Buitenlandsch Overzicht. 15 Maart Atn de reeks vtn meer of minder belangrijke gedenkschriften van Waldeck-Rousseau is thans een einde gekomen. Het slotstuk handelt over Waldeck Rousseau s aftreden. Bet is in twee deelen gesplitst, waarvan het •ene den titel „Ik" en het andere ,Het en ik" draagt. Wat in dit eerste deel wordt behandeld, ligt voor de hand. Niet wat het tweede betreft. Dit heeft betrekking op de verhouding vtn minister-president en kabinet. Nieuws bevat dit laatste stuk feitelijk niet. Eet handelt voornaamlijk over een eventueelen opvolger van Waldeck-Rousseau. Voorts blijkt er uit, dat Waldeek-Rousseau redenen van gezondheid voor- Wendde om het tot geen politiek debat over zijn •ftreden te laten komen. Hij vreesde n.l. dat de meerderheid hem tot aanblijven zou kunnen dwingen. De beweegredenen, die hem tot die meening brachten, zijn in het stuk „lk" aangeduid. Zij zgn een belangrijke bijdrage tot de psychologie van den modernen staatsman. In het eerste stuk wordt gezegd: „Het kabinet kan ca mag niet de verkiezingen overleven, het stemt niet meer overeen met de eischen van den huidigen toestand. De afvalligheid der gematigde partij, de noodzakelijkheid om bij de oiterste linkerzijde steun te zoeken ten einde de meerderheid te behouden, verklaarden de medewerking ook der vooruitstrevendste elementen. Thans is de teestand anders. Het zou een gevaar zgn tls regeeringsmethode en Mijvende stelregel te beschouwen wat slechts een noodzakelijk hulpmiddel mag zijn. Wij waren er toe gedoemd die noodzakelijkheid als voornaamste Wet te beschouwen en aan haar alles ondergeschikt te maken. Wrj hebben principieele tegemoetkomingen moeten doen en ons daarna bezig gehouden om haar practische uitvoering te verhindeien. Op zekeren dag moesten wij, om onzen val te voorkomen, een ontwerp voor de inkomstenbelasting indienen; een andere keer bebben wij op moeten komen voor de pensioaeering der arbeiders. Men kan noch de inkomstenbelasting invoeren noch, naar het er thans aitziet, een pensioenwet aannemen. Wij moeten remmen, soo wij al niet wat achteruit moeten f tan. Ontwikkeling is noodig, maar ik kan en wil se niet meemaken. Ik heb, na beraad, de regeering tonder mijn partij, zelfs tegen mijn partij op my genomen,, net zou gemakkelijk zfjn mij met mijn woorden en met mijn politiek van vroeger in tegenspraak te brengen. Dat heb ik voorzien en ik zit tbans in de moeilijkheid. Mijn rechtvaardiging ligt in het offer, dat ik heb gebracht. Ik wil echter niet het geweer nog eens op den anderen schouder nemen en mij mijn politiek vtn gisteren laten verwijten, evenals tot dusver die vtn eergisteren. Ik heb mijzelf geprezen, omdat ik mijzelf mijn belangeloosheid zon bewijzen, doordat ik het ministerie vrijwillig verlaat. Slechte daardoor kan ik absolutie vinden. Het ie ook in het algemeen niet goed, tls de gedachte blijft dat zonder mij geen ministerie mogelijk ia. Hen wordt ten slotte altijd eens ter zijde gesteld. Het is beter, de proef op de som te nemen onder voorwaarden, die mij veroorloven de schade weer te herstellen als de taken verkeerd gaan. De politiek, die thans moet worden gevoerd, is vooruit strevender dan die vroeger door mij werd gedreven, en zij moet minder vooruitstrevend zijn dan de tegenwoordige politiek. Dc zou in allerlei tegenstrijdigheden gevangen worden en de Kamer liet mij met zes maanden leven. Mijn