LEEUWARDER COURANT van Maandag 17 Augustus 1903. TWEEDE BLAD. --- Kerk en Toren te Holwerd. Men tcnl.fcoDS uit Holwerd, d.d. J.3 Augustus: Op eene ten nooraen van het dorp gelegen hoogte , die aanmeikalök buiten da vei bindings- Ijjn van de oud* zaeJtJken valt, staan de kerk ca toren vaa Htlwera. Da kerk geeft op den bezoeker direct den indruk van voornamen eenvoud en degelijke deftigheid. Hooge an zware muren met groote .breede ramen en hooga stoepen voor de ingangen toonen duid7gk aan «lat hifr naar een royaal pian gebauwd ia. De vorm van de kerk iaa die van een witkalhaak of halfkiuis; zij raakt met de oostetrjke buitenkant den toren, dia, aan ztjne westelijke zQdeevanaangehecht, zuidoostelijk vooruitspringt. A*n da zuidzijde van de kerk, naast de hoof Jingaog, treft men van buiten ia dan kerkmuur aen »erkste»-n aan met het opschrift: „Op den 15 Juni 1776 heeft Sieco Djuwe van Aylva, colUnel ot.der 'tLrjf R«emei)t Orarje Fiiesland mede Gecommitteerde Staat ten Lindsdage da eer*te steen aan deze keik gelegd." Deze van Avlva kwam in 1769 met de Old Raidaheer Buiinania te Weidurn en Hessel Douwe Ernst van Ayl'/a op het drietal van grietman van Westdooperaüeel voor, waaruit toen laatstga Eoemde benoemd werd. T«>ch had het bouwen van da keik niet onder H. D. E. van Ayiva r.laats, want reeds in 1772 was tot zQn opvolger benoemd Ey=o da Wendt, zoon van Willem de Wendt, pree. tostulant voor den gerechte van KollumerlanJ. De naam van dezen grietman kwam ook voor ondt-r zrjn in 1796 uitgehouwen gealachtswapen boven den hoofdingang der kerk. Kfl was tevens eerste of president kerkvoogd, zoodat, toen het besluit tet stichting eener nieuwe kerk genomen waa, in eene vergadering var i'.jreenplichtig'-n drie plannen en teekeningen van kerkgebouwen met bagreoting der koaten door hem ter tafel gebracht werden. Het grootste en kostbaarste daarvan was dat, waarnaar de tegenwoordige kerk gebouwd is. Daartoe werd echter niet beslo en dan nadat vela fbreenplichtigen zich by herhaling sterk voor een Kleinere en minder kost bare kerk verklaard hadden. Toen deze discussiën naar de meening van dan presilent-kerk voogd te lang duurden, maakte nfj er een eind aan en wist hrj tevens zQn wil door te drijven door de opmerking, „dat men te samen gekomen was niet cm een schapet hok, maar om een Godshuis te doen bouwen." Misschien, zoo is er wel eens baweerd, dat op deza woorden gezinspeeld werd in een vernietigd opschrift, dat in gouden letteren gestaan bei-ft boven den tweeden iagang van de kerk en ontleend was aan Gen. 28 vers 17: „Dit is niet dan een huis Goüas en dit is ac pooite des hemels." Ter weetzyden vaa da afgeslagen wapens, boven d-m hoi.fiici.ang. zag men vroeger nog twee namen eu wei recöts die va" den tweeden en administreerenatn keikvcoguP. A. Hiddema en licks dia vau deu predikant S. Halbat sma. Deza laatste, Sc pio Halbetsma, die van 1739 tot 1779 predikant te Holwerd is geweest, hield ook de inwijdingsrede m het nieuwe kerk gebouw, nadat ac godsdienstoefening» n gedu rende twee jaren en een en veertig weken gehouden waren in het kerkgebouw dar Djops gezinden, gewoomyk de .Vermanjj" genoeml. Wa viuuen vermeld dat de Hervormde keik voor dit gebiuik aan da Djopsgezinde gemeente ten geschenke gegeven neeft zes zilveren bek-rrs, waarvan de waarde een som van 201 gulden en 8 stuivers