Buitenlandsch Overzicht. 1 November. De kansen gaan voor de Turken slecht staan. Spaarzaam vloeien de berichten slechts over het .roote gevecht bij Loele Boergas, maar onheil spellend klinken die weinige berichten. Zelfs ait Konstantinopel wordt nu gemeld, dat er ongunstige berichten van het oorlogsterrein voor ile Tnrken zijn gekomen. De ministerraad heeft Jangdurig op de Porto vergaderd. En om de geheimzinnigheid van het geval nog te vergrooten, wordt gezegd, dat het sluiten van den vrede op handen is. Wat dit beteekent, is niet met zekerheid te zeggen. Maar onwaarschijnlijk klinkt 't niet, dat Turkije tot den vrede geneigd zou zijn, nu het zijn zaak verloren ziet. De nieuw opgetreden grootvizier, de ruim 80-jarige Kiamil Pacha, is een zeer bekwaam man en bovenal een practisch diplomaat. Als de kansen verkeken zijn, zal hij heusch den strijd niet tot het einde blijven volhouden, tenzij de volksmeening er hem toe zou dwingen. De stemming onder het Turksche volk is echter ook verre van optimistisch en nu kan 't zijn, dat hij van die stemming, nog terneergeslagener door de jongste nederlaag, gebruik wil maken om nog te redden, wat er te redden valt. Of dit veel zal zijn, staat te bezien. De mogendheden gaan zich langzamerhand verzoenen met het denkbeeld, dat de territoriale status-quo op den Balkan niet kan worden gehandhaafd en schijnen al tevreden, indien de belangensferen ongewijzigd zullen blijven. De Balkanstaten slaan een hoogen toon aan en eischen de resultaten van hun strijden. Zij willen wel een wapenstilstand aanvaarden en 'over den vrede onderhandelen, maar zij willen niets weten van een bemiddelend optreden der mogendheden. Zij willen met Turkije alleen onderhandelen over den vrede, die in de gegeven omstandigheden wel zal moeten uitloopen op een groote vermindering van het Turksche gebied in Europa. Een Servisch diplomaat, wat al te hoogmoedig door het succes geworden, sprak er zelfs van, dat de Balkanstaten te Konstantinopel den vrede zouden voorschrijven. Dit staat wel vast, dat 't het Europeesch concert niet mogelijk zal zijn den Balkanstaten de vruchten van hun overwinning te ontnemen. Het ineenstorten der Turksche heerschappij toont aan hoe voos het groote lichaam is, dat zich het Turk.che rijk noemt. Wat men verwacht had, zeker niet zulk een debacle. De roem van vroegere overwinningen en eervolle neerlagen omstraalde nog het Turksche leger, dat men, mede op gezag van Duitsche deskundigen, als een vechtinslrument van beteekenis beschouwde. Hoe geheel anders is dat uitgevallen. Ook in het leger heeft het verwordingsproces zulke afmetingen aangenomen, dat het geen kracht van beteekenis meer kan ontwikkelen. Het lijdt, als alles in de Turksche staatshuishouding, aan verval van krachten. De kracht, waarvan men naar buiten nog den indruk kreeg, is niets dan schijn. Daarenboven hebben de bondgenooten een kracht ontwikkeld, die men niet van hen verwachtte. Het Boelgaarsche leger, men wist het, was modern geschoold en had zijn waarde. Dat was reeds in den oorlog tegen de Serviërs gebleken. Dezen bleken in dien strijd op verre na niet opgewassen tegen hun vijanden. Maar in den loop der jaren is het Servische leger ook heel wat verbeterd en in den slag van Koemanowo heeft 't inderdaad de vuurproef doorstaan. De Montenegrijnen hebben altijd den naam van vervaarlijke soldaten en niets-ontziende vechtersbazen gehad. Hun aantal is echter gering en men