INGEZONDEN STUKKEN. (Buiten verantwoordelijkheid der redactie). Friesch Volkssanatorium. In do vergaderingen te Leeuwarden gehouden door de ten gevolge dier vergaderingen opgerichte \ i'i't.oniging tot stichting van een Friesch Volkssanatorium voor beginnende borstlijdors verd door eenige leden dier Vereeniging de stichting te Joure op hot daartoe aangeboden landgoed „Herema-State" bestreden. ||; voor en tegen werd in twee vergaderingen der aangesloten ledon overwogen en ten slotte werd met groote meerderheid aangenomen om het gonoreus aanbod van dr. Driosson en mevr. Driessen—Vegelin van Claoibeigen te aanvaarden. Dat intusschen de toen gevoerde oppositie nog doorwerkt, heb ik tot mijn leedwezen ervaren. Door de vereeniging „Het Groene Kruis" te Ee in Oostdongeradeel uitgenoodigd, om eene voordracht te houden over een hygiënisch onderwerp, by voorkeur over tuberculose, heb ik van die uitnoodiging dankbaar gebruik gemaakt om het doel van ons streven uiteen te zetten. Op mijn verzoek bij die gelegenheid om vragen te stellen, om opmerkingen te maken over hot door mij gesprokene, mocht ik van een collega de opmerking vernemen, dat de plaats niet goed gekozen was. Waarom niet ? Ik kon hem slechts antwoorden, dat de plaats niet gekozen was, maar dat wij deze op advies der professoren Pel en Ruitinga geschikt vonden voor het doel. Daar hy zelf nooit op „Herema-State" geweest was, heb ik hem uitgenoodigd om dat landgoed eens te bezoeken, ten einde zich daardoor een zelfstandig oordeel te vormen. Dat dit niet overbodig is voor hen, die de quaestie willen beoordeelen, bleek mij iets later. Met den heer Blok, een ijverig voorstander van ons streven, was ik uitgenoodigd om te Oenkerk onze plannen uiteen te zetten. Na onze inleiding, waarin ik het nut van een volkssanatorium, zooals wij op het oog hebben, trachtte uiteen te zetten en de heer Blok meer in 't bijzonder de stichting der linancieele quaestie en de statuten ter sprake bracht, werden er op ons verzoek om nadere inlichtingen, opmerkingen, vragen enz. namens een collega, die wegens ongesteldheid niet tegenwoordig kon zyn, de volgende vragen gedaan: Is het terrein, waarop „Herema-State" gelegen is, niet vochtig ? Is het gebouw zelf niet oud en vochtig ? Is niet al het hoog hout op „Herema-State" gekapt ? Zouden de professoren Pel en Ruitinga niet anders geoordeeld hebben, wanneer zij niet in den drogen zomer van 1903 maar in den winter het landgoed bezien hadden? Veroorzaakt de nabijgelegen scheepstimmerwerf geen lost ? Zou het resultaat der laatste vergadering te Leeuwarden niet anders geweest zijn, wanneer toen het aanbod der maatschappij „Gaasterland" bekend geweest was? Het deed mij aangenaam aan deze categorische vragen te hooren in tegenstelling met den collega te Ee, die de plaats niet goed gekozen achtte. Wij hadden hier houvast en het speet mij slechts, dat de collega te Oenkerk door ziekte verhinderd was om het antwoord op zijn vragen te vernemen. In dezelfde volgorde, waarin ik ze vermeld heb, werden ze ongeveer door den heer Blok en mij als volgt beantwoord : leder, die in 't bezit is van een schoolatlas waarop de grondsoorten aangegeven zyn, kan zich overtuigen, dat Joure en omgeving gelegen is op een zandeiland, zich verheffende boven laag land, (eene omgekeerde oase in de woestijn). De grond ligt ongeveer I}_ _ 2 meter boven zomerpeil. Een inwoner uit Joure deelde meê, dat er des winters, om eene hardrijderij te houden, een kunstijsbaan moest aangelegd worden. 2. Het gebouw is oud, maar uiterst solied gebouwd, zoodat nergens een spoor van verzakking of scheurtje in de muren is. De muren staan kaarsrecht en het gebouw is droog als kurk van het sous-terrein tot deu zolder. Deze gegevens zijn ons verstrekt door onzen kundigen architect. 