Een Amerikaansche automobilist over Nederland. De heer Cortlandt F. Bishop, voorzitter der „American Aero Club", waarschuwt toeristen, die voornemens zijn zich naar Nederland te begeven, in de volgende bewoordingen: „De Hollandsche boeren zijn net kippen , ze loopen steeds den weg over, precies vóór de auto's, 't Schijnt, dat zij niet in staat zijn de snelheid te schatten, waarmee de machines zich voortbewegen en er is voortdurend gevaar, dat men er een aanrijdt. Ik denk, dat ze den weg oversteken, juist wanneer de auto's naderen, om buiten het stof te komen. Ook moeten de Amerikanen gewaarschuwd worden voor het groot aantal wielrijders, dat ze zullen ontmoeten, voornamelijk nabij den Haag, Amsterdam en Rotterdam. De wielermanie heeft ten slotte het Hollandsche volk bereikt en ze schijnen er dol op geworden te zijn. Ik ontmoette grijsharige mannen , rijdend naast kinderen in troepjes van vijftien of twintig, j-utomobilisten moeten uiterst voorzichtig zijn, daar deze rijders de geheele breedte van den weg innemen. Terwijl de wegen vlak zijn en zeer geschikt voor wielrijden, zijn ze zeer smal en rijk aan bochten." --- Overstrooming en goede oogst. Men meldt uit Oud-Vossenieer Algemeen bekend is, dat op 12—13 Maart 1906 een groot deel dezer gemeente overstroomde en dat in 1906 de oogst van bijzonder weinig beteekenis was; ook voor 1907 was al heel weinig hoop en de heeren deskundigen , landbouwleeraars en onderwijzers, die hunne meening te kennen gaven omtrent bewerking en bezaaiing dier overstroomde polders, waren erg gereserveerd in de voorspiegeling van gunstige resultaten. Hoe geheel anders is dat — tot geluk van de boeren! — uitgekomen. Werkelijk „Ceres' gouden wagen rijdt door de lachende korenvelden" of om het prozaïscher uit te drukken, er staat een oogst te velde, die, op enkele uitzonderingen na en waarvan men althans gedeeltelijk de overstrooming de schuld mag geven, klinkt als een klok. Het koolzaad, dat overal gedurende Mei en Juni, als vakken in een legkaart, in prachtigen bloei stond , is nu gesneden en wordt gedorscht en tegen enorm hoogen prijs — tot f 14.75 toe per H.L. — verkocht en de opbrengst is op sommige kavels boven het middelmatige; de graanakkers , gerst, tarwe en haver, beloven veel; het eerste graan, de gerst, is reeds gedeeltelijk gesneden en geborgen in de schuren , zoodat men straks het lustig geklikklak der vlegels op den dorschvloer weder zal hooren. De bieten zijn best gegroeid en wedijveren met succes in ontwikkeling tegen die in aangrenzende polders ; kortom , zoo is het thans levend en opgewekt, behalve in zijn houtgewas, dat voor een reeks van jaren is verdwenen. Met nieuwen moed, voor-.l «j alles wil groeien, zal men ook met dien amp'-.t wel beginnen' want eigenaardig is het dat in do tuinen in vollen bloei staan en rijken oogst geven die gewassen, welke de deskundigen ten zeerste voor uitzaai ontraadden, als erwten en boonen. En nu wordt terecht door velen met den psalmist gezegd: „Wij zien het, maar doorgronden 't niet" want de hope was klein, en de uitslag is verbazend. Het winterweer heeft uitstekend medegewerkt om het zout uit den grond te doen verwijderen, het koele, regenachtige weder heeft gedurende de zomermaanden tegen verschroeiing beschut, zoodat alles ten gunste heeft medegewerkt en gemaakt, dat de groei niet is geweest zooals in polders.die in vroegere jaren inundeerden en waarop de voorspellingen van ongunstige resultaten waren gebaseerd. Waar de Zeeuwsche kronieken van lang vervlogen dagen, toen het dijkwezen nog niet zoo was als thans, jaar op jaar gewagen van overstroomingen, meenden wij eens te moeten onderzoeken of ook gesproken werd van goede oogsten en waarlijk, na een reeks van „braken door storm en winde" en daarop volgende mislukking van den oogst, vonden wij opeens iets, dat analoog is met de ervaringen van de Vossemeersche boeren in 1907. „In 1530 op St. Andries-dach (30 November) was 't weder een so grooten storm uyt den Noordwesten, in Zeelandt, datter veel nieuwe dycken