Buitenlandsch Overzicht. 8 Maart Het conflict is in de Donaumonarchie uitgebroken: het kabinet-Khuen Hedervary is afgetreden. Dit was te voorzien na de crisis, die er tusschen de Kroon en de Hongaarsche regeering was ontstaan, tengevolge van wat de Kroon te ver gaande tegemoetkomingen aan de Kossuth-partij achtte. Schijnbaar heeft de Kroon gezegevierd. Schijnbaar slechts, want de eigenlijke overwinnaar is de oppositie, de Kossuth- en de Justpartijen, die bereikt hebben, dat de wéinig-begeerde legerhervorming voorloopig weer van de baan is. Wel had de Kossuthpartij zich ten slotte bereid verklaard aan de legerhervorming mede te werken, maar niet dan na belangrijke tegemoetkomingen. De Justhpartij bleef voortdurend obstructie voeren, omdat zij de herziening van het kiesrecht urgenter achtte. Bekneld tusschen oppositie en Kroon, is het ministerie Khuen Hedervary ten elotte bezweken. Het had feitelijk een beter lof verdiend. Ruim 2 jaren geleden, den 18en Januari 1910, was het opgetreden. Het had aan de verwarring der coalitie een einde gemaakt, een regeerkrachtige meerderheid weten te vormen en was aan het werk gegaan. In Oostenrijk was de legerhervorming tot stand gekomen en nu moest ook de andere rijkshelft .volgen. Maar, zooals meer is geschied, wat in Oostenrijk kan, kan daarom nog niet in Hongarije. Het verzet tegen de legerwet was heftig en hel gevolg is bekend. Toch had Khuen Hedervary de partij nog kunnen winnen, ware het niet, dat de Kroon in haar onverzettelijkheid werd gesteund door de militaire partij in Oostenrijk. En zoodoende beteekent de val van het ministerie, behalve de voorloopige overwinning der oppositie, ook den strijd met Oostenrijk. Dit is de vloek van de dubbelmonarchie, dat telkens en telkens weet inwendige conflicten ontstaan, die de krachten van het rijk ondermijnen. De kans, dat de legerhervorming tot stand zal komen, is bijna tot de kleinste mogelijkheid teruggebracht. Het zal zeer de vraag zijn, of er nog een Hongaarsch kabinet zal zijn samen te stellen, dat bereid is de Oostenrijksche opvatting der legerhervorming in de Hongaarsche Kamer te verdedigen. Vermoedelijk niet. Want het nationale element gaat nu een rol in deze kwestie spelen en het is zeer goed mogelijk, dat het volgend ministerie een aaneengesloten oppositie tegenover het wetsontwerp zal vinden. Of het werkelijk noodig was zulk een kritieken toestand, die het politieke leven der dubbelmonarchie noodzakelijk schade moet berokkenen, ter wille van deze kwestie in het leven te roepen, is niet uit te maken. In de Hongaarsche pers wordt met verbazing gesproken over den tegenstand, die in de andere rijkshelfl tegen Khuen Hedervary's plannen is geboden. Zij stelt in het licht, dat er geen sprake kan zijn van geheime bedoelingen om de rechten van het Hongaarsche parlement ten koste van de kroon uit te breiden. Het ging er eenvoudig om dien bestaanden rechtstoestand tegen de willekeurige uitleggingen aan de overzijde vast te leggen. Dat was alleen het doel geweest Ware dit doel bereikt, dan zou graaf Khuen Hedervary in staat zijn geweest, zijn parlementair werk voort te zetten. De daarvoor gestelde eisch is, van het standpunt der Hongaarsche volksvertegenwoordiging, waaraan de regeering naar het parlementair stelsel verantwoordelijk is, volkomen begrijpelijk. Het parlement wil voor elke mogelijkheid gedekt zijn, dat het het cijfer der recruten vaststelt. Naar verluidde heeft graaf Khuen Hedervary in de laatste audiëntie bij den keizer alles gedaan, wat hem mogelijk was, om een conflict te voorkomen. De keizer had zich niet beslist tegen des ministers opvatting verzet en hem aangeraden, overleg te plegen met zijn Oostenrijkschen collega en de gemeenschappelijke ministers. Ten huize van den gemeenschappelijken minister van financiën had toen een noenmaal plaats, waaraan echter de eveneens uitgenoodigde minister van oorlog v. Auffenberg niet heeft deelgenomen. Van