RECLAMES. CA DI lü __r^____ I sPaarzaam f** rAnlWt X en zuinig & i a#%*rri-\l inhet LACTEE i( ■*■-■- i NESTLÉ 1 (KINDERWEEL) in iedere k het Apotheek of HL Voedingsmiddel M drogisterij 1% Voor Kinderen | I — friet mooiste/&^3_flf flïpÉW ',e' l'enl " . en aangeJ|ö|j^P-I'«^3Mjfattlv alt naat' • •. naamste\^yßefV»etbi'*H-»yb en e den * •licht voor:>vSVt^^^/S5/pnT3T<,;» .of Etalage?^«M^\YENLO: --- LOGEMENT en KOFFIEIILIS met Ycrpi.i_ii.fi; „De gekroonde Leeuw" te Arum. Dï DIRECTIE der NEDERLANDSCHE TRAMWEG MAATtSCHAttU is voornemens op 12 Mei 1916 te TEBHUBEI* bavengenoemd Logement en Koffiehuis. De voorwaarden sij* op franco aanvrage te^en • iinV van fO.'Jó te bekomen aan het SStoto.'. der Ma.tsch.ppgt. Hoerenveea. waar tevens de gewenschte lolientmgea vvordin »«s*^HEp VA„ EXPLOITATIE. ta*t*_^<**Ëï *?-*"*_"■. *. ■ ■ ** '_*'- H-V^-ijJH*!--iZELFBINBERSj lß*i| H reeds van 45 et. af, | « royale breede modellen en fl hoogmoderne dessins, In I | BÖ!e prijzen tot f 3. MODE-MAGAZIJN |~Da Groote Manchet",! Gouverneursplein M 39, M -H-'. nabij het Standbeeld. M &XmU 11-11-B-ISII lIISSIIII---.I ■■--■----------■ Jaarlijksche Wintercollecte. DIAKENEN der Nederduitsch Hervormde gemeente te Leeuwarden hebben de eer te berichten, dat zij hunne Jaarlijksche Wintercollecte zullen houden op Woensdag 1 December e.k. Zij bevelen deze inzameling in de milddadigheid hunner stadgenooten aan, opdat zooveel mogelijk san de vele aanvragen om ondersteuning kan worden voldaan. Diakenen voornoemd, P. A. DE HAAN, slotvoorzitter. L. BOORSMA, secretaris, In de buitenwijken zal op Dinsdag 30 November e.k. worden gecollecteerd. --- LEEUWARDER COURANT van Zaterdag 27 November 1915. Vierde Blad. --- Opkomst en bloei der oude Friesche Steden. LXIX. IJlst I. Aan den ouden Waterweg, die de Oü-Lci , Wijmcrls on aangrenzende vaarten met de Wij Ie | Geeuw verbindt, is het zeer oude IJlst gebouwd. De eerste nederzetting kan naar het jaartal niet worden nagespoord, maar volgens oude bronnen zou IJlst reeds zijn gesticht vóór dat Karet de Groote den hcidenschen Friesehen koning ■Radboud in 775 uit deze landen verdreef. Het breede vaarwater de Geeuw kan worden aangemerkt als een natuurlijke, dus niet gegraven ■stroom, die het Flie en het waterrijke zuidwesten met het Boorndiep of de Middelzee verbond en dat twee duizend jaren geleden reeds bevaren werd door de Romeinen, toen dje met hunne platboom schepen de lage landen aan zee kwamen verkennen, want de Romeinen zijn op hunne tochten steeds binnendoor gevaren, dus van den Rhenus en Jsala of Rijn en IJssel door het Flio naar de Middelzee en verder noordwaarts de Wadden door, om boven Ameland in het land dor Cbauken, thans Oost Friesland, te komen. Het onderzoekende volk voer den IJssel niet af tot aan de Noordzee, maar stak binnen door af naar het verbindingsriviertje het Zwarte Water, dat den IJssel met de rivier de Vecht verbond, welke stroom in het Flie uitliep. De riviertje.3 de Linde, de Tjonger en de tegenwoordige genoemde Ricn of Rijn bij de Lemmer, alsmede het oude vaarwater de F.e, dat bij Tacozijl in de Vecht uitstroomde, welke rivier westwaarts het Flio werd genoemd, stonden dus door dezen hoofdstroom in verbinding met zuidelijke rivieren. — Aan de Ec, die het Flio met de Middelzee verbond, is Snoek bij de uitmonding gebouwd en IJl-t bijna een uur gaans ten zuiden daarvan. Rondom eene sterkte of Stins groepeerden zich de woningen der landbouwers, veehouders, zoetwatervisèchers en varensmanncn, want reeds vroeg namen de Friezen deel aan de zee- en riviervaart, gelijk uit de geschiedenis bekend is. Wegens de lage ligging van de oude gouwe onder Wymbrêgge of Neder Wagenbrugge, gelijk •vroeger