bondgenooten van gisteren zouden mij nooit vergeven, dat ik tot mijn oude vrienden terugkeerde en myn oude vrienden souden bij de eerste gelegenheid de beste mij laten boeten voor wat sij mijn trouweloosheid noemen. Bovendien : alle politieke overwegingen, tl gaan zg nog zoo hoog, sijn van de feitelijke mogelijkheid afhankelijk." Den 28" Mei had de ministerraad plaats, waarin Waldeck-Rousseau zsn onherroepelijk besluit om tf te treden mededeelde. Uit de gedenkschriften leeren wij ten eerste, dtt Waldeck-Rousseau bg zgn aftreden nog niet siek was. En al zal hu de kwaal, waaraan hij is gestorven (als wg ons goed herinneren overleed hg tan een nierziekte) wel reeds hebben gehad op het oogenblik, dat hij zich uit de praktische politiek terugtrok, zij maakte hem toen nog niet het ministerieele werk onmogelijk. De eigenlijke oorzaak van het aftreden waa dat Waldeck-Rousseau zioh niet meer op zgn plaats voelde. In het belang van zgn ltnd — het was in den moeilijken tijd der „Dreyfus-zaak" - beeft hg zich meer naar links laten gaan dan bg eigenlijk met zgn overtuiging kon overeenbrengen. Een verdere opschuiving naar links, die de algemeene verkiezingen zouden brengen wilde hij niet meemaken. Naar zgn oude vrienden, die hij in zekeren zin verloochend had, kon bij onmogelijk terugkeeren. Alvorens tussohen twee Stoelen ia te vallen, gaf hg er de voorkeur aan vrijwillig heea te gaan. Zijn aftreden getuigde andermaal van eyn goeden blik op den politieken toestand des lands ca »gu belangeloosheid, die Bern niet zgn eigen belang maar uitsluitend dtt vtn zgn vaderland deed zoeken. in het licht dezer gedenkbladen doet het •onderling atn zich herinneren, hoe Combes tich meermalen heeft voorgesteld tls de konsekwente aitwerker van Waldeck-Rousseau s politiek 1 De weg tot vergelijk was geëffend, nadat de Duitsche ragearing de ontwerp-grondwet voor Elzas-Lotharingen zoo wilde wijzigen, dat het rnksland drie stemmen in den Bondsraad kreeg. En hat vergelflk Ib nn aangenomen. Gisteren vs het gewijzigd ontwerp in de Rjjksdagcommiasie voor de eerste maal behandeld. De woordvoerder van het centrum (Delsor), der vooruitstrevende volkspartij (dr Huiler- Heiningen) en der nationaal-liberalen (Bassermann) hebben voorstellen ingediend om het gewijzigde ontwerp aan te nemen. De nationaal-liberalen wilden nog in de wet een bepaling laten opnemen tegen uitbreiding van de bevoegdheden des stadhouders, terwijl het centrum hem nog de bevoegdheid om ministers te benoemen en te ontslaan wil geven. De rijkspartij ging, hoewel schoorvoetend met de regeering mee. Van een nederlaag, betoogde de woordvoerder dezer partij, was geen sprake en de rechterzijde was zeker niet onder het Caudijnsehe juk doorgegaan, dat het centrum had opgericht. Maar voor verdere tegemoetkomingen kon de partü haar medewerking niet tan de regeering verleenen. De sociaal-democraten bestreden het gewijzigd ontwerp, omdat naar hun gevoelen Elzas- Lotharingen toch slechts schijnbaar in den Bondsraad zal zijn vertegenwoordigd. Als tegenstanders der wijziging deden zich voorts nog kennen de conservatieven en de economische vereeniging. De woordvoerder van laatstgenoemde partij noemde de tegemoetkomingen „een ontmanning van Pruisen". Staatssecretaris Delbrück verdedigde het gewijzigde regeeringsontwerp en betoogde, dat er van geen „ontmanning van Pruisen" noch van een verdeemoediging van dit