deur braecken, endcdaer ghebeurde groote schade", maar van 1531 luidt het: „Ter selver tydt waren alle vruchten seer welghewassen (Godt zy loff) en wast landt overvloeyd gheweest endcdaer 't Zee-waeter in den winter daer te vooren op 't land gheweest hadde, waren alsoo veel vruchten, ofter gheen water op en hadde gheweest." En nu zijn er wel, die — misschien geeft vrees alleen die woorden in de mond — denken, dat het jaar 1908 weder geen vruchten geven zal, maar eenige verklaring, waarop die meening gegrond is, hoorden wij tot heden niet en dus maar met volle hoop ook dat jaar tegemoet gegaan ; in elk geval over 1907 is men content. Natuurlijk behalve neef Nurks, die altijd wat aan te merken heeft, en in wiens mond bestorven ligt: „ja, maar ... ." --- Rijksdienst en militieplicht. De St. Ct. no. 178 bevat een kon. besluit van den 4d"n Juni (Stbl. no. 142), houdende regeling der positie van personen, doorloopend of voor een bepaald werk in Rijksdienst werkzaam, doch geen burgerlijk ambtenaar zijnde, gedurende den tijd dat zij zich tot het vervullen van militieof landweerplicht onder de wapen of in werkelijken dienst bevinden. De inhoud daarvan luidt: Art. 1. De dienstbetrekking van personen , doorloopend of voor een bepaald werk in Rijksdienst werkzaam, doch geen burgerlijk ambtenaar zijnde, die onder de wapenen of in werkelijken dienst zijn gekomen ingevolge artikel 185 der Grondwet, artikel 110, 111, 141 vierde zinsnede, 141&I6' of 142 der militiewet 1901, laatstelijk gewijzigd bij de wet van 5 December 1903 (Stbl. no. 293), of artikel 11 der landweerwet, wordt, voor zooveel de financieele gevolgen dier dienstbetrekking betreft gaacht niet afgebroken of onderbroken te zijn door de vervulling van den hierbedoelden militie- of landweerplicht. Uit dien hoofde ontvangen zij, voor het geval zij gehuwd of kostwinner zijn, een tegemoetkoming ten bedrage van de belooning waarop zij, bij voortzetting en eventueel tot op de beëindiging van hunne werkzaamheden recht zouden gehad hebben, terwijl zij, voor het geval zij ongehuwd en geen kostwinner zijn, de helft van die tegemoetkoming ontvangen. Art. 2. Het bepaalde bij dit besluit is op en ten aanzien van hen, die vóór het tijdstip van het in werking treden van het besluit bij de militie zijn ingelijfd, toepasselijk, voor zoover ten hunnen aanzien door ons of van onzentwege vóór bovenbedoeld tijdstip niet reeds in een of ander opzicht anders was bepaald. --- Luchtreizen zonder ballon. De generaal-majoor Baden Powell van het meteorologisch instituut te Londen heeft onlangs bekend gemaakt, dat men zonder motor en zonder gas k„n stijgen tot een hoogte van 900 M. Deze uit den Transvaalschen oorlog bekende Engelsche officier is een der eersten, die zulk een luchtreis gemaakt hebben. Hij is zelfs een der uitvinders van het eenvoudige en goedkoope toestel, waarmee men zulk een reis onderneemt. Dit toestel is de vlieger. Dat een enkele vlieger daartoe niet voldoende is, is duidelijk. Men voegt zes of acht vliegers van ongeveer 3 M. lengte en breedte aan één of twee touwen bijeen en hangt aan den ondersten daarvan een schuitje, waarin de luchtschipper kan plaats nemen. Baden Powell is reeds in 1895 herhaalde malen met zulke vliegers 90 of 100 M. omhoog gestegen. Daarna zijn die toestellen voortdurend verbeterd. Vooral in Rusland en Engeland deed men er veel aan. Reeds meer dan een jaar geleden steeg de Engelsche officier Copel bij de manoeuvres aan de Theems meer dan 400 M. met zulke vliegers om den vijand te kunnen waarnemen. Hy deelde door een telefoon aan zijn commandant mee wat hij zag. In den laatsten tijd is het Engelschen luchtschippere gelukt, zonder ongelukken op die wijze hoogten van meer dan 900 M. te bereiken, en het is nu duidelijk, dat men het nog verder zal kunnen brengen. Reeds op een hoogte van 900 M. is volgens generaal-majoor Baden Powoll de luchtschipper met zijn schuitje niet zichtbaar meer en dus niet meer te bereiken door geweerkogels. Omdat in Engeland de ballon dikwijls niet kan