RECLAMES. "*•**-■* — —• - ■ ■ ———— OEBR. J. COPINi, A HORLOGEMAKERS,' Jt Nleswostad 80, ? JË Hosktterp 334. _Ë lat. 1003. SjnvasJafl UNION W _**[_? Horlogère, BA "4 me uwc nooCLLLji^J *I*^sW en I KETTINGEN V in OOUD, ZILVER en I METAAL --- Leeuwarder Courant van Zaterdag IS Februari 1919. TWEEDE BLAD. --- Uit bezet gebied. De Toekomst. ïfa ateTwn w.ord aa* uitdrukken, wat de DniUchers met .rücksichtslos" bedoelen? Ook de Bussen hebben zulk een woord: pow«t man. wat dit beteekent? Het is gepeupel o, de Joden, dat wl en goed plundert, hunne vrouwen non have en goea p krach, m yerminkt, «misbruikt, hunne dochters TW*"~U , uU inderen en grtisaards vermoordt. Het is de wi ü weer tWeerande Barth-.meuWit. In het ««de Rusland zijn zulke pogroms bij herhaling voorgekomen. Aan Kisjenew en «der. namen vaa steden uit het Oosten zullen nog vele geslachten van Joden slechts denken si, aan de gevloekte plekken van pogroms. Men heeft mij, toen ik ginds vertoefde, de ware beteekenis van de pogromen uit vroeger dagen le«r<» kennen. Een gegoed middenstander verteld» mij. da* Wl cc« bOToek kree« Tan V? Bassisch ambtenaar. Geheimzinnig vertelde deze, dat e* ever enkele dagea in de stad een pogrom zon worden gehouden. Maar. als Wh nuin aegeman. er zooveel geld voor ever hsd. dan sen de ambtenaar wel zorgen, dat hij met atjrje familie ca zijn huis eagodoerd souden blijven. Zoo was de veorbereiding van eea pogrom eenvoudig eea middel tot afdreiging. Want als de ambtssuar etja beers voldoende gevuld kreeg, dan brak de pogrom wel oit — anders zou kamers eene volgende afpersing door middel vaa de komsade pogrom miete s*leverea — maar dan was vrij svoedig politie en militaire macht ter plaatse, om de rast te herstellen. Ds Pslaa hebben van kunne vroegere overneeriehert. de Retscn. maar al to goed geleerd, hoe men psgresas srganisoeren meet. In het ouds Coagrse-Pelsn en in het to« voor kort Oostenrsjkica. na Peelsca, Oalicië, hebben in de laatste weken, maar boriehton van ooggesuigen melden, pogroms plaats gehad, zoo afsahawelijk. zoo vreeselu'k. dat het gaweien van de besshaatde volkeren ia spssand is gekomen togen de Polen, die kas vrsjhsidsfeest niet beter wisten te vieren, dan stat stelselmatige pogingen tot uitsoeüag van hot sinds eeuwen 'm bun midden wevende Josdsehe volk. In Warschau schijnt de reeks van pogroms op de klassieke wijze te stjn ingeleid. Het dagblad JHarai" (Heden) van 14 October berichtte, dat In de stad twee tot pogroms ophitsende proclaasatios waren aangeplakt. Op 21 Ootober heeft te Wareshsa het gepeopel een aantal Joden verwond en een aantal van hunne winkels geplunderd. De Poolsche ardlitie sehsjnt haar plicht te hebben rsrwaarloosd. Naar alle zijden hoeft die ophüsiag succes gehad. Het gepeupel, hier en daar bijgestaan door soldaten vaa ds Poolsche legioenen, heeft zijne Vasten botgevisrd in tientallen steden en dorpen. Mea ging systematisch te werk. Men ontwapende de Joodsche burgerwacht met geweld en trok toen oe de weerlooze menschen los. De Joden zijn er ten prooi geweest aan het meest beestachtig geweld, zoo in Lemberg, waar men de synagoge, vol menschen. in brand heeft gestoken en hen. die uit den vuurpoel wilden vluchten, met de bajonet daarin terug joeg. Ik spaar mijne losers de berichten omtrent het gemoerd en gepluader van