N. V. Stoommeelfabriek „FORTUNA", Dir: H. A. VOSMAN, GARANDEERT voor haar LIJNMEEL, MAISMEEL en GERSTMEEL VOLWAARDIGHEID en voldoende ZUIVERHEID. Men gelieve er op attent te zijn, dat deze artikelen steeds door ons worden afgeleverd in geplombeerde zakken, terwijl zakken en plombes var onzen Firmanaam zijn voorzien. --- Leeuwarder Courant van Zaterdag 8 November 1919. DERDE BLAD. --- Brieven uit de Hoofdstad. CXXXVII.' Amsterdam, 7 November 1919. De Amsterdamsche tabakshan del en 't jubileum der Deli-Maatschappij. — Kal schoolvoedinj schoolkleeding. Ondanks de concurrentie van haar zuster aan Je Hotte blijft onze hoofflstad t-ch nog altijd de koopstad van Nederland bij uitnemendheid, al zijn de artikelen, waarvan Amsterdam thans de 6tapelplaats is, geheel andere vaak dan een paar honderd jaar geleden. Wie Z"ii toen gedacht hebben, dat onder de Indische producten kruidnagelen en BOOtmuscaat het veld souden moeien ruimen voor tabak, koffie en thee? Voorbij zijn de dagen der paleizen van de Bandasehe perkenieiï en met hen die van de groote winsten voor Amsterdam op de Indische specerijen. Y'»ir iijltien gulden in de maand huurt men thans up Banda een paleie ■— stonden ze maar hier! — en peper, kruidnagelen etc. zijn voor den Amsterdamschen handel van zeer secundaire beteekenis geworden. Maar in de plaats van de nootmuscaatpaleizen op Banda rezen in het hart van Amsterdam de tabakspaleizen, den villa's aan de Weteringschans ten spijt. Dat is niet allemaal zoo opeens gegaan. Neen, een halve eeuw is noodig geweest om dat lot stand te brengen. In de zestiger jaren vormden eenige Amsterdammers het plan oa tabak te gaan verbouwen in Deli. Tevoren waren daar landen voor koffie in cultuur gebracht, een cultuur, die echter nimmer tot bloei geraakte. Op zeer bescheiden voet werd begonnen, doch de teelt bad zulk een succes, dat langzamerhand de vreemde tabaksoorten door het Ned.-Indische product op menig terrein werden teruggedrongen, dank zij de Delimaatschappij onder leiding van' de heeren Cremer, P. W. Jansen en J. Nienbuis. Langzamerhand groeide deze maatschappij tot een van de grootste Nederlandsehe ondernemingen en naast haar verrezen zustermaatschappijen, kleinere, en grootere, die sedert jaren een belangrijk deel vormen van de dagelijksche noteering in de effectenprijscourant. Zoo kreeg Amsterdam door den durf en den ondernemingsgeest van enkele h.irer burgers een eciste plaats in den wereldhandel in tabak. Tienduizenden guldens aan arbeidsloonen worden jaarlijks uitbetaald voor 't lossen, verwerken en verzenden van de Indische tabak. Duizenden vinden daarnaast hun brood in «len tabakshandel, van den grooten exporteur af tot den kleinen detailbat toe, die in een kelder zijn ruwe tabak bij pondjes slijt aan sigarenmakertjes, die tegelijk zijn waren maakt en ac op de Amsterdamsche volksmarkten zelf aan den man brengt. Vooral de „natte Borneo" zijn te Amsterdam onder 't volk gewild. De veilingen in „Frascati" doen jaarlijks de kooplieden uit de vier hemelstreken samenstroo- • men en in die dagen kan men in de Nes een Babel van talen hooren. Want de Nes is 't brandpunt geworden van den tabakshandel. Waar vroeger de- recommandeui met zijn versleten groestem annonceerde: „Hier kan je rijen op levendige peerden", daar zetelen nu de deftige tabaksmakelaars. Alleen Empire Hall is als een schim uit vroegere, vroolijke en losse dagen overgebleven. Ja die Nes: oudtijds de Boost er-tuurt, daarna de „vroolijke huurt" en nu de tabaksbuurt. Ook stadsbuurten hebben