opstijgen door tegenwind, is dit vliegertoestel voor de Engelschen van groote beteekenis. Nood leert bidden. De Engelsche vliegers zijn uit bamboes vervaardigd en met stevige zijde overtrokken. Ze hebben den vorm van kindervliegers, maar zijn van een paar vleugels voorzien. Ze hangen aan een stalen draad, waaraan ook het schuitje bevestigd is. De opheffing van een persoon door zes of acht vliegers tot een hoogte van 900 M. is alleen mogelijk door een bijzondore samenstelling van het geheele toestel. Hetzelfde geldt van de vliegtoestellen, waarmee Otto Lilienthal in 1891 en 1896 dikwijls 800 of 400 M. de lucht inging, of van de vliegtoestellen, waarmee de gebroeders Wright in Amerika in 1900 en 1902 zonder motor talrijke tochten van 200 of 300 M. ondernamen. De wind, die den mensch door middel van een vlieger tot 900 M. kan opheffen, kan hem ook 300 of 400 M. in horizontale richting doen voortgaan. Ook grootere afstanden in horizontale en verticale richting zullen later worden afgelegd. De gebroeders Wright te Dayton in Ohio beweren in September en October 1905 op hun door een motor bewogen vliegmachine vijf tochten van meer dan elf mijlen door de lucht te hebben afgelegd. Den sen October 1905 is een hunner volgens hun opgave 24 % Engelsche mijl, dus 37 K.M. in 3S minuten en 3 seconden door de lucht gevlogen. Die tochten werden niet in het openbaar ondernomen. Wel gebeurde dit met den tocht, waarbij Santos Dumont den 12en Nov. 1906 bij Parijs 220 M. ver vloog. In beide gevallen is dit alleen mogelijk bij voldoend sterken wind; de kracht van den motor kan ook met die van den wind samenwerken. Als men op de verklaring van de gebroeders Wright kan afgaan, was hun reis door de lucht niet alleen te danken aan de drijfkracht van den motor. Pas wanneer bij volkomen windstilte de vliegmachine iemand ongeveer een K.M- verder brengt, kan men de beweging aan de kracht van den motor toeschrijven. Het Engelsche vliegertoestel tot opheffing van een mensch is van zulk een eenvoudige constructie , dat de oude Grieken of Romeinen het ook zouden hebben kunnen vervaardigen. Ook in onze eeuw der draadlooze tefegrafie en telefonie , schijnt ons een slechts door den wind gedragen man 900 M. in de lucht zonder gasballon een wonder. En toch is zulk een toestel altijd met geringe kosten binnen enkele uren te vervaardigen geweest. Touw, riet en een geweven stof was in iedere stad te krijgen. Het lag dus niet aan de onvolkomenheid der techniek, dat ze niet eerder gemaakt werden, maar aan het gemis van energie en ondernemingslust. Bij het beleg van steden en burchten in de oudheid en de middeleeuwen had zulk een toestel aan de belegeraars zoowel als aan de belegerden groote diensten kunnen bewijzen. De Chineesche generaal Han-Len heeft ook in het jaar 206 voor Christus' geboorte in een door hem belegerde stad een vlieger geworpen, maar alleen om den afstand goed vast te stellen. Aan de mogelijkheid om menschen door middel van vliegers omhoog te doen gaan, hebben ook de Chineezen niet gedacht. Onze tijd staat dus niet alleen boven de oudheid ten opzichte van de in den loop der eeuwen verzamelde technische kennis, maar ook daarin, dat ze meer mot de eenvoudige middelen weet aan te vangen. --- INGEZONDEN STUKKEN. (Buiten verantwoordelijkheid der redactie). Mijnheer de Redacteur l Er valt iets voor te zeggen, dat over een zaak van publiek belang, de inzichten van hen, die anders niet in staat zijn zich te laten gelden, in ingezonden stukken in plaatselijke bladen worden nitgedrukt. Door deze wijze van handelen kan misschien eenig licht worden ontstoken. Maar wanneer altijd ééoe party wordt gehoord, dan sohijnt het licht wel wat Teel van één kant, en krijgt het den schijn, of door hen, die geroepen zijn Toor de belangen Tan allen te waken, niet voldoende wordt beseft, dat zij zoodanige taak op zich hebben genomen. Bedenkelijker wordt de zaak, als de redactie ran een invloedrijk blad de vooropgezette meening kriipt werkelijk aaa eenig bepaald gemeentelijk bedrijf gr gebreken