elders ca ga nog een oogenblik ia op de beweerde motieven der plunderaars of hunne lastgovers. In Warschau las men op een der proclamaties: .Opgehitst door Joodsch geld trachten de Poolsche .Sociaal-Democraten en de Joodsche Bond in Polen het schurkachtige bolsjewisme te organiseeren " Terwijl men das vroeger — in den Russischen tijd — de Joden sitkreet voor kapitalisten en ze daarom martslde, geschiedt dit nu onder de beschuldiging, dat da Joden bolsjewistisch zijn. Wat er in dit motief waarachtigs is blijkt het best «it sen bevelschrift, door twee burgers uit Przytkoeeki, hl) Kalvaria, ontvangen. Het lnidt woontelUk: In naam van de bolsjewistische regeenag bepalen wij. dat er zich binnen ZL lB h6t teroo*rer«e.teld. gev&, H* Wvï^,efl tM d°°d bren»en- <"*•>: BCOmité T" d° rerbrannt TlM* **,cht9* der wird «te*, armoede en de voortschrijdende^ •n daarbü mi. »„a V°lk duren voort «en." d„ f* T*** g™']»« «eko- taltaken ,"nd? Joden Ziin doodgoscho-3ta /Xaaï s? J^^r1- Waart* AlsnnSht Ue,?Tnden -I*llloo* «worden. soa»^v * ,STooter dan vroeger «e**Ur. He» OosWodendom slecht, van hooren ■SST * ~™ - enTe! Ka>hali*ea? ZsJ, dis O.st-J.dea, Wa. hef «ros altüd arm Ij geweest, waarvan de meesten altijd hebben geleefd van den eenen dag-op den anderen? Zij. die in de grootste soberheid leven en wier kosten van levensonderhoud vóór den oorlog beneden den roebel per hoofd en per dag bleven? Of bohjewiki? O, ja, er zijn onder de Oost- Joden nog al wat sociaal-democraten. Ik heb er zelfs drie soorten ontmoet. De Paolei Zion. de socialisten, die terugkeer tot eene nationale gemeenschap noodzakelijk achten ah voorwaarde voor de mogelijkheid, den klassestriid to voeren, de S. S, die de nationale eenheid in het land hunner inwoning voorstaan en de Bundisten, de meest radicale, maar die nog op verre na geen bolsjewisten zijn- En al die groepen bestaan in hoofdzaak uit jongs mervechen. veelal tot hun reed standpunt gekomen onder den invloed van de oorlogsgebeurtenissen, dio de moesten van hen werkloos hebben gemaakt. Maar de massa der Joden is conservatie- De mannen, van hun 13e jaar af, loopen nog in kleeren van den snit. die hunne voorouders van voor een wen in Polen hebben leeren dragen. Zij loopen in de lange jas, die bijna tot de enkels reikt, en dragen een klein petje op het hoofd. Er is bij vele jongeren wel weerzin tegen deze kleedij en zij zouden gaarne „in 't kort" gekleed gaan, maar de piëteit jegens hunne ouders houdt hen veelal nog tegen. Conservatief, veel ta conservatief, zijn zij ook ten aanzien van het onderwijs. Nu hebben de omstandigheden het hunne gedaan, om dit conservatisme zoo lang te laten voortduren. Tijdans de Russische overheersching mochten op de openbare scholen de jongens en meisjes van Joodsche ouders slechts tot een klein percentage worden toegelaten. De Joden lieten dus hunne jongens nsar eigen scholen gaan (eigenlijk mocht dat ook niet, naar ik meen, maar bet werd oogluikend toegelaten) ca de meisjes werden thuis gehouden. Behalve alt de beter gesitueerde kringen, die middelen wisten te vinden, cm hunne dochters op lagere scholen en gymnasia toegelaten te krijgen — men kon in Rusland met nbakschiss" alles doen — zijn dan ook de Joodsohe vrouwen in Polen analphabetan. Dit frappeert den bezoeker to meer, waar de mannen in de Joodsche