hun lotgevallen. Geen wonder dus, dat een maatschappij, die zulk een plaats in ons en 't Indische economische leven inneemt en die voor Amsterdam middellijk zooveel van beteekenis heeft gedaan, niet onopgemerkt kon jubileeren. J.l. Zaterdag was voor vijftig jaar de Dcli-maatschappij opgericht en de gansene Amsterdamsche tabakshandel heeft dien dag van zijn waardeering blijk gegeven. Stapels bloemstukken en schriftelijke gelukwenschen werden 't kantoor aan de lleerengracht binnengedragen en op de receptie ontbrak geen der leidende persoonlijkheden in den tabakshandel, terwijl natuurlijk leidende personen uit de bankwereld, van de veemen, de awirantie, etc. niet achterbleven. En terecht. Meer dan eenig publiek persoon hebben de oprichters door hun voorgaan voor Amsterdam een werk verricht, dat van blijvend economisch voordeel is geweest. Een monument voor de Nederlandsehe energie en durf, dat genoemd mag worden. Ie meer; waar een der oprichters, de heer P. W. Jansen, indertijd ook in Friesland geen onbekende, do.r het stichten van een plantsoen in een volksbuurt ook in Amsterdam op ander gebied heeft willen voorgaan, een voorbeeld, dat holaas te weinig gevolgd is. Toon we' jongens waren, een vijf en twintig jaar geleden, zongen we: „Jongens ga je mee naar schooL Krijg je een hapje rooie kool. i: kool met krenten Ko-t maar zeven centen." De jeugd is in den regel actief, leeft mee, leeft vooruit, zelfs de schooljeugd en drijft gaarne ook den -pot met wat nidiv ook in de zaak van de schoolvoeding, hoewel we toen nog niet, zelf- diegenen, welke de levendigste fantasie hadden, vermoedden dat deze zulk een omvang zou krijgen als ze thans in de hoofdstad heeft. Wel waren eenige flauwe geruchten van Spartaansche opvoeding tot ons doorgedrongen en van de zwarte staatssoép, waarvoor we hartelijk zouden bedankt hebben, evenals de Amsterdamsche jeugd dat nu zou doen. Maar dat er in allen ernst nog eens een voorstel in den Amsterdamschen raad zou gedaan worden om 90 pet. van de Amsterdamsche jeugd in de gemeentelijke verstrekking van schoolkleeding te betrekken, daarvan had toen nog niemand een flauw begrip. Toch lag dat in beginsel opgesloten in het •1 van de jongste raadsfractie om de kinderen van ouders, wier inkomen beneden / 3000 's jaars bedraagt, grati- -.leeding te verstrekken. Natuurlijk was daarvoor bij den raad geen meerderheid te vinden. Maar 't idee alleen geeft te denken in een tijd, waarin de gemeente zich meer en meer gaat bewegen op het terrein van de dagelijksche voorzieningen in de huishoudelijke behoeften harer inwoners op eene wijze, die doet denken aan de middeleeuwsche toestanden, toen elke stad een staatje op zich zelf vormde. Doch het doel van die bemoeiingen was toch wel eenigszins anders. Als b.v. de Leeuwarder raad den 1 van 't Vliet verbood eenige ■f hanteering uit te oefenen, was 't de ling om den handel en 't handwerk in de stad zelve te bevoordeelen. Een handelwijze, die tot voor een vijftig jaar bij de echte, oude Vlietsters een wrok had overgelaten, waaraan een enkel oudje voor korte jaren nog wel eens uiting (af. Thans ligt in Amsterdam liet doel van die tendonzen m het steunen van de economisch zwakken. L.n die beweging heeft onder invloed van rlög een uitbreiding ondergaan als niet te verwachten was. Zelfs zoó, dat de particuliere inging, die met steun der gemeente tpcej de k, van degenen, die anders wegens gebrek aan behoorlijk kleed de school zoudenii verzuimen, zorg droeg, thans het werk niet neer af kan. De raad besloot