Buitenlandsch Overzicht. 9 Juni. De Russische regeering ligt weer in conflict met de Duma. Nadat op de naar huiszending der beide eerste Duma's een willekeurige en reactionaire wijziging in het kiesrecht is gevolgd, en de derde Duma schijnbaar geheel in den geest der regeeringsbureaucratie werd samengesteld, is dit conflict der Russische regeering met de derde Duma al zeer teekenend. Ten slotte zal men dan toch wel moeten erkennen, dat de schuld ligt bij de regeering! De linkerzijde-meerderheden konden het met haar niet vinden, maar de rechterzijde kan het evenmin. Juist brengt de koning van Engeland zijn bezoek aan den czaar. Engeland is het moederland van den parlementairen regeeringsvorm. Het nieuwe conflict tusschen de Russische regeering en de Duma onderstreept nog eens extra het feit, hoe onnatuurlijk elke nauwere relatie tusschen het geboorteland van het parlementarisme en de Russische bureaucratie zou zijn. Het nieuwe conflict tusschen regeering en Duma komt wel juist op tijd om dat nog eens voelbaar te maken. Het conflict betreft de vlootcredieten. Ons bericht van Zaterdag voorspelde reeds, dat van een compromis wel geen sprake zou zijn. Juist in de laatste dagen waren zooveel bewijzen geleverd voor de onbekwaamheid en onbetrouwbaarheid van het Marine-bestuur, dat het duidelijk moest zijn, dat aan dat bestuur geen kopeke meer zou worden toevertrouwd. Met 194 tegen 78 stemmen is inderdaad het eerste crediet van 11 millioen roebel, om een begin te maken met den herbouw der Russische vloot, geweigerd. Zaterdag heeft minister-president Stolypin nog een uiterste poging gedaan om de eer van het Marine-departement te redden, hetgeen evenwel smadelijk mislukte. Tevoren voerde nog de Octobristenleider Gutschkow het woord,die zich tegen alle vlootcredieten verzette. Eerst zou er onder de adviseurs der kroon een grondige opruiming gehouden moeten worden! Hij wees erop, hoe de voormalige stadhouder in Oost-Azië, Alexéjew, in 1903, weinige maanden vóór den oorlog met Japan, een rapport zond aan den czaar, waarin stond, dat de te Port Arthur aanwezige Russische vloot met gemak de Japansche zou verelaan ...... Alexéjew is inmiddels in den Rijksraad benoemd en kan daar door zijn onwetendheid nieuwe onheilen stichten, zeide Gutschkow. Stolypin's rede was een uiterst zwakke verdediging. Hij schilderde het Marine-ministerie als den geslagen veldheer na den slag, die zijn overgebleven strijdkrachten moet verzamelen. Nu had de Duma wel gelijk, dat zij hervormingen eischte, maar men moest ondanks de smart over de nederlaag objectief oordcelen. De regeering moet het rijk beschermen. Een weigering der credieten zou stilzetting der werven ten gevolge hebben en aan marine en rijk enorme schade toebrengen. Van behoorlijke oefening van manschappen kon geen spakezijn, wanneer men niet genoeg groote, moderne schepen heeft. Stolypin achtte na de te berde gebrachte onthullingen de aanvallen op het marine-bestuur wel begrijpelijk, maar men moest aan dat bestuur toch niet de middelen ontnemen om te bewijzen , dat het ook iets goeds kon presteeren. Stolypin gaf zelf toe, dat het marinebestuur gelijkt op een zwaren zieke, die onder het mes ligt, doch men moest er niet te veel aan omsnijden. De afgevaardigde Sweginzew antwoordde, dat het Marine-bestuur zijn eigen onbekwaamheid door zijn jongste daden meer dan voldoende had gedocumenteerd. Er was geen reden om er nieuwe, millioenen verslindende proeven mee te nemen. Daarna is inderdaad de bovenvermelde, voor de regeering ongunstige stemming gevallen. Wat de regeering nu zal doen, wordt met spanning afgewacht. Het Octobristenorgaan, de Moskowskija Wjedomosti, bevatte vóór de stemming »1 een bericht, aankondigende dat de regeering, hoe ook de beslissing der Duma mocht uitvallen, toch het Marinedepartement zou machtigen om de gevraagde 11 millioen te besteden. Daarmee zou de autocratie nogmaals bewijzen, dat zij de parlementaire