wetenschappen zeer ver zijn. De jongens toch gaan, zooals gezegd, naar de eigen schelen, de z.g. Chederiem (ofaeder is een Hebreeuwsch woord en beteeken* Kamer) en de Talmud Torascholen. Daar leerden zij tot voor kort bij uitsluiting zaken, die met de religie in verband staan. Met Jiddisj" als omgangstaal leeren zo in het eerste jaar Hehreeuwsch lozen en werktuigelijk vertalen (het gewone gebedenboek is daarbij leerstof), dan den Bijbel in het He4>reeuwseh lezen en vertalen en in het derde jaar vangen ze aan met de studie van den Tal■nd. Daarmee gaan ze door. Voor zoover ze eetrigen aanleg hebben, gaan ze naar voorbereidende rabbijnenscholen en dikwijls, ook als ze later geen rabbijnen worden, naar rabbijnenscholen. Niets anders dan de genoemde vakken leeren ze. Noch de landstaal, noch rekenen, aardrijkskunde of geschiedenis. Het is bijna onbegrijpelijk, dat een zoo opgevoed man in staat is, den kost te verdienen. De meesten werden kooplieden. BIJ de slechte verkeersmiddelen waren er veel tussohenhanden noodig, om de landbouwproducten van het platteland naar de steden te brengen en — omgekeerd — om de dorpelingen ta voorzien van het noodige uit de steden. Die functie hebben de Joden er eeuwen vervuld. Ze zullen het in de toekomst wel niet meer op die groote schaal kannen doen. Dat hebben de Joodsche leiders al ingezien en nu door de bezettende maohten vrijheid van onderwijs werd gegeven, hebben ze in grooten ijver en met bewonderenswaardige toewijding volksscholen opgericht, waarin, naast de religieuse vakken, de ..profane" vakken worden onderwezen. Welk eene revolutie heeft in de hoofden der Oost- Joden plaats gehad: voor het eerst, sinds eeuwen, sturen ze hunne meisjes naar school en laten ze hunne jongens vakken leeren. waarvan ze zelf geen notie hebben. Maar lang niet overal is het conservatisme voor de eischen des tijds gecapituleerd. In Polen heeft nog in Maart van dit jaar eene vergadering van rabbijnen zich tegen elke verandering van bet program der Talmud Torascholen verklaard I Men ii niet bij het lager onderwijs blijven staan. Men heeft gymnasia opgericht en middelbare scholen en — wat zeer verheugend is — men heeft het vroeger weinig beteekenend vakonderwijs, waar en zeover mogelijk, uitgebreid en verbeterd. Een eigenlijken schoolstrijd heeft men er nog niet. nu alle richtingen in het Jodendom de grootste moeite hebben, met de armzalige middelen, waarover zij beschikken, hunne scholen in stand to houden. Maar men heeft er toch volksscholen. met een program, verschillend naar de opvattingen der bestuurders. Do meeste scholen zijn Jiddisjistiseh". d. w. x. jiddisj is er de omgangstaal. Op alle scholen wordt Bijbel en Hebreeuwsche taal geleerd, maar het aantal uren dat men er aan besteedt, loopt sterk uiteen. Voorts zijn er, schoon minder in aantal. Hebraisüsche scholen, van Zionistische zijde gesteund, waar de omgangstaal Hehreeuwseh is. Voor ben, die als West-Europeanen zijn opgegroeid in de foutieve meening. dat Hebreeuwsch een doode taal is. is het eene groote merkwaardigheid in de crèches de kinderen moderne Hebreeuwsche speeUiedjes te hooren zingen, de kinderen in de lagere scholen in het Hebreeuwsch te hooren rekenen en gymnasiale lessen bil te wonen, waar scheikunde en meetkunde in het Hebreeuwsch worden onderwezen. Het