ADVERTENTIËN. Leeuwarder Waterleiding-Maatschappij. Abonné's worden er aan herinnerd, bij doorgaand vriezend weder de Leidingen tegen vorst te beveiligen en te doen leegloopen. Afsluiten alleen is niet voldoende. DE DIRECTIE. Cursus in Strijken. Aangifte voor den NIEUWEN CURSUS op Dinsdag 29 December, van 10 Vi tot 12 uur, PUT no. 12. --- Mode-Academie. Nieuwste Inrichting ter opleiding van Dame» tot COUPEUSE en COSTUMIERE. Begin van den nieuwen Cursus 5 Januari. Prospectus op aanvrage. Me.,. 8. WESTRA, gedipl. Le,,nres. Sehrans D •-*■>'• OPLEIDING Leeraari.si M. 0. Schoonschrijven. per correspondentie in K' maanden. Ook niel Onderwijzers kunnen deelnemen. Prospectus op aan vrage. Honorarium fA per maand. B. d.MURINGERenJ.P.\ vs ROOIJ, Leeraren Al. 0., Ferd. Holstraat 51 , Unaterdam. "Spaarbank te Leeuwarden. DIRECTEUREN der Spaarbank te Loeuwarden brengen ter kennis van belanghebbenden, dat met ingang van 1 Januari 1904 do SPAARBANK geopend zal zijn iederen Dinsdag en Donderdag, telkens des namiddags van een tot vier uur. Zij noodigon do deelnemers uit, voortaan NIET uitsluitend op Dinsdag zich voor het inbrengen of terug vragen van gelden aan to melden, ten eindo daardoor eene gewenschte verdeeling van do werkzaamheden in de zittingen to helpen bevorderen. Leeuwarden, den 22 December 1903. Directeuren der Spaarbank voornoemd , H. BEUCKER ANDREiE, President. K. E. BRUNGER, Secretaris. _MBACHTSSCHOOÏr te Leeuwarden. Voor den Cursus, aanvangen.!.- April 1904, bestaat op bovengenoemde School, gedurende de maand Januari, eiken Donderdag des namid.la-s van Ij tot l uur eu iederen Vrijdag des voormiddags van 9 tol 12 uur gelegenheid tot het doen inschrijven van nienwe Leerlingen. Voor toelating kunnen alleen in aanmerking komen Jongens, die voldoend Lager Onderwijs hebben genoten. Er zullen, behalve h.t theoretisch onderwijs. worden onderwezen de vakkeu: TIMMEREN, MEI BELMAKEN, SMEDENen SCHILDEREN. Il.*t onderwijs, benevens benoodigd Ma'en Gereedschap, wordt in d.n regel fawfc verstrekt. Voor nadere inlichtingen vervoeg.* men zich bij d Januari I'.*<>l iv aan ti. F. |E MMS |p Pingjum. AANBESTEDING. Ten Gemeentehuize van Lttsteardtn zal op Woensdag den 30 December e.k., des namiddags te 8 uur, in h.-t openbaar bij gesloten briefjes worden aanbesteed: 11-1 onderhouden, sohoonmaki deela leveren van ongeveer 800 GORDIJNEN in verschillende Gemeentegebouwen. in 17 per..elen. Inlevering der gezegeldo inschrijvingsbiljett.il tot h.-t uur der besteding in een RETARIE geplaatste Bus: voorwaarden aldaar te verkrijgen h 10 cent van den 22 d.-z.r af. Di sFi KFTAI.IF ./• /al op Zaterdag 26 December a.s. (2e Kerstdag) van 9 li_ mtr uitsluitend voor de verrichtingen van den BURGERLIJKEN SIAM). M. IT. Ij. Onderwijs. Aan de Openbare School voorM. I. 1,. Onderwijs te Lemmer wor.lt voorloopig t,.i i M. i i'.n| een ONDERWIJZER(ES) gevraagd, in "t I der acten Fransch, Duitsch on Fng.lsch, op een tractement van /'.hki in 't jaar. Stukken in te zenden vóór 80 December a.s aan den BUKOKMFKSTFI. van Lemateriand. ' Ingevolge het bepaalde bij art. 22 d.r Statuten worden de Obligatiehouders der ..