I N. V. HANDELSVEREENIGING I I P. S. BAKKER. I ! Afdeeling PELTERIJEN. I z 1 VOORRADIG EEN PRACHTCOLLECTIE I BONTMANTELS, BONTVOERIN- I I GEN, GARNITUURS, KRAGEN. I I -:- MOFFEN, MUTSEN. -:- '] ,i Uitsluitend prima k * CHIQUE |y BONTSOORTEN. ► 4 MODELLEN. ► E LEEUWARDEN - GRONINGEN. I ■ --- Leeuwarder Courant van Maandag 10 November 1919. TWEEDE BLAD. --- Parijsche Brieven. „Het boek" en „het meubel" op de salon d'Automne. Parijs, 3 November 1919 ..I.a neige tombe sur Paris".... ' -s\ Parijs is wit van de sneeuw Over de bonnenreeksen der Seine-kaden li* het milde'blanke kleed en langs alle frontons dV groote gebouwen gespreid.. .. Toch is het noj-jiaar herfst en niet alle bladen zijn nog gevallen. Ik wil u schrijven over den „Salon d'Automne", de groote herfsttentoonstelling, de expositie der ■en, krachtiger en heftiger veelal van expressie dan de traditioneele voorjaarssalon in het zelfde ..firand-Palais", maar dan ook ontaard door velerlei excessen in kunstur.ing — vertroebeld .an beeld door velerlei disharmonie. leze expositie zijn Ie vinden: schilderijen, beeldhouwwerken, binnen-architectuur en een zeer interessante zaal gewijd aan het „Boek" en de boekverluchting. I' '.o week denk ik u vooral te schrijven over deze afdeeling en te bespreken de nieuw gaven die hier in Parijs verschenen zijn en die hier m.i. op een geheelc renaissance van het boek wijzon. Wel hadden de welbekende gele bandjes mei het niet zeer fraaie papier en de minder verdruk der vroegere Fransche uitgaven hun eigen bijna „romantische" bckori: . inderdaad was Ie Fransche boekkunst der laatste jaren wel wat al te zeer ten achteren bij de Duitsche, Engelsche, Scandinavische en.... Hollandsche (last not lea.-l). De scboone „mediaeval", het expressieve lettertype, was hier in onbruik, de letter die bijna op alle papier zoo eoboon samengaat met vignetten in houtsviee: maar ook de oorspronkelijke Fransche 18e eeuwsche gracielijke en meer lichte lettertypen kwamen nog maar zelden voor. Nu zien we deze fijnere letter op fijn, hoewel toch wel veelal dik papier, samen met „luchtige" verluchtingen in lithografie. Het juist begrip heeft zich gevestigd, dat een hoek geheel en al moet zijn een „voordragen" van don geestelijken inbond en dat zoowel lettertype als verluchting hieraan ondergeschikt hebben te blijven, waarmee tevens het boek met „illuslrations hors texte" vervalt. liet beste werk is verschenen bij Léon Piclion, die door den zeer talentvollen boutgraveur Deragnes deed verluchten „Ie Corbeau" van Baudelaire en „la Ballade de la Geole de Bcadir;", vertaald naar Oscor Wilde. Deragnëa bewijst hier afdoend, dal de houtene e oorspronkelijk moet zijn, gebet 1 ontworpen met en voorde edele charme van'dit sober materiaal on dat de ouclorwctsche hou.snee als repro tuetic immer een onding was, slechts verontschuldigd in zijn wezen door het ontbreken van goode loto■tcclinick in die dagen. Zoo is de houtsnee geregenereerd golijk met de algemeene bockkunst. Frank Brangwyn verluchtte een uitgave van „les Villes ten'.aculaires" van Vcrhacren (bij Hellet'). De „Fêtes fiallanrcs" van Paul Vorlaine met van Charlea Guérin (édition Kieffer); Didc ir los Femmes", houtsneden van Hcrmarn Paul (Léon Pichon uitgever). Vorder ,Xe Doclripil.des Pioux" en „la Danse Maeabre" Voor wie raß moor modern werk houden. Op religieus gebied publiceert ..l'Art-C.athoiipie" Place Sulpice oen menigte geschriften in '.eer schoonc uitvoering, waarbij mij vooral „lo