dit oogenblik af stond het vast, dat het tusschen Auffenberg en Khuen Hedervary niet tot een vergelijk kon komen. Aan de zijde van den oorlogsminister stond de aartshertog-troonopvolger. Wel was deze tijdens de crisis kalmpjes met zijn familie naar het eiland Brioni vertrokken en scheen het, alsof hij geheel buiten de crisis stond, maar inderdaad wist iedereen wel aan welke zijde zijn sympathieën waren. Met de overige clericalen in Oostenrijk deelt hij den afkeer en het wantrouwens jegens Hongarije en met groote ijverzucht waakt hij voor de handhaving der rechten van de kroon. Daarenboven is hij het hoofd der militairistische partij, die van uitbreiding der rechten van het parlement ten opzichte van de militaire autoriteit niets wil weten. En feitelijk is het de houding der muifaire partij, die het vergelijk heeft doen mislukken. Dit bhjkt overtuigend uit de verklaring, die graaf Khuen Hedervary aan den Weenschen rorrespondent van de „Frankf. Ztg." deed. Hij feide, dat de crisis niet veroorzaakt werd door het bewuste vergelijk met de Kossuthpartij. noch de minister-president, noch de -"-ning meende, dat deze overeenkomst afbreuk1 deed aan de rechten van de kroon of aan de behoeften van den staat. Het ministerie treedt af, omdat men de legerwet, waarover sedert 8 maanden gestreden is, en die zonder het vier dagen na de bespreking van de overeenkomst met de Kossuth-partij in het parlement te Weenen plotseling ontstane verzet zeker voor Pasehen afgehandeld geweest ware, te Weenen eensklaps heeft laten vallen, uit hoofde van nog onbekende gronden. Dc correspondent voegt er als zijn eigen meening aan toe, dat op de plaats, waar de lakens uitgedeeld worden, tegen de legerwet van den voormaligen minister van oorlog, baron Schünaich, steeds een sterke tegenzin heeft bestaan. Graaf'Khuen treedt af en verklaart builen staat te zijn den verderen loop der gebeurtenissen te voorspellen. Hij vreest, dat een meerderheid voor een verhoogd troepencijfer in het Hongaarsch parlement niet gevonden zal kunnen worden. Zijn geheelen invloed heeft Khuen aangewend om te Boedapest elke betooging tegen Weenen te voorkomen en hij heeft de regeeringspartij den raad gegeven, alle wegen voor zich open te houden. Maar dat gemakkelijk" over de door hem geschapen Nationale Arbeidsparlij beschikt zal kunkunn worden, houdt de minister-president voor zeer onwaarschijnlijk. De toekomst verscheen niet in het meest rooskleurig licht voor hem. Hij zelf zou zich voorloopig uit het politieke leven terugtrekken; met het in het leven roepen van een parlementaire meerderheid en de vernieuwing van het bankprivilege meende hij iets voor de gemeenschap gedaan te hebben, wat hem zijn werkzaamheid als niet waardeloos liet voorkomen. Op de vraag, of hij niet tooh nog aan de spits van de partij treden en de Uesrechtshervorming tot stand brengen zou, verklaarde graaf Khuen met een glimlach, dat hij voorloopig niets anders te doon had, dan de legerwei te beweenen. Heel duidelijk was de verklaring, die de Oostenrijksche minister-president in de Oostenrijksche Kamer over het geval gaf, niet. Hij zeide — alsof men dat niet wist — dat bij de kwestie de gemeenschappelijke militaire strijdwachter van de twee staten in groote mate betrokken was. Daarom had de regeering een zeer besliste houding aangenomen. Maar in verband met het stadium, waarin de zaak op het oogenblik verkeerde, was het niet mogelijk verdere bijzonderheden te geven. En hij eindigde met deze nietsverklarende fanfaronnade: „De regeering rekent het zich tot een plicht zorgvuldig te waken over de belangen der landsverdediging en alle andere in deze aangelegenheid betrokken belangen van Oostenrijk." Dit nieuwe conflict tusschen de beide helften der Donau-monarchie brengt van zelf de vraag op veler lippen: hoe zal het toch gaan als de oude keizer dood is? Zijn persoonlijkheid houdl nog bijeen, wat eigenlijk niet bijeen te houden is. Jarenlang