3. Houtkappen. Het park van. „Herema- State" is overvloedig begroeid met loof- on naaldhout. Prachtiger coniferen dan op „Herema- State" vindt men misschien nergens. 4. De professoren Pel en Ruitinga zijn niet in den drogen zomer van 1905, maar in den natten wintor van 1904 en wel den 9 of 10 Januari op een stormachtigen dag op „Herema-Stato" geweest. Ze hebben het landgoed gezien en daarna haar oordeel gevormd in de allerongunstigste onistandigb.nl. n. Hij llooionvoen .stond alles ondor water, op hunno reis hadden ze overal wator gezien. 5. Op de vraag of de op eenigen afstand gelegen scheopstimmerwert ook lastig zou kunnen zijn, wan sen lachend schouderophalen hun antwoord. Aan zoo iets gewend mon in een of twee dagen, ook wanneer men lijngolioorig is. (Ik weet dit zeil' bij ondervinding). 6. Deze vraag is zokor het lastigst te beantwoorden. Ik heb er altijd den nadruk opgelegd, dat het ons niet te doen mm mn 9 Her erna- State", maar om een goedkoop volkssaiiaturium. Na onze tweede vergadering te Leeuwarden, ontving de secretaris van ons voorloopig comité bericht van dr. Schepers, dat de maatschappij „Gaasterland" grond aangeboden had iv Gaasterland voor de stichting van een volkssanatorium. Wanneer ik mij niet vergis, werd in het begeleidend schrijven van dr. Schepers of dr. v. Voorthuizeu de vraag gesteld, of nu niot eene nieuwe bijeenkomst noodig zou zijn. De secretaris van het voorloopig comité deelde my mee, dat hg op die vraag geantwoord bad, dat door dat aanbod geen verandering kon komen in hot besluit der laatst gehouden vergadering. Ik kon mij met dat antwoord zeer goed vereenigen. Ik meende ook, dat de heeren — laat ik ze nu opposanten noemen — ofschoon de laatste vergadering te Leeuwarden nog niet het recht gaf ze als zoodanig te qualificeeren — zich bij onze afwijzing neergelegd hadden. Als leden der vereeniging hadden ze immers hot volle recht om eene nieuwe vergadering te laten bijeenroepen en op hun verzoek zouden wij — voorloopig comité — daaraan zeker gevolg gegeven hebben. Maar volgeus ons oordeel zou door het aannemen van het aanbod der maatschappij „Gaasterland" alles op losse schroeven gesteld worden. Ons ontwerp „Herema-State" berustte behalve op de goedkoope stichtingskosten, vooral op de goedkoope exploitatie en op de gemakkelijke bereikbaarheid voor patiënten en bezoekers van het sanatorium. Daarop werd ook vooral door de professoren Pel en Ruitinga gewezen. Te Joure hebben wij de beschikking over geneeskundige hulp, apotheek enz. voor een minimum. In Gaasterland zou de exploitatie in alle opzichten veel duurder worden eu zouden de lijders niet volgens onze plannen voor ongeveer f 100 per drie maanden kunnen verpleegd worden. Ik laat nu geheel buiten beoordeeling de stichtingskosten. Voor „Herema-State" bedroegen deze voor het hoofdgebouw / 18,000. Daarvoor kunnen 50 lijders zeer ruim onder dak gebracht worden. Daarvoor zijn keukens, kamers van directrice, geneesheer, badkamers, douches, kamers voor personeel, kelders, waschinrichting, linnenkamers, enz. volgens de begrooting van onzen architect in te richten. Alle andere uitgaven van onze stichting komen bij elk nieuw te stichten gebouw in dezelfde of in hoogere mate terug. Maar nogmaals niet op de stichting, maar vooral op de exploitatie leg ik den nadruk. Tegenstand tegen ons streven om een goedkoop Friesch sanatorium in het leven te roepen ontmoeten wij nergens. Maar wel de ongelukkige preferenties van hier of daar. Ik ontving von dr. Potri, den opvolger van