RECLAMES. DRAISMA^VArT VALKENBURG'S LEVERTRAAN-: LEEUWARDEMC --- LEEUWARDER COURANT van Donderdag 6 November 1913. Tweede Blad. --- Classicale en Diaconale Conferentie. Onder het voorzitterschap van dr. C. Hille Ris Lambers, van Jorwerd, werd beden inliet Oranjehotel te Leeuwarden een conferentie gehouden van afgevaardigden en belangstellenden der diaconieën en kerkeraden in de classis Leeuwarden der Ned. Herv. Kerk. In zijn openingswoord drukte de voorzitter zijn blijdschap uit over de groote belangstelling voor deze vergadering, blijkende uit de talrijke opkomst. Hoe zal het met onze kerk komen? vraagt spreker en hij denkt daarbij aan de bijeenkomsten van de hoofden der R.-K. kerk in lang vervlogen tijden, om te beraadslagen over rien opbouw dier kerk en verbetering der misstanden. Maar omdat deze laatste gedeeltelijk bestonden in de hoofden zelve, kon van hun vergaderingen niet de noodige kracht uitgaan. Totdat de 16e eeuw kwam met haar hervorming, waarbij liet oude gebouw voor een deel tegen den grond werd geworpen. Nieuwe organen ontstonden en voor geruimen tijd was de oude kerk machteloos en uiteengescheurd. Zal iets dergelijks het noodlot worden van onze hervormde kerk? Zal deze verscheurd worden door allerlei partijkwesties? Zullen de gebreken van den ouderdom de overhand krijgen? En zal het nieuwe leven andere organen kiezen? Wie zal het voorspellen? Maar wat wel vaststaat is, dat de toekomst onzer kerk voor een goed deel van haar leden zelf afhangt. Zooals wel gezegd wordt, dat een volk de regeering heeft, die het verdient, zoo hebben de menschen ook de kerk, die ze verdienen: zooals de leden zijn, zoo is het lichaam. Spreker betoogt dan, dat de vergelijking niet geheel juist is, al heeft ook in de kerk de traditie grooten invloed. De kerk moet echter een woonhuis zijn ook geschikt voor de kinderen van onzen tijd. Hoe deze twee dingen te vereenigen? vraagt spreker en wijst er dan op hoe soms naar die vereeniging getracht wordt op ongelukkige wijze, als geteerd wordt op wat de vaderen wrochtten. Dit is niet de goede weg. Wij moeten steunen op het verleden in dien zin, dat wij als die vaderen opkomen voor de belangen der kerk, haar bij voortduring maken tot een levende kracht. Daartoe, zegt spreker, willen ook onze vergaderingen het hare bijdragen en daarom is de groote belangstelling in deze zoo verblijdend. Er kan daarvan groote kracht uitgaan, als wij door haar elkaar beter leeren kennen en waardeeren, zooveel mogelijk tot samenwerking komen. Spreker uitte de hoop, dat deze vergadering daartoe het hare moge doen en opende vervolgens met gebed. Als eerste spreker trad op ds. O. Noordmans van Suameer met het onderwerp: --- De reorganisatiebeweging in de Hervormde kerk. Referent begint met een korte heenwijzing naar de geschiedenis der reorganisatiebeweging. In 1848, zegt hij, heeft men zich bij 't bestaande neergelegd, omdat men de verwachting koesterde, dat door de leertucht de uitersten zouden worden afgesneden. Groen schreef in 1848: Wanneer het om het herstel der kerk te doen is, vragen wij handhaving van ons geloof, niet omdat het met het Evangelie maar omdat het met de belijdenisschriften overeenkomt. Niét omdat het de waarheid, maar omdat het de leer is. Hierin is 1886 het keerpunt geweest. De reorganisatiebeweging beteekent, dat 't gaat om de waarheid en niet om de leer. Voor een goed verstaander mag men zeggen, dat 't vóór 1886 ging om de leer, na 1886 om de waarheid. Hierop komt voor de ontwikkeling van ons kerkelijk leven alles aan. lieferent bespreekt daarop de volgende stellingen. 1. De tegenwoordige organisatie werkt het partijwezen in de hand. 2. Zonder reorganisatie dreigt onze kerk hare oplossing tegemoet te gaan. 3. Calvijn heeft het kerkelijk vraagstuk 't zuiverst gesteld, natuu r 1 ij k niet opgelost. i. Op hervormd (gereformeerd) terrein kan aan de oplossing 't best gewerkt worden. 