De provinciale Keuringsdienst. De tijd, dat allerlei eetwaren en ook andere artikelen in den winkel en op straat maar ongecontroleerd konden worden verkocht — wie zal teggen, hoc vaak tot schade voor gezondheid en beurs der consumenten en gebruikers — is hier in Friesland voorbij. De roep om beter toezicht en een doeltreffende keuring van overheidswege, die in de laatste jaren al luider en luider weerklonk, is niet onverhoord gebleven. Na zorgvuldigo en grondige voorbereiding stelden do Staten van ons gewest een keuringsdienst in, die op 15 Maart j.l. officieel in werking is getreden. Het is de eerste provinciale keuringsdienst in ons land. Üver de inrichting en de manier van werken vernamen we eenige bijzonderheden op het bureau van den- dienst te Leeuwarden (hoek I'ollemansteeg en Groote Kerkstraat), waar de directeur, de heer 11. W. de Kruyff.ons inlichtte en rondleidde. Het komt bij een dergelijke instelling, wil zij op den duur van de algemeene sympathie verzekerd zijn, in de eerste plaats- op vertrouwbaarheid en nauwkeurigheid aan. Daarom moeien vooral de inrichting van het laboratorium en de dienst naar buiten aan de hoogste eischen, die men naar billijkheid kan stellen, beantwoorden. Aan die- voorwaarde wordt voldaan. Het laboratorium is van de beste werktuigen goed voorzien, waaronder ook toestellen voor mclkonderzoek. En de buitendienst bevindt zich in handen van practisch onderlegde, ook theoretisch vrij goed ontwikkelde, vaklieden. Deze keurmeesters, zes in getal, kennen het kruid«niersvak — sommigen hunner ook het bakkersvak — op hun duimpje, zoodat er geen gevaar bestaat, dat zij door den een of anderen slimmerd om den tuin worden jelcid.. Hun uitgebreide warenkennis maakt dat vrij wel onmogelijk. Met volkomen vertrouwen kan de directeur dus zijn keurmeesters uitzenden, om overal in de provincie- te onderzoeken, of er ook tegen de verordening van den keuringsdienst wordt gezondigd, in. het algemeen, of er met raad en daad niet het een o£ ander, dat op hun weg ligt, te verbeteren valt. De> winkels worden nauwkeurig geïnspecteerd, bussen en laadjes nagekeken, elk pakje aan een onderzoek onderworpen. Van wat de keurmeesters verdachts aantreffen, nemen zij een monster. Van hunne-bevindingen maken zij iederen dag: een rapport op en deze rapporten, met de monsters, komen nog in den avond onder de oogen van den directeur. Deze verzamelt uit de op schrift gestelde mededeelingen, wat hem belangrijk voorkomt en houdt daarvan aanteekenïnff op genummerde- kaarten, waarop, behalve den naam van den winkelier, ook de datum van het onderzoek wordt vermeld. De monsters noteert hij in een boek, waarna ze alle dubbel worden onderzocht door verschillende, onafhankelijk ven elkaar werkende, personen. Daarbij wordt een zoo scherpe- controle in acht genomen, dat vergissingen practisch onmogelijk zijn. Deze» onderzoekers schrijven den uitslag van hun werlrop een papiertje en doen die briefjes in een bus, waarren de directeur den sleutel heeft . Hij neemt van den inhoud kennis, trekt uit het medegedeelde zijne- conclusies en boekt dc analysecijfers vreet, onder de« daarbij behoorende nummers, in het bovengenoemde register. Daar van dit alles aanteekening op de kaart van den winkelier wordt gehouden, weet men precies, wat men aan hem heeft en of hij een extra controle behoeft of niet Dit kaarlcnsysteem is door zijn kleurverdeeling en kenmerken, in den vorm van