LEEUWARDER COURANT van Vrijdag 31 December 1915. Derde Blad. --- HET JAAR 1915. Twee jaartallen: 1815-1915. De kinderen zullen er later, als men ze met de dorre feitenwetenschap plaagt, geen moeite mee hebben 181 o: Europa ontworstelt zich aan de heerschappij van Napoleon. 1915: Door de Europeesche beschaving wordt een poging tot zelfmoord gedaan Een eeuw lag er tusschen, honderd, honderd jaren Wat er m dien tijd al niet werd bedacht, gevonden, bereikt! Het had ons hoovaardig kunnen maken, wij van de t winti gs t e eeuw «aar we hebben weer geleerd bescheiden te zijn. 1910 Want de twaalf maanden, waarvan het «inde thans, Goddank, is bereikt, zullen hèt «oorlogsjaar vormen. 1914 heeft de verrassing, den schrik, de ontsteltenis gebracht. De emotfe' ook van het vreemde. En 1916 zal ons den vrede hergeven. Maar 1915, dat is het langzaam voortwoekerend, doch steeds dieper invretend ziekte-proces, dag in dag uit, driehonderd vijf en zestig lange dagen. 1915, dat is het oorlogsjaar, het jaar, dat de oorlog, het oorlogsgevaar, de oorlogsgevolgen heel het leven ook van ons, onzijdigen, beheerschten. v Niet steeds in ongunstig opzicht evenwel. Wij hebben ons aangepast, onze industrieën hebben zich aangepast. Vaak lag er voordeel in de bewerking van het veld, dat door anderen braak «noest gelaten. Voordeel ook heeft velen de prijsstijging in de eerste levensbehoeften gebracht. Maar het stemt bitter, dat dit profijt van •enkelen met de ellende van velen moest worden betaald. En of, óók binnen de grenzen van ons eigen land, dat voordeel dier enkelen tegen de verarming der overigen zal blijken op te wegen? Naar verhouding zijn voor de provincie Friesland, door het overwegend belang dat wij hier bij de zuivelbereiding bezitten, de omstandigheden nog het gunstigt geweest. Enorme winsten werden behaald door de groote behoefte aan •zuivelproducten, die in Duitschland en Oosten- Tijk de oorlog ontstaan deed en de ongehoorde prijs-opdrijving, die het gevolg er van was. Zoo bobben w*e het beleefd, dat op 8 en 15 October op de markt te Leeuwarden de voor het buitenland bestemde boter.den nog nooit bereikten prijs van ƒ 3 haalde. De vaststelling van maximumprijzen in Duitschland maakte evenwel aan déze fantazie-koersen weldra een eind. De prijs van de voor het binnenland bestemde boter, waarvan de hoeveelheid door de overheid vastgesteld werd, was reeds sedert lang door de regeering binnen redelijke grenzen gehouden. De verleiding was natuurlijk heel sterk bij zulk een gang van zaken alle melk te bestemmen voor de zuivelbereiding, waardoor de melkverbruikers lcelijk gedupeerd zouden zijn. Door onderlinge reaelins werd dit voorkomen. Door den Bond van Coöperatieve Zuivelfabrieken en de particuliere fabrieken in Friesland werd n.l. besloten voor de mclkvoorziening in de provincie een overeenkomst te treffen. Afgesproken werd maximumprijzen voor de eonsumptiemelk vast te stellen fn wel van 10 cent per liter voor volle melk, VA cent voor afgeroomde melk, 4 cent voor karnemelk en de afrekening van de eventueel uit te keeren schadevergoeding te vinden uit een omslag over de geheele melkproductie. Aan een provinciale commissie voor melkvoorziening werd de verdere uitvoering opgedragen. Aangezien in in eerste plaats op den steun «lcr gemeentehoofden moest gerekend worden, werd een vergadering van burgemeesters uitgeschreven, waarin de zaak toen haar beslag kreeg. Met 1 November ging de regeling in, waarom andere provinciën, die \an inelkkwcsties en melkoorlogen spreken konden en van melkprijzen van 12, 13 en 15 cent, ons benijden mochten. Maar wie het breed heeft.... Het kon er hier wel af. Toch zat het goed zijn bij dezen onverwachten en ongekenden voorspoed het |)ojpfd biel te houden. Het is een oude wijsheid, dat men don dag niet voor den avond prijzen zal. Fn wie weet of niet, door de onvermijdelijke reactie