5. Leertucht naar art. 11 Algemeen Reglement is ongeestelijk en onkerkelijk. 6. Het seperatisme in en buiten onze kerk ontloopt de moeilijkheden. 7. De kerk als zoodanig heeft eene roeping. 8. De belijdenis heeft een dienend karakter. 9. Reorganisatie moet haar beslag krijgen in verband met kerkdijken arbeid. 10. Reorganisatie is geloofszaak. 1. Wij zijn niet vrij in onze kork, ofschoon bet omgekeerde waar schijnt te zijn. De partijen liggen als nomaden naast elkaar en stroopen het land af. Elk giert voor zn eigen huis. Daaraan heeft de organisatie van 1816 mede schuld. Ze ia afgekeken van de burgerlijke rechtsorde. Ze wil zorgen, dat we „een stil en gerust leven" kunnen leiden. Voor broederlijke kwam vaderlijke tucht in de plaats. Ze wil zorgen dat elk liet zijne privatim (voor zich) kan bezitten. In ds kerk moet gemeenschap der heiligen heerschen. Een geheel andere orde. Wij worden echter voorzichtiglijk uit elkaar gehouden. Ons ontbreekt daardoor geestelijke stuwkracht. Cunning noemde dit: „onze zonde". 2. Deze zonde werkt ontbindend. „De dwaling' . schreef dr. Hoedemaker, krijgt de „beau -röle". De vrijheid wordt negatief. De tucht een dwang. De juridische weg leidde niet tot het doel. Zelfs 1886 bracht slechts tijdelijke ontspanning. De medische weg evenmin. De modernen verkeken zich op den levensduur der orthodoxie. 'De orthodoxen hadden de herleving van het modernisme niet verwacht. Men kan zn meening •"gang zoeken te verschaffen. Maar er volgt geen genoegzame beslissing. Het rechte effect blijft uit. Op den duur zal een administratieve band niet bonden. Samen wonen veronderstelt samen werken. De arbeid wordt door dit gemis gedrukt. Ook in kleineren kring. Het hooger élan ont- J>rpekt.' 3. De krachtigste volkeren der 16e eeuw hebben in Calrijns Institutie, 4e boek hun kerkelijk wetboek gevonden. Daarin is in zeker evenwicht vrijheid en band, prediking en regeering, individu en gemeenschap. VborLutherisdekcrkuietaardsch genoeg om haar te organiseeren. Woord en Sacramenten zijn geestelijke machten. Jezus, goeddoende en rondwandelende, is het beeld der Luthersche kerk. Het komt niet tot krachtige samenvatting der genadegaven naar eigen wet. Bij Calvijn komt Paulus in 't zicht, ook als organisator. Hem was het niet genoeg dat hier en daar een goede preek gehouden werd. Zoo krijgt de kerk een aardsche roeping, een gemengd karakter. Ze wordt een machtig instrument. Met het oordeelderliefde zoekt men naar die kerk, niet met het geloof. Ze is op deze wereld te vinden. De onzichtbare kerk is voorwerp des geloofs. Het Calvinistisch beeld onzer kerk heeft sedert 1816 sterk geleden. Gemeenschap, band en regeering leden schade. 4. Toch kan op Hervormd terrein 't best gewerkt worden aan de oplossing. Historische herhalingen, als invoering van de Dordsche kerkorde, vallen niet mee. Het geloof kan men niet nadoen. Wel navolgen. Referent vreest, dat dr. Hoedemaker hier ook te veel van een eenvoudig herstel der classis verwachtte. 1618 en 1913 zijn zeer verschillende jaartallen. De zending b.v. is uitgewassen tot een wereldorganisatie, waarin mannen als Moth hunne hand hebben. Hoe vreemd zou hier een elassicaal deputaat soms staan kijken I Calvijn kon nog aan een kerkstaat denken. Maatschappij en Staat zijn na Calvijn zeer gewassen. Voor de kerk blijft echter het dienen over. De nooden zijn grooter dan ooit. Er zijn ook wel chanismata, genadegaven of ze zullen er komen, maar ze liggen uiteen. We moesten van onze ongebonden vrijheid iets opgeven om ze in verband te zetten. 5. Wanneer men daarbij vreest voor leertucht, wil referent gaarne zeggen, dat die voor hem in de meeste gevallen veel te veel tot een formeele procedure gemaakt is. Er moet rekening gehouden worden met geweldige spanningen in de geestelijke wereld. Tucht moet er zijn. Maar is dat een lichte zaak? 6. Het separatisme loopt gevaar den eene akker vast te trappen en den anderen te verwaarloozen. 