land sprake is. Het heeft de tegemoetkomingen geheel vrijwillig gemaakt Een vertegenwoordiger van Elzas- Lotharingen merkte op, dtt het grootste deel van de bevolking in het rijksland met voldoening de tegemoetkomingen begroette. Ten slotta werd het regeeringsvoorstel om Elzas-Lotharingen drie stemmen in den Bondsraad toe te kennen met IS tegen 9 stemmen aangenomen. Tegen stemden de conservatieven, de economische vereeniging en de sociaaldemocraten. Met dezelfde stemmen tegen werd een voorstel aangenomen om de oorspronkelijke artikelen 1 en 2 te doen herleven. In die artikelen wordt gezegd, dat het staatsgezag in Elzas-Lotharingen door den keizer wordt uitgeoefend en dat atn het hoofd der regeering in bet rijksland een stadhouder staat, die door den keizer wordt benoemd en ontslagen, met dien verstande, dat de daartoe strekkende besluiten door den rijkskanselier mede onderteekend worden. Een voorstel van het centrum om in art. 1 in te voegen de woorden „namens het rijk" en dit dus te lezen xhet staatsgezag wordt in het rijksland door den keizer namens het rijk uitgeoefend" werd verworpen met 14 tegen 13 stemmen. Nn alle feestelijkheden ter gelegenheid van den 90',en verjaardag van prins Luitpold van Beieren zijn afgeloopen heeft deze een kabinetsbrief uitgevaardigd, waarin hij dank zegt voor het huldebetoon. Hij zegt daarin: „Met bewogen hart zie ik in deze dagen terug op een lang, ryk, gezegend leven vol lotswisselingen. Bijna een eeuw is langs mij heengegaan, een tijd van niet verwachte nationale ontwikkeling, van bewonderenswaardigen vooruitgang, van menschelijke kennis en macht. Mijn geliefd Beieren heeft aan de triomfen van dezen tgd een levendig en werkzaam aandeel genomen. Het trots en vreugde rusten mijn oogen op het land, waaraan van jongs af mijn heele liefde behoord heeft, en op het volk, aan welks geluk en welzijn gedurende 25 regeeringsjaren tl mijn gedachten en zorgen gewijd zgn geweest en dat met mij en mijn huis in vtn oudsher beproefde liefde en trouw zoo vurig verbonden is. Overweldigende bewijzen vtn deze liefde en trouw heb ik in de dtgen vtn de viering van mijn 90«««> verjaardag ontvangen, Wel had ik voor alle pronkerige eerbewijzen en feesten bedankt, maar het volk zelf heeft in alle beroepsklassen en in alle streken van ons lieve vaderland, ja ook buiten het land, mijn verjaardag door hartelijke viering tot zijn feestdag gemaakt. Arm en rijk, hoog en laag, stad en land, corporaties en enkelingen hebben zich vereenigd in het atreven, mij op hartelijke wgze hun gelukwenschen te brengen door feestelijke bijeenkomsten, in schrift en beeld, door gedenksteenen en plantsoenen die mijn naam zullen dragen, door stichtingen en schenkingen voor edele doeleinden. Ik betuig mijn dank, mijn innigsten dank aan allen, die op deze dagen aan mii eedacht hebben." J 6 De prins besluit met de woorden, dat de rest van zgn dagen aan het welzijn en den vrede van het dierbaar vaderland gewijd zal zijn. De gelden der nationale inzameling, die anderhalf mülioen mark opbracht, zullen naar den wensch van den prins als volgt besteed worden : 1. een half millioen mark voor de oprichtin» van een sanatorium voor teringach tige kinderen"; *~° h*M mülioen mark ten behoeve van een stichting voor verwaarloosde kinderen : 3. 300 duizend mark tot ondersteuning vtn hulpbe- Smitl in7*lid 9n> «• •«> den oorlog van 18/ V//1 en isfai T