beliep, benevens 30 gulden aan da tchoonhoudater der „Vermarje." Ofschoon het een eigenaardig bewys van gemeenzaamheid en bioederlyka dieastvaardig heid mag genoemd worden, dat Hervormden in eene keik ver Doopsgezinden hunne godsdienstoefeningen bieidt-n, terwyi zy zien een nieuwe kerk lieten bouwen, veel eigenaardiger, ja vreemd mag het neeten, dat die kerkbouw plaats had onder da administratie van een Doopsgezinden kerkvoogd. Da tweede keik voogd, P. A. Hiddema, waarvan we hierboven melding maakten, was Doopagezicd, zoodat dus den naafn van een Doopsgezinden keikveegd staat gehouwen boven den hoofdingang der Hervormde kerk, of althans stond tot den tyd toen een vandalistisch restauiateur ook daaraan een eind heeft gemaakt. Aan deze wyze van beheer schynt ook aen aasimilatie der fondsen verbonden te zyn, althans ds. Goudachaal, die in 1825 predikant te Holwerd was, teekant er van aan: „uit de kerkerekeningen van ca 1795 is my middagklaar gebleken, dat de ontwikkelde broederschap van dat vad-rrlaodscae jatr ouskarkelyk fonda mt*er Uan ecu keik vau 80.00 U guioea heeft gekost." We dienen verder nog melding te maken van de herinneringslepels, die na de voltooiing van het gebouw aan da betrokken keikvoogdeuzya uitgereikt. Op het eind van dan steel vau dtn zwaren ca fraai bewerkten zilveren lepel, die men ons toonde, staat een man muteenspida in de houding van ean grondwerker. Hat blad van dien lepel draagt aan da achterzyde het rand schrift:' „Ter gedagitnis du P-eier aoes hiddema administreerend kerkvoogd is geweest by hat herbouwen van de nauwe kerk te holwert 1776 1777 1778." In den westeiyken muur in de kerk vindt tüsn een Bantheimar steen met ean opscnrift dat betrokking heeft op da drooglegging van de ten noordan en noordwesten van cic kerk ge !fgen polders. Een beschaving en veiklating v-»n dien gedenksteen ia door ons gegeven in de Leeuwarder Courant van 20 April 1895. Voor den revolutionairen beeldstorm van 17.*5 stond in ds kerk tegen den ooateiyken muur binnen een Szeren hek een fraaie marmeren graftombe van gM oud adeliyk geslacht der Aylva's, dat te Hol werd de staten Brandstede, Hania en Tjessens bewoond heeft. Van dit monument eene beschryving te geven is ons niet mogelijk. Wa weten alleen dat er twee levensgroot e wit marmeren beelden , een man en een vrouw in oiddf>nde houding voorstellende, by behoorden. Di. Goudschaal schrijft er van in ean brief: „Doch wat baat marmeren ootmoed op een graf in de kerk biddende, tegen razende vaderlandsliefde, die alles senoonmaakt en opruiait onder de kreet: viflheid, gelijkheid en broederschap of de dood ?" En wa&t ge, lezer, waar ds. Goudscnaai later, „als een restantja van het opgeruimde praalgraf", zooals htj verder schrift, deze beelden teiugvond? Ia een Appelhof aan den weg te Ojstrum. B 0 onderzoek is ons gebl6keu, dat de beelden later in eene publieke veiling voor /40 verkocht en overgebraent zijn naar Raard in Westdongaia deel, waar ze geplaatst zfln ter weerszijden van da stcep van ac boerennoeve Noord-Kit flans. Walk een idee alweder baalden in biddende houdicg aan deningang eener boei dei rj. Tosni'deze saté publiek verkocht is, werd by da veiling uitdrukkelijk bepaald, dat da beeldan hat eigendom van den verkooper bleven, doch dat de bewoner gedurende den tijd waarop hs) nog recht had om de hoeve te bigveu