waande hen reeds verpletterd door de Turksche overmacht. De Grieken? Wie herinnert zich niet meer hun zware nederlagen tegen de Turken in 1897 en dat de heilige geestdrift tegen den gehaten Turk niets vermocht. Zoo zijn de tijden veranderd en de krachtsontwikkeling der Balkanstaten is als een openbaring voor Europa gekomen. Zoolang zij onderling verdeeld waren, vermochten zij niets. Eensgezind geworden, beteekenen zij een nieuwe kracht in Oost-Europa, waarmee rekening te houden valt. De geschiedenis herhaalt zich, is er gezegd. Herhaalt zich, maar niet in de beteekenis, dat zij een getrouwe kopie brengt van wat reeds is geweest. Neen, alleen de groote lijnen stemmen overeen. Die groote lijnen, thans getrokken, gaan in dezelfde richting als een goedo veertig jaar geleden. Het verbrokkelde Duitschland wist tot eensgezindheid te komen en ontwikkelde toen een kracht, die (ot eenheid kon voeren en heel Europa verleasde. Het aan de tering der onwaarachtigheid lijdende Fransche keizerrijk stortte ineen onder den „furor teutonlcus". En leerde de Japansch-Kussische oorlog niet iets dergelijks? Wel was in Japan niet de factor der verkregen eensgezindheid. Die was er altijd. Maar niemand — of hoogstens enkele ingewijden — had verwacht, dat het Japan dat China versloeg den Russischen kolos op zijn voetstuk zou doen wankelen. Zóó herhaalt zich de geschiedenis: in de groote lijnen, die in het boek van het wereldgebeuren worden gezet, krachtig en raak. Aller verlangen gaat nu uit naar bizonderheden over den strijd om Loele Boergas. Dit verlangen kan slechts voor een gering gedeelte bevredigd worden. Behalve over de vage berichten, dat het den Turken op het oorlogsterrein slecht gaat, beschikt men over geen gegevens uit Konstantinopel. Ook de berichten uit Sofia komen spaarzaam in. Een gisteravond om halfzeven uit Sofia verzonden telegram luidt: „Het Boelgaarsche leger vervolgt den vijand, die in wanorde op Rabsch en Tsjorloe terug trekt. Een groot aantal kanonnen, vaandels en schietvoorraad vielen den Boelgaren in handen. Veel Turken werden gevangen genomen. De verliezen der Boelgaren zijn betrekkelijk onbeteekenend''. „Betrekkelijk onbeteekenend" is een eigenaardig begrip, dat niet-betrekkelijk wel zal beduiden dat de verliezen beteekenend zijn. Om eenig denkbeeld van den slag te krijgen moet men zich tevreden stellen met de min of meer voorspellende beschouwingen, die militaire medewerkers van enkele buitenlandsche bladen hebben gegeven. Zoo schrijft de gepensionneerde majoor Moraht in het „Berl. Tageblatt": „Na de heden ontvangen berichten, hoe spaarzaam zij ook mogen zijn, valt er nauwelijks meer aan te twijfelen of het is den Boelgaren gelukt, het Turksche front bij Loele Boergas in te drukken of ook ten zuiden of ten noorden te omvamen en na de verovering van de Turksche veldversterkingen tusschen die plaats en de Ergenerivier den tegenstander tot den terugtocht te dwingen. Waarheen? De lichamelijke en moreele toestand der Turksche troepen heeft moeilijk een andere richting mogelijk gemaakt dan rechthoekig op het front, derhalve naar liet Zuidoosten. Dat zou het verlies beteekenen van de verbinding met Konstantinopel en een wegdringen van het Turksche hoofdleger op Rodosto aan de Zee van Marmora. Dit is het waarschijnlijk einde van het sedert dagen durende gevecht. ... Indien het waar is, dat het leger van zijn verbinding met Konstantinopel is verdrongen, dan ia zijn