aantal leerlingen op deze Hebraistische scholen en het aantal dier scholen neemt snel toe. In Warschau is een kweekschool voor leeraressen aan Hebreeuwsche scholen en naast de jiddisje dagbladen verschijnt er een Hebreeuwsch weekblad. Zoo bereidt het Oost-Jodendom zich zelfs in deae droeve jaren voor op betere tijden, op dea tijd. wanneer het Jood»clie vott weer zal wonen in eigen land en daar, eigen taal sprekend, zal werken aan eigen cultuur. Is er beter bewijs mogelijk voor het onvernietigbaar optimisme, dat in de Joodsche ziel woont? Onder de ongunstigste omstandigheden gelooft men in, vertrouwt men op, is men overtuigd van de betere toekomst, die men reeds ziet komen en waarop men zich reeds voorbereidt. Eeuwen van verdrukking, van kommer en ellende, die hunne sporen hebben achtergelaten op lichaam en ziel der Joden, hebben het geloof in en de hoop op terugkeer naar het vaderhuis niet kunnen uitroeien. Wel zingt het Joodsche volk slecht* mineur melodieën, wel staart het Joodsche oog soms angstig uit vrees voor vervolging, wel glanst het droef van smart om wat is geleden, maar het glinstert weer vol blijheid als het de jeugd in de jong-nationale hymne hoort juichen: „Onze hoop is niet verloren. Ia ex immer op gericht, In der vaad'ren land te wonen, Waar de stad van David ligt."- Die blijde hoop op betere dagen, dat rotsvaste vertrouwen in de toekomst van het Joodsche volk, zo zija niet verminderd door de ellende der ftu voorbije oorlogsjaren en ze zullen met verminderen door het bruut goweld der pogromgangers, die der Joden bezittingen plunderen en hunne lichamen kunnen verminken, maar die de Joodsche ziel niet kunnen bereiken. Ginds, in het Oosten, is de Joodsche ziel bewaard gebleven en de beschaafde wereld begrijpt thans, dat zij zich eerst weer ten volle zal kunnen uitleven, als het Joodsche volk zal zijn teruggekeerd naar den nationalen bodem, naar het Oude, Nieuwe Land. Dr. A. VAN RAALTE. ' --- UIT DE PROVINCIE. Baxisdtsl, 13 Februari. In zijne vergadering van beden besloot de gemeenteraad, f 10,000 aandeden van de N. V. „Gasfabriek Barradeel" aan to koopen tegen een koers van 72 Yt pet. Een verzoek van het bestuur van de vereeniging „De gewapende Burgerwacht" in deze gemeente, om een subsidie over 1019 van f5OO, ia ingewilligd. Het kohier van schoolgeld, 4e kwartaal 1918, is vastgesteld tot een bedrag van ƒ458.04 en dat van schoolgeld voor het herhalingsonderwijs tot een bedrag van f 9.65. Gunstig is beschikt op een verzoek van de vereeniging „Dorpsbelang" te Tzummarum, om een subsidie uit de gemeentekas voor den aanleg van volkstuintjes, bedragende ƒ 100 per HA. Besloten is tot het aangaan van een tijdelijke geldleening ter voorziening in de behoefte aan kasgeld van ten hoogtse ƒ 40,000. Besloten, in te trekken het raadsbesluit van 24 October j.L en aan te gaan een ondershandsche geldleening met de boerenleenbank te Minnertsga van f 13,166, rentende naar 4% pet. Wegens stijging van het getal leerlingen tot 97 is besloten een derde leerkracht te benoemen aan de school te Wijnaldum. B. en W. zijn gemachtigd, de reeds in bestelüng zijnde brandspuit te ruilen tegen de oude spuit te Sexbierum. IJlst. 