goed- of afkeuring als een wassen neus beschouwt. Gedurende de Pinksterdagen hebben leden van het Fransche kabinet op onderscheidene plaatsen het woord gevoerd. Die redevoeringen bevatten in zekeren zin een antwoord op de reactionaire betoogingen bij de overbrenging van Zola's Mik naar het Pantheon, Tevens is daarbij de verhouding der regeering tegenover de werklieden in het algemeen en de socialisten in het bijzonder aangeroerd. De premier Clemenceau sprak aan een banket èe Rennes, die burcht der reactie in Bretagne, waar destijds Dreyfus ten tweeden male dooiden krijgsraad schuldig werd verklaard. Clemenceau wees erop, dat Bretagne by de jongste gemeentelijke verkjezmgea aader tot de republiek is gekomen; er bleef echter nog een moeilijk werk te verrichten, n.l. om van de Eepubliek een republiek te maken, open voor allen. Clemenceau wil de tegenstanders overtuigen , dat de regeering der republiek de rechtvaardigste en de liberaalste is, die ooit in Frankrijk heeft bestaan. Spreker bracht in herinnering dat de wet op de scheiding, die in Frankrijk alles omver zou werpen, thans zelfs geen onderwerp van gesprek meer is en dat het ministerie-Clémenceau die scheiding uitvoerde. Thans moet er naar worden gestreefd, de kuiperijen der reactie, die een hatelijken strijd voert tegen het parlementarisme, onschadelijk te maken. De minister besprak daarna de moeilijkheden op sociaal gebied, die gevolgd zijn op de moeilijkheden van staatkundigen aard; de regeering aanvaardt alle hervormingen, mits deze den toets eener vrije bespreking kunnen doorstaan; „wij", zoó eindigde de minister, „vertegenwoordigen het'blijvende belang van de republikeinsche regeering, die alleen kan leven in vrijheid en wettelijkheid." Te Calais sprak gelijktijdig voor een banket van 1300 menschen de Arbeidsminister Viviani. Hij richtte zich tot de „republikeinsche en socialistische bevolking." Dat had bijzondere beteekenis omdat aan de regeering veelal door de socialisten een zwenking naar rechts wordt verweten en Viviani nu, waar hij sprak over de blijvende samenwerking der regeering met het republikeinsche blok, de socialisten weer daaronder scheen te willen begrijpen. Viviani is een voorman der socialistische partij geweost en hij verzekerde, niets van zijn meening aan kant gezet te hebben en militant sociaal-democraat te blijven. Het is alleen opmerkelijk, dat de heer Clemenceau blijkbaar vermeed, zich zoo beslist uit te spreken en het is ook de vraag of de arbeiders de practijk der regeering in overeenstemming met haar woorden zullen achten. Het optreden der gendarmes bij de stakingstroebelen te Vigneux heeft veel kwaad bloed gezet en een groote vergadering te Vigneux heeft juist daartegen geprotesteerd. Een ernstige kloppartij ontstond, toen de politie na de meeting een optocht met zang door de stad wilde beletten. Dertien agenten werden gewond. De socialisten in de Kamer zullen nader aan de regeering vragen, hoe zij het optreden der overheidsorganen met de ministerieele redevoeringen rijmt. Het reeds herhaaldelijk te dezer plaatse besproken hoogverraadsproces in Montenegro begint internationale beteekenis te verkrijgen. Men weet, dat de tegen een aantal Montenegrijnen ingebrachte beschuldiging van een complot tegen den vorst, eigenlijk meer wordt beschouwd als een voorwendsel om de grondwetpartij in Montenegro te vernietigen. De voornaamste beklaagden in het proces hebben belofte van straffeloosheid verkregen, door hun „medeplichtigen" aan te geven en treden nu als kroongetuigen op. Het vermoeden ligt maar al te zeer voor de hand, dat die kroongetuigen eenvoudig regeeringsagenten zijn, die de geheele complotgeschiedenis hebben bedacht. Eén der getuigen, Nastisch, heeft nu beweerd, dat de Servische kroonprins het complot tegen den vorst van Montenegro met geld en op andere wijze zou hebben gesteund. Servië's gezant te Cettinje heeft opheldering gevraagd omtrent die