bestaat de wrijving reeds. Als een element als de troonopvolger eenmaal aan het hoofd der beide rijken staat, is een verscherping van de crisis onvermijdelijk en leidt dat te avond of te morgen tot een breuk. Zou het dan niet mogelijk zijn, dat Hongarije het voorbeeld van Noorwegen volgt en eenvoudig de dynastie vervallen verklaart van den troon? Zal Oostenrijk dan de rol van Zweden vervullen? Immers neen. Want daar was een wijze koning, die een verstoring van den vrede wist te voorkomen. En hoe is 't in Oostenrijk dan gesteld? Do berichten over de mijnwerkstaking in Engeland luiden niet gunstig. De kans op een vergelijk schijnt eer minder dan beter te worden. Wel vergaderden de Arbeidsraad, de Welsche mijneigenaars en het bestuur van den mijnwerkersbond, maar heel veel resultaat schijnt dal niet te hebben. Een ambtenaar aan het ministerie van handel verklaarde wel dat die onderhandelingen vorderingen maken, maar dat is ook de eenige optimistische toon, welke wordt gehoord. Het bestuur van den mijnwerkersbond heeft ook een verklaring openbaar gemaakt, maar die luidt veel minder gunstig. Het ontkent, dat er verdeeldheid tusschen de mijnwerkers en het bondsbestuur bestaat. Verder zegt het, dat het de voorstellen van den eersten ministei met betrekking tot het minimumloon eenstemmig heeft verworpen en die verwerping moet handhaven. Het loochent tevens, dat de arbeiderspartij tusschenbeide is gekomen, ten einde den mijnwerkersbond tot toegeeflijkheid te nopen. Do verwarring en belemmering in verkeer en industrie nemen natuurlijk met den dag toe. De werkeloosheid neemt groote afmetingen aan. Woensdag bedroeg het aantal gedwongen werkloozen, naar opgave, reeds 375,000. De „Daily Mail" gaf een lijstje van het aantal mannen, dat dien dag het leger der werkloozen zal gaan vermeerderen. Ziehier de opgave, welsprekend in haar soberheid: Birmingham: 3000 man zonder werk. Blackburn: 300 man in de katoennijverheid werkloos. Bolton: 10,000 man in de katoenen metaalnijverheid zonder arbeid. Carlisle: Do „South Vale Sweet Factory" is stop gezet, wegens gebrek aan navraag, tengevolge van de staking. Aan 5000 spoorwegarbeiders is op korten termijn de dienst opgezegd. Edinburgh en Firth of Forth: 44,000 man zonder werk. Glasgow on het westen van Schotland: Wederom is aan 30,000 handwerkslieden tegen Zaterdag het werk opgezegd. Newcastle en Tyneside: 15,000; arbeiders «onder werk. Newport en Monmouthshire: 17,000 arbeiders zonder werk. Sheffield: 15,000 arbeiders zonder werk. Swansea (stad en district): 30,000 spoorwegmannen en dokwerkers werkloos, enz. In .verschillende plaatsen begint men, ten einde het kolenverbruik te verminderen, de levering van gas en electriciteit in te krimpen. Te Worcestor wordt reeds de watertoevoer beperkt; van 's avonds 'J u. tot 's ochtends 6 u. wordt geen water geleverd. De toestand wordt met den dag kritieker. 's Konings officieele bezoeken aan de verschillende hoven zullen door de staking ook niet op de vastgestelde data kunnen plaats hebben, tenzij er spoedige wijziging in den toestand komt.... --- BINNENLAND. LEEUWARDEN, 8 Maart Stadsnieuws. Feestavond Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht. Gisteravond is van wege de afdeeling Leeuwarden der Veréeniging voor Vrouwenkiesrecht in de groote zaal van het Harmonie-gebouw een feestelijke bijeenkomst gehouden, waarmee de kroon is gezet op de werkzaamheden der afdeeling gedurende dit winterhalfjaar. De belangstelling van het publiek, voor het meerendeel vrouwen natuurlijk, liet niets te wenschen over. Alle rangen, met inbegrip van de galerij, waren goed bezet De uitvoering van bet programma begon met het zingen van eenige liederen („Mijn Bleuzerke", „Moederke alleen" en „Een nieuw lied van een meisje en een schipper") door de gemengde zangvereeniging „T.a.v.e.u.u.', onder leiding van den heer li. Metzlar, wat de vergadering al dadelijk aangenaam stemde. Daarna volgde