zoogenaamde ruitertjes zoo practisch samengesteld, dat in een minimum van tijd het zondenregister van eiken winkelier in dc provincie kan worden opgespoord De- keuringsdienst maakt onderscheid tusschen waren,, die van ondeugdelijke samenstelling zijn, en die- in ondeugdelijken toestand verkeeren. Bij de eerstgenoemde heeft men met vervalsching te doen, die bestaat in het toevoegen van vreemde of het onttrekken van eigen bestanddeelen. De ondeucdelijkc toestand! wordt door verontreiniging, schimmel of ongedierte veroorzaakt. Ook het' brood v/prdt gecontroleerd, zoowel wat dc samenstelling als het gewicht betreft. Dit laatste alleen is 't geval, als in de aangesloten gemeente een verordening op het gewicht van- het brood van kracht i?;.. Dat deze controle noodzakelijk is, blijkt wel uit de vele gevallen, dat het brood niet aan het vastgestelde gewicht voldoet. Zoo werd zelfs aangetroffen, dat roggebrood, dat volgens de verordening 2500 gram moest wegen, minder dan 1800 gram woog. Dit i»ood werd niettemin verfcocfi't voor den prijs, dien een brood van 2500 gretn heeft. ïn *t'r.lgcmoon treedt de keuringsdienst het liefst zoo zacht mogelijk op. Alleen in buitengewoon safttig* gevallen wordt de zaak publiek gemaakt. Evenmin wordt alle ondeugdelijke waar vernietigd. Wat nog goed' is voor veevoeder, mag daarvoor dienst doen of wordt voor dat doel geschikt gemaa'.l. In het kort: steeds doet men zijn best, den winkeliers zoo weinig mogelijk last te veroorzaken rn dc verordening billijk toe te passen. Gp .ut oogenblik wordt bij de winkelinspectie r»ok veel aandacht aan de reinheid van den winkel geschonken en op den duur zal nog meer in die richti.ig moeten worden gewerkt, wat ook geheel in den" geest der verordening is. Het onbedekt laten van de waren zal niet altijd geduld kunnen worden. En hoc noodzakelijk kan niet een andere rangschikking van verschillende artikelen zijnl Suiker, zout en soda b.v. behooren niet zoodanig opgeborgen tp worden, dat zij boven elkaar komen te licsrn» waardoor zout in de suiker, of soda in beidc'lcan terecht komen. Dat strijdt met onze begrippen van zindelijkheid en kan evenmin bevordcrli.i zijn voor dc gezondheid. Een verstandig ei 'g.'cdwillig winkelier zal dat ook wel begrijpen: En de anderen staan dè keurmeesters met hun-raad ten dienste. Het behoort tot hun roeping, tevens onderwijzend op te treden. Zoo worden d:n winkeliers allerlei nuttige wenken en inlichtingen gegeven, waarvan zij al of geen gebruik kunnen maken. Zeer uitgebreid is dus de laak van den keuringslienst. Hij zal nu eens dit, straks weer dat arti_el aa*i een speciaal onderzoek onderwerpen, om- | Bat het zijn nut heeft, van elk' fabrikaat, dat'in de provincie verkocht wordt, een overzicht te verkrijgen. '' > _ Is een rervalsching geconstateerd, dan wordt geen moeite gespaard, om den schuldige op te sporen. Dit is soms een zeer lastig en tijdroovend werk. En heeft men al de overtuiging gekregen, dat de fabrikant aansprakelijk: moet worden gesteld, dan kan het nog licht gebeuren, dat hij buiten de provincie woont, in welk geval men weinig verder is gekomen. De keuringsdienst begint met den man te verzoeken, dergelijke waar niet weer in Friesland in te voeren. Is hij onwillig, dan blijft nog alleen het middel der publicatie over. Gelukkig hebben de meeste menschen daar nog wel eenig ontzag voor, zoodat de keuringsdienst in het algemeen over medewerking niet te