoyte van Lidlum het ontwierp. Deze abt was pastoor te Winsum en maakte ook de plannen voor de kerken te Baijum en die van St. Ursula bjj Tjummarum. De Friesche „moppen" waarvan de kerk gebouwd is, werden, naar men wil, gebakken te Baijum. Het hout voor de gebinten, het dakwerk enz. werd gehaald uit het „Kreilerboscb." by Stavoren, nabij het Roode Klif. Zeer zeker was de kerk toen met roode, holle pannen gedekt, daar leien in dien tyd, althans in Friesland, niet in gebruik waren. Alle oude Friesche kerken zyn gebouwd van stevige Friesche „mop" met wat zark- of zerksteen (Bentheimersteen) er tus> schen. Soms ontbreekt die zarksteen geheel en al, vooral by oudere kerken. En gaat men nu de Broerekerk langs en door, dan ziet men hier ook alles gemaakt van dezelfde groote, zware steen. En kenners verzekeren, dat hot „mooi werk" is. Ongelukkig werd dit „kosteiyk stuk bouwwerk" verknoeid, toen in 1684 de een of andere stads timmerman er een nieuwen toren op plaatste, die volstrekt niet in den stijl van het gebouw was. Ook de ramen, de deuren en het dak ztjn niet in den stfll van 1270. Thans wil men het gebouw, zooveel doenlflk, weer in zfln oorspronkelijaen toestand terugbrengen ; de bedoelde toren is reeds onder de mokerslagen verdwenen. Uit een oude teekening blokt, dat in de middeleeuwen op den topgevel geen toren stond, doch enkel een vierkant stuk metselwerk, in den stfll als de punten der gevels van den St. Martinitoren. Wel stond in dien tjjd ook op de Broerekerk een torentje, maar veel verder naar voren, bfl het begin van het koor. Of dit ook weer, en of hot daét zal worden aangebracht, kunnen we niet zeggen. En zoo wordt dus de Broerekerk weer in eere hersteld. Iv 1572 werd ztj voor het eerst opengesteld „ten dienste der Gereformeerden; verkondigende men daar voor het eerst het zuivere woord des Heeren!" Meer dan eens werd binnen hare muren de vergadering der „Provinciale Synode" gehouden en al heeft ook de tand des tyds het niet gespaard, toch zal dit oude bouwwerk, op het oudste hoekje van Bolsward, niet vallen onder de vernietigende slagen van breekijzer en moker. --- Friesche Maatschappij van Landbouw. Men 3chryft ons uit St. Anna-Parochie d.d. 23 Juli: De gisteren gehouden vergadering van de afdeeling „Het Bildt" der Friesche Maatschappy van Landbouw werd bygewoond door 22 leden. In het openingswoord bracht de voorzitter, de heer J. Rienks, hulde aan de nagedachtenis van den heer G. Blanksma, het op 24 Mei j.l. overleden bestuurslid dezer afdeeling. Tot opvolger van den overledene werd gekozen de heer Johs. S. Siderius, landbouwer te Vrouwbuurtstermolen, en tot penningmeester der afdeeling werd benoemd de heer Th. Schuiling Jr., landbouwer te St. Jac.Parochie. Tot candidaat voor het lidma-itschip van het Dageiyksch Bestuur der Friesche Maatschappy van Landbouw, vacature de heer J. Timmer, werd aangewezen de heer D. G. Jensma te Si. Anna-Parochie (by Berlikum). Besloten werd zoo mogeiyk dezen winter door don heer J. Leendertz Cz., Rykstuinbouwleeraar te Leeuwarden, een cursus te doen geven te St. Anna Parochie, in het planten , snoeien en verder onderhoud van vruchtboomen. (Kroonboomen, appel of peer). De hear A. Rauwerda, leeraar aan de Rykslandbouwwinterschool te Leeuwarden, hield hierna eene zaakrtjke, duidelijke improvisatie van de strekking, in het belang van den landbouw , het nut van het landbouw-onderwys uiteen te zetten, in het bijzonder met betrekking tot de Rykslandbouwwinterschool te Leeuwarden. Spreker stelde in het licht wat onder theorie en wat onder practyjk moet worden verstaan, hos de praktykisde daad, de theorie de kennis die tot doen in staat stelt, de kennis, die praktijk worden kan. De prakticus moet echter zelf uitmaken, of en hoe de theorie, in de omstandigheden waarin hij verkeert, met succes in praktykzalzyoom te zetten; de theorie geeft dus de algemeene richting aan. Daarna gaf spreker byzonderheden omtrent de Rykslandbouwwinterschool, ook in vergeïyking met de landbouw-wintercursussen, en besprak meer of minder de zes voorbereidende vakken : plantkunde , dierkunde, natuurkunde, scheikunde, taal en rekenen in hunne waarde en bsteekenis voor de practyk van het landbouwbedryf. Op do rede volgde eenige discussie, die zich hoofdzakelijk bepaalde tot nadere besprekiDg van het feit, dat de theorie van den landbouw zich schikt naar de ervaringen van den practischen