de opvoering van „Op den goeden weg", tooneelstuk in drie bedrijven van Agnita C. Klooster te Amsterdam, met den eersten prijs bekroond. Het is een warm pleidooi voor de toekenning van die rechten aan de vrouw, tengevolge waarvan zij in huisgezin, staat en maatschappij de evenknie van den man hoopt te worden. Handeling zit er niet veel in het stuk, maar de spelenden — twee mannen •n zeven vrouwen — toonden over het geheel de hun opgedragen rollen te begrijpen, zoodat hun spel een goeden indruk achterliet. En dat van de vrouwen was minstens zoo goed als dat van de mannee Gekleed als Broek-in-Waterlandsche boerin en sprekende het dialect van de landstreek, waarin dat typische dorpje ligt, hield mej. G. S. Groot uit Kotterdam een voordracht, getiteld „Wat Marijke er van docht", waarmee zij groot succes bad. Op meesterlijke wijze stelde zij een vrouw voor, die baar man had weten te bewegen, met haar een vergadering te bezoeken, waar een propagandiste voer de rechten der vrouw het woord voerde, wat voor Marijkes man bet gevolg had, dat hij van tegenstander tot voor* stander werd bekeerd. In de voordracht kwam op vermakelijke wijze uit, „wat Marijke er van docht". Er is fijntjes en luide gelachen. De veréeniging „T.a.v.e.n.u." zong nog „Jounliet" en „Serenade van een landsknecht". Dat was de finale. Intusschen had de voorzitster, mevrouw Eriks, den uitslag van een raadselwedstrijd meegedeeld, by deze gelegenheid gehouden en waarvoor aan het begin der vergadering biljetten ten verkoop waren aangebeden. Men had op die papiertjes bet getal leden, dat, naar men meende, de Veréeniging voor Vrouwenkiesrecht in Nederland telde, in te vullen. Volgens een in de pauze bij de afdeeling ingekomen telegram was het juiste getal 11,554. Het bleek, dat op drie der ingeleverde briefjes 11,555 was ingevuld, te weten door de heeren S. Vermeulen, H. Markus (op de Kelders) en J. Wijma. Beter dan deze drie had niemand geraden. Bij loting is de prijs (een jardiniere) aan den heer Vermeulen ten deel gevallen. Gedurende de pauze was er achter het ronddeel gelegenheid tot het gebruiken van thee en ververschingen, waarvan druk gebruik _b gemaakt. Dat gedeelte der zaal was smaakvol versierd door de firma S. B. Maurer en den heer E. van Zwol, beiden te Leeuwarden, die dat belangeloos hadden gedaan. Te ruim half twaalf ging men naar huis. Het is een avond geweest, die ongetwijfeld, dank zij het goede, dat men in zang, tooneelspel en voordracht genoten heeft, in aangename herinnering zal blijven. --- Vrijdags in de stad. Een nieuwe lent' in aantocht. De lucht al wat zachter, ofschoon men nog niet zeggen kan: „Bolle sudewyntsjea waeije, Fen de maitiid sjonge hja." Een zonnetje, dat je wèl doet bij 't gaan door de straten en dat je ongaarne achter een wolkenberg — mooie wolken vandaag met tinten van goud en heel donker grijs — ziet verdwijnen. Crookekelkjes, doorschijnend als wyn in een glas, boven d' eerste, frissche grassprietjes. Weiden al met egaal groen tot ver weg. DruK tjilpende mussehen in heggen en op ■««t'°; gen Kweelende spreeuwen, de ~-»«»«*»J~™* fn kleurscbittering; op daken « inboomen^ Zwellende knoppen aan roos, kamperfoei» an sering als voelers dringend naar t licht Houthakkers en snoeiers in de boomen — blanke schijfjes hout vliegen in 't rond. Poters-aard. appelen met steile spruiten en eendekorven op de markt, 't Wordt lente, lente! menseben. Of 't zoo blijven zal ? Hij is haast te mooi, zoon dag. Paseben is nog ver en die kan zich bullen in een mantel van sneeuw . . . Druk in de straten vandaag. De inentehen loopen zoo langzaam door 't zonnetje, dicht naast elkaar, pratend en lachend, voelen ook in zich de komst van 't groeien en bloeien in zon en zuidenwind. Smachten naar de lichte, gouden dagen, die ons wachter. Béter is 't reeds nu voor ben, die op straat hun waar uitventen, die daar buiten staan te roepen: koop dit en koop dat. Twee mannen nu, die hun beurs