LEEUWARDER COURANT van Maandag 3 September 1906. BEBDE BLAD. --- Om yen hinne. III. As 't fêst stie, det ik moarn mei in loftbol omheech moast, den wier 'k hjoed al moai wis in goekeap skepsel op 'e kost, en 't koe ek best bislaen, det 'k to nacht hast gjin wink yn 'e eagen krige. Hwent san reiske dêr scoe 'k bidroefd tsjin oan sjen. Men wist ommers net, ho heech ef it gyng en ek net, hwer 't it del kaem en ho; dêr boppe waeit de wyn faek üt in hiel oare hoeke, as hjir ünder. O ja, der is in deuntsje, dat seit: Dan gaan we reizen, Al met de luchtbol, Door de wolken, Naar Schiedam. Mar „door de wolken" dêr hie 'k it net grien op, en „naar Schiedam" dat koe 'm wol ris bisnije. 'k Wit der ek neat fen, det 'k dêr boadskip ha. Fier de meastm fen jimme steane der krekt allyk ünder, dat mist net. For in ütsetter fen in tentoanstelling is sa 'n loftreiske net üngeskikt; for Dütske officieren, dy 't yn üs lantsje de boel ris goed opnimme wolle, docht it ek tsjinst, nei 't men seit; for mannen fen 'e wittenskip kin 't syn nut hawwe. Mar om mei to gean, allinne for plezier, dêr binne grif noch net follen for to finen, en as Lissone ris in reiske op it programme brocht fen san hundert meter ef hwet de loft yn, den koe 't wol ris by in bytsje dielnimmers bliuwe. Mei in loftbol op to gean, dy 't oan 't tsjoar sit, sa as in bolle, dat 's mar sabeare boartsjen. It docht yen tinken oan lytse broekmantsjes, dy 't noch net oer in sleat ljeppe doare en 't nou oer in goate bisiikje. Wirde de jonges hwet greater, den scoene se for loftskippers krekt de geskikte passagiers wêze, fol suchte nei aventüren, fol langstme om de wrald fen alle kanten to bisjen, ek fen boppen. As mem it mar lije woe! Hwent hja sjonge: De protters en de mosken Dy fleane oer fjild en bosken, En oer de greate, greate sé; Hja binn' net lang op 't selde sté, En hoeve noait nei skoalle ta. Sok reisgjen dêr scoe'k nocht oan ha! Wy net. Wy bliuwe lieaver hwet tichter by de groun. Mar al reisgje wy net lieafst sa heech yn 'e loft, it reisgjen sit tsjinwirdich wol yn 'e loft. Der wirdt langer hwet ófreisge! De iene moat, en de oare wol. Der binne minsken, dy 't alle dagen fen hüs stekke en yn 'e freamdte omswalkje, (oars hiene se misskien gjin eigen thüs) en oaren, dy 't jimmer yn 'e hüs sitte moatte, om troch de wrald to kommen. For de earsten is in ütsje gjin forfaltsje; de lésten scoene licht graech in kear faker de noas buten doar stekke wolle en sjugge ris, ho 't it der mei in hiele boel dingen om utens foar stiet. Sommigen binne fjirsten to ütfljuggerich. Dy hawwe thüs in houn giseljen sjoen, sa 't men wol seit. Hja sjugge ta alle hoeken fen 'e eagen üt nei in gelegenheit om der op ófgean to kinnen, sels op tiden, det hja om hjar saken nedich by honk hjerden to bliuwen. Mar men het dochs ek noch güds, sa hiemfêst en sa swier to rissen, det it liket, eft de netste omkrite hjar hiele wrald is. Sokken wirde op in dür to stiif en to iensidich. As men allinne yn oanreitsing komt mei ljue, dy 't bynei alhiel deselde tinkbylden hawwe as wy (en sa giet it mei de thüssitters faken) den leart men noait, de dingen ek ris fen in oare kant to bisjen. Men moat ris fen 't sté; in plantelibben doocht for minsken ommers net. Nou, gelegenheit om to reisgjen is der yn üs tiid genöch. Spoaren trammen, stomboaten meitsje 't yen geryflik. En op 'e fyts sit great en lyts. In praetsje oer 't reisgjen jowt safolle stofte, det it makliker is der mei to bigj innen as der mei op to halden. Om net al to wiidweidich to wirden, woe 'k it dizze kear allinne mar hawwe oer reiskes mei 't spoar, sa as elk dy wol docht. In heale ieuw lyn wier der yn Fryslan noch gjin spoar ef tram to bikennen, en in stomboat wier do ek sa folie nijs, as nou op 'e measte plakken in „automobiel". Mei 't bigjin fen Septimber 1868 koe men hjir fen Grou öf for 't earst nei Ljouwert spoare. De lyn fen Ljouwert nei Harns wier der koarte jierren to foaren komd en dy nei Grins ek. Nou weagje wy (a net graech mei de loftbol, do woene sommigen for net nóch sa folie yn 't spoar. Inkelen binne dy freze noait to boppe komd en hawwe hjar hiele libben gjin foet yn in trein sette wollen. Dêr roun misskien wol hwet stivens mei ünder. De greate heap lykwols wier mei 't nije forfiermiddel danich yn 't skik en makke der geandewei drokker gebrük fen. Det men in eintsje spoart, is nou allike min hwet bysünders, as det men in stik brea opyt. Do koe men 't elkoar as in nijtsje fortelle, t. s. it brea-iten net, mar 't spoaren. Myn earste spoarreiske stiet my noch klear foar. It wier op Himelfeartsdei, 'k wol hasfc leauwe yn 1865. Mei in hiel selskip, alden en jongen fen beiden, setten wy ieremoarn de stap, binnen troch op Ljouwert ta. It doel fen'e reis wier Harns , ef lieaver it sitten yn 'e trein nei Harns. In oare kant üt dat hie de measten allike noflik west. Alles wier nij for yen: it kaertsjekeapjen, dat krekt sa gyng as yn in spil, it öfroppen fen 'e treinen , dat yen hast senuwachtich makke (hja koene der ris op öfgean en litte üs stean) it knippen fen 'e kaertsjes, it tichtsmiten fen 'e doarren, it fluitsjen, dat yen troch alles hinne gyng, it foartriden sa mar sünder hynder foar 'e wem, en den einlik 't sitten , wier en wrachtich , yn 't spoar. Noait sa bilibbe, man! It gyng der aid üt en ek dèrtroch kamen sommige dingen yen freamd foar, dy 't oars dea gewoan wierne. Nuvere riddenaesjes waerden der halden, foaral oer de greate einen, dy 't men yn sokke