7. Men moet op 't geheel letten. De kerk als zoodanig heeft eene roeping. Onze personen zijn ondergeschikt. Er is reden te vragen: Wat een menschen en waar is Christus? Referent wil gaarne toegeven, dat er b.v. in Gunning's geschriften een zeker mysticisme is, dat aan de middeneeuwen doet denken, maar moeten we ons daarvan aldoor verwijderen? De schriftuurlijke uitspraken over de kerk behouden haar beteekenis. Niet alleen „uw en mijn" arbeid in de kerk heeft beteekenis, maar de kerk als het lichaam heeft bovenal beteekenis. Het geheel gaat voor de deelen. Deze dingen zijn te veel op den achtergrond geraakt. 8. Wat het geheel der kerk heeft te doen, hangt van den nood der tijden af. Zij dient. Allereerst komt het belijden. En ook van dit belijden geldt het: niet om te heerschen, maar om te dienen. Als geestelijke macht kan de kerk vaak in aardsche toestanden het rechte licht geven. Als gemeenschap bindenden invloed oefenen. De belijdenis onzer kerk heeft een reeks van gegeslachten geestelijken ruggesteun gegeven. Ze helpt nog altijd zeer velen om tot klaarheid te komen. Ook in de toekomst moet de kerk belijden. 9. Referent vreest, dat een reorganisatie, ter hand genomen tot handhaving of herziening der belijdenis alleen, een herhaling van kerkelijke twisten zou geven. Hij vreest, dat alles dan te theoretisch en verstandelijk zou loopen. Hoofden en zinnen zouden tegen elkander staan. De chanismata, de genadegaven moeten georganiseerd. Elk zooveel mogelijk op zn rechte plaats gebracht. Dan komt het beste in ieder naar voren. 1 Corinthe 12 moet betracht. Dan wordt ook op elk gebied de waarheid 't best gevonden. Het inzicht komt met den arbeid. Reorganisatie in dien zin zou geestelijk leven wekken en krachten wakker maken, die nu gebonden zijn. 10. Deze reorganisatie is geloofszaak. --- Debat. Er was debat. Ds. H. W. M. HUPKES van .Menaldum spreekt een woord van dank aan hen, die het initiatief tot deze vergadering namen; zoo kan men elkaar meer dan tot nog toe nader komen. Hij was met den referent van oordeel, dat de reorganisatie niet in de eerste plaats moet bedoelen eene richting er boven op te helpen; alle richtingen zijn op elkander aangewezen. Toenadering moet het streven zijn. Kerkelijk leven, niet partijschap moet op den voorgrond staan. In de aardsche roeping van de kerk moet de leiding van Jezus zich openbaren. Er moet gezocht worden naar een weg langs welken wij allen kunnen gaan. Wij bouwen allen aan dezelfde zaak, van afstooting mag dus geen sprake zijn. Aan ds. G. W. HEESEN is de inleiding tegengevallen, we zijn er zoo weinig mee vooruitgekomen, hoeveel moois ze ook bevatte. De punten werden niet op de i's gezet. Spreker had gewenscht, nu de reorganisatie in geschriften door allo richtingen is uiteengezet, dat de inleider daarover critiek had geoefend en zijn standpunt beslist had uiteengezet. Volgens spreker is de eerste stelling reeds onjuist: niet de organisatie werkt het partijwezen , in de hand, dat partijwezen is er; daardoor wordt alle werk in die kerk bedorven: Dat PR,rt,Jw^^ is de vloek der kerk, daardoor gaan alle dinöe verkeerd. ~., • Maar Er ,s verder gesprok^ van beMenis^ Mju, wat wordt daarmee bedoeld r erkeerden weg. vau, dan zijn we reeds °Pae* , r kerk, zegt sprelce|-. & -a protestantsch datzei9ebr.sMUeke«(°dt *„ onz€ kerk gehand- En dit karakithaafcl. vaN doBBEN wijst erop, dat hier t^nwoX. wfe vakmenschen ,sn.. leekw. Spre, [ ker stelt zich op het standpunt van een leek en vraagt als zoodanig, hoe moet het dan zijn en waar is een land, waar de kerk beter werkt dan hier? Uit een artikel in de „Telegraaf" haalde spreker aan. dat de kerk in Duitschland geen invloed meer had op het maatschappelijk leven. Dit teekent. Die schrijver wees er tevens op, dat