klagen heeft. En somtijds wordt die geheel vrijwillig verleend. Zulk een ervaring deed men ten minste op van een fabrikant in de provincie, die de door liem geleverde waren door zijn reiziger terug liet zenden, omdat zij niet voldeden aan de eischen, welke de keuringsdienst aan goede waar stelt. De fabrikant had meer zorg voor zijn goeden naam, en de zaak kwam in orËtpJ Gaarne komen! fabrikanten den directeur op het bureau inlichtingen vragen of met hem de wederzijdsc^e belangen meer uitvoerig bespreken. Déze medewerking is een bemoedigend verschijnsel. En ook zij, di& in overtreding zijn, vinden den directeur zooveel mogelijk tot een mondeling onderhoud bereid. Toch blijft er een voortdurende strijd tusschen de scheikundigen der fabrieken en die van den keuringsdienst. Genen zoeken, dikwijls met veel vernuft, surrogaten te bereiden, die zij met eenigo- kans op succes voor echt kunnen laten doorgaan; dezen moeten dan weer uitmaken, dat het werkelijk niets meer dan surrogaten zijn. Het spreekt van zelf, dat die onderzoekingen met buitengewone nauwkeurigheid mooten worden gedaan, wat niet zelden veel tijd neemt. Soms duurt het wel 7 a 14 dagen, voor het resultaat is bereikt. Wat er zoo al vervalscht wordt en op welke manier, hoe schimmel en ongedierte dikwijls in eetwaren huishouden, werd ons getoond in de zaal voor microscopische en bacteriologische onderzoekingen, waar vele monsters van ondeugdelijke artikelen van allerlei soort in een kast worden bewaard. Dat de melk ook nog lang niet overal met zorg wordt behandeld, bleek ons uit een stalenboek op de werkkamer van den directeur. We werden in de gelegenheid gesteld, zoo het geheele gebouw te bezichtigen, dat de dienst van dc kelders tot dc zolders in gebruik heeft. In de koele diepten is een aanzienlijke hoeveelheid glaswerk opgeborgen, dat er in zulk een inrichting vooral niet te weinig mag zijn. De zolders dieryen als bewaarplaats van onderzochte en niet onderzochte warenmonsters. Overigens bevat het gebouw de reeds genoemde en nog andere vertrekken, w. o. de kamer voor de keurmeesters en den hoofdassistent en een bergplaats voor den polarimeter. Het meest interessante is zeker wel de reeds genoemde zaal . voor microscopische en bacteriologische onderzoekingen, waar ook electrische zich zelf op temperatuur houdende broedstoven worden aangetroffen, en het laboratorium, waarbij de ingezetenen onzer provincie, trouwens bij den geheelen dienst, het grootste belang hebben. --- Opkomst en bloei der oude Friesche Steden. LXXXI. Leeuwarden, VIII. De Remonstranten, waartegen dc Dordtsehc Synode haar anathema in de „vijf artikelen" slin-, gerde, bebben in Friesland nimmer vasten voet kupnen krijgen. Bij de invoering der Canones of oetstellingen der D. S. moesten de predikanten i 't in onze provincie het formulier van aanneming of eenigheid onddheekenen. Wie bezwaren daartegen, had, werd; zonder meer, afgezet en uit de heersohende'kerk verjaagd, gelijk de Dokkumer predikanten Haijo Lamberti en Petrus HérmaflhL die echter een genoegzaam aantal aanhangers vonden, waardoor zij zich van de Dordtsche kerk afscheidden, cm een' afzonderlijke Remonstrantscho genléénte konden oprichten. De nobele Dirk Kaphaëlzoon Kamphuysen vond in genoemde stad een veilig toevluchtsoord en overleed daar in 1626. Te Leeuwarden vonden de Remonstranten wel eenige volgelingen of gelijkgezinden, maar onder den druk van het dogmatisme