lytse skoftsjes öflei. „Scoe san trein wol sa hird gean as in fügel fljucht?" frege der immen. Dat wier op san stuit al min üt to meitsjen. „Da iene fügel fljucht grif in stik hirder as de oare," waerd der sein, en gjin ien fen allen, dy 't wy fleanen seagen, roaide 't sa, det er krekt mei üs deselde kant ütgyng. „Mar in mich kin in hiel ein hirder as de trein", krige de freger ta biskie. „In mich", sei er, „miene jy dat?" — „Jawis! Sjuch mar, dêr is ien, dy fljucht hjir iderkear om üi hinne, en hy moat de trein dochs ek byhalde". Dêr harke de man al hwet freamd fen op, mar hy wist der net folie tsj in yn to bringen. It wier myn doel nou net om fen dat reiske in boel bysünders to fortellen. Ik woe foaral mar ütkomme litte, hwet men der do for oer hie, om ris in spoarreiske dwaen to kinnen. Wy hiene der de moarns treddeheal üre om gean moatten en dat kaem üs de jouns wer oer. It omdangeljen yn Harns diene wy der graech op ta. Myn earste reedtsje mei de trein, fen Grou nei Ljouwert, heucht my ek skoan. Dat makken wy yn in bistewein en steande. De oare weinen sieten al fol, foardet it oan Grou ta wier. Us „waggon" seach der net sa hiel himmel üt, alles bispat. Nest my stie yn in hoekje in frou yn 'e Fryske dracht; hja Ine juwielen oan 'e holle en dy wierne sims hast yn oanreitsing mei.... it kaem fen 'e kij en paste suver net by juwielen. To Wirdum, wit ik noch, moasten ek forskate passagiers stean bliuwe, — net yn in bistewein, mar op it perron. Men hie op safolle folk net rekkene. Och, alles wier do ek nij. Nou wit men by 't spoar wol better. Tink mar om Krystüd, Peaske en Pinkster. De greatste foarsje bisakke al gau hwet, mar wy makken Sneins dochs faek in plezierreiske nei Ljouwert. Der kaem ek by, det it Beijersk bier do sa gesoun hjitte. Hjir gou it glês twa dubbeltjes en yn 't Oranjebierhüs mar toalve sinten. Dêr waerden de spoarkosten sims wol üthelle. Vn 'e earste tiden barden der faek grappenmei persoanen, dy 't net op spoaren öfjage wierne en mien den, det se 't by de trein ek sa goed oan tiid hiene, as alear by de passagiersweinen fen van Gend en Loos, ef by it trekskip. Hjir folget in rymke, dat oan san gefaltsje syn üatstean to t ankjen het. 't Is fen immen, dy 't de léste trein forsiet, efeigentlik forstie. De trein het stien en Dirk, troch folie praet en grappen Mei goede frjeonen , het forgetten yn to stappen. Dêr giet de trein ... Nou skreaut üs maet op 'tlüdst: „Hui, hei, Hald stil, hald efkes stil, ik moat sa nedich mei!" „Och", ropt de kondukteur, „meits jou forhael mar dien; Moarn komt der wer in trein, den binn' jy nümer ien." En noch ien, dat de wiere skiednis bifettet fen in fisker, dy 't for 't earst fen syn libben spoarde. De man hie to Ljouwert it selde boadskip, as faek ytliken fen syn collega's, en hy wist net, det de spoarreizigers fordield binne yn klassen. Hy stapte yn in forkearde koepé, en bigriep de kondukteur ek forkeard, dy 't him dat ünder 't each bringe woe. In alde fiskerman op klompen Stapte yn in twade-klas-koepé. De kondukteur sei, al hwet lompen : „Zoo, ouwe vent, mot jij ook meê?" „Ik? ja, mynhear !" „Waar mot je zitte, Of weet je 't niet?"— „Nou", gromm'le hy, „Hwet mient mynhear, scoe 'k dat net witte? To Ljouwert yn 'e kanslerij." En yn dy jierren bilibben wy hjir oan 't stasjon noch in set, dy 't ik ek efkes fortelle wol. In hiele femylje, heit, mem en in stik ef fjouwer greate bern, hiene in dei üt to iten west nei Grou. Hja scoene de jouns werorn, earst nei Ljouwert en fjirder...... mar dat komt der neat op oan. Alle oaren makken, det se yn 'e trein kamen, mar mem hie neat gjin haest; dy seach op it perron ris goed om hjar hinne. Der gülde de fluit, de trein kaem yn biweging en do .... Ik woe wol, det 'k teikenje koe. De greate bern stiene mei de hollen ta de ramtsjes üt en bletteren: „Mém! mêm 1" Heit houd him stikum, alteast dy fortoande him net en hjerde dos ek net op it printsje. Mem sloech de hannen oan 'e mantel; hja loek dy strak om hjar hinne. Hja sette de sokken der yn en draefde de trein efternei in stik hinne oan 'e „goederenloods" ta : „Hou , hou ris efkes , ik moat der ommers ek noch yn!" It griisde üs om 't sloof, mar laeitsje, al hie 't yen de kraech koste, men moast laeitsje. To Idaerd krige de iene soan permisje fen 'e chef om de lyn lans werom to gean. Do wier 't minske üt 'e bran. Hja hawwe noch bisocht om in rydtüch to krijen, mar dat 's to Grou altyd earmoede. Dèrom moasten se hjir oernachtsje en de oare moarns, do hie mßm nümer ien, krekt as Dirk. Men het yens eagen net, om se yn 'e büs to stekken, en yens earen net, om der in sliepmütse oer hinne to lüken. Foaral ek op reis hearre wy üs eagen de kost to jaen en de earen iepen to halden. Vn 'e trein sitte faek mannen to slügjen. Dat binne meastal sokken, for hwa 't it reisgjen moatten is. Der kinne ek güds ünder rinne, dy 't yn'e freamdte plezier makken en nou forroaid op hüs ta sette. Sokke sliepers üntkomt alles, hwet der ünderweis fait waer to nimmen, oaren noch altyd to folie. Ik wol mar sizze, det sjen en sjen twa is, det elk fen üs noch al to faek heal sjucht. Der wier immen, dy 't misskien mear as hundert kear yn 'e trein sitten hie twisken Ljouwert en 't Hearenfean, en dochs freamd opharke ,do 't men him sei, det der to Idaerd gjin hoanne op'e toer stiet. „Dêr leit yen ek neat oan gelegen", hjer ik. Lit dat mar wier wêze, mar 't giet faek neat oars mei dingen, dêr 't yen wol for goed hwet oan gelegen