14 Februari. De gemeenteraad heeft een commissie benoemd, om de mogelijkheid te onderzoeken van den achturigen arbeidsdag en loonverhooging voor de gemeentewerklieden. Tot 6choolscnoonmaakster is benoemd A KHjnstra—Wildschut. De altredende leden der commissie tot wering van schoolverzuim en der schattingscoramissie zijn herkozen. Uit mcdededeelingen van het plaatselijk Steuncomité bleek, dat er in de gemeente veel werkeloozen waren. Het comité moest bijna fGO per dag uitkeeren en zou weldra uitgeput zijn. De heer V. d. Goot sprak een scherp protest uit tegen de boeren, die niets lieten verdienen. 14 Februari. Jaarvergadering „Groene Kruis. Rekening goedgekeurd in ontvang op f 590.32. in uitgaaf op ƒ511.7354. Tot bestuurslid herkozen J. Krul en gekozen A C. H. Vollenweider. Besloten, om aan de wijkverpleegster een duurtetoeslag te verleenen. De zuster legde in 1918 883 bezoeken af. waarvan 107 voor de bestrijding der tuberculose. Pogingen worden aangewend om de contributie te verhoogen. Een commissie van 5 leden zal daartoe huisbezoek afleggen bij de ter vergadering niet-aanwezige leden. Baltmpiit, 14 Februari. De afdeeling Achtkarspelen van de Friesche Maatschappij van Landbouw en Veeteelt heeft hier eene vergadering Behouden, toegankelijk voor vrouwen en meisjes boven 16 jaar. Mei. M. van der Knoop, van Harlingen. zette doel en leerplan van de landbouwhuishoudkunde uiteen. Een cursus zal, waar de deelneming voldoende kan heelen. bïnfitmiört .beginnen. — In de algemeene Vergadering van de bejrrafenisvereen.gmg alhier bleek uit het jaarverslag, dat voor het venoer van 25 lijken de diensten der vereenk.ne waren verleend. Ledental thans 353. De StenZ van den penningmeester sloot ia ontvangst op f 93712 enmuitgaalop/SW.öe. Met bijna aken^neVtem men is tof bestuurslid herkozen de heer J. A Vegterv 5 nieuwe leden traden toe. Het bestuur heeft met het daarbij betrokken personeel eene regeling getroffen omtrent bet vervoer van lijken buiten den kring der vereeniging. Psla B as, 14, In jje, jaarvergadering, hedenavond*,* van „N'ocht en Wille" bleek, dal de" vereeniging 66 leden telt, dat de ontvangsten hebben bedragen f 66.51 % en de uitgaven ƒ 7.46. terwijl nog fl5 moet worden betaald. Tot bestuurslid is herkozen A van Dijk en gekozen A. Smeding. In de commissie van bijstand zijn benoemd R Boschma, D. Mensing, M Postma en B. Swart Besloten is,» uit de kas der veréeiïlging in "Eel vervolg geen gelden te nemen voor een ijsfeest ïjsrkwerd, 14 Februari. In de algemeene vergadering van de afdeeling Tjerkwerd van Het Groene Kruis is de rekening goedgekeurd met een ontvangst van / 1372.30 en een uitgaaf van f 1346.79. De ziekenverpleegster heeft in het afgeloopen jaar niet minder dan 1100 ziekenbezoeken afgelegd. Herkozen tot bestuursleden de heeren J. Dooper te Greonterp en A Hommema te Dedgum, Hoekema en J. Zijlstra, beiden ta Tjerkwerd. De heeren Hoekema en Zijlstra meenden voor de benoeming ts, moeten bedanken. In hunne plaats zijn gekozen da heeren F. Schukken en G. Damsma, beiden te Tjerkwerd. Er zijn 365 leden. Hsrlingsn. 14 Februari. Hier is opgericht de Vereeniging tot Bevordering van Handel. Scheepvaart en Industrie. Tot bestuursleden zijn gekozen de hee-. ren O. Houwink. voorzitter; R. A Feenstra, vicevoorzltter; D. van der Wal. penningmeester; 3. 