deze die taak voortaan zelf ter hand te nemen. Maar \iKir de invoering van een gedeeltelijk Spar* taansch systeem was de meerderheid toch niet te vinden. Ft podT cause. De 90. pet. onzer Amsterdamsche vaders en moeders zou van de bloempjeskleeren zeker niet gediend zijn. Want oaa (e Ingrijpen reden worden de kleeren gemerkt. Allicht zou anders menig stuk bij Oóme Jan belanden; begrijpelijk en Ie verontschuldigen, al is 't niet goed te keuren. Voeg hierbij van andere zijde de déconfitures van enkele firma's uit de handelswereld, die toch ook van de oweemakerij geprofiteerd hebben, dan is 't geen wonder, dat er wel eens gevraagd wordt of we niet spoedig na de uitbarsting van bel oorlogsgeweld in de laatste jaren voor het uitbreken van eene economische crisis gesteld zullen worden. Quien sabe? AMSTELODAMUS. --- LANDBOUWKRONIEK. MCXCIV. Nogmaals de heraanleg van het gescheurde grasland. Kaar aanleiding van de kroniek, in het nommer van 10 Oct. j.1., ontving ik van een belangstellend lezer het volgende schrijven: In verband met het in de Landfoouwki a mengsel voor heraanleg van gescheurd weiland veroorloof ik me een paar aanmerkingen te maken. Indertijd is door mij met eenigstrina verschillende mengsels 23 pondernaat blijvend greidland aangelegd. Op grond mijner ervaringen sou ik meenen, dat het door u aanbevolen kwantum wit klaverzand van 8.4 K.G. veel te boog is. De eerste paar jaar krijgt men dan extra veel klaver in 't land, die daarna soms ge-1 bijna verdwijnt. Bij het inzaaien van een kleinere hoeveelheid zaad, b.v. de helft, hebben de graseen meerdere ruimt? en treedt de klavermoeheid m. i. in mindere mate Ie voorschijn. Vervolgens acht ik het overblijvend rood klaverzand geheel overbodig; immers in de allerbeste greiden ziet men roode klaver. Wellicht zou eveneens het z.g.n. reukgras gemist kunnen worden. Het is een lastig g te mengen en bet wil er bij mij niet in, dat deze Orl uitsluitend de geur aanbremgt in het hooi Het is een mindere soort gras, ,lje weinig vrucht doet. Door een en ander zouden de hoogs kosten van het door u aanbevolen mengsel verlaagd kunnen Worden met ƒ 21.50 per hectare. . In het algemeen moet ik opmerken, dat men natuurlijk vau een door mij samengesteld mengsel de hoeveelheid zaad wel kan verminderen en van een andere plantensoort het zaad geheel weglaten, doch dan tast men daardoor in meerdere of mindere mate de doelmatigheid en de bruikbaarheid van het mengsel aan. Om dit duidelijker in het licht te stellen zal het noodig zijn van een der grondslagen, waarop de samenstelling mijner mengsels berust, een korte omschrijving te geven. Ik begin steeds met vast te stellen, welke zaadsoorten in het mengsel zullen worden opgenomen. Daarna volgt een schatting van de oppervlakte, die met elke zaadsoort zou kunnen worden bezet, indien ze niet in het mengse 1 maar afzonderlijk werd gezaaid. Ik druk dit uit in procenten. Wanneer ik dus in •liet mengsel 30" procent witte klaver opneem (zooals het geval was in dat der kroniek van 11 October), dan beteekent dit, dat de hoeveelheid zaad van witte klaver voldoende is om van elke H.A. 30 are niet klaver te bezetten. Ik maak dan verder gebruik van de bekende gemiddelde reelheden zaaizaad om voor elke plantensoort het aantal benoodigde K.G. te berekenen. Als bijv. in het mengsel 10 procent Engelsch raaigras komt en de hoeveelheid zaaizaad, om H.A. met dit gras te bezetten, 50 K.(i. bedraa&t, dan zou daaruit volgen, dat er "lm .f > « X 50 K.