zuchtende, konden zij bezwaarlijk vrij voor hun denkbeelden uitkomen. De vervolging, waaraan de Remonstranten blootstonden, maakte bovendien het verblijf binnen de landpalen van ons gewest min of meer gevaarlijk en daar de kerkelijke overheden met Argus-oogen wakende bleven voor „vreemde • ihsluypselen", kon aan een vestiging dier gezindheid hier niet worden gedacht Op het einde der 17e eeuw kwam te Leeuwarden, met den steun van Doopsgezinden, een vereeniging tot stand van z.g. Collegianten of. Rijnsburgschc Broedera en Zustors. Deze vercenjjjing %was door de gebroeders van der Kodde gesticht, die zich om verschillende, hier nier dienende redenen, van de Remonstranten hadden afgescheiden. Dc Collegianten. hielden hunne bijeenkomsten in een niet doorgaande steeg ten oosten van het Amelandshuis, welke nog de Collegiesteeg wordt genoemd. In het onaanzienlijke lokaaltje bevond zich een dompelbak, daar de leden van genoemde secte den doop der meerderjarigen door onderdompeling voorstonden. Zij hadden geen bezoldigden leeraar en elk lid, dat zich tot spreken gedrongen gevoelde, hield een toespraak of improvisatie, „zooals de Geest hem gaf uit te spreken", naar de wijze der Kwakers. De Collegianten werden daarom ook wel Vrijsprekers genoemd en hunne vergaderingen Collegiën der Profeten. Zij vormden niet zoo zeer een afzonderlijke gemeente, maar hare leden bestonden uit Doopsgezinden, Remonstranten en anderen, die behoefte gevoelden om elkander te stichten, doch zij waren afkeerig van z.g. diepgaande theologische disputen en haarklooverijen, die naar hun gevoelen even onvruchtbaar als onstichtelijk waren. In 1720 bouwden ze hun lokaaltje achter het huis, dat van ouds genaamd werd „de Vier witte Pilaren", doch daar zij de stedelijke overheid daarin niet gekend hadden, gaf deze last, den verderen opbouw te beletten. Eenige invloedrijke raadsleden vonden het echter wat al te dwaas, om de niemand kwaaddoende of ergernis gevende Collegianten onnoodig te plagen. Wel behoorden zij niet tot een der „getolereerde en gepermitteerde secten", maar dat vonden weldenkende vroedmannen geen beletsel om de menschen in de uitoefening van hun godsdienst tegen te staan en daarom werd een schikking getroffen, waarop zij met rust werden gelalen, echter'•zeer tegen den zin der drijvers, ~die op verdrijving der Rijnsburgers aandrongen". Tot aan het einde der 18e eeuw bleef de kleine gemeente in stand, maar verliep toen. De moesten sloten zich aan bij de Doopsgezinden, aan wie ze zich het meeste verwant gevoelden. In 1814 is het „preckliuis", sedert lang tot een pakhuis gebruikt, verkocht. Ypcy en Dermout haalden in hun „Geschiedenis der Ned. Herv. kerk" bl. 284, deel 11, gelijk Blaupot ten Cale in zijn werk „Doopsgezinden in Friesland" bl. 152 eenige bizonderheden aan van de eigenaardige gezindte, die thans tot het verleden behoort. Dc bekende geschiedschrijver Jan Wagcnaar van Amsterdam was in het midden der 18e eeuw een broeder-redenaar bij de Collegianten. Van hem verscheen in druk een in 1745' gehouden Redevoering, die aanstoot gaf naar de zienswijze van enkele ijveraars, die er daarom op aandrongen Jan Wagcnaar als stadhuiskJerk te ontslaan 1 Gelukkig voor Wagcnaar, hadden de drijvers", die het op zijn ondergang toelegden, geen invloed op de verdraagzame overheid. Anna Maria von Schürmann, „de geleerde geïmporteerde Friesche blauwkous" zooals ze genoemd is (zij. was een Keulsche