en den tijd dienen met het veilen van horloges voor nog geen twee gulden. Het lijkt op een afstand bet beste zilver en goud. Het staat vol om de stellages en uitstallingen. Dn.tr liggen er fantasieboeden van vijftig cent, meisjeshoeden Tan een dubbeltje, petten van een kwartje. Mooie hoede 1 mooie hoede ! roept de verkooper — vijftig cente maar; heeft tweo gulde gekost,.. kijk ris, de prijs staat er nog op. — „Die heb je dr zelf op plakt 1" lacht een jongen en scheert zich weg, vreezende voor den toorn van den eigenaar der hoofddeksels, die niet eens notitie van hem neemt — „Een kwatje, die pettel Kwitjel Kwatjet Kwatje! Kwatje", schreeuwt de man. — „Moet jou zoon hoed niet hè?" vraagt een toeschouwer iemand uit zijn gezelschap. — „Zoon kaasmaker ? né, die wi 'k niet hè I Ik hoef geen kaas meer te maken; dat kenne de fabrieken wel af." — „Een dubbeltje! die meisjeshoede; koopt. mènschen 1 koopt 1 Een dubbeltje maar." 'n Oogenblik is het stil en dan klinkt weer het geroep door den wind, die lappen en linten van een andere uitstalling doet zwellen. Tevens hoor je uit de verte als een gedempt geluid het loeien van het vee, dat, van de markt komend, in zwaren waggelgang door de straten schuift en ook weet van de nieuwe lente , die in aantocht is. Nog een paar maanden en 't ia weer werk., -ijkheid, wat Camphuijzen zong: „De aard is met gebloemt gesierd, „Het bijken gaat zijn was, „Het leeuwerikje tiereliert „En d'aarde heeft voor deze maal „Haar lijden afgeleên." --- Benoeming. De Kamer van toezicht over de notarissen en candidaat-notarissen alhier heeft heden benoemd tot plaatsvervangend lid dier Kamer den heer H. D. J. Ouwersloot te Oldeberkoop, zulks in de plaats van den heer L. Oppedijk, benoemd tot lid. --- Een excursie. Gisteravond arriveerden alhier een 30-tal Fransche veefokkers onder geleide van een landbouwinspecteur en eenige landbouwleeraren, om een excursie in den omtrek van Leeuwarden te maken. Hedenmorgen reeds vroeg braohten de excursionisten, onder leiding van dr. Molhuyser, den administrateur van de te organiseeren Friesohe landbouwtentoonstelling, een bezoek aan de veemarkt, waar men met groote belangstelling vertoefde. Verschillende inlichtingen werden gevraagd en bereidwillig verstrekt. Met een zeer gunstigen indruk verliet men het drukke marktterrein. Hierna werd aan het Landbouwhuiü een bezoek gebracht. Hedennamiddag vertrok het gezelschap met een extra-tram naar Marssurn, waar de modelboerderij van de firma Kuperus en Zn. en da coöperatieve zuivelfabriek, directeur de heer Veeman, werden bezichtigd. Morgen wordt, zooals men weet, nog een bezoek gebracht aan enkele varkensfokkerijen waarna de excursionisten onze provincie we verlaten. Het gezelschap splitst zioh dan in tweeen. Het eene gedeelte is voornemens naar Amsterdam t» gaan en het andere naar Denemarken. --- De Landbouw-Acte. Aangezien de thans te Leeuwarden in gang zijnde onderwvjzerseursus voor da aeta landbeuwkunde L. O. en die van de tuinbouwkunde L. O. eerst dit najaar eindigen en nieuwe cursussen tot dusver in het najaar begonnen, f»8""** goed ta doen er even de aandacht op ta>"£*»* dat de nieuwe cursussen met het aanstaand» najaar, dooh dit voorjaar beginnen. --- Nederlandsche Heidemaatschappij. Op Woensdag 20 Maart a.s. denkthet bestuur der Nederlandsche Heidemaatsehapprj hier tee „tede een vérg_dering te beleggen, tot h«* boonen waarvan afgevaardigden van alle der in Prlealand besUande afdeelingen z*jn uitgenoodigd, terwijl aan niet-afgevaardigden — mits lid van aan dar Friesche afdeelingen - vrijen toegang wordgegeven. Op deze bijeenkomst komen voorstellen betreffende visscherij-aangelegenheden in behandeling van de afdeelingen Leeuwarden, Wartena, Sneek, Grouw en Trrjnwouden. Met het oog op de in het vorig jaar in werking getreden Visscherijwet is het ta voorzien dat van het recht, om ter vergadering te mogen komen , aaa druk gebruik zal worden gemaakt ---