Wijmbritseradeel werd genoemd, kon de landbouw voor hot winnen van veldvruchten daar met voordcel worden beoefend. Beter ging het met de veeteelt, welk bedrijt binnen den hoogen Slachte- of Hemdijk met succes iverd voortgezet. Deze zeer oude waterkeering, iie in de achtste eeuw is aangelegd, werd in den loop der eeuwen steeds verzwaard on verhoogd Brt de doorlaten of zijlen verbreed. De Hem- of Hcemdijk vormt de grens van het stadsgebied ten noordwesten van Atsebuursterzijl tot* aan de Nieuwe Zijl, waar de trekvaart naar^ Bolsward begint. De stedelijke jurisdictie ligt besloten in een onregelmatigen vijfhoek van ongeveer drie kilometer doorsnede en omvat 1970 pondeinaten land tn water, of 716 hectare, waarvan bij de invoeging van den Landtax, bekend onder dtn naam 'van Floreenrenle, onder het Saksisch régime aan den Lande moest worden verantwoord 426_ Florcenen van achtentwintig stuivers. In 1785 bedroegen de Landfloreenen op de vastigheden en landerijen in Westergo inplaats van /1.40%naar onze munt, twee dueatons, waardoor IJlst per jaar voor 2557 gulden werd aangeslagen. *"~ " Het eerste en oudste stadsdeel groepeerde zich cm de hoofdkerk, die in de 13e eeuw aan St. Mauritius werd gewijd. Sommige kroniekschrijvers beweerden, dat de kerk van IJlst aan Sint Maarten, den patroon van het bisdom Utrecht, was toegewijd, gelijk vele oude hoofdkerken in belangrijke plaatsen, maar in een aflaatbrief van Nicolaas, aartsbisschop van jadera, thans Zara genoemd, in Dalmatie, gegeven in November van het jaar 1313 te Carpentras, wordt uitdrukkelijk gesproken van dë> Sint Mauritius kerk te Uleke in het Bisdom van Utrecht, zoomede van een feestdag gewijd aan dien heilige, als den dag der kerkwijding, waarnaar in volgorde van den tijd nog een der'i**tal heiligendagen worden genoemd, waaronder ook dien van St. Martinus (11 November). Hieruit volgt duidelijk, dat St. Maurus of Mauritius de patroon der Ulster parochiekerk was. De kerk werd vroeger bediend door Karmeliter monniken uit het te IJlst aanwezige klooster In een stichtingsbrief van eene Vieane, onderteekend 22 Maart 1437 door den prior Hendrik van Dij!, of d e Dyl a, en kapitein Epo van IJarinxn.a, ten behoeve der St. Mauntiuskerk, -vdrdt de stad (die in 1262 stedelijke rechten versreeg) gelijk in den hierboven vermelden aflaatorief Ylcke genoemd. De oorsprong van den naam. der s ad zou volgens sommige schrijvers znn afgeleid van de binnengracht de Ee of IJ, die de vaarten als herkslcot, Jutrijpcr vaart en het Zouw met de breede Geeuw verbindt. Aan dezen verbindingswater, weg, vroeger Dijlgraft genoemd vermoedelukmiar voormelden prior van JJiji. die deze vaart aanmerkelijk verbreed heeft en* voor de binnenscheepvaart bekwaam liet maken, zou in vroeger tijd een st.ns hebben gestaan, die den naam droeg van Ylestins waaruit IJlst is afgeleid. Men vindt verschillende benamingen voor deze oude stad, als Ulostins, Ulsta, Uleke, Der IJlst, Drylst, Ults, Ilekestein, Yloste.n en zelfs een dwazen, niet rede gevend.n Lalijnsche naam ÏClostum, waaruit dus niet de minste redelijke afleiding valt te ontdekken af na te sporen Daar IJlst door zijn breeden waterweg in rechtstreeksche verbinding stond met het Boornd.ep of de Middelzee en zuidwaarts gemeenschap had met de talrijke waterwegen, en de vaarwaters m de vroegste eeuwen van ons volksbestaan vaak de cenigste verbindingswegen vormden voor handel'irijvenden ligt het voor de hand, dat de stichting der stad 'vóór 1*262 nog een dorp) van zeer :i datum i*-. Waarschijnlijk bevond zich hier reeds een nederzetting toen de Romeinen in ons land kwa- SNSO, Ten tijde der Friesche konburen zou te IJlst ' ..huis hebben g -taan fnt het heffen van ing voor nit- en invarenden naar de Mi 1 iel- E*. In oorkonden van vroegere vorsten en- bis>en voor de 12e eeuw eindt men echter zeer zelden melding gemaakt van IJlst, waardoor Ie legende, dat IJlst in voorgaande eettwen veel oJraijjrijker zou geweest zijn dan het naburig** e_ minder sclfoonscbijnend wordt. Waarheid i '•, iat het .