boosaardige bewering. In plaats daarvan heeft vorst Nikita den getuige Nastisch met een uitnoodiging ten hove vereerd. En nu is de Servische gezant teruggeroepen. De officieuse pers in Servië zegt, dat men aan beweringen van agents-provocateurs, zooals in het proces te Cettinje als getuigen optreden, geen werkelijke waarde heeft te hechten. Maar het blad zal er toch na afloop van het proces op terug komen. Inderdaad begrijpt men niet, waarom men in Montenegro deze gerechtelijke comedie in zulke gevaarlijke banen drijft. Het geheele proces is door de regeering van Montenegro opgezet en het is niet duidelijk, waarom deze nu met Servië ongenoegen zoekt. Voor de zaak der Slavische volkeren op den Balkan, die zich onder Russische bescherming met den Donau-Adria-spoorweg een nieuwen band zouden scheppen, is zulk een ruzie niei bevorderlijk. Of is Montenegro plotseling weer bijgedraaid naar den kant van Oostenrijk on gooit het daarom roet in het eten ? "De koning van Engeland is op zijn reie naar Reval gisteren het Duitsche Noord-Oostzeekanaal gepasseerd en door de Duitsche prinsen Heinrich en Sigismund te Kiel begroet. De katholieke Germania vraagt: Waarom komt koning Eduard niet naar Berlijn? Het centrum-orgaan, dat sedert de ongenade, waarin het centrum i 3 gevallen, aan regeering en keizer graag iets |onaangenaams zegt, beweert vernomen te hebben, dat de koning van Engeland Berlijn opzettelijk vermijdt, omdat hij niet van „opgeschroefde vormelijkheden" houdt. Hij wil .niet als een .Witte olifant van Siam" aan de Brandenburgerpoort door burgemeesters, eerejofferen en schoolkinderen begroet worden en heeft weinig op met de enorme prïsl en het militair vertoon, welke te Berlijn steeds worden gemaakt. Koning Eduard, zegt de Germ., heeft zijn land een groote politieke positie verschaft, zonder eeuigea ..«ptw'.' «^.Uiterlijkepwaly.ertoojjx^geji, maken op hem een ongunstigen indruk. In andere Europeesche staten heeft men niet meer het rechteJj begrip voor zulk geruischvol vertoon als te Berlijn wordt gemaakt en zelfs in het Oosten, waar toch de wieg van het Byzantinisme heeft gestaan, komt men ervan terug. Misschien, zegt de Germania, komt ook voor Duitschland eens de tijd, dat monarchen er bezoeken brengen, waarbij de uiterlijkheden eenvoudiger, maar de sympathiën oprechter zijn. Het geheele artikeltje is typeerend voor de oppositie-rol, welke de centrumpers thans speelt. --- BINNENLAND. LEEUWARDEN, 9 Juni. Stadsnieuws. In de hedennamiddag gehouden Raadsvergadering werd medegedeeld, dat in verband met een missive van den directeur der Ned. Tramweg-Maatschappij aan burgemeester en wethouders van Leeuwarden , om , naar aanleiding van de op nieuw geopende onderhandelingen de aanvraag der Maatschappij om een renteloos voorschot voor den tramaanleg naar Suameer, voorloopig niet in den Gemeenteraad in behandeling te brengen, deze aanvraag aanvankelijk van de agenda is afgevoerd. De 10de algemeene vergadering van de paedagogische vereeniging „Nieuwold" zal op Woensdag den 24 Juni a.s. alhier in „ Amicitia" plaats hebben. N.i de behandeling van enkele zaken van huishoudelijken aard zal als le spreker optreden de heer H. W. J. A. Schook te Amsterdam, met het onderwerp : „Welke zijn de oorzaken der geringe resultaten van het onderwijs en wat kan er gedaan worden om die te vergrooten?" De 2e spreker is de heer J. C. v. d. Berg te Heerenveen, met het onderwerp: „Napoleon III". j Programma van het eerste abonnementsconcert in den Prinsentuin, te geven door het, Stedelijk Muziekkorps, directeur de heer H. de Jong, op Woensdag 10 Juni. 1. Concert-Marsch, Hollander. 2. Ouverture Ruy-Blas, Mendelssohn Bartholdy. 3. Grande fantaisie de I'opéra Obéron, C. M. v. Weber. 4. Balletmuziek Faust, Ch. Gounod. 5. Rakóczy- Ouverture, Kéler Béla. 6. Grande fantaisie La Mascotta, Audran. 7. Rachel. Grande Valse avec Introduction, L. Langlois. 