CanUnue dn Soleil" van Francais d'Assiei opviel. Fen lijdschrift dat annex is aan deze boekei neraiio is „Ie Nouveau Spcctateur" van 1! [er AMard. Meermalen meende ik ons mooi Van Gelders papier -te herkennen in deze keuruitgaven van Fransche editeura. Fen andere afdeeling der expositie toont woninj'-inlcrieurs, het mecrer.deol nogal zwakjes en zonder overtuiging samengesteld, decadent geïnspireerd op Zwcedsche of Directoire of Assj on Egyptische stijlen met een Perzisch sausje; aldus een zonderling amalgama! Hier on daar breekt een persoonlijkheid zich baan en dan zien wij bijv. in teeder getint wortelnoter.hout e lelgebosen sobere meubelen, bronzen lampen kernaehtise en harmonische gestreept zijden wandbespanningen. fiesjyleerdc zeer donkergouden bloemmotieven ■:iker goud, groot van motief, voldoen zeer *'cej|nevaside brecde zware fauteuils, die 5 F*ansche ontvangkamers meubelen. Als exh-a-vagances zag ik kamers zonder' stoe..n met kussens en zijden matrassen f!) fantas - i?nd om marmeren tafels op balpooten, twee decimeter van den grond! mijn eindconclusie is, dat ook in'dezcn kunstkring wel iets goeds wordt gevonden in Frankrijk en dat de soberheid van lijn hier ve;lal won lergcdukkig wordt gecombineerd met een warm-tintige, mobcle kleuren- en materialen fanlaisie. Een volgende maal over de andere afdeelingen van den Salon d'Automne. STÉFAN. --- PERSNIEUWS. Het Uitvoerverbod. Op grond van den inhoud der laatste drie nummers van „Handelsberichten", de wekelijksclie uitgave van het ministerie van Landbouw e. a. en mede naar aanleiding van wat het Verbond van Nederlandsche Fabrikanten-vereenismgen in een brochure mededeelt, komt de .N. H. c t." in een hoofdartikel tot de conclusie, dat het bestaan van uitvoerverboden vertraging en kosten medebrengt, die onze exportindustrie thans minder dan ooit kan dragen. In Engeland is het Ministry of Reconstruction reeds sedert geruimen tijd doende, om maatregelen te betamen ten einde zoo spoedig mogelijk de door de industrie geleden herstellen en de geslagen wonden te helen, ij'an een werkzaamheid van onze regeering in dele richting is ons riets bekei dat onac evoortindustrie om steun en hulp vraagt, neen, zij itaagt alleen om vrijheidl Zij verlangt, en het komt in de (Iricmaandelijkschc verslagen, afgedrukt in „Handelsberichten", duidelijk naar voren, dat de regeering haar do mogelijkheid verschaft, haar vleugels zoo wijd mogelijk uit te slaan. Door haar daartoe in staat te stellen, zou de regeering een stuk „reconstructie" verrichten, waarvoor de geheele Nederlandschc natie haar dankbaar kon zijn! Maar dit zal niet noodig zijn. Blijkens hei communiqué, dat de minister naar aanleiding der verschenen brochure heeft uitgegeven, komt er van een massale intrekking van uitvoerverboden voorloopig niets! De minister vreest, dat opheffing van het uitvoerverbod de betrokken goederen belangrijk in prijs zal doen stijgen! Alsof dit dan niet het geval moest zijn, wanneer de minister deze goederen a raison van 1 pet. van de factuurwaarde via de N. I". M. laat exporteeren! Neen, zegt de minister, dat maakt dit verschil, dat, wanneer ik merk, dat de betrokken artikelen duurder worden, ik onverwijld weder verplicht kan stellen, weder advies van crisiszaken te vragen. Hoc dit advies-vragen op de duurte invloed kan uitoefenen, is ons niet duidelijk. Wel begrijpen wij uit het gepubliceerde communicmé, dat iioi weder instellen van een éénmaal opgeheven uitvoerverbod of