bewonen ook h-»t recht van gebiuik op ce beelden behield. Mat toestem ming van den bewoner z{Jn de beide beeluen echter ruim een jiar geleden overgebracht naar het Friesch museum van oudheden te Leeuwarden. Wat van hat pi aalgraf du 9 aan da revolutionaire woede der achttiende eeuw is ontsnapt, heeft na j «ar en dag rog een plaateji varkragen, waarvan we althans kunnen getuigen dat het passender is dan een appalhcf uf da stoep eener boerdeiy. In de keik worden verschillende groote zerken uangettert'-n, waaronder blijkens de opschriften zrjn bijgezet de famlliëa van van Ringia, van Bii ga, Jaersma, van Aylva e. a. Ook van deza steenen ia indert£d door ons een meer uitvoerige btschrtjvicg gegeven. Op cm bjscheiden maar daarom niet minder verheven plaats vindt men de namen van de bouwmeesters: Ger.it P.tters, Taie Pitlers en Oe*e P tters. Voor Pitters zal echter waarscbrjclrjk Pieters gelezen moeten worden. Za staan uitgesneden in den zwiren hoof«lb.ilk bjven het gewelf. Van het vorige k rkgebcuw weet men nog dat het op dezelfde plaat-a stond als waar de tegenwoordige keik staat. Ojk dat gebouw waa langwaipig vie'kant van vorm en van dezelfde breedte, doch 16 voeten langer, zot dat de steenen van ce graven van Scipio Haibetsu a, die in het koor der oude kerk voorkwamen, later aan de westzyde buiten de nieuwe keik gevonden werden. Bahalve daze achterate of westeiyke muur, die door de inkorting op een nieuw fundament is gebouwd, is het tegenwoord gekeikaebouw voor zoover da noordeiyke enzuileiykeiru ren rechtstreeks naar het oosten als éé ï a-m van den witkelhaak of het tnlve k'.uis vooiibopen, benevens de oosteiyka muur, voor zoover die tusschen daza muren staar, op da fundamenten van het vorige opgetrokken. Daze fundamenten bestaan uit een hech'o laag vai kleine keisteen'.ies, zcoals m^n ze nog vindt op den zoogenaamden gronddrjk, die achter h*t k^ikhof om tuaschen den ooster- en westerpolder door naar zee loopt. Het zfln de steeren uit het focdamett van dea westeiykeij muur \an hef joude kerkgebouw, dia na da slooplog daarneen vervoerd zyn. Het vorige kerkgebouw moét van zeer hoo gen ouderdom gewee-t zyn. Het was grooten deels'opgetio'iken van takteen, waarvan da afbraak duizenden guldens heeft opgebracht. Er ie wel eens, en misschien riat ten onrechte, beweerd, dat de ouo"e kerk oorspro-.-keiyk geslicht zoude zijn om ter btscherming van Friesland tegen de invallen der Noormannen , als een sterkte aan da Noordzee te die nen , even&la andere zoodanige kasteelen, die destyds aan de Noordzeestranden gesticht zyn. Daardoor zou ook te verklaren ?rjn, waarom de kark eigeniyk buiten en ten noorden van het dorp geplaatst is, op een hoogte, die voor de bedyking van de polders, üus tot 1580, geheel door het Noordzeewater bespoeld werd. Men heefc voor dien ty 1 bij hooge vloeden zeker niet anders dan met boo'j.