prol. Dettweiler, die de zeer geachte medewerker was van dr. Bichener eene uiteenzetting over sanatorium-behandeling. In dat boek (ik weet niet of het in den handel is) wordt natuurlijk de meening van dr. Bichener vermeld, die in hoofdzaak luidt : „Sticht geen sanatorium op een plaats, waar veel tuberculose voorkomt" en : Zendt geen lyders naar een sanatorium, dat niet volkomen afgesloten is van de buitenwereld en onder discipline staat"! Maar overigens lees ik in datzelfdo boek en daarmede zijn alle toonaangevers van sanatoriumbehandeling het eens : Sticht een sanatorium overal waar gij aan de eischen : stofvrije versche lucht , goede voeding, rust, en water voor van Settingen-douches en baden kunt voldoen. Aan die eischen meenen wij te kunnen voldoen door „Herema-State" in te richten tot volkssanatorium. Waar het ons bekend is, dat er velen zijn, die ons streven tegenwerken, zal het ons zeker aangenaam zijn , de bezwaren tegen de plannen onzer vereeniging geformuleerd te zien , zooals wij dit op de bijeenkomst te Oenkerk mochten ondervinden. Ternaard, 11 Mei 1906. Dr. P. de JAGER. --- Afschaffing der tienden Door verschillende artikelen in -.eze rubriek en door de voortreffelijke uiteenzetting van het wetsontwerp tot afschaffing der tienden, door Haganus in ons blad gegevon, weten onze lezers het doel van dit ontwerp. De Nederlander, die niet zonder sympathie het ontwerp bespreekt, ziet daarin iets, dat, zoo ol niet met de Grondwet, dan toch iv dik geval met de rechtvaardigheid ni->t ia overeenstemming lijkt. „Wij hebben, zogt het blad, bezwaar tegen de omzetting van een privaatrechtelijke vordering in een vordering op dv Wel gelijkt deze conversie «enigszins op en onteigening, welke niet mag geschied > met inachtneming van de voorschrift in ler Grondwet; douh in werkelijkheid gaai „een recht over op den onteigenaar; het recht ..elf vervalt, en iets anders treedt daarvoor iv de plaats. Onteigening kan geen plaats hebben, tenzij vooraf de wet verklaart, dat het algemeen nut de onteigening vordert; doch dat hoeft eigenlijk hier reeds plaats gehad, daar bij de wet van 1872 de afkoopbaarheid van aUe tienden zelfs tegen den wil van den iiendheffer is vastgesteld. Ia werkelijkheid behandelt de wet den tiendgerechtigde wiens recht vervalt op gelykou voet als den onteigende. Er is echter één onderscheid. Bij onteigening bepaalt de rechter de waarde Bij deze conversie .echter doet dat een i missie, wier leden door de Kroon benoemd en ontslagen worden. Door deze regeling ontneemt men don rechthebbenden een gewichtigen waarborg en -.chept men een zeer gevaarlijk praesedent. Thans bezitten beide partijen, tieudhefTui n tiendplichtige, de zekerheid, dat bij afkoop den tieudlast een voor het leven a mg. stilde reeliter volkomen vrij de waarde bepalen zal. Een rechter die onafzetbaar is en dus volstrekt onafhankelijk vau de regeering en van belanghebbenden. Thans echter wordt een andere regeling voorgesteld. Wel beslist, in hoogste instantie, het Gerechtshof omtrent de geldigheid, den aard en den omvang van elk aangegeven tiendrecht, geheel onafhankelijk natuurlijk van hetgeen door een tiendcommissie daaromtrent is geoordeeld, zoodra over deze punten beslist is, en dus gegaan moet worden tot de schatting van hetgeen krachtens tiendrecht is veriol.ul.b • or een I ieiidcomiil iI >" Hl n.L door de Koningin in Üenddistrieten worden .!,.,.1,1, In elk wordl dan ecu» eomui samen ■••■ teld ran Ysf raste leden, door de Koningin ta benoemen en „bij een met redenen omkleed besluit" te ont laan. srW mol bohulp van schatting I »il inwonenden die hel landbouwbedrijl uitoefenen, en door baar wordon benoem.l. 11 soiien wordt de achattingslysl i»l.l. Beswaarsohrifteo daai teen definitief wordt daarop beali ie van beroep, san. I uil inwo den die hel landbouwbedrijf uitoefenen. Brsullea zyn drie rasta sn dris pfaatsverrnngende L waarvan een wordt benoemd door de tiend. missie, Mn >lo.