8. Potpourri de I'opéra Les Saltimbanques, L. Ganne. --- Ons spoorwegverkeer. leder jaar, op gezette tijden, wordt het volgend bericht gepubliceerd: „Met het oog op het te verwachten druk reizigersvervoer bij gelegenheid van het aanstaande (- - -)feest zijn door de directie der Staatsspoorwegen bijzondere maatregelen genomen om het vervoer rogelmatig te doen plaats hebben". leder jaar. Ook dezen keer. We ontvingen Vrijdag een dergelijk officieus communiqué. We namen het op. Thans was het feest natuurlijk het Pinksterfeest. En we verheugden ons. „Bijzondere maatregelen" werden genomen en net vervoer zou regelmatig plaats hebben. Nu, bijzondere maatregelen zijn misschien genomen. Maar het resultaat? De reizigers van Groningen, die hier gisteravond te 10.58 (achttien minuten na elf) moesten aankomen, vertrokken uit Groningen ..... eenige minuten vóór twaalf en kwamen hierreren vóór halftwee uur 's nachts aan. De avondsneltrein uit Zwolle kwam hier met 41 minuten vertraging aan (11.10 in plaats van 10.22) en was bij Heerenveen veranderd in een boemeltrein, die, in weerwil van de verlating, de tusschen Heerenveen en Leeuwarden gelegen stationnetjes aandeed. Hedenmorgen begon het wederom direct met groote vertragingen. De treinen van Groningen waren ongeveer een half uur to laat. De sneltrein naar Holland via Stavoren vertrok daardoor ook veel te laat. De sneltreinen uit Holland kwamen heden ook met ongeveer een half uur vertraging aan. Vanavond zal het ook weer druk worden en verwachten wij wederom vertragingen. Doch deze voorbeelden wijzen er voldoende op, hoe „bijzonder" de maatregelen, door de Staatsspoorwegmaatschappij genomen, waren of hoe machteloos deze maatschappij staat tegenover een buitengewoon, schoon voorzien, druk reizigersverkeer. --- Kristlik Selskip for Fryske tael- en skriftenkennisse. Ingevolge een oproep van de heeren ds. S. Huismans te Anjum en G. Kamerling te Rinsumageest werd Pinkster-Maandag in „de Klanderij" alhier een vergadering gehouden, om te komen tot de oprichting van een „Selskip" als hierboven aangegeven. De vergadering was flink bezocht; zij werd bijgewoond door belangstellenden uit alle deelen der provincie. Nadat de leider der vergadering, ds. Huismans, het goed recht van een dergelijke vereeniging had betoogd, werd lecture gedaan van een aantal adhesiebetuigingen, o. a. van den heer &, a,^.l^ap t^JJ9or^aJi_i2).p als voorzitter van „Jong Fryslan", terwijl de heeren dr. Schepers te Haarlem, dr. Buitenrust Hettema te Zwolle en P. de Clercq te Veenwouden f 150 toezegden voor een prijsvraag voor eea Frieseh leesboek voor christelijke scholen. Het doel der vereeniging werd daarop omschreven als zijnde: a. onze Christenroeping, de eigen taal niet te verachten , maar ze te gebruiken tot Godseer ; .. daarom het heiligen van het Frieseh als godsdienstige taal door bevordering van het vertalen en verspreiden van enkele of alle bijbelboeken ; c. het onderwijzen van het Frieseh als moedertaal ook aan de kinderen op de christelijke scholen; d. het eeren der Friesche taal als spreektaal ook in het christelijk gemeenschapsleven; e. het veredelen van het, Frieseh als kunsttaal ook in onze christelijke geschriften. Hierop werd overgegaan tot de benoeming van een bestuur. De heeren ds. Huismans en Kamerling werden bij acclamatie benoemd' tot voorzitter en secretaris, terwijl verder tot bestuursleden werden gekozen de heeren O. S. Akkerman te Oldeboorn, D. Schurenga te St. Anna-Parochie, M. H. Tromp, burgemeester van Wijmbritseradeel te Sneek, mr. J. W. Tijsma ' te Leeuwarden en dr. G. A. Wumpkes teJSneek j de heer Tijsma werd tot penningmeester benoemd. Het ontwerpen der statuten werd opgedragen aan de heeren ds. Boersma te Wirdum, mr. J. W. Tijsma en O. L. Veerman, beiden te Leeuwarden. Verder werd benoemd een commissie voor het uitschrijven eener prijsvraag voor de samenstelling van een Frieseh leerboekje als boven aangegeven; als leden dier commissie werden aangewezen