op den grondprijs, nu reeds aan den horizont het spook opdoemt van een agrarische debacle. Op heel ons leven heeft de oorlog in het afgeloopen jaar zijn invloed geoefend. Wie is er, die niet den weerslag er van ondervond? Heelt niet het voornaamste deel van de regeenngszorgen m de regeling van het economische leven bestaan r Van deze „sociale" maatregelen, die hoofdzakelijk op de beschikbaarstelling van levensmiddelen en de regeling van de prijzen er van neerkwamen, kregen ook wij ons deel. O. m. went als provinciaal onderdeel van het Nationaal rMeuneomité onder voorzitterschap van mr. J. A. 1\ Patijn uit de heeren K.-P. W Besu.jen, IJ. Beintema, V. Frantzen, dr. E. van Weideren baron Kengers en C. Broekema als secretaris, een «omm-ie gevormd om de regeering voor te lichten in zake de voeding van mensch en dier. Toch kon, natuurlijk, een algemeene duurte niet voorkomen worden. Een verblijdend verschijnsel was het daarom, dat ook van particuliere zijde ingegrepen werd. Niet alleen werd flon strovel merkbaar om personeel in oorlogswinsten te doen doelen, er werden duurte-toetslagen verleend ook in bedrijven, waar geen extra-winst was gemaakt. Gevolg ook van den oorlog was een bezoek, -foor onze Koningin aan Friesland gebracht en ...,! 0,. 2 November jl, om zich, in verband met de tijdsomstandigheden, nader op de hoogte te stellen van den toestand in d.t gewest. Een bezoek dus, waaraan elk karakter van feeslver«toon ontbrak. Het ging van Harlingen uit over Dokkum, Veenwouden, Wolvega, Noordwolde en Peperga. Tegen vijf uur werd Leeuwarden bereikt, van waar H. M. om 7 uur weder vertrok, na ten huize van den Commissaris der Koningin -verschillende'stad- en gewestgenooten ontvangen 't» iic.lihen. Van den oorlog zelf hebben we weinig meer «ian af en loc een Zeppelin gemerkt Toch werd één oogenblilc het drama van den volkerenslrijd tot in onze onmiddellijke nabijheid verplaatst. Op den Zondagmorgen van den 24n Januari dreunde tusschen tknen en twaalven over onze geheele provincie de donder van het geschut. Ten noorden van onze eilanden had een Duitsch-Engelsche zeeslag plaats, die ten nadeele van het Duitsche eskader 'wriiisp. Maar al hobben we van den oorlog dan weinig gezien, zijn gevolgen zullen we later o. a. op ons btlastingbiljet opgeieekend vinden. Te hopen is, dat dan nog dezelfde blijmoedige offervaardigheid zal bestaan, waarvan bij een vroegere gelegenheid blijk werd gegeven. ' De inschrijvingen op de 5 pet.'s oorlogsleening bij de verschillende bankierskantoren hier ter stede overtroffen n.l. in het algemeen verre de verwachting. Sommigen ontvingen voor meer dan een millioen gulden aan inschrijvingen, waaronder zich posten bevonden van ƒ 100,000 en daarboven, zelfs een van 3 ton, van de Algemeene Friesche Levensverzekering Maatschappij. Het totaal der te Leeuwarden ontvangen inschrijvingen bedroeg omstreeks zes millioen. De Belgische geïnterneerden, die op 19 October van het vorige jaar te Leeuwarden hun intocht hielden, werden, daar Leeuwarden tot deppflik*kering waar. Een der verschijnselen van «üt zeker mei vreugde te begroeten feit was do -lichting van oen -ymphonie-orkest, dat 22 «lezer zijn eerste uitvoering gaf, die het beste verwachten doet voor de toekomst. De Vrije Evangelische Zenilinagemeente werd aan hol M nh uw K dal 20 October ingewijd kon woi Op 27 en 28 Februari bad m nel clublokaal .in I riesclie liiljariclub de biljart wedstrijd plaats tusschen di \ recnigingen ~1\.l!. \.>. 'en ~I' l>. c." om den y.rlvoYi ii lk«jland-Fricsland:bekor «ipü i|- li uitslag was: „F. R. (' " 1966 ~l\.i:..