(",„., tieve Vereeniging tot het oprichten en drijven van de Stoomzuivelfabriek hl:' EENDRACHT te Marssunr ter Vergadering uitgenoodigd ..p Maandag 28 December, 's oam.BH uur bij don Logementhouder S.i. J. KUPERUS aldaar! Namens h.t Bettuur, R. M. VEEM | Vergadering van Veehouders en belan*. stellenden op Maandag 28 December Ki^rs:-^" "^-^' Na afloop der geannonceerde Vergadering van Obligatiehouders der Zuivelfabriek aldaar, kom" liet he|Bestuur der ..Friesehe Coöp. Veevoedei fabnek* geschikt voor me, ,' ~. behandelen h.t onderwerp: ..Coöperatieve Veevoederbèrèi ding in onze provincie". "««roerei Trouwe opkomst zeer gewenscht. Vrij debat Namen, hel Bttimtr toofsmSt ' Dt Afgevaardigden •'• H. KI PERI 9) i A. a. OSINGA, --- IJ. Gr- BOSCH N. Oosttrstratl 8. Leeuwarden * houdt zich beleefd aanbevolen Voor de I. • van ZUURKOOL, per gewichl en perotÖ? Het toenemend debiet waarborg! kwalitè't Alsmede all.- soorten GROENTEN en \\'\>, APPELEN, lste kwaliteit, billijke prijzen MIJNE JAARLIJKSCHE NIEUWJAARS-^ Visitekaarte ri-aanbieding duurt tot 10 Januari 1904. 'fgHKr" I,'° K:liU't.i,,s- l'«Hlrukt naar keuze jjft^g* f" '(M) Kineh.ppen met porteleumJ sluiting vanaf 50 cents tot f 3.50. Deze aanbieding bevat de nieuwste soorten IAo verschillende) volgeus modelboekjes, iJMfiT**' '«'der ontvangt bij elke Kki Kaar |g9^ tjes met l.nveloppen ~.,, K..llum. ni.r.l bewijs cadeau, voor de verloting op n Januari a.s. van een CRAYON-PORTRET in passe-partoul mei Glas en 1.. 65 75 eM. Zio Étalage. Pc winnaar is vrij dat CRAYON-PORTRET te laten mak. n naar .ene bestaande Poti van een persoon naar eigen keuze. Aanbevelend, LEONARD TUSSEN, Handelsdrukkerij, - Nieuwestad K 75. H.H.Handelarenin Brandstoffen. 'xfi^BJ^ Turfschippers en allen die belang js**9> stellen in BRIKETTENHANDEL, vragen prijs en inlichtingen aaa W, SNIJDER, Leeuwarden. Kantoor: ROMKESLAAKV 6. il-W Telefoonno. 237. Artikelen voor Ziekenverpleging. Verhandstofien, Brenkbanden, Biprtt, Rechthouders. J. A. F. BEST, Nieuwestad G 130. Leeuwarden. --- Gratis aan Mannen verzonden. Een hoogst merkwaardig geneesmiddel , dat op snelle wijze de verlorene levenskrachten aan mannen teruggeeft. Een gratis monsterpakje wordt per post w*" ieder verzonden die er om schrijft. Oratis monsterpa merkwaardig dddel wo zonden aan een ieder hrijft aan de MEDICAL INSTITUTÈ. Zoovele man. n.n. dii mon geworden . zoodat het Instituut besloten I gratia monaterpai die er .111 schrijft. I • n huismiddel en alle mannen, lijd. nde aan zu Etgtjjdig verlies .hr krachten, niggi zwakte of uittering, kunnen thans te huis genezen worden. 11. t geneesmiddel bezit aangename warmte •■ engcn : rechteka toegepast wordend.- geefl hel krachtsontwikkeling. II . idheden "'i let . ,p volkomen wijze in alle. gevallen gealaagd. Op i raag om cc» gratis ,: IkJI, _ gericht aan het "-STATE MEDICAL INSTITI IL. Elektron 7029, Building. Ft. Wavu... [nd., V.S. *. \in.nka, zal mei, h.t ~ terstond ïenden. Het Instituut wenscht h.-t grootst aantal mannen te bereiken, dn- niet in staat zijn hun huis te verlaten om rich t<- verplegen .en h< lkJe tal huil veroorloven te doen rien, hoe gemakkelijk het is kre„, worden ala oen het war.- geneesmiddel aanwendt. Het Institute maakt geene uitzonderingen. Elke man die er om vraagt zal een gratis monster ontvangen, zorgvuldig verpakt als e..n gewoon pakje, zoodat d.. p.rsoon die het ontvangt geen publicit» 'laangenaamh.