leit. En fen 't hearren jildt it selde. Hoatse hie der op üt west en kaem wer thüs. „In goede reis hawn ?" frege heit. „Ja, beat. Ik haw yn 'e trein ek in man met, dy hie jo tige skoan kend yn jimme feintejierren ; jy moasten de groetenisse ten him hawwe". — „Moai, tankje dy, en ho hjitte dy man ?" — „Hy het it al sein, mar dat ha 'k net goed forstien". — „Nou", sei heit , „doch den foaral de groetenisse werom , en ünthald ek , detst' tonei de müle meinimste om to freegjen, hwet nedich is." As men yn 'e trein stapt en fetsoenlik goamoarn ef goendei seit, den spant it wol ris, det der ant wird komt. H werom dochs? Hjert men den lompen to weien tsjin ljue, dêr 't men net earst mei alle staesje oan foarsteld is? Tofoaren gyng it mar: „Hwa binne jy, as ik freegje mei ?" en den wier 't dalik klear. In hopen miene ek, det it plicht is yn 't spoar Hollansk to praten, sels as Friezen ünder elkoar. Dat men it docht tsjin minsken, dy 't gjin Frysk forsteane, dat 's net mear as fetsoenlik, mar oars : Brük hjir yn Fryslan mei elkoar Jimme eigen tael dochs, — ek yn 't spoar. It allerminste is noch, de boel trochinoar to griemen. Vn 'e léste tiid binne der inkelen, dy 't op hjar menear Frysk prate en yen derby oansprekke mei u. Der wirdt oars net folie neitinken ta foreaske, om yn to sjen, ho fier ef dat mis is. Hja koene ek wol bigjinne mei 't Franske vous, dat 's dochs altyd wer in graed heger. 't Kin wakker üogelyk slagje mei 't selskip, dat men ünderweis treft. De iene is aerdich en gesellich, de oare stürsk en üt 'e hichte. Hwet kinne de minsken 't elkoar al nochlik meitsje, troch frjeonlikens en tsjinstfirdigens. Dat wirdt to faek üt it each forlern. Dy 't lompen en bokkich is tsjin syn mei reizigers, dy fortsjinnet, det him fen 't selde lekken in pakje oanmetten wirdt. Vn 't spoar wier 't frjeonlik : „Och, mynhear, Scoen' jy dat ramtsje ticht dwaen wolle?" Dat wier mynhear net nei de holle, En 't antwird brimstich : „Dank je zeer! Men kan maar klaar staan voor wie roept ; Ik ben je hond niet." En de frou, Dy 't frege hie, sei dêrop: „Nou, Den hie 'k jo ek al lang forsüpt." Dêr wier gjin komplemintsje mai bidoeld oan mynhear syn uterlik. Forline hjerst ('k wit noch wol krekt de datum, 't wier op 'e 29e Oktober) do ha 'k it, buten myn skild, ris raer bidoarn for in pear persoanen, dêr 't ik by yn 't spoar siet. Ik kaem om goed trije üre mei 't lokael to Ljouwert oan. 't Wier op 't nipperke óf, ef wy hiene de oansluting mist en dat scoe my mear as fiif uren skeeld hawwe. Dèrom haestte 'k my, om yn 'e trein to komman. In mennich tellen letter dêr rieden wy al hinne. En do bliek it my, det ik yn in koepé siet bij in pear jonge ljuwe, dy 't mei myn selskip neat to folie op hiene. Ik woe wol in bytsje skikke en seach al dwers fen hjarren óf, mar dêr wier 't net goed mei. Hwent hja bigounen tsjin elkoar to protteljen oer 't gefal. Dat gyng sahwet op it Dütsk. Ik hjerde op 't lést ek, det hja frege: „Ho fier scoe 'r mei moatte?" „Op 't slimst oan 't Hearenfean ta", antwirdde hy. „Né", sei ik dêr oer hinne, „ik moat der to Grou üt." Hja seagen hwet forheard, mar 't foei hjarren genöch mei. En neidet ik it saekje ütlein hie, laken hja der om. Do ünthjitte ik it pearke, det hja fen Grou öf togearre bliuwe scoene, as der hwet oan to dwaen wier. Dat gyng maklik. Wy binne plezierich skaet, hja bliid, det se my kwyt wierne, ik bliid, det 'k thüs wier. Hwet gerifeliker ef it for de minsken makke wirdt, hwet mear ef hja easkje. Do 't der gjin treinen of trammen rieden, seagen de measten der neat tsjin op, om ris in fiks ein to gean, as dat nedich wier. Nou wirdt der mar nauwerneed om tocht, det men geandefoet fen 't iene plak nei 't oare komme kin. Us foaralden wisten de bilwein to brüken, En moedich oan 't efterste foetsje to lüken. Nou wirde de ljue hast to loai om to gean, En 't het faek de skyn, ef wier 't rinnen forbean. 't Giet langer ek dalik op in krimmenjerjen, as de trein nei 't sm fen dizze ef dy net to hird fljucht. Twisken Ljouwert en Wirdum ha 'k der ris by sitten, det in frou sei: „Hwet giet it sunich!" en do wier in moeke üt 'e stad yn ienen klear om dat to forklearjen. Hja sei: „Och, jou mutte dinke, 't gaat hier nooit zoo heel hard. Dat sit 'm bij de grón, dy 's hier feul te week. Dan mvt je tusschen Akkrum en 't Feen komme, dêr sjeest-i der anders over." Fen 't simmer wierne der üt en troch skoallebern yn 'e trein, t. s. yn aparte weinen en ünder 'e lieding fen hjar ünderwizers en ünderwizeressen. Hwet bliere gesichten seach men en . hwet fleurige sangkjes krige men to hearren! It lytse folkje is tige bigien op sokke reiskes. Dy komme ek geandewei mear yn 'e swang. De masters en de jiffrouwen treastgje hjarren graech de drokte, dy't dêr oan forboun is. It doel fen 'e skoallereiskes is net allinne om de bern in pleziertsje to bisoargjen, as bileanning for hjar iver yn 't learen, mar ek foaral om hjarren yn 'e freamdte it ien on oar sjen to litten, dat hja yn hjar wenpleats net ünder 'e eagen krije en hwer 't hja sadwaende gjin goad bigryp oar hawwa. Sjen giet der mei, Mar noch in goede saek kin trosh dy üttochten tige bifoardere wirde. De jonges en famkes ünderfine by sokke gelegenheden, ho plezierich it is, as men om utens frjeonlik bijegene wirdt. En 't is in hiel koarte rekken, om dêrüt óf to lieden, ho 't hja hjar thin halde en drage moatte tsjin ljue fen bülea, Dat kin hjir en dêr noch wol better. C. WIELSMA. --- LANDBOUWKRONIEK. DIX. Stierenvereenigingen