<;. of 5 K.G. zaad noodig is. Aan deze methode zijn verschillende belangrijke voordeden verbonden: 1. Men kan van een willekeurig aantal zaadten in geheel willekeurige verhouding altijd nauwkeurig berekenen, hoeveel K.G. zaad van elk- plant noodig is, om het veld geheel bezet te krijgen. Noodig daarvoor is slechts, dat het aantal procenten van alle zaadsoorten totaal 100 bedraagt. En verder mogen natuurlijk de getallen, die van elke plantensoort de gemiddelde hoeveelheid zaad aangeven, niet veel verschillen van die, welke in de werkelijkheid noodig zijn cm het veld met de plantensoort bezet te krijgen. 8, Bij aanwending van deze methode kan men in een eenmaal bestaand mengsel gemakkelijk een verandering aanbrengen, zonder dat die schade aandoet aan de doelmatigheid van het mengsel als een geheel. Op -waren kltigrond laat bijv. de aanslag van witte klaver wel eens meer of minder te wenschen over. Daarin kan men aanleiding vinden om de witte klaver geheel of gedeeltelijk door basterdklaver te vervangen. Welnu, wanneer men alle witte klaver wil vervangen door basterd, dan berekent men, hoeveel K.G. basterdklaver noodig zijn om 30 are te bezetten. Wil men de helft der witte klaver vervangen, dan voert men de berekening uit voor 15 are. Deze veranderingen schaden niet het muist aan de doelmatigheid en de bruikbaarheid van "het mengsel. ' l'it het opgemerkte volgt, dat het niet aangaat uit een door mij samengesteld mengsel één of meer zaadsoorten willekeurig weg te laten of hoeveelheden er van te verminderen. Brengt men, zooals mijn geachte briefschrijver aangeeft, de hoeveelheid zaad van witte klaver van K.G. op 1,2 K.G. terug, Jan beteekent dit, dat men van de 30 are, voor witte klaver bestemd, er ló onbezet laat. Doet men geen roode klaver in het mengsel, dan wordt daardoor nogmaals 2 are rriet bezet en laat men'het reukgrn* dan voor de derde maal 1 are. Dat is samen are of meer dan 'A van de oppervlakte. Wat in dit schrijven dus als een besparing van J 21.50 wordt voorgesteld, kan niet an gebieden dan. ten koste van-de deugdelijkheid en de doelmatigheid van het mer._ Nu moet mij naar aanleiding van dit streven naar bezuiniging nog een opmerking van het hart. Er bestaat tusschen mij als theoreticus en de practische menschen, ten aanzien van het aanal verschil. De laatsten beweren altijd, dat dit zulk moeilijk werk is, dat men geen gesloten zode kan krijgen, dat er altijd een aantal sukkeljaren móeten komen. Tijdens den gebeelen duur van ideseheuren in den oorlog is dit liedje in toonaarden gezongen. Landboiiwbladen. landbouwleeraren, ministers:en Kamerleden hebben het liedje in koor of al- sofisten nagezongen. Het verkondigt echter een besliste onwaarheid. Alleen in twee gevallen is het wél waar, namelijk: 1. Wanneer door ongunstig » deehte structuur van den grond het mengsel niet of niét goed aanslaat. 2. Wanneer het mengsel ondoelmatig is samengesteld, ol de hoeveelheid zaaizaad te gering. I »gen het weer kan niemand iets doen. Bij behandeling is er op een slechte stmctuur -eluurd grasland weinig kans. Maar mocht door ongunstig weer of slechte structuur de aanslag onvoldoende zijn, dan raad ik besli.