lot beslist en de Turken kunnen dan slechts achter de Tsjataltsja-linie opnieuw beproeven tegenstand te bieden. De vraag doet zich voor of niet tegelijkertijd met deelen van den Turkschen rechtervleugel (Wiza-Sarai) de Boelgaren voor deze versterkingen zullen aankomen. De gordel van forten is wel geschikt om oponthoud te veroorzaken, gegeven dat er voldoende krachten zijn om hem te verdedigen. Konstantinopel is nu zeker niet van troepen ontbloot, maar die heeft men om redenen van binnenlandschen aard daar zeer noodig en de talrijke versterkingen, uit Klein-Azië afkomstig, zijn op den langen weg naar het front eenigszins ontredderd, Maar toch is een versterken van den Turkschen tegenstand hier mogelijk en de 27 oude en 5 nieuwe aard-werken van deze van nature sterke en goed-aangelegde stelling kunnen den Boelgaarschen intocht binnen Konstantinopel altijd nog zoo lang vertragen tot een ingrijpen der mogendheden een feit wordt". De correspondent van de „Reichspost" geeft bizonderheden over den opmarsch van het tweede Boelgaarsche leger. Zijn mededeeling dateert reeds van 30 October, maar heeft toch haar beteekenis nog niet verloren: „De strijd van het Oosterleger is aan beide vleugels begonnen. De opmarsch van het Boelgaarsche leger naar het terrein van den slag heeft in twee groote deelen plaats. Het eerste, de rechtervleugel, rukt in dc richting Loele Boergas-Tsjorloe op. Bij deze afdeeling werden het grootste gedeelte der cavalerie en drie brigaden van het leger van Iwanof gevoegd, die door reservetroepen zijn vervangen. Deze laatsten hebben wel is waar geen uniformen, maar dit neemt niet weg, dat zij met dezelfde onstuimigheid in het vuur gaan als de linietroepen. Sterke afdeelingen worden van Havsa over Paflokeui en Alapje naar den zuidelijken oever van de Ergene gezonden. De Turken zijn hier, na hardnekkige gevechten, reeds in de richting op Tschislikoi teruggeslagen, maar moeten met kracht ten noorden van Oesonkopru oprukken. Het Oostelijk deel rukt op door de bosschen aan den straatweg Wiza-Sarai; hier is tengevolge van het slechte weer en de slechte wegen eenige vertraging ingetreden. Vanochtend zal echter een algemeene opmarsch weer beginnen. Sterke afdeelingen rukten verder over Achmedbei en Gecerler naar Midia op en in de richting van Istranja. Het Turksche leger moet zijn nieuwe stellingen nog niet hebben bezet en poogt den Boelgaarschen opmarsch door tegenaanvallen op te houden. De Turksche strijdkrachten bij Sarai en Gecerler hebben den opmarsch over Wiza en Achmedbei in de richting van Boenarhissar en Turk-bei begonnen. Het is precies als bij Kirkkilisse. Hier is men met het oprukken der Turken zeer tevreden en zegt: „Hoe verder zij voorwaarts gaan, des te moeilijker zullen zij den weg terug vinden". Ten slotte een beschrijving hoe 't gesteld was aan Turksche zijde. De beschrijving is van Stef-an Lauzanne, den hoofdredacteur van de „Matin", die den oorlog aan Turksche zijde meemaakt Hij vertelt: „Het slagveld is een rij van gelijkmatige, {ele aarden wallen, die aan de golven der zee doen denken. In de inzinkingen liggen hier en daar kleine dorpjes, maar de eenige duidelijke lijnen zijn de spoorweg en een jammerlijk stroompje als de Tsjorloe. In het oosten vormt de ruige bergketen der Strandja een soort barrière* ia het zuiden is de pas van Tsjatalja een ingangepoort. Het gevecht is Dinsdag bij het ochtendd»-ren begonnen er» heeft over een