en Fokvereenigingen. Over dit onderwerp hield de heer I. G. J. van den Bosch, hoofdinspecteur van het Nederlandsch Rundvee3tamboek, op 23 Aug. j.l. een rede in de te Meppel gehouden algemeene vergadering van genoemd stamboek. Ik acht die rede belangrijk genoeg om den hoofdinhoud ervan hier mede te deelen, niet zoo zeer omdat de denkbeelden voor de kronieklezers geheel nieuw zijn (verschillende punten daaruit werden ook reeds in den zelfden zin door mij besproken) als wel omdat het nuttig kan zijn nieuwere denkbeelden van verschillende zijden te hooien bespreken. Ik volg ongeveer het verslag der rede in de Nieuwe Rott. Crt. Spreker ving aan met te verklaren, dat hij zich zal bepalen met in het licht te stellen , welke rol deze vereenigingen spelen in onze veeverbeteringsorganisatie en welk verband er onderling bestaat tusschen stierhouderijen en fokvereenigingen met inbegrip van de contrólevereenigingen. Uit het aantal dezer vereenigingen blijkt, dat het coöperatief werken op het gebied der veefokkerij, begint door te breken. Onze veefokkerij is een nieuw ontwikkelingstijdperk ingetreden nu men inziet, dat alleen door vereeniging mogelijk is de bezwaren te endervangen, die het klein en middelgroot voehoudersbedrijf ontmoet, om het oordeelkundig fokken consequent door te zetten. De kleine veehouder heeft een vluggen omzet van kapitaal noodig, waardoor aan kleine, directe winsten de voorkeur wordt gegeven boven grootere voordcelen, die in de toekomst zijn te behalen. En het is bekend, dat het loonende resultaat in de veefokkerij eerst wordt verkregen na veeljarigen arbeid, gepaard met belangrijke uitlegging van kapitaal. Groote veehouderijen hebben veel voor op de kleine. En waar in ons land de groote veebedrijven bijna geheel gemist kunnen worden, moeten de kleine bedrijven coöpereeren om zoo een groot bedrijf te vormen. De stierenvereeniging is de eenvoudigste vorm, omdat hierbij eenige fokkers slechts coöpereeren voor het gemeenschappelijk koopen en aanhouden van een stier, die hun koeien moet dekken. Neemt men in aanmerking hoeveel van een stier afhangt in de fokkerij , dan verwondert het ons, dat niet meer stierenvereenigingen worden opgericht. De bezwaren schijnen vele te zijn. Vooreerst moet er een beduidend bedrag bijeen gebracht worden voor den aankoop van een stier: dan moet men vaak een goeden stier elders gaan koopen , wat een groot bezwaar is, omdat men den weg niet weet en het koopen van een stier niet alleon kennis doch ook routine vereischt. Meestal koopt men stierkalveren of éénjarige stieren en dus moet nog worden afgewacht hoe zij zullen opgroeien, of zij vlug springen en goed zullen bevruchten in weerwil van het groot aantal koeien dat in de korte dekperiode wordt aangevoerd. In de praktijk doen zich nog meer bezwaren voor, zoodat het wel te verklaren is dat stierenvereenigingen niet gemakkelijk tot stand komen, doch wel zeer dikwijls verdwijnen als men b.v. ongelukkig met den aankoop is geweest of tegenspoed heeft. Werkte men meer samen, dan konden hooge prijzen worden betaald voor beste dieren, die nu meestal naar buiten worden verkocht. Ook zou men gemakkelijker oude stieren kunnen aanhouden. En zonder het voortfokken met oude stieren, die bewijzen naar wensch te overerven, zal de fokkerij weinig vooruitgaan. De beste stieren behooren niet naar het buitenland te worden verkocht; stierenvereenigingen kunnen en zullen ze hier houden. In Friesland blijft de stier in het bezit van de vereeniging en wordt op kosten van de vereeniging gehouden, die eigenares blijft. Dit is de meest gewenschte toestand, want men besteedt hooge prijzen en houdt de stieren langer aan. Oude stieren moeten de vereenigingen omwisselen, anders teelt men in te nauwe bloedverwantschap. In Limburg is een vereeniging, die 7 stieren houdt, die jarenlang door omwisseling dienst kunnen doen. Stierenvereenigingen moeten overal worden opgericht, vóór men aan iets anders wil beginnen. Friesland heeft dit bewezen. Men verkreeg daar een sterke toeneming van oude stieren, die bleken een veredelenden invloed op de veefokkerij uit te oefenen. Alle maatregelen om de beste koeien te leeren kennen ten behoeve van de fokkerij zullen weinig effect hebben, wanneer van de goede stieren niet zooveel mogelijk partij wordt getrokken op een wijze, als dit door eene goed georganiseerde stierenvereeniging mogelijk is. Dit dient men wel te overwegen, omdat het aantal goede stieren, die tevens goed fokken, steeds zeer beperkt is. Vooral in streken, waar men nog geen bepaald veeslag heeft, dient de stierenhouderij in te grijpen, want door steeds met een volbloed tier te werken van een bepaald slag of ras kan uit een mengelmoes een standvastig veeslag worden gefokt. Maatregelen van overheidswege, die het houden van slechte stieren tegenwerken, zullen het oprichten en in leven houden van stierenvereenigingen ten goede komen. Verder dan de stierenvereenigingen gaan de fokvereenigingen. Deze hebben ten doel de beste koeien te doen paren met de beste stieren en met de beste afstammelingen daarvan voort te fokken. Zoodra ecu stierenvereeniging haar werkzaamheid uitbreidt over de koeien met haar nakomelingen, toebehoorende aan haar leden, is zij omgezet in een fokvereeniging. In ons land heeft dit weinig plaats gehad. Wel hebben tusschen de stierenvereenigingen en fokvereenigingen zich de contrölevereenigingen geschoven of, waar geen stierenvereenigingen