-toeds kleinere IJlst nimmer S*neek overtrof, noch in handel, noch in scheepvaart, bedrijvigheid en bevolking, anders zouden de ker- I>olijke archieven daar wel melding van hebben .'.kt. De ligging der phuts, buiten den ban der Heefti. die in Ue achtste eeuw ter beteugeling van de ielzeeboezem, of reeds vroeger! is aangelegd, kan niet gelden als een locale- mindenvaardigheid, M geschiedde om praktische waterstaatsïoilonen, daar de indijking der Geeuw en de Wijmerls ydel en nutteloos werk zou geweest zijn, 200 niet onuitvoerbaar voor dien tijd, daar de ige veeiibodem ten zuiden', oosten en westen o vasten grondslag voor dien dijk zou hebben oden. Bij aanslibbing en gedeeltelijke indij;sn van den Middelzeeboezem in den loop der leneeuwen, bleek de Ilemdijk ten noordwesten van IJlst een uitstekende waterkeering te jjn voor opkomende vloeden uit het zuidwesten. ■ li de volkomen drooglegging der landerijen tus!n Sneek en Bolsward en verder noordwaarts 'e 11 en 12e eeuw werden binnenvaarten gegraven en zijlen gemaakt, waardoor IJlst noordén westwaarts gemeenschap bad met andere steden en dorpen. Wat het kerkelijke aanbelangt, was IJlst in de ...iddeneeuwen ingedeeld bij het Dekenschap van Ncderwagenbrug, dat met Opperwagenbrug over i i. zuidwesten van onze provincie, gelijk geheel Tii-sland, lot het Bisdom Utrecht behoorde. In de kerkelijke archieven van het aloude Sjioht kende men genoemde Dekenaten onder voormelde namen, maar de Friezen noemden Ncderwagenbrug Wymertsbreggc naar de Wy:aerls, die door de oude grietenijen stroomde. Hot Dekenaat Wijmcrtsbregge omvatte ongeveer het burgerlijk rechtsgebied van het tegenwoordige \\ ijmbritseradeel met Sneek als hoofdpb.ats. Op de kerkelijke ranglijst komt IJlst voor als derde plaats benevens het vicarisschap vart Epo Ilarinxma. Paltsgraaf Johan gaf uit naam van Karel IV aan do «inwoners van IJlst in het jaar 1371) het privilegie van een weekmarkt alsmede van een jaarmarkt of kermis lei eere van den patroon der kerk St. Mauritius. Winsemius maakt melding van de Maandagsehe lekmarkt, een Pinkstermarkt en een jaarmarkt op 3 en 4 September en als 3 of i September op een Zondag viel, dan werd de kermis den Maandag na dien datum gevierd, want de nazomermarkt werd omgezet in een soort kennis, die zich ook hier, ondanks herhaalde „waersehouwinge" der puriteinen, zelfs in de stijlste periode kon handhaven, gelijk overal in Friesland, wat wel pleit voor de taaiheid der overleveringen, volksfeesten en gebruiken. Voor de invoering der hervorming, die vaak jnet geweld werd opgedrongen, werden de St. -Vlauritius Kerkmissen met grooten luister in „Ommegangen" of Processies gevierd;- Met vaandels en banieren trok een van heinde en verre samengestroomde menigte onder koorgezang door de stad en vervolgens naar de hoofdkerk, waar naast het Convent der paters Carmeliten verrees, dat ook een kerk had met een toren. Bier en brood werd in het convent „om niet" aan vreemdelingen verstrekt, gelijk meer de gewoonte was in steden, waar bij kerkmissen Ommegangen werden gehouden, waaraan aflaten waren verbonden. In het begin der 14e eeuw vestigden de Carmiliten zich in Friesland, met goedvinden der kerkelijke overheid. Alle voorrechten, die paus Bonifacius VIII (die van 1204—1303 regeerde) aan de Minderbroeders en Predikheeren toegestaan bad, zijn in het jaar 1326 door paus