>r Gedeputeerde staten an door eene door den ministor van i'iuauti. n aan te wij/.eu Rechtbank. Op «loze wijze wordt do vergoeding die men ontvangt voor het door de wet venu. privaatrecht ten slotto vastgesteld door pSMMMdie afzetbaar zijn, die voor het speciale geval gekozen zijn, an die misschien wol dssJnMUtigll zijn, maar, omdat zij in het dist riot wonen, lichtelijk verwant ziju aan do belanghebbenden, misschien tot hun naaste vrienden bohooreu. Geenszins bieden dezen dio zelfde waarborgen voor onpartijdigheid aan, die men bij de rechterlijke mach. mag onderstellen. 'i moge, is eenmaal het bedrag der schadevergoeding liefst overeenkomstig do bepa der wet van 1872, door don rechter vastgesteld, de distributie van de afkoopsom ovor de - schillende perceelen opgedragen aan commissies ad hqc, maar uitsluiting van den burgerlijken rechter, waar het den overgang van privaatrecht betreft, gaat dunkt ons niet aan, zegt de .V"/. H.t betreft hier toch onze private bezittingen. Reeds is in de Woningwet met het eigendomsrecht .onderling omgesprongen; men onteigent niet __nder schadeloosstelling, maar legt ten bate der gemeente zonder schadeloosstelling allerlei lasten op, waardoor de eigendom zeer in waarde vermindert. Indien men, bij verdere toepassing van zoodanige beginselen, ons privaatrecht omzet in publiek recht ; en dan, bij opheffing daarvan, de schadeloosstelling laat vaststellen door commissies aangewezen voor eene bepaalde soort van zaken, worden de rechten van den eigenaar in hooge mate in govaar gebracht. --- Persnieuws. Blijde verwachtingen in het Koninklijk Huis. De afgelaste rijtoeren tijdens het bezoek aan Amsterdam van 11. M. de Koningin hebben doen fluisteren van blijde verwachtingen in het Vorstelyk Gezin. Dat de tocht naar .Ie Hemb niet doorging om rodoin.n vau adiiunistratioven aard, wilde _SO desnoods wel geloovon, dooh die redenen waren niet aanwezig te Amstei zelf. En zoo ging men aan het nadenken SO het maken van gevolgtrekkingen. Il In de Haagsche Kronbl* van de IV. Qron. ' t. komt thans het volgend', voor: „Roeds voor een paar weken kwamen my by' 't nemen van informatios naar dezomerplannoii van 11. M. de Koningin en den Prins der Nederlanden, de geruchten 'ter oore, die tydone het verblijf van het Voratelijk Echtpaar in de hoofdstad, een vaster vorm hebbon aangenomen en die zij 't ook in gereserveerden on hoopvolvragenden vorm, ook in de pers hun weg gevonden hebben. Nu eon der buitonlandsohe persbureaux er zonder eenig voorbehoud melding van gemaakt heeft en derhalve in zeor wijden kring is bekend gemaakt, dat 11. M. de Koningin in blijde verwachting verkeert, is er inderdaad geen reden meer om kieschheidshalve en uit vrees voor voorbarigheid, het zwijgen or over te bewaren. Inderdaad, al wordt er in de hofkringen nog slechts üuistei jnd over gesproken, omdat liet tijdstip, waarop het gebruikelijk is dergelijk heuglijk feit officieel aan Regeering, Vertegenwoordiging en Volk bekend lo maken, nog niet zoo heel nabij is, — het schijnt niet aan twijfel onderhevig, dat er alle gegronde hoop bestaat, dat het vurig verlangen van ons Koninklijk Echtpaar en van gansch de natie, in vervulling komen zal. Tot voor betrekkelijk korten tijd bestond Lj H. M .en den Prins het /oornenicu om na do Amsterdamsche een reis naar Duitschland en speciaal naar Dobbin, het landgoed van