bestonden, zijn de contrölevereenigingen geheel voorgegaan. Met een contrölevereeniging bedoelen de fokkers do opbrengst hunner koeien nauwkeurig te leeren kennen door het melkunderzoek. In Friesland heeft men het sterkst gewerkt in de richting van de z.g. opbrengstteelt, omdat de heer Mesdag (zuivelconsulent) daar het eerst aan 't licht bracht, dat het vetgehalte van de melk verbetering behoefde. Het was bekend, dat de aanleg tot het geven van vette melk erfelijk was, zoowel wat de koe als den stier betreft. Daarom was het den Frieschen veefokker niet meer voldoende zijn koeien voorde fokkerij uit te kiezen naar uiterlijke kenteekenen. Hij moest nauwkeurige opgaven omtrent het gehalte van de melk hebben, en die opgaven levert de contrölevereeniging. De contrölevereeniging moet juiste cijfers leveren en daarvoor zijn noodig ambtenaren. Wordt de melk om de 14 dagen onderzocht en moet dit 1 controleur doen, dan moet deze vereeniging bestaan uit 12 leden ; de controleur kan dan rondkomen en is 's Zondags vrij. Meestal is het aantal leden grooter, 2f> tot 30 met 250 tot 300 koeien, doch dan wordt de taak moeilijker. In Friesland bedraagt het aantal leden 20. Zal mon in de toekomst vollediger gaan werken, dan zal in verschillende opzichten wijziging moeten gebracht worden. Worden alle koeien van een bedrijf onderzocht, dan krijgt de veehouder beter overzicht over zijn bedrijf. In N.-Hoiland geldt het motief, dat men alleen de melk onderzoekt van dieren, welke voldoen op exterieur. De drang tot melkonderzoek dient uit den boezem der fokkers zelf voort te komen. Men kweekt een kunstmatige belangstelling door het uitloven van premiën voor melkstaten. Het komt voor, dat na het behalen van prijzen het onderzoek weer gestaakt wordt. Bovendien ontstaat het gevaar, dat de zaak als een soort spurt wordt beschouwd, wanneer op tentoonstellingen naar melkstaten wordt gevraagd. Men bedenke verder, dat de fokwaarde niet alleen onafhankelijk is van de productie, maar dat daarbij even goed gelet moet worden op den lichaamsbouw als maatstaf voor de ontwikkoling, de gezondheid en het weerstandsvermogen van het dier. Daarmede hangt wederom samen het voortbrengen van sterke kalveren, de vruchtbaarheid, hoe lang de koe als producent dienst doet, het voedergebruik in verhouding tot de productie, de waarde van de koe na het afmelken en andere gewichtige eigenschappen, die den fokker bekend zijn. Reeds komt het in ons land voor, dat men meent de oude beoordeeling naar uiterlijke kenteekenen niet meer noodig te hebbon, maar uitsluitend kan afgaan op productiecijfers. Was deze methode goed, dan kon men zijn koeien uitzoeken op het bureau, de boer behoefde zijn vee niet meer te kennen en een ieder kon dan veekenner en veefokker zijn. Tegen deze „Zucht nach Leistung", de opbrengstteelt, moet ten sterkste gewaarschuwd worden. Alle uitersten in de fokkerij zijn verkeerd. Men passé daarom de opbrengst- en de vormenteelt naast elkander toe, te meer daar de eene richting kan dienen om de fouten van de andere te verbeteren. Een veebeslag, steeds eenzijdig op de melk gefokt zal in de toekomst in grootte , zwaarte en lichaamskracht zoodanig degenereeren, dat daaronder de productie dermate lijdt, dat deze minder is geworden dan bij den aanvang der veredeling. Tegenwoordig ziet men stieren aanhouden, die men vroeger bepaald zou hebben afgekeurd, doch nu kunnen blijven, alleen omdat de moeder een hoog vetgehalte had. Dit leidt tot degeneratie. Ons vee moet hebben een gezond, schoon, krachtig lichaam en daarbij molkrijk zijn. Intusschen is het een kunst al deze factoren bij de beoordeelmg op de juiste wijze in rekening te kunnen brengen. Wat het melkonderzoek zelf betreft, dit geschiede om de 14 dagen zoolang de koe in de fokkerij is : en daar de hoeveelheid melk zeer afhankelijk is van allerlei uiterlijke invloeden en eerst bij het sde kalf haar maximum bereikt, is het noodig een reeks cijfers te hebben om het productievermogen van do koe te kunnen beoordeelen. Het is niet onverschillig hoe met de cijfers geoordeeld wordt over de productiviteit van de koe. Een koe, die 7000 L. melk geeft met 2 pet. vet, produceert 140 K.G. vet en zou hooger komen te staan , dan een koe met 4000 L. melk en 3.2 pet. vetgehalte , want die geeft maar 128 K.G. vet. De eerste koe is eon echte piasgeefster , een echte melkzak, die wel is waar voor de gewone productie veel waard is, maar uit de fokkerij geweerd moet worden. De veredeling moet allereerst gericht zijn op verhooging van het vetgehalte. Wij hebben koeien genoeg , die veel melk geven, maar veel te voel koeien mvt waterige melk. Ui t vetgehalte moet minstens 8 pet. zijn; in Friesland is hot minimum 3.2 pet. Neemt men het aantal K.G. vet of boter als maatstaf bij koeien met normale melk, dan kan dit nog tot onjuiste gevolgtrekkingen leiden. Immers zou een koe met 5000 L. en 3 pet. vet, gesteld moeten worden boven een koe met 4000 L. en 3.2 pet vet. Die rangschikking is juist naar de gebruiks-, doch onjuist naar de fokwaarde, aangezien de mannelijke afstammelingen van de eerste koe, tengovolge van het lagere vetgehalte, waarschijnlijk minder waard zijn voor de fokkerij dan die van de tweede koe, althans in hun verhoogenden invloed op het vetgehalte van haar nageslacht. Eu hierop komt het aan. Het is duidelijk, dat het onderzoek zoo lang mogelijk moet worden volgehouden. Ook de voeding dient in rekening te worden gebracht, al is die op het oogenblik