-t weer ombreken aan. Dan zijn alleen de kosten weg en men bespaart zich het verdriet en de groote schade van te moeten om wurmen met zoogenaamd grasland, dat men niet goed kan krijgen. Blijft over het tweede punt. De doelmatigheid van het mengsel hangt vooral af van een goede verhouding tusschen boschjesvormers en uitloop ervorm end e planten. Daarop kom ik nog wel even terug. Maar het is een hoogst eigenaardig feit, dat de practische menschen, die zooveel klachten aanheffen over de verbazende moeilijkheid van het aanleggen van grasland, er bijna altijd op uit zijn om zaaizaad te bezuinigen. Dat is (naast de slechte verhouding tusschen bosehjesvormers en uitloopervormende planten), bijna altijd de oorzaak der mislukking. Ik daarentegen zeg: Wie het doel wil moet ook de middelen willen. Het doel is: door bezaaiing het veld terstond geheel en zoo dicht mogelijk bezet krijgen met goede weideplanten. Het eenige middel, dat daarvoor voldoende waarborg geeft, is een overvloedige hoeveelheid zaaizaad. Dat kost geld, maar dat is juist een waarborg tegen de sukkeljaren. Wil men die pre-mie niet betalen, dan moet men ook niet klagen, wanneer later het huis in brand staat, d. i. de sukkeljaren aanbreken. En bij gebruik van een overvloedige hóeveelheid zaaizaad kan het ook met het weer heel wat lijden. Dat heb ik dezen zomer eens Wéér ondervonden bij een stuk land, waarvan door de droogte in Mei en Juni aanvankelijk mets dreigde te zullen opkomen, maar dat toch door het gunstige weer in den nezopier heel aardig is terecht gekomen. Ook ten aanzien der doelmatigheid van het mengsel speelt niet zelden de zucht naar zuinigheid den boeren parten. De zaden der uitloopervormende gras-en zijn gewoonlijk-de duurste. Door deze weg te laten of er minder van te zaaien wordt gekl bezuinigd, maar het noodzakelijk gevolg is: een open zode, daar juist de planten uit deze zaden de zode moeten sluiten. Nu de veel te groote hoeveelheid wille klaver. Opmerken moet ik, dat hel mengsel, door mij in de kroniek van 11 Oct. gegeven, is berekend op voortdurend weiden. Wat is dan hel voordeel van veel witte klaver"? Vooreerst geeft het nieuwe grasland dan flink voer en kan kort worden gehouden. Onder die korte witte klaver kunnen de D zien flink ontwikkelen. Dit geldt vooral voor de uitloopervormènde, welke van de korte bezetting door de witte klaver weinig la-t hebben, wat betreft de ontwikkeling harer bovenaardsche spruiten. Gebruikt men daarentegen weinig witte klaver, dan ondervindt men tweeërlei nadeel, er. wel: 1. Zelfs bij beweiding wordt het land nie dcende kort gehouden. Het wordt vaak een wildernis van raaien.• Vele van die halmen laten hun rijp zaad vallen en er komen nog meer bo-chjevormers, die er toch al te veel zijn. De witte klaver nu belemmert door haar' aanwezigheid in de eerste plaats de sterke ontwikkeling der bosebjesvormers en is in de tweede plaats de oorzaak dat zij kort blijven. 2. De raaiige bezetting, onder 1. bedoeld, is oorzaak, dat de uiloopers der grassen zich slecht ontwikkelen, wijl ze te veel hinder hebben van de bosschen ra:e olg: de zode blijft niettegenstaande de aanwezigheid van genoeg uitlo< pervormende Nu zegt mijn geachte briefschrijver: De witte klaver begint na een paar jaar af te sterven Dat ben ik volkomen met hem eens en dat is jui-t datgene, waarop ik bij de samenstelling van mijn Is reken. In die paar jaren hebben immers de uitloopervormènde grassen, wier ontwikkeling langzamer gaat dan de boschjesvormers gelegenheid gekregen om onder de kort gehouden klaver hun uitloopers te vormen. Zij krijgen nu juist behoefte aan ruimte en naar gelang de klaver afsterft, worden de openingeloopervormende ,\& nc. bnjft gesloten. Wat nu de hoeveelheid zaaizaad v;.or witfe. klaver betreft, ik neem daarvoor als gemiddelde 1 i K.G. per H.A. Ik erken, dat er gronden zijn, waar het met minder kan en heeft men daarvan de zekerheid, dan zou