de heeren dr. L. H. Wagenasr te Middelburg en Johan Winkler te Haarlem. Ten slotte werd besloten, dat het bestuur zich in contact zal stellen met het bestaande „Frysk Selskip", om tot samenwerking te komen, terwijl verder door het bestuur maatregelen zullen worden beraamd, om te komen tot de uitgave van een eigen tijdschrift of blad. Na een slotwoord van den voorzitter en het zingen van het „Frieseh Volkslied", ging de vergadering uiteen. --- Uitbreidingsplan art. 28 Woningwet. Bij het Koninklijk besluit van 9 Mei 1908 is beslist, dat art. 28 der Woningwet geen beperking bevat ten aanzien van den inhoud van een uitbreidingsplan, zoodat daarin ook gronden kunnen worden aangegeven voor den aanleg van een plantsoen of park. In dit besluit wordt o. m. overwogen, dat het uitbreidingsplan naar zijn aard moet aangeven, voor welke doeleinden het grondgebied wordt bestemd, waarop zich de bebouwde kom der gemeente in de naaste toekomst zal uitbreiden, en dat de wet die aanwijzing overlaat aan het inzicht van den Gemeenteraad, onder goedkeuring van Ged. Staten en voorts, dat art. 28 der Woningwet bepaalt, dat het plan van uitbreiding en dus ook de aanwijzing van grond voor een andere bestemming dan voor den aanleg van een straat, gracht of plein, aan de goedkeuring van Ged. Staten is onderworpen. In het besluit is tevens aangegeven, dat de vraag of de bijzondere wijze van onteigening, krachtens art. 77, 4°, der Onteigeningswet kan worden toegepast voor grond, welke voor een ander doel, dan een straat, gracht of plein i 3 aangewezen, eventueel later moet worden overwogen. --- Prins Hendrik op reis. Gistermorgen vertrok Z. K. H. prins Hendrik met zijn adjudant luit. ter zee baron van Asbeck per auto van 't Loo naar Arnhem, om zich van daar om 6.12 te begeven naar Frankfort ter bijwoning van het eerste nationaal congres voo r Reddingswezen op 10 dezer tot den 14 d.a.v. Van daar begeeft de Prins zich naarTrümsö aan de Noordkaap, alwaar Z. K. H. zich aau boord zal begeven van het oorlogsschip Jacob van Heemskerck om daarmede naar IJmuiden te stevenen. Het ligt in de bedoeling van Z. K. H., om aan boord van dien bodem de zeilwedstrijden te den Helder bij te wonen van de Marine- Jachtclub aldaar, na alvorens met H. M. de Koningin de lustrumfeesten te Delft te hebben bijgewoond. Begin Juli keert Z. K. H. op het Loo terug. --- Schadelijk loodhoudend eetgereedschap. In het September-nummer van het Maandblad tegen de vervalschingen" wezen de heeren dr. van Hamel Roos en Harmsen op loodhoudende lepels uit Zweden geïmporteerd, wier gebruik schadelijke gevolgen voor de gezondheid hebben. Deze waarschuwing trok de aandacht van het Zweedsche consulaat in Nederland. Er werd in Zweden een enquête ingesteld, met het gevolg, dat de regeering van dat land, door bemiddeling van haar consulaat te Rotterdam, genoemde heeren officieel haren dank liet betuigen, met de opmerking, dat niet minder dan 6117 stuks loodhoudende lepels en vorken in beslag genomen zijn. --- Goed op de hoogte. Men schrijft aan het Vad- : Eenige werklieden zaten een dezer dagen aan ecu bprreltje, teen het gesprek kwam over het reeds eenigen t.d in werking stellen der draadlooze telegraphie op de schepen. A. Ik geloof er niks van. Da kan nie. J.' Jao, 't is toch zoa. Ik geloof 't wel. Door een heer, welke het gesprek gehoord hepft, wordt aan A. duidelijk gemaakt, dat dat wét kan. Doch A. wil er niets van weten, „hij geloaft it doadgewoon niet". Zoo ook gelooft hij niets van de telegraphie zooals op de postkantoren. Hij zegt: Jao, jao, maor as ik hier mee 'n tillegram kom, dan gaon zeaon 'n taofeltje zitten en op zoon dieng zitten tikken. (Met stemverheffing): Maor ze motten mijn niet wijs maken da ze div op 't andere plek (plaats) hoareu. Nee wor. 'k Weet zeker dat dr onder toafel n'n and're zit mee n'n hoaren aan z'nen mond. Allemaol bedrog. Ge kun tegenwoorrig geen mensch meer vertrouwen. (Historisch). ---