-s ia de keik kunnan komen, omdat de naar da kerk loopende weg aanmerkeiyk lager dan de overige deelen van het gebuurte en daarenboven geheel buitendyks lag. Ook zal men van uitdenzwaien toren, die 16 voelen zuidoostelijk van de oude kerk verwyjerd stond, een vryen worp gehad hebben lange den oosteiyken en zuidsiyken muur van de kerk. In de oude kerk moeten cok muurscbildeïir.jien gewee?no 1659", en van den anderen, „Pastore L NarJu'' 1803"; waarschijnlijk zfln deze bekeis aangeschaft uit het f ;nda der diaconie. De hoogo spitae toren, die, zooals we reeds mededeelden aan het tegenwoordige kerkgebouw verbonden is, doch geheel vry stond van de ouda kerk, moet gebouwd zyn in 1661, ofachoon dit jaartal, dat vermeld staat in een oud werkje over de geschiedenis van F* iemand, volgens de maening van e«n deskundige, die we daartoe gevraagd hebben , byna ormogeiyk juist kan zyn. Immers reeds in 1739, dus rog geen tachtig jiren liter, heeft het gebouw een zoo belangrijke herstelling moeten ondergaan, dat daarvan een gedenksteen boven den ingang is geplaatst. Het opschrift van dien steen luidt: --- „H.D.C. van AYLVA." Grietman van Westdongeradeel etc, etc, heeft deze toren laten repareeren. Met de kerkvoogden Sake Minnes en Jan Sjoerda int jaar 1739." In den toren hangen twee klokken, een groote en ean kleine. De eerste heefc ten noorden en westen twee fraaie wapens en bevat het randschrift „Jurjen Balthazar me fecit in Leeuwarden A» 1653." (Jurjen Balthazar heeft my gemaakt te Leeuwarden in het jaar 1653). Op de kleine vindt men bovenaan hat randschrift: „Henricü Weljewaert maeckte mi in derSiadt Gampm anno 1C0O", en onderaan „Holwoit". In den noordel(]ken muur is van binnen een sooit laag gewelf of nis ingemetseld van meer dan een meter dn-p, ongeveer op de wljse als bü sommige ou'e kerken do zoogenaamde Nooraaan of sacristie deurtjes. De toren, die overigens geen bijzonderheden bevat, behoort tot een der hoogsten van Friesland. --- De tentoonstelling te Bolsward. 14 Augustus. Bekroningen We hebben, na eenige verpoozing der drukke tentoonstellingsdagen , ons toch nog de moeite getroost, da kolossale lijst van bekronicgen der „Nationale tentoonsteluog van pluimvee en konunan" te doorworstelen en hebben daarna een uittreksel dier lrjat gemaakt vermellende de .Eereprözen, Eerste en Tweede pryzen, die aan Friesche inzenders zyn ten deel gevallen. Een verdere uitbreiding konden we daaraan niet geven, wa hopen vat de lezers , die tot hiertoe onze beschouwingen volgden, er mee tevreden zullen zrjn. Hier volgt de lijst: Ho enders. Eereprijzen. De heer W. Propstra te Leeuwarden verwierf mjf eereprijzen en wel met den fraaisten haan eu hen der tentoonstelling, mat zilver en goud Padua's en Holl. witkuiven. M. L. Spruijt te Gorredyk, vijf met P.ymouth Rjcka en Orpingtons. A. F. Ojsterbaan, Bolsward, drie met Cochin B mtams en Braekels. W. Korf, Heerenveer, twee met Andaluaië«-s. K. Propstra, L -euwarden, twee met Friesene geelpel en Holl. pellen. Th. Bosma, Wommels, een,Lakenvelaers. R. M. d 9 Haan, Baetsterzwaag, een, Braekels. R. E. KQlstra, Drachten, een, Yokabama's. Tj. Postma, Scharnegoutum, een, Orpingtons (kui kent). N |K. Terpstra, Marssurn, een, Legborns. H. Vrijburg, Bolsward, een, Zwarte Hamburgers. . Eerste prijzen. M. L. Spruyt, Gorredijk, vijf, Orpingtons en Piymouth Rocks. W. Propstra, Leeuwarden, drie, Padua's en Holl. wiuruiven. W. Korf, Heerenveen, twee, Aodalusiërs. K. Piopatra, Leeuwarden, twee, Friesche en Holl. pellen. Mr. J. Sicken^a, Wolvega, twee, Orpingtons. Th. Bosma, Wommela, een, Likenveluers. R. M. de Haan, Beetsterzwaag, een, Braekels campines. J. S. Hoekstra, Boiswara, een, Padua's. H. E. Kyistra, Drachten, een, Yokahama's. IJ. v. o. Meer, Leeuwarden, een, Friesche' geelpallen. A. F. Ojateibaan, Bolsward, een, Goui BraekeK