den Prins der Nederlanden te ondernemen. Sedert het laatste bezoek aan de Koningin gebracht door dr. Roessingh , toen het Vorstelijk Echtpaar nog op het Loo vertoefde — is van dat plan afgezien en in verband met de zeer gelukkige omstandigheid, die deze reis onraadzaam deed worden, moet H. M. ook zijn aanbevolen iich vooreerst niet al te zeer te vermoeien. De Koningin geniet evenwel een volmaakte gezondheid en ziet er beter uit dan in de laatste jaren 't geval was. Ik ben overtuigd, dat ons geheelo volk de blijde mare met innige vreugde vernemen zal en dat aller harten zullen blijven vervuld van de vurigste wenschen voor een gelukkigen loop van de zoo lang voor dynastie en land verbeide gebeurtenis. --- Feuilleton. Zegen of Vloek? DOOR BETSY PERK. Slot. Nauwelijks bevinden Frederik en Anna zich alleen of Frederik reikt haar zwijgend doch met gelukkige oogen een brief toe. Eu zoo leest zij : „Weledele heor van Dongen! 't Moet u niet verwonderen , dat ik u zoo mild heb bedacht bij het makeu van mijn testament. Ziehier de oorzaak. Ziedond van wraak heb ik indertijd gezworen, U lo benadeelen waar ik eeuigszins kon. Een eerste aanleiding om die wraak te koelen, vond ik in de bede der firma Verheven qjp haar uit geldelijke ongelegenheid te helpen. Ik «telde uiiju Uylp afhankelijk y»u wu bvrgstelling der firma van Dougon-Dalbiu, voorgevende alken deze te vertrouwen. Op de hoogte van den werkelyken toestand van zoo menige firma., voorzag ik dat die Verheven het toch niet zou houden. De uitkomst bewees dat ik goed had gezien en de Rheynstburcht werd mijn! Nog m.t voldaan , wikkelde ik u door vau öoeater iv noodlottige speculatiön. Dank zij mijn huishoudster word ik echter van lieverlede een ander man. Die huishoudster bad ik in zekeren zin aan u te danken. Zij toch was de vrouw die mijn rug van uw papier had bevrijd. Allengs opende zij mij de oogen on heb ik leeren inzien dat de grap, ten mijnen koste geploegd , een nuttige les voor mij inhield, waarmee ik mij vooleer had moeten bevoordeelen. Ik was een geldwolf, in elk opzicht. Alzoo , 't is zoowol om de gevolgen van mijn wraak te vernietigen, als uit erkentelijkheid aan u, die mij onbewust een beter mensch deed wolden, dat ik u den Rheynstburcht teruggeef, met oen jaargeld dat u in staat zal stellen hut familiegoed woder te bewonen. De tegenspoed zal ook u heilzaam zijn geweest. Voor uw kinderen is het zeker nuttig , dat zij uiot iv weelde zijn grootgebracht. Zoo schikt alles tivii ton buste. UENDRIK ZEEROLD. H.'t verlof is maar al te schielijk om ao daarmede de dag genaderd, dat Charles « i naar Breda spoort. Dienselfden datum aanvaardt ook Marie haai taak. Martha verzekert keer op keer, dat ze heel schielijk zal zijn afgeloopen, want zeker dichter uit de buurt stuurde niet voor niemen.lal ecu mooi bouquet en een groot vers. 't I ■ wel mosterd na den maaltijd, maar hg wist don juist..n dag niet. En Martha bedriegt zich niet. in jaar later is Marie de bruid van den jongen dichter, eenige zoon van zooi vermogende ouders. Als wederom een jaar latei de verhuring ran den Rheynstburcht minder vlot slaagt, meldt de schoonzoon zich als huurder aan, alloen om hot genot te smaken zijn lieve schoonmoeder eens welkom te heoten op hot zoo geliefd familiegoed. Sedert wordt de Rheynstburcht elkon Bomer bewoond door oen Brusselsche familie, zoggen do Driebergers, die zich wel den naam dei van Dongens herinneren, maar niet weten in hoe nauwe betrekking die staan tot den Belgischen huurder, wout een nieuw geslacht atond inmiddels op. Eu terwijl Fiedorik eu Aan» er uu if«ta mot hun kleinkinderen gelijk _dj M hebban ' hun ki ondanks n rug n te zijn, s.Uijni bet verleden bun een droom en voehm zij g.'