3. Korbee. A. E Hannema, l. W. Duijvendijk en G. Hibma Jzn. Voorloopig secretaris is de heer A E Hannema. De vereeniging stelt zich ten doel. door algemeene; samenwerking der rechtstreeksche belanghebbenden vermeerdering van den bloei van den handel te be-werkstelligen en de tijdelijke inzinking, veroorzaakt, door de oorlogsomstandigheden in het havenbedrijf, spoedig te herstellen, zoodat Harlingen binnenkort weer de belangrijke in- en uitvoerhaven van het noor*den van ons land zal zijn. Tssawoadsn, 14 Februari. De afdeeling Veenwouden van de vrijzinnige kiesvereeniging „Algemeen Belang" in Dantumadeel heeft als voorloopige candidaten voor den gemeenteraad gesteld de heeren Antonides. Bosma, Hellema, Sikkema, aftredende leden; J. Jongsma te Valom en F. Roosma to Roodkedc Bt. Micelaasgs, 14 Februari. In eene goed bezochte vergadering is hier jX Donderdag besloten tot de • oprichting van eene vakteekenschool. Het ligt in de bedoeling, een cursus van 5 jaar te openen met October e:k:, waar jongelieden, te beginnen met hun 12e jaar, 'als ze de' lagere tchöol hebben doorloopen, vijf avonden per week les kunnen ontvangen. Tot bestuursleden zijn gekozen de heeren T. de Groot, IL Rijpkema, W. Hoogland, H. Elzinga en E. de Haan. Daatasmadeal, 14 Februari. In eene vergadering, op gisteren, van de christelijk-historische kiesvereeniging in deze gemeente, is tot secretaris gekozen de heer 3. Bouma te Rinsumageest. De heer J. Pasma te Zwaagwesteinde wenschte niet weder in aanraerkiag te komen. Dronrijp, 14 Februari. De vereeniging „Samenwerking" vierde gisteravond voor een stampvolle zaal haar zilveren jubileum. Nadat de voorzitter de feestrede had uitgesproken en de secretaris een overzicht gegeven van het ontstaan en de lotgevallen der vereeniging gedurende deze 25 jaar, kreeg de heer E. Veenstra als lid der feestcommissie het woord, om in welgekozen woorden de beide bestuursleden ds heeren J. de Wit en O. v. 4 Wal, geluk te wenschen met het feit. dat ook zij thans 25 jaren bestuursleden van „Samenwerking" waren geweest. Uit naam der vereeniging bood hij den beide jubilarissen ieder een fraaie barometer met inscriptie aan. Het vervolg van den avond werd opgeluisterd door voordachten van den heer Stap vaa Berlikum en door ons strijkorchest Zoowel het een als het ander viel bizonder in den smaak. iVV*I*'1*' U Februari. De christelijk-histonsche kiesvereeniging in Westdongeradeel heeft als candidaten voor de aanstaande verkiezing van den gemeenteraad gesteld: 1. J. W. Idsardi, 2 J J ds Graaf Jr., 8. J. B. Hannema, allen te Ternaard; 4, A. van der Kooi te Wierurn. 5. Jac. Kroodsma te Betterwird II Vnesema te Hantum. 7. D. J. GeertW te Hantumhuizen en 8. P. Boelens te Nes. Woram s 1 s, 14 Februari. Hier is een schaakclub opgericht met 16 leden. Het bestuur bestaat uit da heeren S. Reitsma. voorzitter; K. v. d. Meer. secretaris en I. Dantuma te Oosterend, penningmeester. Vssawsaden. 14 Februari. In weerwil van dooi en warmen zonneschijn hedenmiddag een welgeslaagde hardrijderij van mannen ca vrouwen 18 paren. tln rt**, /,20, D auta ca S* Nauta te Wartena; 2e. t 10 H. de Jong te Bergum en J. v. d. Meer te Eeraewoude; 3e ƒ6. P. Paulusma te Veenwouden en tt. Paulusma te Quatrebras. War ga, 14 Februari. Hardrijderij van leerlingen van de twee hoog3te klassen der openbare schooL Eerste afdeeling jongens: 0. Pietersma, E. v d. Meer en E. Zwart; idem meisjes: T. Venema, L v.