zeer moeilijk. Proeven bewijzen, dat bij versterking der voedering, b. v. door het toedienen van meer eiwit, de hoeveelheid melk bij de eene koe veel sterker toenam dan bij de andere, zoo zelfs, dat een slechte koe een goede kon overvleugelen. Productie en productievermogen is dus lang hetzelfde niet. Vele factoren beheersehon het juiste rnelkonderzoek on men heeft bij ons ook nog lang geen volkomenheid bereikt. En daarom moet de zaak niet eenvoudiger worden voorgesteld dan zij is; dit is misleiding. Een fokvereoniging staat onder de organisaties het hoogst; zij is meer dan een stieren- en contrölevereeniging samen. Het is gewenscht, dat een fokvereeniging alleen fokke in een der 3 bestaande rundveeslagen, die zuiver zullen worden voortgefokt. Kruisen is te onzeker; bovendien behooren onze veeslagen scherp gescheiden en in zich zelf verbeterd te worden, zoodat de slagen bewaard blijven. Ten behoeve van de selectie van oudere en jongere dieren moeten worden gehouden geregelde keuringen met gebruikmaking van productiecijfers. Met het oog op een rationeele teelt is noodig regeling van de stierhouderij en ten opzichte van de afstamming moet men bezitten een volledige boekhouding met oen controle op de geboorteaangifte der kalveren. Verder is noodig ten behoeve van het aanhouden van de boste dieren, het uitloven van premiën en het instellen van boeten. Een uniforme regeling hiervoor zal wel niet te treffen zijn ; toch dient men hiernaar te streven. Bij de te stellen eischen aan den stier is het van belang, dat hij behalve een zeker aantal punten voor exterieur, afstamt van familiën, waarvan de onderzoekingen een voldoende hoeveelheid melk aantoonden met ten minste 3.2 pet. vet. Dit moet in ieder geval van de moeder bekend zijn. De goedgekeurde koeien mogen alleen door den vereenigingsstier gedekt worden. De koeien, die het kalf verwerpen, kunnen binnen 3 ii 4 mnd. niet bij den vereenigingsstier worden toegelaten. De stier worde zoo lang aangehouden, als hij blijkt naar wensch zijn eigenschappen te doen o vererven, eu door een passende voedering en door het geregeld beweging geven na den dekdienst zal men het vetworden voorkomen. De controle op de geboorte-aangifte der kalveren dient zoo scherp mogelijk te zijn, omdat met deze dieren moet worden voortgefokt. Elk bedrog moet zijn uitgesloten ; om tot verbetering van het veeslag te komen, is het noodzakelijk dat met de beste afstammelingen worde voortgefokt binnen den kring der fokveeniging. Vandaar dat maatregelen genomen dienen te worden, opdat geen goei fokmateriaal buiten dien kring geraakt, b.v. premiën voor het aanhouden van fokvee als tegenwicht voor de hooge prijzen, die bedongen kunni'n worden. Wenschelijk is 2 maal per jaar sti--r- en koekalveren te keuren om te zien, wat aangehouden kan worden. Alle gegevens omtrent het vee eener fokvereeniging helpen weinig, wanneer zij niet nauwkeurig worden geboekt. De boekhouding moet mogelijk maken dat de afstamming kan worden geconstateerd en tegelijkertijd de eigenschappen van de voorouders kunnen nagegaan worden, ter beoordeeling hoe de overerving heeft plaats gehad of wat van een fokdier mag worden verwacht. Gehouden dienen te worden de volgende boeken 1. een keuringsboek: 2. een fokregister voor koeien : 3. een dito voor stieren ; 4. een register voor niet opgenomen koeien; 5. een sprongregister; 6. een kalverboek; 7. aan- en verkoopprijs en «8. cc ï melkcontröle-register. Het 4e boek is niet bepaald noodzakelijk maar gewenscht, omdat niet opgenomen koeien ook door den vereenigingsstier worden gedekt. Zeer aan te bevelen i 3 het allen dieren van eenzelfde jaargang namen te geven, die met dezelfde letter beginnen. Ten slotte stelde spreker in het licht d« • van de fokvereenigingen ten aanzien vï'^ centrale stamboekhouding. " "e De statuten van de vereenigini? Hof xt , Rund ve .-Stamboek spreken van erkende tl *l eenigingen, aan wie verschillende nrivii • " worden gegeven. llvuegies De stamboekhouding ziet in defokvereen- • gen haar voornaamste medewerkers zo "' in haar lijn werken. Ten einde daarom^ *'{ zekerheid te verkrijgen worden voorw™a gesteld, waarop de erkenning door het N« i G,a Rundveestamboek berust. Hoewel die waarden nog niet vastgesteld zijn, zulleV°°'" ongeveer op het volgende neerkomen ■ Zl^ 1. dat uit de statuten der fokvereeni»-blijkt, dat men met een ware fokvereeni»; .g doen heeft; u,B">gte 2. dat een bepaalde fokriehting wordt gevol A doordat in een der drie Nederl. Rundveesl zuiver wordt voortgefokt; agen 3. dat volledig wordt boekgehouden ■ 4. dat een controle plaats heeft op de geboorl aangifte der kalveren, ten genoegu van 1 t hoofdbestuur van het Nederl. Rundvee Stamboek 5. dat de fokvereeniging zich plaatst ondJ controle van het bestuur van 't Nederl Run i Stamboek. ' am™* De fokvereenigingen breken de baan voor het rationeel fokken en worden voor de fokkers H voorbereiding om aan de eischen te voldoen8 die de centrale stamboekhouding stelt. Daa ' tegenover staat, dat door het Nederl. Rundvee Stamboek de algemeene belangen der fokver eenigingen behartigd worden, als : het werken naar uniforme beginselen, het met elkander in betrekking brengen der fokvereenigingen, om zooveel mogolijk van elkander te profite'eren b.v. door uitwisseling van fokmateriaal, het bekrachtigen der afstammelingsbewijzen' het afzetten van fokvee en eindelijk het uitbrengen van advies voor geldelijken steun. Spreker eindigd met de opmerking, dat het wel duidelijk zal zijn, dat gebrek aan geld het grootste beletsel is voor een vollediger werkwijze dan bij vele vereenigingen thans het geval is. Dit belet echter niet, dat men kan werken naar algemeene beginselen. Dan alleen is te verkrijgen een gezonde beweging, die onze veefokkerij in korten tijd op een peil zal brengen waarop zij behoort, in aanmerking genomen de gunstige natuurlijke voorwaarden en de vele uitstekende technische krachten, waarover kan worden beschikt. A. R. --- Feuilleton. DE MAN IN HET ZOUT. Roman uit het begin der 17e eeuw. Naar het Duitsch, VAN LUDWIG GANGHOFER. 