Tj. Postma, Scharnegoutum, een, Orpfatgtona (kuiken--). N. K. Terps:ra, Mirssurn, een, Leghorna (kuikens). K. v. d. Vegt, Beetsterzwaag, een, Legboms. Tutt.de prijzen. W. Propstra, Leeuwarden, vier, Padua's. P. J. Pieierson, St. Anna Parochie, arie, Braekels, compines, Mmorca's, Opicgtons. K. Propstra, Leeuwaroen, drie, Fr. Gouapallen Yokohama's. M. L Spruyc, Gorredyk, twee, Orpingtons. K. v. u. Vegt, BaetstHrzwaag, twee, Andalusiërs, Likenveldeis. J. E. da Boer, Longerhouw, een, Zilv. Braekels. J. S. Hoekstra, Bolaward, een, Holl. Goudpellec W. Koif, Heeienveen, cm, Andalusiërs (ku.kens). IJ. v. d. Maer, L-.e\x warden, een, Futsche Gdelp^llen. A. F. Ooaterbaan, Bolaward, een, Cochin Caiüa's. G. L. Prinsen, Heerenveen, een, Wynandotters. Mr. J. Sickenga, Wolvega, een, Orpingtons. N. K. Terpstra, Marssurn, een, P-ymoutü Rjcks. K. v. d. Vegt, Beatsterzwaag, een, Leghoras (kuikens) H. Vryburg, Bolsward, een, Holl. Pallen. Ganzen. Eereprijzen. 'J. v. d. Wou le, Grouw, een, Ical. reuzenganzen. TiceeJe prijzen. J. v. d. Wouie, Gr juw, een, Ital. reuzenganzen. Eend o n. Eereprijzen. Joh. S. Huiteoaa, Hartwerd, twee, Pekings en Kaapsche of .Musicus. Eerste prijzen. J. S. Hditam-i, Hartwerd, twee, PekiDgs en Kaapsche of Muskus. R. Aukema, Burgwerd, twee, toornen kuifeenden. Tweede prijzen. J/S. Hoekstra, Bnsward, twee, Peking en Kaaps-che. Kony n e n. Eereprijzen. *■* G. L. P/icsen, Heerenveen, een, r.est jonge Russiecle brandneuzen. Eerste prijzen. G. L. Piinsen, Heerenveen. een, '6 jonge Russische brandneusen. W. Tneuniasen, Sneek, een, Russische brandneus. Tweede pryzen. K. van Lunzen, Suam-w, een, Vlaamsche nuzen yzeigrauw. P. J. Terpstra, Warns, een, Vlaamsche reuzen. Eieren. Eerste prijzen. P. J. Pietersen , St. ADna Parochie, twee, voor het dozyn grootste versche eieren met bruinen dop, van Mechelsc'ie hoenders en van het dozyn grootste versche eieren met witten dop, Braekels. Tweede prijzen. J. S. Hoekstra, Bolsward, een voor het dozyn grootste versche eieren mat witten dop. Zilver Braekels. Da Earepryzen in de verschillende rubrieken bestaan uu verg. zilveren, zilveren en bronzen medailles, kunstvoorwerpen, eerekruizen en geldswaarden. --- Uit de Provincie. (Part. Corr.) Bolaward, 14 Aug. Hedenavond vergaderde de Raad dezer gemeente. Er was slechts éé i punt van behandeling, dat echter tot zeer uitvoerige discussies aanleidicg gaf. In de voiige vergadering waa door Burg. en Weth. de ïyat en de stukken der sollicitanten aangeboden voor onderwyzer aan school to. 1 en tevons da voordracht, bestaande uit de heeren J. van Dflk te Bolsward, R. Hazewindus te Oldeuyne en J. Spoelstra te Sneek. De heer Schotman maakte toen bezwaar om dadeiyk tot da benoeming over te gaan, omdat de Raad geen der drie vooiüredragenen had zien werken noch parsoonlQk kennis met hen had kunnen maken. Op voorstel van den voorzitter — de heer Eisma, wethouder, was niet aanwezig - werd toen met 9 tegen 2 stemmen besloten, de drie heeren uit te noodigen een proefles te komen geven. Tot heden waren die proeflessen niet gehouden, omdat volgens de verklaring van den voorzitter nos. 2en 3 door vacantie'op reis waren. En hedenavond was de Raad samengeroepen, omdat Burg. en Weth. thans voorstelden die proiflisaen niet te houden, maar eene benoeming uit bedoelde voordracht te doen. Burg. en Weth. deden dit voorstel