\ - ' 1 TTii punten. liet weel"? lil lerduad. wc »r«;i;i;ihn ROg liiel van hel weer. En zou hel überhaupt wel mogelijk ZÜn in ons land hel over iels te hebben en daarbij nie! van ons weet te reppen? ~0, land van n.est en mist. . .." Hoi menigmaal is «Ie boutade van dien goeden de Genestet ons in d«' gedachten gekomen tijdens dien winter van 1015, die geen winter was en ons, buiten een enkel aanloopje tot vriezen en ecu paar Mieeuwliiiien die de moeite waard geweest zijn. o. Q. op 10 Maait, slechts „vuilen, kouden regen" bracht! „Een vroeg voorjaar stond er boven het bericht iv ons blad dal in het llcidenschap onder W'or•luiiii den 3n Januari geboren lammeren reeds m liet begin dier maand in de weide liepen. Een ■croeg voorjaar mag zijn, maar hel was er dan lul voorjaar ook naar en tengevolge van al dat nat en al die guurheid is de lente bizonder laat gekomen. Eerst met de Paaschdagen —: t en i April hadden wa iels dat op lenteweer leek. Do eerste kievitseieren — ditmaal kwamen er een aantal nagenoeg tegelijk — lieten zich pas y.ien np den 27n en 36n Maart, terwijl ze er in 1914 op Iti Maart, in 1912 op 9 Maart zelfs reeds varen. Als we ons mei rergissea — -het was moeilijk het ditmaal uit te maken — hebben dë 12-jarige scholier Jacob A. van der Zypp Ie Warns en Hendrik Lomstra te Wilmarsuui ditmaal de eerste eieren ontdekt Ken ander incoin ement van hel abnormale weer was, dat we het geheele voorjaar niet het water tobden, Ken paar dagen begon het er zelfs dreigend uil te zien toen ta Leeuwarden een waterstand van 83 c.M. boven zt'inerpeil werd bereikt (op 21 Jannari en op 6 Februari is de stand zells 10l 83 c.M. boven zomerpeil gestegen), liet ongemak op verscheidene plaatsen in oom nrovincie v.as groot. Wel is het water betrekkelijk Spoedig gezakt, maar tot half April, toen het opnieuw begon te vallen, was bet te Leeuwarden toch altijd nog op een peil van plusminus 50 c.M. gebleven (lp 30 April ten slotte wa« een I gte van 13 c.M. boren zomerpeil bereikt en op 4 Moi, toen bel water 10l 10 c.M. gedaald was, kon den de zeeshrizen eindelijk gesloten worden. Ze waren sinds 29 (ioh>her 1911 onafgebroken geopend g,\\ eest. De eerste helft van de maand Juli beeft zich ditmaal door eenige bizonder heete dagen gekenmerkt. I', hitte maakten we op 8 Juni 1 eeuwarden 's middags om 2 uur in :i temperatuur van 90.9 Fahrenheit bereikt werd. De grootste hitte van het noten we op den 'Jn Juli, toen de t hermom eb - Fahrenheit aanwees. De warmste dag, die sedert 1846 door het Meleoroi Instituut te de Ililt is waargenomen, was die van 28 Juli 1911. toen hier 's middags een temperatuur van 92.7° Fahrenheit werd bereikt, i'iwelijks 2 graden hooge'r dan nu op 8 Juli. De gevi Igen van die abnormale hitte bleven niet uit. Des avonds brak een geweldig onweer 10-, dat tusschen 12 en 1 uur op zijn hevigst was, en op verscheidene plaatsen schade aangericht heeft. Augustus heeft zijn reputatie van regenmaand bij uitstek gehandhaafd. Ongelukkig zij, die teen juist aan hun vacantie-uilstapje toegekomen waren'! September- was goed en bizonder mooi zelf- is < Ictober gewei -t. Ma,ii mol November was het alweer „regen, ruisen" en zöo mild vldehïen de droppemhoog, dal van 3 November, toon de zeeslin/eii wier ge,,peul werden, tot 15 December bet water te Leeuwarden van 11 10l 72 c.M. steeg. Er was een intermezzo. Vc rseirllonde malen werd on-, op alk.llei greinden, een strenge en vroege winter voorspeld en wérkelijk het schoen er een ó Ogenblik vaii to komen. Op 2G November liep ilc wind eensklaps door het noorden, de sneeuw die viel werd door een knappe vorst in stand gehouden, on 27 en 28 November zijn een paar schitterende winterdagen geweest. Een prachtig sneeuwlandschap ontrolde zich aan onze den en vlakten lagen toe, het li 3 nachts van vijl tot negen graden. Het : zoo mooi uit als do watersportliefhebber maar kan wen-, bon. De schaatsen werden alvast een- nagekeken Ol zelfs al op landijs geprobeerd, ijslh.iul en ij.-clubs kwamen in de weer en — tl en wu- 't uil. Twee dagen later zaten we weer in onze van luids bekende modder. Eu daarin steken I Hei ;i /uu cirkelgang volbracht! ---