22. De oude Kiitterle stond natuurlijk al aan het hek te wachten. „Jongen, jongen, wat blijf je lang weg! De soep is al een uur klaar, ik heb maar moeite ze warm te houden!" Ze trok hem bij den arm mee in huis. Toen zette zij het eten op tafel, ging tegenover hem zitten, schoof hem alles zeker wel tien maal toe; zij zat hem maar aan te kijken en vertelde van David. Eindelijk zag zij dat zijn oogen haast dichtvielen van den slaap. Zij bracht hem naar het kamertje van haar jongen, waar het bed reeds was opgemaakt. Tien uur lang sliep hij, steeds door tot den avond toe. Een uur voordat hij aan 't werk moest maakte Kiitterle hem wakker. Zij had al weer wat gekookt, en de mijnwerkorskap of muts van David voor hem klaar gelegd. Terwijl de jonge man zat te eten vroeg Kiitterle eensklaps, met een zeer verlegen uitdrukking in de oogen: „Adel? Wat is dat voor een bouquetje dat op je muts zat?" Hij vertelde hoe hij aan de bloemen kwam. Kiitterle bloosde ei zeide: Men heeft het je toegeworpen, om je te binden, je vast te houden!" „Binden? mij?" „Zij heeft in het bouquetje een verdord dorentje gestoken. Maar ik heb er met een scherpe naald zeven maal djorheen gestoken en het toen in 't vuur geworpen." Een flauw lachje vertoonde zich om zijn lippen. „Ach moedertje, geef u geen moeite! Niemand kan mij binden." En hij dacht : „behalve zij, die mij reeds gebonden heeft. En die eene, dat wist hij, had hem de bloemen niet toegeworpen. Niet ver van den ingang der mijn stond de dochter van den beul bij een boom. Toen zij den jongen man zag aankomen, kwam zij hem tegemoet. Adel groette haar. Toen zag hij den sluipenden blik uit haar oogen. Hij kreeg een rilling toen hij dacht: „die is 't geweest!" en hij ziedde van toorn. Hij spro:_g op haar toe en versperde haar den weg. „Heb jij mij die bloemen toegeworpen ?" Zij zag hem aan. En zij sidderde en zweeg. „Zeg het als je eerlijk wilt zijn. Heb je ze mij toegeworpen?" Zij knikte. En zij keerde zich om en holde weg, zoodat het roode rokje flikkerde als een vlam. En toen zij bij het struikgewas kwam, waarin zij zich kon verbergen, kwam zij pas bij adem, boog de takken weg, keek den straatweg op en zeide: „Komen zal je! Komen moet je! Komen bij mij! Bij mij! Je bent gevonden! je bent gebonden! Het zit je int bloed! En mij is het goed!" Met een snik zweeg zij en de tranen liepen haar over de wangen. Zooals het den eersten dag voor Adelwart was geweest, zoo ging het de geheele week: Duisternis en licht — zwaar arbeiden en slapen van vermoeidheid. Den derden dag voelde hij zich niet meer zoo ontzettend uitgeput, het werken ging gemakkelijker. Maar hij had het zoogenaamde „mijngezicht" gekregen: ernstige diepliggende oogen en een bleek gelaat. Met de kameraden had hij het hard te verantwoorden, hoe goed Ferchner het ook met hem meende. Adel bemerkte al spoedig, dat Pfnüer alle arbeiders tegen hem opzette — en steeds was hij het voorwerp van de een of andere geheimzinnige plagerij, die hij stil verdragen moest. Hij sprak er niet over met den opzichter. Maar eens op een morgen toen zij de mijn uit waren, bleef hij vlak voor Pfnüer staan : „Je laat mij voortaan met rust, hoor je!" De mijnwerker ging voorzichtig achteruit. Hij had ontzag voor den toornigen blik en die gesloten vuisten. „Een dwaas ben je! wat wou je! ik doe je niets". En toen Adelwart zich omkeerde, siste Pfnüer van woede en zeide: „Wacht maar, ik zal het je betaald zetten en gauw ook." Van dat oogenblik af had Adelwart rust — er vielen geen brokken steen meer van boven af, de touwen van het sleepwagentje braken niet meer , hij struikelde niet meer door in een gat te loopen. Ook dat lachen en gekheid maken was uit. Aan dat naloopen van de dochter van den beul, een der onderwerpen van hun spotternijen, had hij o?k een einde gemaakt. Want altijd 's morgens en 's avonds stond zij bij een boom en wachtte Adelwart op, het was niet te verwonderen dat de arbeiders even goed als Adelwart zelf dit hadden opgemerkt. Toen hij haar daar weer eens zag staan, ging de jonge man op haar af. „Meid ! wat moet je toch ! Ik moet praatjes aanhooren, om jou, praatjes die mij razend maken. Als je me niet uit den weg wilt blijven, dan zal ik er met den opzichter over praten." Met woedende blikken zag de beulsdochter hem aan en wilde heengaan. Toen zag hij dat zij blauwe plekken aan hals en hoofd had. Hij kreeg medelijden met haar. „Heb je slaag gehad, meisje ?'' Zij hoorde aan don klank van zijn stem dat hij niet boos meer was. En de tranen sprongen haar in de oogen. heeft6" mo6t mij Z6ggen °f i6maild je Beslagen Zij knikte. „Een van de arbeiders ?" ..Dat zouden ze geen van allen durven, die lui daar! Dat durft mijn vader alleen !" Zij sprak die woorden op een toon die Adelwart deed terugdeinzen van schrik. ...Je vader ? Waarom slaat die je ?" „Omdat ik niet ben zooals hij wil". Zachtjes