lengte van 60 kilometer gewoed. Om 2 uur jn den middag van den 30en is. kanongebulder, in 3e veete «eet zwak, maar onafgebroken hoorbaar. Het komt hoofdzakelijk van de bergen der Strandja en uit de richting van Niza en Schakli. Het schijnt, voor zoover ik kan vaststellen, dat de grootste Boelgaarsche opmarsch gaat beginnen. De officieele telegrammen van het Turksche ministerie melden echter, dat de strijd even hevig bij Loele Boergas woedt. Do Turksche troepen, die ik op het veld zie, zijn rustig en onverschillig, zonder eenig teeken van opwinding. De menschen, die op den grond liggen, heffen niet eens het hoofd op als zij den donder van het kanon hooren en willen niet weten, van waar het gedonder komt. De verwarring van wagens en transporttreinen is niet al te groot. Het pionierwerk en de verschansingen zijn niet te overzien. Imponeerend zijn de verdedigingswerken aan den voet van dc Tsjatalja en de omringende hoogten. Het weer is mooi en helder, maar de grond is zeer doorweekt. Een zeer merkwaardig schouwspel biedt de landstreek tusschen Konstantinopel en den pas van Tsjatalja. Grijsaards, vrouwen en kinderen verlieten het terrein van den strijd en brengen hun armoedige have naar de hoofdstad. Het is een onafgebroken keten van vluchtelingen tusschen de slagvelden en Konstantinopel." Aan het slot van zijn beschouwingen deelt Lauzanne 't een en ander mede, dat misschien eenige verklaring kan geven van den ernstigen toestand, die op 't oogenblik te Konstantinopel heerscht. De toestand der troepen noemt hij bedenkelijk. De reserves, die uit Erzeroem en den Kaukasus komen zijn grijsaards, de laatste ban. De legerkorpsen in Klein-Azië hebben niet de helft van het voorgeschreven aantal officieren en slechts een derde aan onderofficieren. De menschen zijn volkomen lusteloos en gaan zonder moed en zonder eenige hoop op de overwinning ten oorlog. Bij dc beoordeeling van deze bizonderheden dient men er rekening mede te houden, dat Lauzanne over 't algemeen Turksche sympathiën heeft. --- BINNENLAND. Invaliditeits- en ouderdomsverzekering. De heer J. de Ruiter, armmeester bij het burgerlijk armbestuur in Leeuwarderadeel, heeft in verband met de Invaliditeitswet een adres tot minister Talma gericht, waarin hij op onbillijkheden in het wetsontwerp op de invaliditeit wjjet. Een echtpaar boven 70 jaar , zoo zegt hij o. a«, waarvan de man vroeger in loondienst was, doch thans niets meer presteert, ontvangt aan bedeeling gemiddeld f 4 per week. Een echtpaar , hetwelk vroeger zelfstandig werkte, doch overigens in gelijke omstandigheden verkeert, wordt met hetzelfde bedrag gesteund. Bij invoering van artikel 357 van het Invaliditeitsontwerp wordt dit bedrag voor den loonarbeider teruggebracht tot ƒ2, terwijl de zelfstandige werker f 4 behoudt. En verder: „Als de Invaliditeitswet in werking komt zal het bedrag, dat thans aan bedeeling wordt uitgekeerd, belangrijk verminderen. De belastingbetalers krijgen dat minder op hun biljet. Zou er groot bezwaar tegen zijn hieruit de rijksbijdrage zooveel te verhoogen, dat de uitkeeringen in evenredigheid met of iets hooger gebracht worden dan de gemiddelde bedeeling en de zelfstandige werkers ook in de Invaliditeitswet op te nemen? In dat geval kregen de betrokkenen meer koopkracht (geen weelde), waarvan de neringdoende direct en de grootfabrikant en kapitalist, uit wiens zakken thans voor een groot deel de bedeeling wordt betaald, indirect