-d.:. worden v. rzo.ht zonder dralen te schrijven. « "eto dat cc„ bn.f na T°°2!Jl gel van 12H cent. Sdin/ uw naam rn« duideli,k i u* c.niplee* adres , opdat er g K in de afzend»! kan voorkom- --- Twijgjes van den oiden Frieschen Stam. XVI. Oud-Workum en de St. Geertruida kerk en toren. I. Ten noordwesten van de natuurlijke uit watering van de voormalige Workumer meer naar di■ "vroegero Fliestroom, is hot oude Wolderkum of Waldrichum gebouwd, omstreeks de 10" eeuw. hoor langs dien stroom te bouwen kreeg de stad de bekende lengte. I><- diepe Dolte, d. i. do Laagto, vormde mot de Horsa, als evenwijdig loopende vaart 10 minuten zuidoostelijker, do voornaamste uitloozingskanalen rechtstreeks naar de later ontstane Zuiderzee (1219-1285). De diepe Dolto had zijn uitwateringssluis bij do thans nog bestaande Workuinersluis en de Horsa loosde haar water ton zuidwesten van Westorend door oen zijl in de oude zeedijk , die van Kouduinor/ijl naar Workum Joopt. De aan de Dolte evenwijdig loopende. thans sedert 80 jaren gedempte Wijmerst, was meer te beschouwen als binnenvaart of gracht en niet als hoofdstroom, zooals sommigen verkeerdelijk hebben gemeend. Het jaar van do stichting dor stad is niet met zekerheid bekend. In een charter van 10. I wordt Workum voor het eerst eon stad genoemd, 'tls evenwel zeer goed bestaanbaar, dat Workum reeds voel vrooger stedelijke rechten heeft gehad. Voordat de stadsprivilegiën waren verkregen, was Wolderkum eeuwen te voren een aanzienlijk streekdorp, langs de uitloozingsstroom de Dolte. Dolte is synoniem met del-delte, dus laagte. Volgens do kronyken zou Workum juist haar ontstaan te danken hebben aan dat uitwateringskanaal, waarvan ten westen terpen zijn opgeworpen . die een veilige schuil- of wijkplaats boden voor de nog onbedijkte kust. Deze hoogten zouden de zes gebuurten van het oude Workum uitmaken. Wegens hare lengte van het Zuidwesten naar het Noordoosten was het niot mogelijk de plaats van vastigheden, als wallen of dwingers, te voorzien. Daar de stad ook niet aan een der groote heirwegen vorbonden was, heeft men in de middeleeuwen en ook later afgezien van bevestiging der overigens belangrijke plaats, die de 9e in rang was onder de Friesehe steden. Toch had Workum vroeger twee poorten, n.l. een Noorder- en een Zuiderlandpoort, zooals blijkt uit de oude prent, die Schotanus van de stad in zijn beroemd werk ovor Friesland heett uitgegeven. De Workumers in de 17- eeuw naren er zoowel van overtuigd, dat die poorten hen niet konden beschermen, dat zij die stadssieraden lieten verwaarloozen. In de 18» eeuw schijnen die doelloozo poorten te zijn afgebroken. In het centrum der oude stad, ten zuiden van de kerk stond vroeger het kasteel of stins der adellijke familie van Inthiema. De Inthiema's hebben jaren lang zitting gehad als eersten in de stadsregeering, z.g. Oldermannen. Het was eene Inthiema, die de doorgraving bevorderde van de strook land tusschen de groote Gaastmeer en de Heegermeer waardoor de stad een belangrijken waterweg rijker w.rd. Dit kanaal is thans nog bekend als Inthiemasloot. De stins dier familie schijnt een sterk gebouw te zijn geweest althans het werd in vroeger tijd stadsdwang of dwang van Workum genoemd. Met het versterven van de laatste spruit der Inthiema's, is het slot in 1726 afgebroken. Zooals veelal in ona Friesland geschiedde, was ook de kerk naast de hoofdstins der plaats gebouwd. Beiden stonden beveiligd voor hooge vloeden op hoogten , wat thans duidelijk bij de kerk waarneembaar is. Van de stichting der kerk is mij niets bekend. Ik heb dienaangaande niets kunnen opdiepen, maar zeker is het, dat zoodra Workum als buurt eenige uitbreiding verkreeg, er ook eene kerk is gebouwd. De oude kerk was gewijd aan de