in hoofdzaak, omdat de Raad zich vroeger in een besloten zitting unaniem tegen net houden van proeflessen verklaarde, om lat het houden van proeflessen buiten de wet ligt, omdat by art. 28 de benoeming van onderwyzer» geregeld is, omdat by langer wachten met de benoeming, ook de Rykssubsidie verloren zou kunnen gaan. Breedvoerig en uitvoerig werd over dit voorstel gediscussieerd, maar de Riai] bleef bij zyn eenmaal genomen besluit en verwierp met 9 tegen 4 stemmen het voorstel van Burg. en Weth. Vóór stemden de heeren v. d. MeuleD, Kramer, IJ. T. de Boer en Eisma. Workum, 13 Aug. In de heden gehouden vergadering van dan Raad dezer gemeeote is, naar aatleiding van een door den minister van Binnenl. Zaken verzochte aanvulling in de verordening tot hefflag van schoolgeld, deze gewyzigd en opnieuw vastgesteld. Verder is voorloopig vastgesteli de rekening der gemeente over 1902: in ontvang op f 54,249.53 „ uitgaaf „ „51.920.19V_ met een voordeelig slot van f 2,329.33 'l_ en zrjn goedgekeurd: die van het Burg. Armbest. over 1902: in ontvang op f 5274.24 7_ , uitgaaf „ „ 4356 30»,. met een voordeelig saldo van / 917.94 en die van het Stads Burger-Weeshms: in ontvang ep f 2341.897. „ uitgaaf _ , 258158 V. met een naieelig slot van f 239.99. Voorts werd aangenomen een voorstel van Burg. en Weth. tot het vei bouwen van het tolhuis te Tjeikwerd, tengevolge van brand. Marrum, 15 Aug. Vermoedeiyk tengevolge van hooibroei is de schuur van de wed. J. Byisma alhier in dan afgeloppe.*) nacntafgabrand. Ean paard is in het vuur omgekomen. Weidurn, 14 Aug. Oaze kermis b^gon dit jaar met wedstryde* onder de schoolkinderen, jongelingen ca mannen, die werden opgeluisterd door het faofurecoipa „Harmonie". Vaa de schoolkinderen, die in vier groepen verdeeld waren, behaalden de piHzen: S pke Sieslicg, Freark Dykstra, Garben Hiematra, Klaas Glas. Maa'ke Aurein3, E'ska Aaman, Klaasje v. Beamen en Tietje M. Dykstra; van dejoogelingen: Klaas v.d. Wal en Douwev.Tuinen; van de mannen: Folkart de Vries en IJde de Vries. 's Avonds van den eersten dag vereenigde zich een talitfk publiek op de zaal van de wed. G. Saroplonius teneinde de voorstelling by te wonen van ons riciteer- en tooneelgezelfchap „Osfecing en Vermaak", dat voor deze gelegenheid een vig uitgebreid programma aanbood. Ongevoerd werden: „Krystjoun" fan IJ. Schuitmaker, „Jdd en Ljeafde" fen T. Velstra en „Da Skearwinkel fen Toon Sjipsop" fen W. Dykstra. Een pa--.r komische bijdragen vulden da pauzen. Liefhebbeis van Friesche voordrachten kondon den tweeden avond hun hart ophalen in de zaal van de Ervan Hanewald, waar de heer L. F. Krips van Wommela met ean nieuw pr«'gramma optrad. Voor da hirdlravery met paarden, gespannen voor tweewielige rytuigen, war^n 10 ingeschreven. Na een spannenden kamp werden de pryzen gewonnen door „Pipo" van H. Schaap te Leeuwarden, „Jonker" van C. Sijtsma te Drooiljp, „Souci" van G. Bonnema te Hennaard en „Keizer" van D. LeUinga te Menaldum. --- BRIEVEN UIT DE HOOFDSTAD. (Part. Corr.) CCCXIN Amsterdam, 18 Aus\ Alweer het weder. — Arasterdam vergroeiend.