liet intrekken van een algemeene dispensatie zoo groote moeilijkheden voor het ministerie meebrengt, dat de minister liever maar niets doet. Uitsluitend formeele redenen zijn hier in het spel, en alleen omdat het stroeve raderwerk aan de departementen een spoedig weder instellen (om welke reden dan ook) van een ingetrokken uitvoerverbod moeilijk maak!, moet onze export-industrie het loodje kggent Wij achten dit wel buitengemeen kras! Dat de taktiek van den minister iets met het duurtevraagstuk heeft te maken, betwisten wij. Maar ook, al ware dit zoo, dan nog zou de opheffing van die uitvoerverboden niet mogen worden tegengehouden door formcele af administratieve bezwaren. Maar afgezien van dit alles, achten wij de politiek van den minister buitengewoon kortzichtig, omdat hij eenvoudig niet inziet, dat de mogelijkheid voor gemakkelijker en ruimer export de industrie tot grooter productie zal stimuleeren. En die grootere productie — het wordt haast vervelend liet te herhalen — zal juist een prijs-drukkenden invloed uitoefenen! Het Verbond van Nederlandsche Fabrikanten- Tereenigingen heeft thans ook haar brochure met een adres aan de Tweede Kamer doen toekomen en daarin verzocht, de hier ter sprake gebrachte materie tot een onderwerp van bespreking bij de komende begrootingsdiscussies te maken. De heer J. ter Laan heeft reeds bij de behandeling van het wetsontwerp tot wijziging van de wet op de Oorlogswinstbelasting de willekeurigheid der N. U. M.-beffing in het debat aebraeht en gevraagd of de N. V. M. „er af (haalt) wat er af te halen valt." En de minister van Financiën heeft bij die gelegenheid verklaard, dat de N. V. M.-heffir de industrie „inderdaad een zware heffing is." Minister van IJssclstein schijnt die heffing intusschen niet zoo zwaar te vinden; althans hij is lot dusverre nalatig gebleven, zijn medewerking fe verleenen, om de industrie van uitvoerverboden en heffingen te verlossen. i n de dabatten over de Staatsbe;: ntwe oxport-industrie het veroordeclend vonnis over onze uitvoerverboden brengen; of liever, moge minister van IJsselstein tijdig inzien, dat zijn exportpolitiek dringend wijziging behoeft! --- Onze Financiën. Schitterend blijkt het met onze financiën allerminst te staan, maar de minister is paraat, meent de „S ta n d." De locomotief is op de rails gebracht, en de reeks wagons, die aangehaakt kunnen worden, staan in breede reeks zijwaarts, om achtereenvolgens aan de locomotief ie worden aangesloten. Blijkbaar behoeft men op dit oogenblik nog niet tot het uiterste te gaan. Veel viel mee. De opbrengst der lasten gaf ruimschoots wat was ingewacht, en al bereidde de minister er zich op voor om desnoods tot de uiterste consequentie met zijn strenge eischen door te gaan. voorshands lokt dit uiterste hem nog niet uit, en gevoelt hij zich in staat, om te temperen. Keeds herhaaldelijk wezen we er op, dat dit allerminst ontslag van lasten voor de beklemden bcteekent, maar het geeft dan toch hope, dat we er ons door redden zullen. Hachelijk staat 't, maar tot de uiterste hachelijkheid is het nog niet gekomen. En zulks niet omdat de minister den feitelijken toestand maskeert. Dit doet hij in 't minst niet. Maar eenerzijds omdat de rijk begiftigden nog altoos kunnen bijpassen, en anderzijds omdat met het naderen van den vrede de actie van fabricage en handel reeds weer naar boven ging, en men hopen durft, dat dit zal aanhouden. Hel voorzichtigst zal 't daarom zijn, den gang van zaken