voegde zij er bij met een innig droevigen blik: „En dat ik nooit heb kunnen verzwijgen, dat ik .. Zij eindigde haar volzin niet, maar ging heen Daar kwam Ferchner aan en trok Adelwart mee. „Jongen, er bestaat toch niets tusschen jou en die meid?" Adel schudde het hoofd. Hij zeide niets en streek met de hand over het voorhoofd, alsof de blik vol wanhoop, waarmee de beulsdochter hem had aangezien, een vonk van smart had geworpen in zijn ziel. Van dien dag af vertoonde het jonge meisje zich niet meer. En de arbeiders hielden op met hun spotternijen. Adelwart werd met rust gelaten, maar zijn hart, binnen in hem, was niet rustig. Niet dat het werk hem te veel vermoeide, toch beefden zijn vingers voortdurend. En hij werd steeds meer in zichzelf gekeerd ; hij sprak haast niet meer. De gedachte aan het jongo meisje vervolgde hem, bij zijn werk in de donkere mijn , op weg naar huis, in den droom, altijd stond dat lieve, fijne gezichtje hem voor den geest, die donkere vlechten , die schitterende oogen , die hem vaster hadden gebonden, dan de sterkste toovermiddelen vermochten. Zoowel Jonathan als Kiitterle, zij vroegen zich te vergeefs af: „Wat zou de jongen toch hebben?" „Zou iemand hem gebonden hebben ? door tooverij misschien ?:' „Ach kom! wat een gekheid!" „Ik heb zelf een doorn tusschen de bloemen gevonden!" Toen werd Jonathan ernstig boos. Hoe is het nu toch mogelijk om aan zulke domme dingen te gelooven! Gebonden, ja zeker dat was Adel, niet door toovermiddelen, maar door een diepe , een reine liefde. En het meisje, waaraan hij zijn gansche hart had geschonken, dat was zijn liefde waard! Het was Madda, van den jachtopzichter!" „Groote hemel, man! wat zeg je. Weet je wel dat de secretaris, mijnheer Besenrieder, om haar loopt? Dat moet ik hem dadelijk zeggen". „Doe dat niet Kiitterle. leder woord dat je er over spreekt is olie in het vuur geworpen." Het goede vrouwtje kon den geheelen nacht geen oog dicht doen. „Die arme jougen! en dan zoon mannetje als de secretaris , daar zou het jonge meisje toch geen zin in hebben, die kon toch niet vergeleken worden met dien knappen , braven Adel. Met Adel was niemand te vergelijken, behalve haar eigen zoon David. Die was nog flinker. Dat dacht zij, ofschoon de mijnwerkerskleeren van David, Adel veel te nauw waren, hij barstte er overal uit. Den volgenden dag legde de oude vrouw, toen Adel naar het werk was, zich met ijver toe op het uitleggen van Davids Zondagsche kleeren, en toen hij 's avonds in zijn kamertje kwam, zag hij bij den maneschijn al de nette kleeren op zijn bed liggen: den zwarten hoed met witte veei , het zwart fluweelen wambuis met lederen ceintuur en zilveren knip, de witte wijde broek met zwart gestikt en het mooie linnen hemd met keurigen kraag. En het was den volgenden dag Zondag. Een prachtige dag, helder en vroolijk, een echte lentedag in de bergen. Toen Adel in zijn Zondagsgewaad in het huiskamertje kwam, kreeg Kiitterle de tranen in de oogen van ontroering en vreugde. „Ach kijk eens aan! David, heelemaal mijn eigen David!" Zij sloeg haar armen om zijn hals, 't was of hij haar eigen zoon was op dat oogenblik. Jonathan zeide eindelijk. „Kom, kom, laat hem nu los! De soep staat al klaar ! En wij moeten nog zingen ook." Het evangelisch gezangboek lag op tafel opengeslagen. Zij knielden neder, alle drie; en terwijl Adel het teeken des kruises maakte en het Onze Vader bad . sloeg Kiitterle haar arm om Jonathans hals en zoo lazen zij samen uit het boek en zongen zacht: „Es ist das Heil uns kommen her „Von Gnad und lauter Güte " Hoe wonderlijk goed ging dat samen, het lied van de twee oudjes en het gebed van den jongen man. Beiden kwamen voort uit het diepst van hun ziel. Dit dacht de oude man zeker ook. Want toen hij opstond en het boek dicht deed , zeide hij : „Waarom is het in het geheele land dan niet zooals hior bij ons ï leder kan een ander toch laten in zijn geloof en vreedzaam met elkaar omgaan." Terwijl zij aan tafel zaten, hoorden zij reeds de klok luiden , en de menschen in Zondagsch gewaad kwamen reeds voorbij. Adelwart werd steeds onrustiger. Eindelijk zeide hij : „Zouden wij niet te laat in de kerk komen T' Kiitterle kreeg een kleur. Haar man antwoordde bedaard: „het is nog niet te laat! Maar ga maar vooruit. Je mag om ons je God niet ver- toornen." Adel wou de oudelui niet alleen laten gaan, hoe ongeduldig en rusteloos hij zich ook voelde. Toen zij eindelijk het kleine huisje uitgingen, wa 3 er niemand meer op straat. Verder op, in het dal liepen nog wat menschen - onder anderen de oude boer, die Adel dien nacht den weg gewezen had naar het huis van Jonathan. Deze zeide zachtjes : . „De Heer zegene u, broeder in Christus I God geve dat de kerk vol is." Adelwart hoorde het. En nu begreep hij waarom Jonathan zoo lang getalmd had. . Toen zij het kerkgebouw naderden, stonden er wel honderd menschen voor de kerk, me het gezicht naar de open deur. ..Mooi zoo", sprak Adelwart, „nu komen wij er nooit in." , Kiitterle kwam vlak bij hem en fluisterde: „Wij zullen op een plaats 'gaan staan waar Wjj alle menschen kunnen zien, die uit de kor komen." Terwijl zij bij de anderen gingen staan, die te laat waren, kwam de oude misdienaar m zijn wit koorkloed aan het voorportaal: „Natuurlijk blijft deze geheele ongeloovige bende weer buiten staan ! Kom binnen! Er is nog best plaats in de kerk. En wat de hoogeerwaarde heer vandaag preekt dat hebt ge juis noodig !" ( Wordt vervolgd)- ---