Johannes XXII verleend en bevestigd. Te Woudsend werd in 1339 het St. Mariaklooster opgericht, w-elks prior de pastoor was der St. Michaëls kerk in dat dorp. De fundatie der kloostergebouwen scheen niet al te stevig te zijn, want in den loop dier eeuw had het convent veel te verduren van herhaalde uverstroomin«en et. doorbraken, waardoor het gedeeltelijk werd weggespoeld. Daarom werd met goedkeuring van de kerkelijke overheid het C.onvtmt op 13 Augustus 1387 naar IJlst overgebracht, waaraan ook de opbrengst der weide- en hooilanden onder Woudsend, IJpecolsga en Indijk aan het klooster ie IJlst ten'goede kwam. Vroeger lagen de kerkelanden grootendeels ten noorden van Jutrijpervaart en werden waarschijnlijk begrensd door de Kcrksloot. De vaart van Jfitrijp, in de 13e eeuw gegraven, word eertijds genoemd „die sleat nei Jorritsrcpa". Jorrit is eene verbastering van George of Joris en ri p a is een oud Friesch woord voor weg of pad. Dat voetpad bestaat nog door de landen evenwijdig aan genoemde vaart. Het woord rijp voor weg, pad of strookgronds door landen en over terpen, vindt men terug in de dorpsnamen Dronrijp, (oudtijds Dronningripa) Weisrijp, Garijp, Hardegarijp en Rijperkerk. Een bevloerdc weg of klinkerpad, naast een met keien bestraten weg, wordt in het zuiden van Friesland nog ryp genoemd, gelijk in het noorden van Overijsel en Zuid-Drente. Die vlakke bestraling heet in Friesche Steden en in sommige dorpen, het Slecht. Het Nederla.idsrh nam het woord ripa over en verbasterde het tot repa en later tot reep, b.v. oen reep linnen, papier, een reep chocolade, enz.. synoniem aan strouk. Het dorp Jutrijp werd vroeger meestal eenvoudig De Rijp of Rijpe genoemd en behoorde kerkelijk tot het Dekenaat Opperwagenburg. In de archieven van het aartsbisdom Utrecht staat het ook onder dien naam vermeld. Emmius maakte gewag van priester Menco van de Ryp, die in 1252 is gestorven als een geleerd man. Jutrijp was vroeger een. rijk kerkdorp. De geestelijken die er he_t altaar bedienden konden daar naar behooren van leven,-, want>d_e_^pasto>or. <.i_n_.Qt tweehi-nilerd noudiuldend l» 2SOJ-T*He.t. Vicarisschap bracht honderd en de twee preben:;ens honderd goudguldens op en het kostersprebe'nde tachtig. Het nabijgelegen 5 bracht minder dan de helft bijeen tot iderhoud der geestelijken. Dat dorp werd in tfe Uè eeuw genoeihS Thümmers later v,bet I-on-tm-ers ach de Bfackeir than= meestal in de landstaal de Honimerts. , Dj rdeT, Vovember 101' j. P. .lANZE.V. --- OPEN SPEELPLAATSEN. In de „Sporlkroniek" heeft de oud-voorzitler van den Centralen Gezondheidsraad, generaal van Dam van Isselt voor open speelplaatsen ter vervanging van de gymnastiekzalen gepleit. „Tien jaren geleden," schreef hij, „in 1906, waren, van de 5000 scholen voor lager onderwijs, slechts 800 van eene behoorlijke gymnasliekzaal voorzien. Het ideaal van hen, die bij elke school een gymnastieklokaal wenschen, en zelfs noodzakelijk achten, zal dus vooreerst wel niet verwezenlijkt worden, al zijn er krachtige invloeden werkzaam om den bouw van gymnastieklokalen zoovcol mogelijk te bevorderen. Tegen dat stro ren kan niet ernstig genoeg worden gewaarschuwd. Hot bewijst meer van blinden ijver dan van wijs, deskundig beleid. Door de vermeerdering van het aantal gymnastieklokalen werkt men niet alleen geldverspilling in de hand, men doet zelfs erger dan dat inicn wer p t scha tten van geld weg -tot het bereiken van schadelijke* uitkomsten. In den zoeten waan. de volksgezondheid te bevorderen, wendt men daartoe, door sleur en traditie medegesleept, bij het bouwen van gymnastiekzalen, zeer ö n-doe 11 re f f end e middelen aan. leder, die wel eens een gymnastieklokaal heeft