het in Nederland zooveel beter is. Toch doet de kerk in Amerika aoK beter werk. Zal dat hier gebeuren, dan dient ieder op zijn terrein te doen wat hij kan. Ds. F. N. G. van ITERSON zegt: wij weten nu nog niet wat de inleider precies wil. Ook spreker acht de eerste stelling niet waar. De organisatie werkt niet het partijwezen in de hand: dat partijwezen volgt uit het feit, dat de kerk volkskerk is. De inleider had het middel moeten aangeven voor samenwerking. Spreker zou als zoodanig willen, dat in de kerkelijke reglementen het beginsel van evenredige vertegenwoordiging, opgenomen werd. Reorganisatie in verband met kerkelijken arbeid, zooals de inleider zegt, heeft sprekers sympathie. Maar hoe? Kunnen we niet reeds thans samenwerken? Moet die administratieve arbeid steeds zoo gesmaad worden? Is er voor het overige reden tot dien sterken roep tot reorganisatie? De toestanden zijn zoo veranderd? Is het niet voldoende dat de kerk zich blijft bewegen op haar eigen terrein? Moeten we steeds blijven wijzen op het verleden? Den VOORZITTER is 't ook niet duidelijk, wat de inleider precies wil, al meent spreker begrepen te hebben, dat deze niet wil aansturen op belijdenisdwang. Voor samenstemming in de waarheid is samenwerking mogelijk. Nu is reorganisatie wel geloofszaak, maar spreker vraagt, hoe wil de inleider daardoor bereiken, dat steeds de rechte man op de rechte plaats komt, wat door hem wordt voorgestaan? Hierop beantwoordde ds. NOORDMANS de verschillende sprekers. Tot ds. Heesen zei hij, dat door wekelijksche prediking een gewenschte stemming in de gemeente kan worden gewekt. Een zekere stemming wekken in deze vergadering is ook sprekers doel geweest, opdat niet steeds bij voorstellen, die in een bepaalde richting gaan, zuivere partijstemmingen zich voordoen. Spreker handhaaft zijn eerste stelling en wees verder op de tegenstelling tusschen wat door de heeren v. Dobben en v. Iterson in het midden werd gebracht. De VOORZITTER bracht inleider en debaters den dank der .vergadering. (Zie vervolg Eerste Blad). --- PERSOVERZICHT. Amsterdam III. De uitslag van de Kamerverkiezing in district Amsterdam 111 acht de „N. Rott. C t." voor de drie vrijzinnige partijen te Amsterdam bizonder verblijdend, omdat zij er door eensgezinde samenwerking en dank zij een met groote opgewektheid gevoerde verkiezingscampagne (avond aan avond hebben zij vergaderingen belegd) in geslaagd zijn, hun candidaat, den Unie-liberaal P. Otto, in herstemming te brengen met den socialist J. Oudegeest. „Voorloopig is dus gelukt de stormloop der vrijzinnigen op het roode district, het bolwerk der sociaal-democraten te Amsterdam, en zelfs schijnt de mogelijkheid niet uitgesloten, dat bij de herstemming de voormalige Kamerzetel van mr. P. J. Troelstra in hun handen valt. Van veel belang in deze zal zijn, welke houding de bijna tweeduizend clericalen, die hun stem hebben uitgebracht op den katholiek C. J. Kuiper, dan zullen aannemen. „Intusschen stemt de uitslag van deze verkiezing nog om een andere reden tot blijdschap. Opnieuw is namelijk gebleken, dat de invloed der sociaal-democraten in 111 sterk verminderd is, .nadat zij de minister-portefeuilles geweigerd hebben. „De beer Oudegeest is nog ruim twee honderd stemmen achtergebleven bij zijn partijgenoot Henri Polak op 24 Juli. En toch geniet de heer Oudegeest als voorzitter van het Nederlandsch Vakverbond en als oud leider van het spoorwegpersoneel niet minder bekendheid onder de arbeiders dan de voorzitter van den Alg. Ned. Diamantbewerkersbond. ... Het verschijnsel, dat zich in Amsterdam W voö?doer»rzeer merkwaardig. Wie, »u eenige jaren geleden nog eens een tij\u>uJ™n . Amsterdam SmrleU%rpaeanr3dParïennge.eden met den hoer Oudegeest voorgedaan. --- Nieuwe Kamer en nieuw Kabinet. Bii de verdere bespreking van het voorloopige verslag over de Sti.nl=«begrooting merkt