heilige Geertruida. Blijkens oen oud charter van 11 Januari 1555 is de kerk in het begin van die eeuw twee maal afgebrand, naar ik vermoed tengevolge der troebele tijden, want in 1515 hebben do Geldersche soldaten hier als beesten huisgehouden. De beruchte bandietenbende, de Zwarte Hoop, bestaande uit weggeloopen soldaten , die geen soldij van den Gelderschen hertog ontvingen en die op eigen hand gingen plundere en moorden, hebben in dat jaar de kerk in brand gestoken. Het binnenhoutwerk en het dak zijn toen verbrand. Het schijnt, dat de gemeente zich na dien tijd heeft beholpen in hot tijdelijk herstelde bedehuis tot het jaar 1555, toen de bestaande kerk is gebouwd. Om aan de noodige gelden te komen voor den opbouw, heeft koning Filips van Spanje, als Heer der Nederlanden, de St. Geertrui-parochie toegestaan , gedurende een tijdvak van 10 jaren , de opkomsten van de vier beneficiën der kerk daartoe te gebruiken. Het plan bestond, om de kerk tot aan den toren to volbouwen , maar de opkomende kerkhervorming heeft dit voornemen verijdeld, alsook de omstandigheid, dat de fondsen niet toereikond waren om het grootsche plan ten uitvoer te brengen. In later tijd is de legende ontstaan, als zou do kerk van den toren zijn afgeschoten. Er zoudon nog al wat kogels moeten verschoten zijn om te bewerkstelligen dat er 60 voet ruimte tusschen beiden bleef! Anderen zijn van meening dat de kerk van den toren is gescheiden door een zwaren brand en wijzen op de verbandsteenen, die aan de oostzijde van den toren uitsteken. Maar dat is geen afdoend bewijs, als zou er dusdanig verband hebhen Destaan, want ook de Oldehove to Leeuwarden vertoont zulke vortandingen en ook daar is de kerk nimmer aan den toren verbonden geweest. Wij moeten veronderstellen dat de toren eene eeuw ouder i.s dan do kerk ou dat er op gerekend is bij den bouwvan dien kolossus op een mogelijken aanbouw van de kerk en daarom zijn de verbandsteenen of vertandingen in het opgaand werk ten oosten gemetseld. Wanneer de kerk aan den toren verbonden ware geweest, dan zou de St. Geertruidekerk van Workum een der grootsto kerken van Friesland zijn. In ieder geval de grootste kruiskerk, lit en inwendig biedt het forsche gebouw weinig merkwaardigs aan. Do kerk is, men kan het zoo zien, maar wat afgemaakt; de korkrevolutie heeft haar overvallen en onafgewerkt gelaten. Op een stormachtigen Januari-nactit van het jaar 1785 is de hooge Angelustorèn, di.* op h.-t midden van hei transsepl stond, omgewaaid, hei daardoor ontstane ..gat" is toen gestopt. liet oude kerkorgel is gemaakt In het jaar 1697 door den Herlikunier orgelmaker Jan Harmens. * ■Van bijzondere vermelding zijn nog de aanwezige beschilderde ..baren", van vroegere gilden of vereenigingen afkomstig. Nergens anders zag ik zulk.- eigenaardige bontgeverfde on beschilderde berries. Men moet ze in e-Te houden, ze zijn eenig. Ofschoon, dit moei erkend worden, het is zeer zonderling „deawirks ark en reauw". dal wel wat erg kleurt en afsteekt bij het sombere, dal de laatste afreis kenmerkt. Men heoft mij verteld, dat dergelijke „baren" vroeger ook in Stavoren en Hindeloopen in gebruik zijn gew eest. De juistheid daarvan heb ik niet kunnen misporon', maar het is best mogelijk. De oude Workumers hadden veel gemeen mej de Staversohen en Hindoloopers, wat taal, zeden en zin voor kleuren betreft, vooral die zin voor kleuren is opmerkelijk vooral bij zeevarenden. Schitterende