kleren en nog bedenkelijker, wanneer in °°t 8 zonden stukken allerlei raadgevingen te pus en te o"^'" wordan ten beste gegeven. nP*' Ik bedoel, dat in een ingezonden stuk deze ~ i> heer ten Brink de waternto/gaafubriek beuand i en deoreteert dat de tijd gekomen is om . "> warden eleotrisoh te gaan verliohten en industrie*?11" van electrisohe beweegkraoht te gaan voorzien. >r meer en niets minder. „En 's heeren ten Br u> artikel", zegt de lieer 11. Nolet, -is door zeer velen' onze stad met groote ingenomenueid begroet. Ken t'B stand als nu heericht: sleoht, duur en gevaarlijk li* kan niet lang meer blijven bestaan." En na des» i' boezeming weet de heer Nolet al dadelijk den we» te wijzen waar het naar toe moet: „er moet een oen^T (electrische) wordon gesticht, daardoor wordt de fabriek ontlast, de wutergasfabriek wordt van leveren Tan lichtgas bevrijd en zal haar gas mo t leveren ten dienste van motoren, noodig in do a staaudo centrale." En verder: „gas- èn electrisT" Torliohting njn voor een stad als Leeuwarden e weelde, ook al kost de aanleg oaner centrale ° / 350 000 tot 7500,000. En al moga electrisch liou duurder zijn dau gaslicht, men krijgt goede waar vo zijn geld. Eu Leeuwarden is als bij uitstek geschikt voor eene centrale, omdat èn fabriek en buizennet u minste gedeeltelijk moeteu worden vernieuwd. Le. " warden dus binnen enkele jaren in het bezit een»" oentrale", is het slot van het stuk des heeren Nolet ' Zie, M. de K., dat iemand van erkende bekwaam heden en volledig met Leeuwardeu's toestanden op d» hoogte, zooals de heer Blanson llenkemans, decreteerl dat aan watergas belangrijk* bezwaren kleven, en dsar. bij uitvoering op wetenschappelijke gronden bewijst dsi tengevolge do minder calorische waarde van water'?». door niet-verlaging vau den gasprjjs de ingezetenen meer betalen dan waarop zij feitelijk aanspraak kunnen maken, dan voelt bijna ieder dat hij den vingerle»toD de wondeplek. Maar uit zijne bewijsvoeringen couclu. deerde de heer llenkemans nooit, dat Leeuwarden nu eane electrische oentrale moet hebbeo, omdat dan betere en Toordeeliger toestauden worden geschapen. Ik meen te weten, dat de heer llenkemans, kennende de üaancieele draagkracht der gemeente, zoodaaige aanleg eer •f- dan aanraadt. En als ik zei, M. de R., dat ook uwe redactie eens vooropgezette meening beeft, dan meen ik daarmee alléén, dat, blijkens uwe persoonlijke gevoelens, onze gasfabrieken in veel minder guusiige conditie sijs, dan werkelijk het geval is. Omdat het productievermogen van de koolgasfabriek op bet maximum nagenoeg was gebracht en omdat vóór den winter van 1905—190 b' daarin geen afdoende verbotering was te brengen, besloot de Kaad in het najaar van 1905 nog te stichten de watergasfabriek maar uitsluitend als hulp. Sedert dien is de gasoommissie, het college van burg. en weth. en de direstie van gasfabriek en gemeentewerken onafgebroken bezit geweest een afdoend plan vast te stellen, dat eerlang den K:tad vrij zeker kan worden aangeboden. Aanneming van dit plan heeft natuurlijk afdoende verbetering van het te leveren gas tengevolge en tevens, dat daarna „goede waar zal geleverd worden voor goed geld." Dat alleen de ingazetenen-gasverbruikers wat lang ts veel misschien hebben betaald in verhouding tot ds calorischo waarde van het verbruikte mengsel, dan komt dit, omdat elke administratieve weg, ondanks d« beste bedoelingen, wel vaak wat heel moeilijk begaan. baar ia. Onzen zeer ijverigen en voortvarenden directeur vu de gasfabriek is deze manier van werken in zijn bedrijf zeer zeker bet meest onaangenaam. Maar met dit al staat bet dunkt mij niet vast, dit Leeuwarden nu maar haastig moet zorgen ook eeis centrale te krijgen. Kost een ombouw der koolgsifabriok vrij zeker ruim 3 ton en de nieuwbouw, buiten het bouwterrein, 7 ton, beide bedragen nog te verhoogen met 5 ton voor een eloctrisohe centrale gaat de draagkracht onzer stad ver to boren. Dit zon niet het geval zijn, wanneer het electrisch bedrijf zou njn een winstgevend. Wèl, nu overal