.hing zich gedrongen to /erzokeren: ,I>.- kwade dagen ziju ons goed g. in.iv nimmer zouduu zij goed ziju geworden zonder oom Ernst." Toen deze dis venekering voort eerst hoorde, bekende hij zoowul zichzelf als tegenover zyn vrienden In lirnst zou oom Ernst niet zijn geworden als er indertijd niet zulke .uooio gravureu op zijn kamer hadden gehaugan." •lavuruiiV Welke?" vreeg Anna verwon.. „Wel die van Zegen ol \ |,i. ik ton minste don Engel des Licht, en dieu Duisternis." En toen zij verklaardo oven wijs te blijven, liet hij volgen „Ik zal Charles wel eens vertellon, wat on bij welke gelogenhoid z>j ziel en lovou vooi bobben gehad." Zoo vernemen zij van hun eigen ioop, onder .'iigde aandoeningen, den strijd \ vriuud en zijn keus tusschen ZEGEN of VLOEK. --- LEEUWARDER COURANT van Dinsdag 13 Mei 1900. TWEEDE BLAD. --- Op het randje van laster. Dr. F.ijkiuan wil in de Wooldorpsche Vlakt. een wereldstad oprichten met Carnegie'a Vredespaleis tot middenpunt. Dit wonderlijke plan heeft meer spotlacbjea dan ern~. .den. Dr. Eyk man en zijn vriend, de heer Horril, zijn daar boos om en in de Hollandsche Recue — waarin volgaas de Nieuwe Ct. de heer I'rana Netacher elke maand een rkarakterschets" perst uit een groot man (er zyn er veel in Nederland) om zyn slacht..fl. r daarna weg te werpen als de gebruikte citroen, met behulp waarvan hij zyn lezers hun periodieken „kwast" bereidde — blijkt die boosheid, lat tijdschrift — het nummer van 2ö April ■ — wordt de heer Eykman door Frans Netscher sprekende ingevoerd en beweert hij dat de regeering met het geld van Carnegie vreemd heeft omgesprongen, __ó vreemd, dat als een particulier het gedaan had, deze in de kast gedwaald zou zijn. Carnegie wist trouwens van dat schandaal af. Dat schandaal der regeering bleek als volgt: Iv hot verslag vau de Rekenkamer orer 1903 otond het. De :, aan wien de keer Horrii bet getoond had, zegt dan : „En, zoo waar, daar lazen we, dat de Rekenkamer aan de reg. toegéfcëhd. Ti.- regeering heefl met het geld der Carnegioitlchting -lus niets meet ta maken. Maar wat ,|;,n da bedoeling van do door de Rokonkai... . gemaakte opmerking? Wij hebben b.t v-rslag van 1908, dal juisl serglstaren door de lweede K:lll. nog oens op nageslagen en daarnil blijkt, dal de Rekenkamer van oordeel was dat de W^ss van bolegging (storting in de Consignatie-kas), aanvankelijk door de regeering ...n en vervolgens door de Carnogiestichtm • gehandhaafd, eoor de schatkist nadeelig was. De Rekenkamer vroeg zelfs ~.f er voorde regeering verpüehting bestond de geschonken som, welke BHaleohta in beheer bad, rentegevend te beleggen . |l. minister van l'uia.i.i.-n m.tWOOrddS <>. m. dat „eene contra.t. Is verpUohting l»t h.-t kweeken vm. rente .... - bsstond '. doch v,.v..gde: Of Mhtac do rogeering, d*»or zi.-h tot bet i-eheer ~,, .f,.|,i„M t„ verbinden, niel tevens demoreelo verpüehting had op sich genomen die rent. I, !...] ~, «ras eene vraag, welk.- by mot vn ambtgenool van l*uiteniandache Zaken beslist bevestigend wenschte te beantwoorden". Daarna liand.lt b. i verslag vardst evef de voor den ■ ii ovei ds minst gewa wIJ/„ v;l„ , .. aanzien van welke aangelegenheid do lienswyzou van Rekeiikauior • i, regeering uiteenliepen. Men bze nu de schandelijke praatjes der heeren Eykmaa SO Netscher nog eens over, uitgesproken niet h.t verslag der Rekenkamer in ïimid, legt do A. < 't. En naast de v. Ie gevolgtrekkingen ton aann van de personen, daar aan 't woord, zal , dan ook wel deze opdringen : dat do reserve die de pers tegenover des doctors hersenschimmen in acht nam, wel gegrond was. ---