de „Nieuwe C t." op: ■ Dat ook wu' omtrent de leidende gedachte van mr" Cort van der Linden's kabinetsformatie gaarne nog wat beter zouden worden ingelicht, hebben wij bij onze eerste begrooting van het ministerie te kennen gegeven en deze behoefte gevoelen wij nog. Hoezeer wij ons verheugenover de waardeering welke zelfs van de zijde van medestanders van het vorige kabinet voor de optreding van het nieuwe in de afdeelingen der KiWr -»r.erd aan den .d;-s geleed on hoezeer wij met hen in de persoonlijkheid van den formateur niet geringe waarborgen gelegen achten, toch hopen wij een duidelijke en bevredigen-1' de verklaring te zullen ontvangen wal eigenlijk, behalve de persoon van den formateur en een algemeene vrijzinnige denkwijze, dit ministerie tezamen bracht. Zonder zich achteraf in de. wenschelijkhe.id_ Y.an de vorming van een „zakenka- *" binel of in de opportuniteit van een „gemengd, kabinet" te willen verdiepen, Ican nien van oordeel zijn dat, daar deze beide oplossingen van de crisis door de hand van mr. Cort van der Linden mogelijk waren te achten, de oplossing die uit zijn langdurige bemoeiingen voortkwam, meer* toelichting en motiveering vereiseht, dan men tot nu toe verkreeg. Wat heeft het kabinet te zeggen omtrent zichzelf? — Ziedaar wat wij in •het antwoord op het verslag met de grootste belangstelling zullen lezen." En verder: „Wat wij verder in gespannen verwachting tegemoet zien, is, welk lot de regeering aan de evenredige vertegenwoordiging beschoren heeft. Zeer zouden wij het betreuren, indien, zooals het zwijgen van de Troonrede deed vreezen, dit punt van het concentratieprogram ter zijde geschoven mocht zijn. Om van andere voordcelen van politiek-moreelen aard niet cc»-' te gewa- , gen, wij zouden de evenredige verte""" "<->ordiging als een correctief bij de invoering van algemeen kiesrecht niet gaarne missen. „De weinige woorden, die in het verslag aan de militaire zaken zijn gewijd, stemmen niet tot' ongerustheid. Terwijl men zich van rechts be-' paalde tot de vraag of het kabinet de lijn Colijn zou volgen en of het rekende op den steun van rechts dan wel op dien van de geheele linkerzijde — werd van links het merkwaardige getuigenis vernomen, dat „hetgeen gebeurde met betrekking tot den minister van Rappard eene les is, die aan die zijde tot voorzichtigheid zal leiden." (Men herinnert zich dat deze minister, die het kabinet de Meester meesleepte in zijn val, werd omvergeworpen met medewerking van de helft der vrijzinnig-democratische Kamergroep). Ook de socialisten stelden „zekere matiging van hunne houding ten opzichte van de militaire begrootingen" in het uitzicht, hoeweL zij uit de militaire paragraaf van de Troonrede meenden te mogen afleiden, dat het kabinet zichvoorstelde in militaire zaken zonder hun steun te regeeren. Dat hopen wij. ~En de marine? Men achtte het niet denkbaar, dat het aangekondigde slagschip zou worden voorgesteld los van eenig vlootplan en verwachtte hieromtrent terecht nadere toelichting. Inmiddels werd over de aankondiging zelve reede zacht gemopperd. Vreemd genoeg trachtte men dit van blijkbaar aan het kabinet welgezinde zijde te sussen met de opmerking, „dat het wel verschil maakt, of het voorstel tot den bouw van één slagschip slechts een begin is van duurdere plannen tot versterking der vloot, dan wel of naar de meening der regeering met den bouw van dit ééne schip volstaan zal kunnen worden." Zouden e* werkelijk leden zijn, die den aanbouw zouden willen bevorderen van één dreadnought-en-daar^ mee-uit? En dicht men aan de ministers van Marine en Koloniën de dwaasheid toe Indië met zulk een curiositeit te willen verrijken? Dat men politieke slimmigheidjes als misschien ia deze voorstelling schuilen, in de thans aangebroken periode van vrijzinnig bewind toch achterwege late! Een slagschip voor Indië beteekent:: het eerste