men ook de 8.4 K.G. van mijn mengsel evenredig kunnen verminderen. Ik raad dat echter niemand aan, om deze eenvoudige, reden, dat men op nieuw grasland nooit last heeft van teveel, maar wel van t e weinig planten. Roode klaver en reukgras zouden uit het mengsel kunnen worden gelaten. Er zouden dan andt\re voor in de plaats moeten en dit geeft dus geen bezuiniging. Overigens is roode klaver, wanneer ze in geringe hoeveejheid voorkom, een uitstekende weideplanl, vooral bij bèweicGi geeft dan alleen ondergras in den vorm van blaadje-. Wat reukgias betreft, onder-ehrijf ik het oordeel van mijn briefschrijver. Mjjn mengsel, bevatten van dit gras dan oók maar 1 a 2 procent. Men moei echter m. i. het aantal uit te zaaien jdanten hij den aanleg van grasland niet te gering nemen. Wanneer door minder gunstige groei.oorwaarden.oorwaarden bepaalde planten zich minder goed ontwikkelen, dan geeft de aanwezigin een grooter aantal planten meer kans. aarvan het tekort in zekere mate zullen aanvullen. En speciaal reukgra-s is zeer .11 slechte groeivoorwaarden bestand, terwijl liet op kleigronden altijd een fijn gewas levert. In verband met de omstandigheid, dat roode klaver en reukgra» in zeer veel goede graslanden voorkomen, heb ik gemeend ze op de boven aangeduide gronden ook nog een plaatsje in het mengsel te moeten geven. Intusschen wil ik de mogelijkheid toegeven, dat ook /.onder roode. klaver en reukgras g I grasland ontstaat. A. 11. --- Raadselhoekje. Oplossingen der vorige raadsels. Voor grooteren. 1. Shakespeare. Karper, harp, speer. kers. 2. Buitenzorsr. 3. Laren, Zuidlaren. 4. Voor kleineren. 1. Vlieland: Vaüeï.vin, latKT| 2. Griet. /"~ o. 4. Heorénveern. --- Om op te lossen. Voor grooteren. 1. Mijn geheel is een nuttig vom.mii.. dat in ii kamers voorkomt, liet wordt : 10 letters geschreven. B, 8] 3 \ i inlt men in he-t bosch. H), ">, 9, 11 k-iint van de koe. ■i. 8, ."). :i i- een Jongensnaam. i. -'. 7- vindt men tusschen 't koH 1, s. n ij een kleverige 2. KruisraadseL <>P de beide kruisjeslijnen komt Je panin. vi.ïï een "voorwerp te staan, dat op het koffieblad thuis hoort. X Ie rij een medeklinker. 2e rij een klein, schadelijk .... diertje. . . . X • . • -'ie rij een smakelijk gebak XXXXXXX Ie rij een dorp in Noord...'/.. Holland. . . > ■ . 5e rij 't gevraagde woord. . > . 6e rij een academiestad X in ons huur. Tferp om uit_te drinken. - . ij eerr zangstem: - 9e rij een mede—linker. 3. Maak uit deze lettei- den naam van een be-. dnnmse a a p i o. I. Schrijft onder elkaar: 1 een ander «. r verdicht verhaal : 2. iets, dal van hel varken komt.' 3. een vrucht. I ui hel westen van Frankrijk. D metaal. ""* ij. een stad in Italië. ■ -n zee in Europa. tad in Denemarken. IV beginletters vonden, van Keen naar neden den naam van een land in • Vooi kleineren. 1. Welk hemellichaam geeft tevens een dtol van een dier aan? ■:en manlijk familielid en een kruipend dier vormen samen een nuttig iets. dat door alle menschen gebruikt werd! 3- Mijn - een om uijn.twecte • en kasti .1 en mijn id in Gelderlai 4. Ladderraad-el. .. ; . . te sport een stad in Zuid-Hollan 2_ • sj,ort een mooi dorp inde prov. Utrecht ~ ■ . . öe sport een inboudsmaat, . . X . • ■ -Ie sport een roofdier. . . X • • : 5? sjort een stad in Frie-land. i.X • • I sport een menigte van sommige dier-oorten. ..>... 7e -port een stad in Drente. I i . X • • I sport een najaarsbloem. Il woorden bestaan allen uit vijf ' en de middelste letters vormen van naar beneden gelezen den naam van een dorp -Holland. ---