— Veranderingen in de Amstclstraat verwacht. — Ken dagbladreclame. Het weder blijft ten onzent nog steeds even ongunstig. Behoudens eckele uitzonderingen hangt boven de stad eiken dag dezelf le lage, gryze lucht, waaruit nu eens een plasrpgen, dan oen tergende motregen op ons neerdaalt. Het is echt landziekig weer, dat ons hael wat narigheid in den vorm van slechte humeuren en kleine kwalen bezorgt. Het getal menschen dat aan ingewands- en maagziekten IQdt is groot on deigeiyke lyders zyn niet bepaald geschikt om voor anderen het leven aangenamer te maken. Intusschen is Amsterdam druk bezig te „vergroeien", want er wordt zoo hard gegewerkt aan hat electrische tramwegnet, dat het uiterlijk onzer stad zienderw ij?e verandert. De grootste verandering in ac omgeving, welke ik my horinneren kan, was die van twintig, vyf en twintig jaren geleden toenjhet gewone tramwegtet werd aangelegd en in verband daarmede bruggen veilaagd, straten geasphalteerd werden. Nu komt da geheele stad onder het dradennet voor de electrische beweegkracht en dat geeft een zeer groote verandering. In lange breede btraten merkt men het dradennet niet zoo erg op', maar daar waar men alleen palen heeft om het te dragen - elders hangt het aan steunpunten in da muren der huizen — biyst het toch geen verfraaiing mee te brengen. Heel leeltjk vertoont het dradenstelsel zich m. i. by dat oude, deftige Paleis op den Dam. Die groote grijze steenmassa schünt te protesteeren tegen die omwikkeling met koperen draden en als men er op zoon triesten zomeravond naar ziet, krrjgt men zelf een gevoel van benauwdheid. Men moet waariyk denken aan een reus, wien door al die draden de vrijheid van beweging benomen wordt. Dj eerste electrische tram heeft echter nu haar entree op den Dam gemaakt en anderen zullen volgen. De tramlijn Constanten Huygenstraat en Raadhuisstraat is verlengd en de wagens ryden nu uit de Raadhuisstraat om het Paleis op den Dam heen door wat wy noemen „tus schen het Paleis en de huizen" en dus langs de (iroote Club naar den Dam en lacgs de Nieuwe Kerk terug. De dienst is nu zoo geregeld , dat zoodra een tram zich naast het Paleis vertoont, die, welke zich op den Dam bevindt, wegrydt. Een onophoudeiyk krygerlje spelen dus. Met het afbreken van de oude Beurs wordt, ook in verband met het nieuwe tramnet, spoed gemaakt. Op het oogenblik kan men daarvan nog niet veel bemerken, omdat men binnen de buitenmuren met het sloopingswerk begonnen is, maar over luttel tyds zal men kunnen zien, wat reeds gedaan is. Als men in staat is een kykje op het werk te nemen, zal men volkomen den indruk krrjgen dat het met de oude Beurs gaat als met een holle kies. Van binnen is al heel wat afgebroken. De muren bedekken echter nog de ontstane holte. Ter wille van de electrische tram zal het Damrak over een paar maanden echter belangryk verbreed moeten worden en dan zal een groot gedeelte van de Beurs geamoveerd moeten zyn. Dan eerst kan een goed verband tusschen Damrak en Rokin verkregen worden en zal ook de tramiyn Haarlemmerplein —Dam voltooid kunnen worden. Tot nog toa stuit deze op de achterzyda van de Oude Beurs. Wat ook een g-oote veran'erirg in Amsterdam kan geven is als het Grand Tbéiitre in de Am9telstraat eens in handen komt van menschen, die er al lang een goed oogje op moeten hebben. Het is een publiek geh3im, dat sinds geruimen tyd de zaken daar niet al te goed gaan. Er schynt nu zelfs aan den toestand aldaar een einde te zullen komen en men beweert dat de chocoladefabrikanten Bensdorp, die reeds een fabriek aan den Binnen Amstel in de onmiddeliyke nabflheid van het Grand