van geboorte en afkonist) vertoefde dikwijls te Leeuwarden. Op haar ouden dag gaf zij zich af met den dwecpzicken Jean de Labadie, een gewezen Franschen pater, die in zijn land wegens ketterij vervolgd werd en naar Holland uitweek, waar hij froteslanlsch prediker werd, zonder zich bij de Waalsclie gemeente aan te sluiten wegens zeer afwijkende meening. Dit zonderling heerschap verzamelde een excentriek gezelschap vnorhamc en geleerde mannen en vrouwen om zich heen, o. m. de heeren en freules van Aerssen van Sörnmelsdijk, dr. Hendrik van Deventer, e. a. Zij wilden leven in gemeenschap van goederen, naar de wijze der eerste christenen, welke proeve uiteraard moest mislukken. Te Leeuwarden ging hun vlieger niet op; zij vonden op het platteland geschikter plaats voor een als het ware „Separate kloosterlijke samenwoning", en wel op Thcünga-State te Wieuwerd. Na den dood van de Labadic in 1674 aanvaardde Ivon den geestelijken boedel onder benefice van inventaris, maar weldra verliep de affaire en gingen de volgelingen elders hun heil zoeken. Ecnigcn sloten zich aan bij de Hernhutters en togen naar Suriname. Toen op 4 Mei 1678 Anna Maria von Schürmann te Wieuwerd overleed, werd zij begraven, naar luid der overlevering, halverwege binnen en buiten de kerk. Anderen beweren, dat haar overschot werd bijgezet in den wijd vermaarden grafkelder, die ook toen al bekend stond wegens haar, naar Muller mededeelde, „Mumicficirende Eigenschafft". Met het overlijden van de excentrieke jonkvrouw verdween weldra de secte van. Ivon, cidevant de Labadie, welks wind van leer zoo zeer de levendige ergernis der ware rechtzinnigen had opgewekt. • Bij de groote verandering op Staalkundig gebied na 1580 kwamen de katholieken wel het meest onder dea druk ran. de. oppermaehttae.' partij, daar deze in dc aanhangers van de Roomsche kerkleer hare natuurlijke vijanden zagen. Vóór Rome toch betockende, naar de opvattin?; der toemalige Calvinisten, tegen den nieuwen staat van zaken. Wat de Spaansche overhecr'schers en bestuurders in naam van Karel V en Filips 11 hadden misdreven, werd geheel ten onrechte gewroken op de aanhangers der oude religie, die het strenge régime van Alva, en van de Vargas met de bigotte partij aan het Hof te- Brussel evenzeer veroordeelden als de prolcstanten. Zoodra de afval der Noord-Nederlanden een voldongen feit was en de nieuwe partij in staat en kerk met onbestreden gezag heersenen ging, volgde, in «tryd met het verdrag van den Religionsvrede in 1578, die aan alle belijdenissen bestaansrecht en vrije uitoefening van godsdienst toekende, nd 1580 een vinnige, onredelijke verdrukking van de zonen en dochters der oude kerk. Bij den nieuwen staat van zaken, die geschapen was na de toetreding van Friesland tot de Unie van Utrecht, liepen hoopen volk over tot de hervormden. De meesten kozen dc partij van den winner uit eigenbelang en zoo geschiedde het, dat de trouw gebleven katholieken weldra met den vinger werden nagewezen. De Congregatie van de Propaganda Fide waagde het in 1593 de eerste zendelingen naar Leeuwarden te zenden ter herstelling, indien mogelijk, uit den vervallen toestand, waarin de kerk in deze provincie verkeerde. Als marskramers en als rondtrekkende reekoopers, of als visschers en varensgezellen vermomd, trokken de- paters door ons gewest, om sommige edelen en burgers, die aan de oude kerkleer getrouw waren gebleven, in het geloof te bevestigen