profiteerde. Ondergeteekende is van meening, dat dit een zegen voor onze natie zou worden; want wat is er schooner, als dat van Nederland kon worden gezegd: „daar behoeft niemand buiten eigen schuld van aalmoezen te leven". --- Rijksbijdrage. De ministers van Binnenlansche Zaken en van Financiën hebben het bedrag van het bij Kon. besluit van 9 Juli 1912 aan de gemeente Weststellingwerf toegekende voorschot uit 's rijks kas vastgesteld op f 6700. --- Toltarief weg Quatrebras-Heerenveen. De commissie van beheer over boyengenoemden weg, gelegen in de gemeenten Schoterland, Opsterland, Smallingerland en Tietjerksteradeel, heeft eene wijziging gebracht in het tarief van tolheffing, die bij automobielen en houders van motorrijwielen wel niet in gunstige aarde zal vallen. Behoudens koninklijke goedkeuring zal n.l. van 1 Januari 1913 af by elk der tolboomen op genoemden kunstweg moeten worden betaald: voor een gewone motorfiets f 0.05; voor driewielige automobielen en motorfietsen met aanspan wagens ƒ0.10; voor vierwielige automobielen met minder dan zes zitplaatsen ƒ0.16; voor de overige automobielen f 0,2 b. De gewone rijwielen blijven vrij. --- Bezoldiging ambtenaren Burgerlijken Stand. Gedeputeerde Staten der provincie toebDen aan de ■»«>**£»-™dZt%tt?J*n vïo de» bTgerSke^ÜH Friesland in dien van oen ""s*l^,-. de bezoldiging: van den "J8 ""«Stort met -StSL v»n de huwe- SSSSSSJSS - ™ opmaken van de 3££™OT£_n, ƒ 10, «a bedr»(-e_u --- „Plaatselijk Nut" te Ureterp. In de gisteravond gehouden ledenvergadering van het „Plaatselijk Nut" te Ureterp, deelde de secretaris o. a. mede, dat het aantal leden 27 bedroeg en 1 donatrice. Er waren 59 lezers voor de kinderbibliotheek, aan wie 901 nommers zijn uitgereikt. De herhalingsschool telde 17 lezers, met 220 uitgereikte nommers. Uit het verslag van den penningmeester bleek, dat het voordeelig saldo ƒ50.15.. bedroeg. Tot leden van het bestuur zijn gekozen de heeren L. Bosma, J. Schuurman en J. Lok, Wegens het aanstaand vertrek van den voorzitter is in diens plaats benoemd de heer 11. Tammeling, hoofd der school te Siegerswoude, Nog is besloten, dat in dit winterhalfjaar twee buitengewone vergaderingen zullen gehouden worden. --- Jacht-ongeluk. De heer D. te Oosterhaule, lid van den raad der gemeente Doniawerstal, was gisteren met zijn zoon ter jacht getogen in den omtrek van die plaats. Bij het overgaan van een sloot ging onverwachts het geladen jachtgeweer van den zoon af, en de lading trof den vader in het onderste gedeelte van den rechtervoet, waardoor ook de pezen werden geraakt. Ijlings werd een noodverband gelegd en de getroffene, die veel bloed verloor, daarop per rijtuig naar zijn woning vervoerd. --- President der Nederlandsche Handelsmaatschappij. Naar de „Nieuwe Ct." verneemt is de benoeming van den heer C. J. K. van Aalst tot president van de Nederlandsche Handelsmaat. schappij binnen weinige dagen te verwachten. --- H.H. van Kol. Omtrent den heer van Kol, die lijdende 19 aan roos, verneemt het -Volk", dat hij in Japan werkelijk erg ziek geweest is. Te Tokio had hij een puiken Japanschen dokter, maar in de bergstreek, waar hij tot herstel heengezonden werd, was geen voldoende hulp, zoodat hij bij het afzenden van het jongste bericht weer te Tokio in het hospitaal verpleegd wordt, waar hij zeer goed wordt verzorgd. Zooals meer met roos het geval is, ging het op en neer, maar de algemeene toestand was toch beterend. --- Jhr. mr. G. de Bosch Kemper †. Te Brussel iB overleden jhr. mr. Gerrit de Bosch Kernper, oud-secretaris van het departement van Waterstaat. Hij was in 1878 medeoprichter van de onderlinge levensverzekering „ Eigen hulp". De overledene was ridder in de orde van den Nederlandschen Leeuw en commandeur der orde van het Legioen van Eer. --- H.IJ.S.M.