bezocht, vooral wanneer de zon schijnt, en daar, door een nauwe spleet, een zonnestraal het vertrek binnendringt, ziet daar millioenen, ja, milliarden stofdeeltjes in de lucht roraldv.arrelcn. En de neus, die nog veel scherper waarneemt, geeft het oog volkomen gelijk. Wanneer men al die stofdeeltjes kon zien, zou men een opeenhooping waarnemen, even groot, als in den nacht het oneindig aantal sterren bij een helderen hemel." De schrijver geeft daarna een beschrijving, hoe liet in een gymnastiekzaal gesteld is niet de atmosfeer. En liij concludeert dan: „Wij moeten die muffe holen verlaten. Alle lic haams oefeningen moeten zooveel moge 1 ij k plaats vinden in de open lucht. ~Dat is in ons klimaat, met de vele regendagen, onmogelijk!", zal men hier willen tegenwerpen. Wacht eens, waarde lezer, gij oordeelt zonder volkomen kennis van zaken. Juist als het regent moet er in de buitenlucht gespeeld worden. Dan is de lucht gewass c li e n, en zoo zuiver mogelijk. Denk aan de sneeuv.-proef. Bovendien, gij spreekt kwaad van ons klimaat. Het is lang zoo slecht niet als gij meent. Het slechte, onge.stadigde klimaat van Nederland is slechts een spook, dat niet bestaat. Dat bewijst het volgende overzicht. De uitkomsten van dagelijksche waarnemingen, die zich uitstrekken over de jaren 1911, 1912 en 1914, zijn opgenomen in onderstaand staatje. Daarin is vermeld het aantal dagen: bij A, die geheel, bij B, die v.m. of n.m., en bij C, die niet geschikt waren voor de beoefening van het Ópen luchtspel. Jaar: 1911 1912 1914 V: 283 241 255 B: 36 35 36 A + B: 319 276 291 G: 46 90 74 ■ . . Totaal: 365 366 365 In 1913 vonden de waarnemingen alleen plaats gedurende de eerste helft van het jaar. Daarom is dat jaar uitgeschakeld, want eene vermenigvuldiging met 2 zou hier lot onjuiste gevolgtrekkingen voeren. De bovenstaande cijfers bewijzen, dat, bij ons jn Nederland, zelfs 'm het ongunstigste geval, drie kwart van het jaar geschikt is voor beoefening van de op.:.nlUehtsp-?len, of, kortweg gezegd, de "veldspelen, waartoe ook de watermolen mogen gerekend worden. Voor de kinderen der lagere school is nin-Ésj .ißk-Mjrlijk geen, s^j-ake van voethal e.d., Kaar van andore -pelen, in verband met hun leeftijd, de besehikbase ruimte en de weersgesteldheid. In. dan die overige drie maanden? ™ We[-_u_ daarvoor bc-taat een zeer . onvouJice.. doeltreffende oplossing. In plaats van een begin te maken met het houwen van de ruim -iOOO nojj ontbrekende, dure gymnastieklokalen,, met liunnn kostbare, ondoeltreffende toestellen, waarvan 2} bij voorkeur 3 exemplaren noodig, maar zei lïen aanwezig zijn om de kinderen in beweging le' houden en hel gymnastiekuur niet grootend. werkloosheid verloren te doen gaan, welnu, in< plaats daarvan riclitc men voor de lichaam ningen eenvoudige open speelplaatsen in, die de jeugd legen natte kleederen besehermen. De reger» hindert dan hoegenaamd niet. Integendeel. Zij is opwekkend en aan de gezondheid zeer bevorderlijk. Zij werkt beter nog dan een groote sprooiwagen, die wegen en lucht van stof zuivert. Meel is niet noodig. Wat wind, regen, kou, sneeuw, hindert niet. Aan die waarheid herinnerde onlangs de oud-hooglceraar jhr. van der Wijck, toen hij de woorden aanhaalde van den 'bekenden En< gelsehman John Lubbock, later lord Avcsbury. Deze wenscht, dat ieder het als een hoogen plicht moet achten om eiken dag ten minste twee uur in de open lucht te zijn. Elk weer acht hij goed. maar op eigen wijze. Zonneschijn is heerlijk, regen verfrisschend, wind versterkend, en sneeuw opwekkend. Wij deelen die meening volkomen. Alleen voor mist zouden wij eene uitzondering willen maken. Juist wanneer het regent, is de lucht zuiver