kleuren con'binaties als hel rood met friesch groen, ultramarijn met chroinaatg.el. blauw-wit. witrood, enz. waren zeer geliefd. Deze liefde voor kleuren hebben onze oude Friezen geërfd van de koene zeevaarders, die voor eeuwen naar vreemde landen voeren en r Is vroeg kennis maakten met de praobtlievende zuidelijke voK keren in Spanje, Italië on (iriekenland. Toen in de zestiende eeuw de vaart op [ndiögeopend werd, namen de bravo kapiteins, toen eenvoudig schippers of opperschippers genoemd, voor hunne vrouwen eu dochters, mooi gebatikte en kleurige dooken mee. ..For Vvntcn en Vaan.n". voor jongons en meisjes, in den zin vau zonen en dochters, was men verplicht inkoopen te doen in het verre Zuiden en Oosten. Hierdoor werd de eer des huizos opgehouden en toon later in ons land deze bonte stollen werden nagemaakt, wierp men zich op het oud porcelein, waaronder vooral het fraaie Japansche. met rood. goud en blauw geliefd was. Bij de Noren en Zweden bestaat dezelfde zin voor kleuren, die ik eveneens opmerkte bij de Zeeuwen , op het sehoone eiland \Valcheren en die in hot algemoen eigen is aan zeevarende volken. * Ten opzichte van de taal onderscheidt de Zuidwesthoek van Friesland zich van Workum tot Staveren, van het andere land friesch, ofschoon de verllauwiiig der grenzen Beer merkbaar is. Dat in het oude Hindeloopen, als centrum van dit idioom of taal eigen. voor eeuwen de Angel-Saksers zich hebben neergezet , welke stam zich heeft vermengd met de oude Friezen, is onloochenbaar. Hunno zeden, gebruiken, kleeding on taal, verschilden zoo zeer van het andere volk, dat deze soms tot een aanfluiting waren bij de Friezen, terwijl de taal der oude Hindeloopers, Molkwerumers en de Workumers, zooals die vroeger onvervalscht werd gesproken, onverstaanbaar werd genoemd. Thans is dat verschil minder merkbaar. De hedendaagsche beschaving nivelleert alles. Voor zeven eeuwen was het echter anders gesteld. De vermengde Angel-Saksiseh-Friesche tongval werd nog versterkt met oigendonimelijke woorden van andere talen, in hoofdzaak met Noorsch, Engelsch en Hollandsch. Hierdoor ontstond een taaieigen, dat voor de noordelijk wonende Friezen bijna onverstaanbaar v. Omstreeks het jaar 1660 heeft de indertijd beroemde professor Franciscus Junius van Oxford gedurende twee jaren, bij afwisseling in dit .hel van Friesland vertoefd , om zich in die aardige taal te oefenen en om bouwstoffen te verzamelen voor zijn hoofdwerk, de Evangeliën in het Angel-Saksisch. Professor Junius vond inderdaad in de drie genoemde Bieden hetgeen hij zocht en kon een niet t.* miskennen overeenkomst constateeren tusschen de oud-Engelsche en oud-Friesche en A. 8. tal.n. Professor Uffenbach verhaalt, hoe hij in den jare 1710 te Franeker vertoefeud.-. van prof. Coeti.r aldaar vernam , hoe diens pupillen, zoons van den ambassadeur Molisworth , op hun reis naar Hindeloopen en omstreken, de inwoners bijna volkomen konden verstaan. De reden hiervan verklaarde hem prof. Coetier, door te zeggen, rdat de Angel-Saksers Holstein en Neder-Saksen hadden verlaten en zich in Friesland in gemelde streek hadden neergezet en zich later met de Friezen hadden vermengd , dat zij in 449 bij do grooto volksverhuizing naar Engeland waren overgestoken , waarna zij de daarop nestelende Denen en Noormannen hadden verdreven en dat dit de voorouders waren van de hedendaagsche Engelschen. Meppel, December 1903. I. JANZEN Sz.v ---