-Herstellingsoord. Een eenige jaren geleden door personeel de. H. IJ. S. M. opgerichte vereeniging heeft onder Vorden voor ambtenaren en beambten van de maatschappij en hun families een herstellingsoord gesticht. Dit sanatorium behoeft thans echter uitbreiding ; het is niet naar de eischen des tijds ingericht, waarvoor echter geld noodig is. Een loterij werd het aangewezen middel geacht om dit bijeen te brengen. En die loterij zal thans op 18 November gehouden worden. Op de 60,000 loten zijn minstens 600 prijzen beschikbaar gesteld. --- Gemengd nieuws. De „Staatscourant" bevat de statuten van de Coöperatieve vereeniging tot aankoop van Landbouwbenoodigdheden voor Boyl en omstreken, te Boyl. Op het land van den heer Jan Haakma te Lichtaard is een Turnips zomerraap gerooid, wegend met het loof 12 en zonder loof 10 pond. Het gemiddelde gewicht dezer knollen is 1 tot 2 pond. --- STADSNIEUWS. LEEUWARDEN, 1 November. Tuberculosebestrijding. Als tweede spreker hield dr. A. Overbosch hier gisteravond in een der Harmonie-zalen voor een talrijk en aandachtig gehoor (merkwaardig hoeveel dames er onder waren) een voordracht over tuberculosebestrijding. De tuberkelbacil, aldus de spreker, het plantje, dat men niet bij 10- of 100-tallen, doch bij. milliarden telt, veroorzaakt niet alléén de tuberculose; er zün nog een massa andere factoren, waaronder slechte voeding en kleeding, slechte verzorging van het lichaam, de alcohol, enz. Na eenige cijfers opgesomd te hebben over het aantal sterfgevallen op verschillenden leeftijd, komt de spreker speciaal op de provincie Friesland. Onze provincie levert met baar enormen veestapel een groot gevaar op voor besmetting, daar de runder-tuberculose ,n de hoofdtrekken dezelfde is als de tuberculose by den mensch, hoewel ze in onderdeelen verschillen. Kinderen moet men derhalve niet in stallen met tuberculeus vee laten spelen of voedsel toedienen, afkomstig van dergelijke rundoren. De melk moet eerst gekookt worden. Ongeveer vijftien jaren terug had men meer sterfgevallen tengevolge van tuberculose onder de mannen dan onder de vrouwen. Door den grooten strijd, die in de laatste jaren gestreden wordt tegen deze ziekte, is dit echter veranderd: het totaal aantal sterfgevallen tengevolge va.i tuberculose is belangrijk verminderd. Maar merkwaardig is, dat er tegenwoordig meer vrouwen dan mannen aan sterven. De werkplaatsen der laatsten zijn n.l. veel verbeterd wat met die der vrouwen, nl. de woningen, niet in dezelfde mate het geval is geweest. Bij een tuberculose-patiönt moet niet alleen gezorgd worden, dat het besmettingsgevaar yoor de omgeving zoo klein mogelijk is; de lijder krijgt dan het idee, dat hij een uitgestootene is. Letterlijk of figuurlijk moet er steeds een zonnetje zijn, dat hem bestraalt. Bovendien is bet grootste deel der patiënten vol goeden moed voor de toekomst. . Als penningmeester van de „Vereeniging tot bestrijding van tuberculose te Leeuwarden herinnerde de spreker aan de gelegenheid om zich boven bij de tentoonstelling als contnbueerend lid te laten inschrijven. ---