elders door de feiten is bewezen , dat het zeer schadelijk is voor de gemeentefinanciün. En niet alleen om de geldelijke govolgeu, ook om het immoreele van de zaak is aanbouw ts ontraden. In alle steden met eene electrische centrale, van Amsterdam tot Zwolle, levert de centrale enkel eleotriciteit aan de bevoorrechte stadsgedeelten, daar n.L waar te rakenen valt op eenigszius voldoend verbruit Daarvan is het gevolg, dat de ingezetenen in zoodanige wijken bevoordeeld worden ten kof te ran de gemeenschap, omdat hun verbruik niet is evenredig aan wat tij ontvangen; srj krijgen ,in tegenstelling met wat geldt ten opzichte van het watergas, meer waar dan waarvoor zij betalen. En te bezien zal het staan , of onze groote gasverbrnikers, die Tan ƒlOOO tot f 1500 per jaar aan gis verbruiken , wel zoo haastig zullen besluiten huu bedrijfsonkosten Toor dit deel nog met misschien 30 % te verhoogen. Latou wij — publiek — afwachten wat de commissie, in wier handen de Raad het onderzoek stelde naar da wenschelijkheid Tan oprichting eener centrale . als iiatr conclusie zal geven; ze is reeds bezig on zal hare taak, indien niet gestoord door allerlei raadgevingen, he vlugst kunnen afdoen. Want buiten de zaak staands zet men zoo licht zijne berekeningen op verkeerd» gegevens op, zooals o. a. dit den heer Nolet overkomt, waar hij zegt dat de watergasfabriek een maximum etmaal productie heeft Tan 12,000 M■'■., terwijl zulks ii werkelijkheid maur 5000 M- is. Zou u, M. de R., dit epistel als ingezonden stok willen opnemen en mag ik u in dit geval voor uve welwillendheid bedanken ? Hoogachtend, ZIJTBE FEDDEMA. Leeuwarden , 4 Aug. 1907. [Uit bovenstaand schrijven blijkt, dat inderdaad d» Terlicbtingsqoaestie in onze stad binnen afzienbarsn tijd weder in den Raad aan de orde zal komen en dat dus een gedachtenwisseling Tan belanghebbenden en deskundigen daarover hoogst actueel is. De heer Z. Feddema sohijnt bet met een dergelijke publiek* TÓórbehandeling der zaak niet eeni te zjjn. Ons komt het daarentegen Toor, dat het een plioht is, juiit na onze kolommen Toor een bespreking open te houden. Red.J --- RECLAMES. 86 oent per regel, I IITIIIP'S VLEESCHLIIDIU J EXTRACT verbetert aJle spyzen.7 --- BINNENLAND. Koninklijk bezoek aan Zeeland. Te Oostburg heeft men met het oog op het bezoek van het vorstelijk echtpaar uitgebreide plannen. Natuurlijk wordt de gemeente versierd. Wanneer de Koningin en de Prins aangekomen en officieel ontvangen zijn, zullen de vorstelijke personen van de Beurs, waar de autoriteiten zullen worden voorgesteld, wandelen naar een voor het Stadhuis opgeslagen tribune. Daar zal een stoet voorbijtrekken bestaande uit een aantal muziek-vereenigingen en zanggezelschappen. Verder komen in dien stoet voor een hoogaarts, dropkokerij, bergingmaatschappij, en het maken van krammat en basaltglooiing, een allegorische voorstelling van den landbouw, eenige landbouwpaarden en andere voorstellingen, betrekking hebbende op de in de streek uitgeoefende belangrijke bedrijven. Verder zullen ingezetenen een voorstelling geven van de aankomst van prins Maurits met gevolg aan de Oostburgsche brug op weg naar het beleg van Sluis. 's Avonds wordt een algemeene illuminatie ontstoken en vuurwerk gegeven. --- Het ongeluk op de pier te IJmuiden. Naar aanleiding van het ongeluk op de pier te Urnuiden schr.ft M. H. T. V. aan het Hbld. : Zonder den begeleidenden Broeder eenigszins van groote onvoorzichtigheid te willen vrijpleiten , vind ik toch, nu u zelfs zegt dat zeelieden verklaarden dat bij sterken westenwind een wandeling vooral op de Noorderpier wel degelijk gevaar oplevert, de hoofdschuldige van het ongeval is de machthebbenda daartoe en welke tot nu toe verzuimde afsluitingen of goed in het oog loopende waarschuwingen te plaatsen. Hoe lang nog ; zal men dan eerst den put gaan dempen als het kalf verdronken is? Dat autoriteiten op velerlei gebied dit spreekwoord meer ter harte namen ! Men heeft thans het zoeken naar de vier ljjkjes gestaakt. Niets werd gevonden. ---