landbouw ; de theorie is dus niet steeds onomstooteiyk. zy tracht de feiten te verklaren en by haar licht den prakticus tot stelselmatig handelen, tot een meer bewuste praktyk te brengen. Omtrent de vraag, gedaan door de commissie in zake de indykicg der Lauwerzee, in verband met eene verbeterde afstrooming van Frieslands boezemwater: „Van welken aard en omvang is de schade, die de landbouw alhier in dit voorjaar door den langdurig hoogen boezemstand heeft geleden?", kon men niet tot een zóó positief antwoord komen, als biykbaarwelmet de vraag was bedoeld. De vergadering was het er over eens, dat de bedoelde schade „zeer belangryk" was, zoowel voor polders als voor nietingepolderde landen , maar men zag geen kans deze schade onder behooriyk te controleeren cflfVrs te brengen. Bij dit onderwerp kwam ter sprake het zeer wenscheiyke en waarscbynlljk afdoende voor deze streek ten opzichte van het beheerschen vao den boezemwaterstand, om het Oud-en Nieuw door middel van een kanaal langs den zeedyk in verbinding te brengen met Roptazyi, een denkbeeld dat wel niet nieuw is, maar toch wel eens weer onder de algemeene aandacht mag worden gebracht, ook al zyn tyd en omstandigheden voor verwezeniyking van dit denkbeeld thans niet gunstig te achten. --- Het Vrouwenzind te Stavoren. Men meldt ons uit Stavoren: Algemeen bekend is de legende van het Vrouwtje vau Stavoren. De legende, niemand toch zal het verhaal voor historisch juist houden. Ze-er zeker houdt intusschen ook hier het legendarische verband mot de werkeiykheid en heeft men in de Vrouwijeageschiedenis, welko omstreeks 1860 valt, de voraanschouwehjkingda afspiegeling te zien van Stavoren'a achter, uitgang, welke toen reeds zeer merkbaar was en die ongetwyfeld samenhangt met de minder goede conditie vau de haven, tengevolge van herhaalden afslag van land, dat in de nabyheid in zee een plaats zal hebben gevonden en belemmerend werkte voor de scheepvaart. Dj lugondo zoyt, dat hat Vrouwenzand verrees , ter plaatse , waar iv trotschen euvelmoed het kostelijke graan werd uitgestort en dat daar later lonze aren opschoten. Het Vrouwenzand en de aren zyn nog beide In wezen en we mogen zeker wel op veler belangstelling rekenen, wanneer we er enkele woorden aan wyden. Het Vrouwenzand dan is een uitgestrekto zandbank of plaat van onregelmatigen vorm, welke ongeveer een half uur zuidelijk van Stavoren uit de kust ligt. Geen tipje komt er ooit van to voorschijn, by ebbe staat op de ondiepste plaatsen nog wel 1 M. water. Het „zand", zooals men hier kortweg zegt, is be tond, ten gerieve van groote schepen, die evenals de veerbooten, de plaat zonder moeite kunnen miszeilen of stoomen by hot naderen of verlaten van de haven. Kleinere vaartuigen ondervinden er geen last, voor de Stavorensche jollen is het zand een gewild vischwater. Moeiiyk zal het zyn uit te maken in hoeverre in vroegeren tyd het Vrouwenzand belemmering voor de scheepvaart opleverde. Onder den invloed toch der zeestroomingen zyn de banken voortdurend aan toe- en afname onderhevig. Begrypeiykerwyze worden de bedoelde aren niet gevonden op het Vrouwenzand. Integendeel , de plant, die ze voortbrengt, houdt van droog los zand, wat in de nabyheid van Stavoren niet voorkomt. Men moet zich dan ook eene wandeling van drie kwartier gaans getroosten tot even voorby het Roode Klif om ze te vinden. Daar treft men tusschen den dyk en het zeewerende paalwerk in beperkten getale de klifaren, zooals ze hier genoemd wor den. Door de Stavorensche jeugd zoowel als door de jeugdige klifbawoners worden ze y verig in den voorzomer gezocht, hetzy om ze als curiositeit te bewaren en te toonen, hetzy om er zaken mee te doen. Op het Klif b.v. worden ze wel aan tiatsende toeristen aangeboden, die daar een paar hekken moeten passeeren, waarby de jeugaige speculanten zich posteeren; in Stavoren vinden ze o. a. gretig aftrek by de Engelschen, die voor zeilsport naar Friesland komen en van hier uit hun tochten beginnen. Wy hebben de plant nauwkeurig nagegaan en houden ze voor de gewone duinhelm (Ammophila arenaria) en haar opgezonden aan een bekend botanist in de hoofdstad des lands. Ook deze hield , zooals hy ons schreef, de plant voor de duinhelm, maar kon, voorloopig althans, geen verklaring vinden voor het feit, dat... de aren geen zaad voortbrengen. Zou dan toch het Vrouwtje van Stavoren er mae gemoeid zyn? ---