en om anderen voor hunne zaak te winnen. De namen dier zendelingen van de S. J. zijn bewaard gebleven door het geschrift, dat pater Willebrordus van der Heyden, die hier van 1627 tot 1638 de ijverigste missionaris was, heeft opgesteld en dat handelt over de bemoeiingen der zending ven 1593 tot 1638, om den Roomschen ecredienst' te herstellen. Reeds in 1606 vestigde zich te Leeuwarden een pastoor, met name Engelberts Lambringa, die in 1609 door den aartsbisschop Sasbout Vosinaer tot Deken en Aartsdiaken werd aangesteld. Pastoor Lambringa ging als deftig koopman gekleed en bezocht zijne gcloofsgenooten bij voorkeur na donker, om niet te worden gemolesteerd. Pater Arnoldus Cathuys, een Leeuwarder van geboorte, stond hem trouw ter zijde. Later kwam hier Pater Willem Warinchem, terwijl pater Carbonelli te Harlingen werkzaam was. In 1638 telde de missie in Friesland in het geheel negen priesters, die, over de provincie verdeeld, ieder hun aangewezen arbeidsveld hadden. De vooruitgang der katholieken was een bron van ergernis voor de gereformeerden, die de kerkelijke en wereldlijke overheden in de wapens riepen „tot stuytinghe van het voortwoeckerend lewêedt van hen, die men Papisten noemt". Minstens elk jaar verschenen strenge plakkaten tegen hen, die het waagden „Pausselycke Ceremoniën te pleghen ende Conventiealen te holden". Eene boete van 100 Friesche gouden rijders was er zelfs gesteld op den ondeugende, in wiens huis een verboden bijeenkomst plaats had In 1638 werd een Statenbesluit uitgevaardigd, dat alle priesters binnen zes dagen de provincie moesten verlaten. W cldra kwamen ze terug en met ongewoner moed weerstonden of ontweken zij het gevaar, dat hen bestendig bedreigde en herhaalde maler trof. Een ware razzia werd er onder de katholieken gehouden op het in 1616 verspreidde en onwaar gebleken gerucht, „dat van uyt het huye van een Papist tot Harlingen mijnen waren gegraven tot onder de Hervormde kercke, om dese mot Bussekruyt te vernielen". Op aanklacht der Classis van Franeker lieten Gedeputeerde Staten het aangeduide huis onverwacht door 35 soldaten ovenallen en plunderen. Vond men al geen onderaardsche mijnen, die in de kelders van het huis van Espelbach haar oorsprong hadden, groot was het gejuich, dat aangeheven werd bij het vinden van een pak brieven, toebehoorend aan pater van Warinchcm. behelzende verslagen der missie over een aanlai jaren. Die stukken achtten de heeren der Clas sis nog gevaarlijker dan de denkbeeldige- mijnen „Die brieven zelf waren, om zoo te zeggen, mijn e n, gelegd onder het fondament det Kercke Christi". — In allerijl werden zij door de drukpers vermenigvuldigd en toegelicht „opdat men zou konnen sien, met wat practyken ehde hoe groote vcerdichheyt de Jesuyten hare- Negr, tiatie (so sy 't noemen) dryven en hoe sy de Paüesselycke Religie met de Jesuytsche heer schappye tot onderganck van de Gereformeerde Kercke en de Rcpublycke soecken voort te planten". In de Stedelijke bibliotheek te-, Leeuwarden is het werk bewaard onder den titel: Jesuitica per Unitas België Prov. Negociatio. Do Nederlandsche uitgave heeft het opschrift: „Der Jesuyten Negoliatie ofte Coophandel in de Ver. Nederlanden". In weerwil van de hierna toegenomen vervolging bleven de priesters, naar van der Hoycten's getuigenis, voortgaan „om met groote cloeck hcydt alle peryckelen te weerstaen en nae vermoghen sielen te winnen met Godts gratie" Als ,wij lezen, schreef Lorgion in zijne „Bijdragen", hoe dikwijls de zendelingen van Rome zich aan levensgevaar blootstelden; welk een moed zij voor hunne zaak aan den dag legden en Jmc onvermoeid zij werkzaam waren, om hun doel te bereiken en aanhangers te verwerven — en als wij daarmede vergelijken de beschuldigingen tegen de Gereformeerde predikanten destijds ingebracht, zoodat de Classis van Franeker het ir. 1662 noodig vond dc ringbroeders te bevelen „tot verhoedinge van luyheidt en traagheydt in den 11. Dienst tot tweemaal te prediken en caledïri* satiën té houden, en dat het prediken niet in bloten sleur, door alweder en weder hetselfdc ten voorschijn te brengen en alsoo alleen om de ure om te krijgen, worde verrigt" —- dan is het. duidelijk, dat de onverpoosde ijver der priesters en de lauwheid der hervormden de oorzaken waren, dat de katholieken in Friesland en te Leeuwarden in het bizonder, van lieverlede in getal en in krachten toenamen, hoezeer ook de Synodalen zich daaraan ergerden. Op hun aanhitsing vernieuwden de Staten tot 1686 bestendig de plakkaten, die al sedert meer dan eene eeuw hem de samenkomsten dor Hooirischen waron uitgevaardigd. Dc laatste razzia vond plant* :cp Zondag 26 Juli 1687, toen dronken gepeupel. •volgens wcloverlegd plan, de dne kapellen gelijktijdig binnenviel en er, na plundering, den boel kort en klein sloeg, uit weerwraak over de her roeping van het Edict van Nantes door Lodewijk XIV en de daarop gevolgde verdrijving der Hugenoten. Deventer. Juni 1916. _^^ --- LEEUWARDER COURANT van Zaterdag 24 Juni 1916. Vierde BlacL --- RECLAMES. Herinnert gij n nw jengd ? Gij wcrdt nooit vermoeid, at goed en sliept goed. Waarom nu niet? Herinnert gij u welk een eetlust gij hadt in uw jeugd, hoc gij den geheelen dag bezig kondt zijn? Hoe gij 's avonds met tegenzin naar bed gingt? Is hef doordat gij ouder wordt, dat nu een maaltijd - geen genot meer voor u is; dat gij u altijd vermoeid en zenuwachtig gevoelt? Neen, want de krachtigste menschen zijn volwassenen, die veel sterker zijn dan jeugdige personen. - Het is, omdat gij van gewoonlcn veranderd zijt. Want als kind liept gij den geheelen dag en waart gij voortdurend bezig. Neemt nu meer lichaamsoefening, als die alleen in loopen beslaat. Misschien overwerkt gij u, eet gij te veel -vlceSch, slaapt gij te weinig. Slechte gewoonten zijn oorzaak dat urinezuur in het bloed achterblijft, verzwakken de nieren en veroorzaken rugpijn, rheumatische- pijnen, waterstoorniss^n en een dof, slaperig gevoel. Wekt de nieren op door het gebruik van Fostcr's Rugpijn Nieren Pillen, laat de slechte gewoonten een tijd na en gij zult ondervinden hoe gij vooruitgaat. Personen op meer gevorderden leeftijd dienen nauwkeurig te letten op verschijnselen van nieren blaaszwakte, want door het spoedig behandelen der eerste verschijnselen van nier-aandoening worden vele kwalen van den ouden dag voorkomen. Voor oudere menschen zullen Fostcr's Rugpijn Nieren Pillen een waardevol geneesmiddel blijken. Te Leeuwarden verkrijgb. bij Fa. J. Wijbrandi, Jzn., Kelders 171, en bij alle goede drogisten in a*~~\ Friesland. Toezending ge- L i» schiedt franco na onlr. _n nt-__. y' P°3^w'3sel f 1-75 voor jf)S____r\. één' °* 10 voor zes jË_wM_m_\ doozen. Eischt de echte \_iaJmffijQ_V_, fostcr's Rugpijn Nieren Pil- NÉFV£J _rW-—f I'-n- weigert elke doos, die nw^jjß m__a\t». net voorzien is van neren- staand handelsmerk. 48 ---