en zoo gezond mogelijk. Er is dan op de wegen geen stof, dat opwaait, alles ia als 't ware gewasschen. leder weet hoe opwekkend het weer is, wanneer het flink heeft geregend. Dan is, bij goede longen, elke ademhaling; een hoog, een edel genot. Vermeld moet hier worden, wat de heeren Kip? en Ort, in hun merkwaardig verslag omtrent ..School en Sport", aangaande Engeland mededeelen. „Alles" — zoo schrijven zij — ..geschiedt in de buitenlucht. De drilt op de open plaats bij de school, de spelen op de openbare speelterreincn, soms, bij bijzondere gelegenheden, op terreinen van sportverenigingen. Toesteloefening doet men dus op de lagere school alleen bij uitzondering. Een gymnastieklokaal is hier slcèlits zelden aanwezig, soms staan enkele toestellen on de open plaats. Bij slecht weer worden vrije- on ordeoefeningen gehouden in eene overdekte ruimte, een groot afdek, ten minste aan ééne zijde geheel open. Men hecht groote waarde aan dit zeer streng doorgevoerde beginsel: „alle lichaam soefeningen in de oftèn lucht." De overdekte speelplaatsen, aan alle zijden open, behoeven slechts te beslaan uit een dak, rustende op pilaren en een vloer B.v. van Mae- Adam. Dit gronddenkbeeld kan op verschillende wijzen worden uitgevoerd. De oppervlakte to iet in overeenstemming zijn met het aantal kinderen, waarvoor de school is bestemd. Eene groote breedte is wel gewenschf, doch verhoogt spoedig de bouwkosten onevenredig. Tegen steriv inslaande regenbuien kan men zich op verschillende wijzen beschermen, b.v. door een verplaatsbare schutting, die niet hoog behoeft te zijn. Ook kan men afdaken aanbrengen. Hel baat reeds „veel als de overkapping eenigszins laag is, want ho« langer deze, des te kleiner is het gedeelte van der vloer, dat nat regent. Zoo mogelijk moet de lang. zijde Uitzicht geven op het Oosten of Noorden. Is ter plaatse oen waterleiding aanwezig, dan verdient het aanbeveling eene inrichting *BStn ie brengen, waarmede men den vloer kan besproeien. Tevens zal men dan somtijds, als de ligging der speelplaats en de omstandigheden dat toelaten, sproeibaden kunnen geven. Een ware weldaad' die tevens bij de kinderen het dragen van zindelijk ondergoed zeer bevordert. En 's zomers, bij felle zon, bieden die open speelplaatsen teven., een welkome bescherming." De schrijver somt dan verscheidene voordecleï op van die open speelplaatsen. Hij haalt daarbr aan wat de bekende hoogleeraar F. A. Schmidt schrijft ;n zijn „Physiologie der lichaamsopeningen. „Met nadruk wijst Schrtiidt er op dat in de open lucht moet gespeeld worden, omdat gelijk hu erkent, „zelfs het best geventileerd gyrandstiekloivaal nimmer den invloed kan vervangen oien het inademen van fnssche, zuivere lucht en het verblijf onder den Hooien hemel in het zonlicht op de stofwisseling en de hloedvorming oefenen. Ten slotte haalt schrijver aan hel bekende woord van den Amsterdamschen hoofdcommissaris van politie Th. M. Roest van Limburg: „Een dcc» -amon-M volksopvoeding ligt op het voetbalveld," en hij voegt daaraan toe: „Ilij zal er wel geen bezwaar tegen hebben als wij het voetbalveld uitbreiden tot het speelveld, 't Is treurig te moeten bekennen hoc arm Nederland is aan openbare speelvelden en hoe rijk aan straatschenderijen. Verschillende steden zijn ware steenklompcn. Er is thans alle gelegenheid in eene groote behoefte te voorzien. Men behoeft slechts het voornemen te laten varen de ruim vierduizend ontbrekende gymnastieklokalen te gaan bouwen en het voorbeeld na te voi<*cn van Veendam. Ten behoeve van deze gemeente werd onlangs een ontwerp van wet tot onteigenin-* var grond ten algemeenen nutte ingediend tot het%a, ' liS darvoS"'i,ocl,errein en een ™*°»<-. ---