Théatre hebben, dan door aankoop van dien Schouwburg hun inrichting zouden willen uitbreiden. Nu, deze Schouwburg is u:t den tyd, maar met de afbraak zal een belangryk stuk uit de Amsterdamsche tooneelwereld verdwijnen. Ik voor my zou de verdwyning van het ge bouw zelf niet betreuren. Men moet in den vollen zin des woords eens achter de schermen, en wel in het achter bo vengedeelte hebben gekeken om te beseffen welk een gevaar de inrichting voor de bezoekers en voor de buren is, als ooit brand mocht uitbreken. Ea fraai is de inrichting zeker niet. Ik herinner mfl nog hoe Sara Bernhardt hier voor de eerste maal optrad. Kunstlievende Amsterdammers hadden haar, te Parys vertoeveude, gevraagd waarom zy niet eens hier ter stede kwam optreden, en haar den raad gegeven zich, als zy er iets voor gevoelde, te wenden tot da direcie van dan Grooten of Scaisschouwburg. De bekwame actrice liet haar secretaris toen scbryven aan het G aad Théütre en zo 5 kwam zy by den ouden he?r van Lier te land. Er is toen een betooginkja op het gjtouw gezet. Iv een cqui page van den heer Carré is Sara Bernhardt van het toenmalige houten hu'pstation van de Holandacw IJzeren Spiorweg Maatschappy afgehaald en toen zy 's avonds met haar rytuig voor het Grand Tcéatre stond, en uitgenoodigd werd, door het steegje naast het gebouw, naar haar kleedkamer te gaan, moet zy gezegd hebban: „Dois je jouer dans cette baraque?" De waarde van die baraque moet nu aan bouwterrein geschat worden op drie tonnen gouds. Merkwaardig mag het genoemd worden dat dan een oude kunstinstelling veidwynt terwyi het i-p?cialiteitentheater „Flora" zich gereed maakt grooter triomfen te vieren. De plaats waar Possart, Barndy, Sarah Bernhardt en zooveel andere buitenlandsche starren optraden, wordt wellicht ingenomen door een fabriek en de overbuurman, by wien luchtkunstenaars en gedresseerde dieren worden toegejuicht, moet zyn zaal uitbreiden. Ea lia uitbreiding geschiedt ten koste van ook een historisch lokaal, nl. van het oude café Roetem'yar, waar de Amsterdammers in da oude kermisdagen zoo gaarne vertoefden, en dat in de laatste jaren beroemd was by de bierdrinkers onder den naam van „Da groote Slok", omdat men er voor zoo weinig geld zoon groot glas bier kreeg. En dan durf ik voorspellen, dat ook binnen menscnenleefcyd da hand zal worden geslagen aan der ouden Salon des Variétés, aangezien dat gebouw ook niet meer aan de eischen in den modernen tyi gasteld voldoet. Wat zal dan ds Amstelstraat veranderd zya ! Da tentoonstelling van Kinderarbeid in het concertgebouw met de daaraan verbonden amusementen door het dagblad De Telegraaf georganiseerd, is een groot succes. Het biykt toch hoe men de ouders het best treft in de kinderen, en terwyi voor andere bladen nu de komkommertyd is aangebroken, leeft de naam van De Telegraaf op duizenden lippen. De werken door de kinderen Ingeleverd zfln over hat algemeen van het genre, dat ouders, ooms en tantes op verjaardagen wordt aangeboden. De amusementen door kinderen uitgevoerd verbazea de menschen meer. Het ia merkwaardig hoeveel kleine artisten onder de kinderen van de gewone bargerö ""fin en men moet het feitelflk betreuren, dat zooveel van die kunatvaardigheid door het later leven om den broode gedood word**. Ik begrijp • a °°k war. beter, bo < wy hier aan zoo vele dilettanten tooreel