af te wachten. Het ontbreekt allerminst aan de mogelijkheid, dat we met hetgeen waarop nu reeds beslag is gelegd er door zullen komen, en anderzijds is nu nog op verre na niet de laatste druppel uit den socialen put naar den drempel gehaald. Het vraagstuk van de afrekening niet de kerkgenootschappen ligt bier uiteraard geheel buiten. Hierbij zal alleen 't verschil intreden, dat men op eenmaal afrekent, waar anders de rekening zich telken jare opnieuw ter afdoening aanbood. Daarom is het reeds gelukkig te achten, dat zich tegen een afdoer.den maatregel in dien geest geen absoluut verzet hooren liet. Maar betaald voor de kerken moet er toch worden. Doch dan zal het toch gewenscht zijn, dat de kerken dit in eigen boezem regelen, dan dat de Staat weer telken jare door dit kerkelijk vraagstuk bemoeilijkt wordt. --- De Arbeidsconlerentie te Washington. Zij is nauwelijks aan het werk, deze conferentie, of de critiek komt al los. Niet te haastig, waarschuwt „H et Vol k". Afwachten I Stof tol kritiek is er te over. Wij sluiten er de oogen niet voor, zegt het blad. De vertegenwoorwlü V3n Pereié- Hedzjas. Liberia, Haïti, Siam, hebben in de konferentie evepveel te zeggen ais die van de meest beschaafde landen. In iedere delegatie heeft de regeering twee stemmen, de arbeiders hebben er maar een, de werkgevers ook nog een. Voor de aanneming van belangrijke besluiten is een meerderheid noodig van twee derden ; en ook ze nen hebben zij nog geen nde kracht. De konferentie kan de souvereiniteit der afzonderlijke staten niet aantasten; elk land op zichzelf blijft dus vrij, hervormingen door de konferentie aanvaard, aehl rwege te laten. .Wie zou deze gebreken niet zeer.ernstig ate„„„? Toch «ito «e ï»,«.cl.«l*X£Ë«- van het vasteland dat overal waar ovfr sociale wetgeving wordt beraadslaagd, de arbeiders er bij moeten zijn. Mislukking van konferentie zou een onberekenbaar nadeel betenkenen voor de arbeidswetgeving. Op een internationale regeling zou in jaren geen kans meer zijn; en het gemis daarvan zou overal een wapen zijn in de hand der reaktionairen. Overal zouden zij verwijzen naar den toestand in achterlijke landen; gemis aan sociale wetgeving beschouwen zij als een gunstige konkurrentievoorwaarde. De brave industrieelen van Nederland hadden ons wel willen doen geïoóvëhr 'lat met invoering bier te lande van de werkweek van 45 uur onze nijverheid ten dootle zal zijn opgeschreven. Te Washington spant de groote meerderheid der werkgevers samen, om op den 8-urendag zooveel uitzonderingen toe te laten dat de regel zelf weldra uitzondering zou zijn: hadden de besluiten der konferentie dwingende kracht, dan zouden de heeren zich vermoedelijk gemakkelijker gewonnen geven; maar ieder vreest, dat in zijn land de beweging voor der. achturendag door een radikaal besluit der konferentie belangrijk zal worden versterkt, en da-t zijn konkurrentc-n in de andere landen er beter af zullen komen. Min kan hieruit krmk'udeercn: ziedaar de waardeloosheid der konferentie. Men laat do arbeiders met hun eisenen alleen staan. Men kan echter ook de konklusie trekken: de vrees der werkgevers, zelfs voor de niet bindende besluiten der konferentie, bewijst, welke beteekenis niettemin deze heeren aan haar besluiten hechten. Het zou niet de eerste maal zijn, dat hel voorbeeld van de werkgevers voor de arbeiders leerzaam was. >»>j moeten er bij zijn! De arbeidersbeweging is er bij. En wij zijn overtuigd, dat haar invloed op de besluiten der konferentie, en dientengevolge op de sociale wetgeving, grooter zal zijn dan de formeele macht, haar toegekend. --- INGEZONDEN STUKKEN. (Buiten verantwoordelijkheid der Redactie). Fryske Folksûntjowing. 