van de „kern van zware schepen", die de kolonel Rambonnet in zijn bekende lezing van 1912 voor de verdediging van Indië; noodig achtte." De „N. Rott. C t." oefent critiek op hel voor*loopig verslag. Het is in drie mooten verdeeld, schrijft het blaoV „Eerst een lang verhaal — „gedachtenwisse' ling" wordt dat in het verslag genoemd — ovei de verkiezingen en de wijze, waarop de strijd is gevoerd. Dan beschouwingen over de ministerieele crisis van dezen zomer en hare beëindiging door de optreding van het nieuwe kabinet. Ten slotte óók nog — doch wij zijn dan reeds verre over de helft van het verslag heen — discussie met het kabinet omtrent diens plannen en voornemens. „Men mag de belangrijkheid van het stuk niet met de ellemaat uitmeten. Lieve tijd, neen. Het eerste gedeelte b.v., waarin de bioscoop van de verkiezingen wordt afgedraaid, neemt niet minder in dan een derde van het gansche staatsstuk — mooie naam voor zoon relaas met pamfletachtige' tendenzen! — en is het lezen niet waard. Daar zijn de van Wijnbergen's en hun aanhang aan het', woord, om de slechtheid van wie links hebbengestreden te bewijzen. De paragraaf vindt haar hoogtepunt aan het slot — uitgezonderd dan de fantastische bespiegelingen over een partijformatie, die er niet is, en ook voorloopig niet komen; zal — in een kostelijke beschouwing van „enkele, leden", die den uitslag der verkiezingen tot „eeni zegepraal van de Loge" verklaren, en desweget aan de regeering gevraagd wenschen te zien, of het niet noodig zou zijn omtrent de werkzaamheid der Loge een onderzoek in te stellen! Het moeten, dunkt ons. staatslieden van de bovenste plank zijn, die zulk een kijk op de verkiezingen hebben. Zij hebben gewis in een- Koitenfokvereeniging onder voorlichting van een* geestelijk adviseur hunne politieke opleiding ge-. noten. . ~ „Intusschen, vermelde uitlating is teekenend. voor het gansche requisitoir, dat aan de linkerzijde wordt voorgehouden. Dit ademt denzelfden geest. Zooals, volgens de heeren, die hier aan het woord, zijn, de verkiezing door de linkerzijde gevoerd' is, deugt er natuurlijk niets van. Het is één groote campagne geweest van „bedriegelijke voorstellingen", „valsche leuzen", „hoonende parallellen", en weten wij wat al meer; zoodat de slotsom, waartoe deze lieden bij hunne bespiegelingen gekomen zijn, niet meer of. niet minder is, d^t dat „de nederlaag i?ï rechterzijde' bet gévtJigf ls geweest van misleiding der kiezers en van vertroebeling van den verkiezingsstrijd door het bezigen van bedriegelijke leuzen". De blanke propagandisten der rechterzijde hebben dajir niet tegen op gekund. „In het verslag der Kamer worden al deze dingen, zakelijk weerlegd en waardin beantwoord. Men mag vragen, of daardcxK aan de van Wijn-. bergcivs niet te veel eer is bewezen.' ..Hel „Ce n iru in" merkt op: „Oude beschuldigingen worden herhaald en ■".tg eens aangedikt, juist alsof er nooit iets tegen er bijv. terecht op werd gewezen, dat ca verkiesingestrijd sijn vertroebeling voud in UUtoken der kerkelijke hartstochten en het anti-papisme, luidde vermetel de repliek, dat men daarbij niel te doen had met een kunstmatig opgewekt, maar met ecu spontaan verschijnsel, .kt door het optreden der rot katholieke) katholieken dragen dus zelven de schuld vun de „Hetze", -»a«rsr.:i nj bloot Monden, eu vrij mt. ~ïïel Is maar jammer, dat zelfs geen poging schijnt gedasn te zijn, on dese wonder.- bewering le motiveeren. ..Ilt-t ware \an behing geweest, daar\an kennis te muien. ,1 n in ruil daarvoor /ouden wij dan mi aanlal psmfletten kunnen overleggen, in de dagen, eu maanden voor de verkiesingen verspreid, om te bewijsen, hoe ~spontaan ' di bè* weging tegen de roomechen was en hoe groot de huid" der katholieken. ..Hrt is bijna vermakelijk, maar veel meer ergerlijk, SOOSII men \liii anti papistis.he zijde ds dingen op hun kop durft zetten." ---