1. Oan de hr. B. Visser. De hear Bouke Visser hat in bytsje minne wize len poicmyk fieren oer him. Hy wol in oardiel ütsprekke oer Ald-Selskip en Mienskip, oer it gehiel fen bjal wirksumheden dos, en komt oantOgjen mei inkelde dingen fen twadderangs-bilang, dy't mei it gehitd neat to mcilsjon hawwe. Sa biwiizget men, det in woastenij fruchtber is troch to wizen op in oaze, en de tmiruchtberens fen in bculan troch to tsjutten op in inkelde tongerblom. dy't mids it weagjende nöt bloeit. Foar syn gcjüchhei oer „kritc Snits" en de forhearliking fon it Ald-Selskip-diploma oer, haw ik him dit to freegjen: hwêr binne de fortuten feD jtm 15 jier ünderwys-bifordering? Ho komt it det oant nou ta net mear as fjouwer ünderwizers (yn 7 & 8 jier) war dien hawwe for dat Greate Diploma? Mar Ofsjoen sels hjirfen: hwêr is it diploma fen masters as Hoogland, van der Tol, Wijma? De hear Visser wit as hcadbistjürder dochs, det yn it hiele Greate Selskip ien ,to sizzen ien diplomearro ündcrwizcr les jowt? Is dit net in tiysündere rykdoro noi fyftsjien jier? De folie sealen op 'e krite-jounen. It is nel düdlik hwct soks mei Fryskc bloei to meitsjen hat Scoe it haedbistjür net ris for ien winterhealjier it „elternei dounsjen" weilittg doare, om ris to sjcn ho'* it den stiet mei de Sclskipsbloei? Ho komt it, de' by dizze wünderbaerlike bloei op 'e algemiene gearkomsten fen it Ald-Selskip — it hie 1 e Selskip mei 2000 leden — pi. m. 30 leden opkomme? Ef slacht it Ald-Selskipsherte den dochs yn it cfternei dounsjen? Bliuwt de aktualiteit (moai sein!) fen „Swanne■blommen". It nimt de allures oan fen in viltienskiplik orgaen, dat tael- en letterkinde bist: Ho komt it, det nimmen der oan meidocht dy 't witte-nskiplik ünderlein is? Ho komt „Frys'.an". dêrnêst, sa hol en ünbitsjuttend? Ho komt it. det it Sclskip nci sauntich jier neat en yetris neat fen syn litterairo ütjeften torjuchte bringt? Lit üs carlik wêze, mynhcar Visser; dat is dochs it beste, dy greate wirden bisnije lijar sels. Lit üs meistimme det it Ald-Selskips-wirk sa goed as yn allo stikken in échec west hat, mar det min, sünt it opkommen fen de Jong-Friezen, yens ulerste war docht noch cat to dwaen dat jins machtleazens net to düdlik ütkemmalit- Komme wy den net in grisseltsja tichter by de wierhert as nou't wy it Ald-Selskip orndope wcdle yn Grcat Sclskip en ütbazünjo det it folk fen Frysl4n M onskip foroardielct? Ik ncamde dit léste in oarloch3-forklearrin;. r.ei iim bouwer helte-diedeii. "Möas'en de ienfaldi.Tp wirde-n fen ds. Banga jo in oaniieding west hawwe, it anathema ter de Mienskip üt to sprekken? Wy wachtsje yet op it andert fen jim haedbisjür op üs ütstel. Jim dy't sa oangean oer üs striidsucht, hwêr is urn frede-ljeajde? 't Is wier. men sjucht by jim gjin ïepene striid: men sjucht diplomaty. In kanonnade by forsinn, mar fierders gjin oarloch wier? Op jou ynsinuaesje fen persoanlike earsucht altinne dit, det tic Mienskip wit hokfor offers ik brocht haw !k ha my der sels to heoch for, cm oan sok in minne on laffe oantiging yet ion wird smoarch to meit-, tl tipcarret jow hiele striidwize, dy't efte:bak;k is. en mini'.erweardich. >. Oan de hr. B. S. Hylkema. Jou sizzen. det ik op jo tsjin haw np groun fen jou propaganda is in ünwlerheit en jy witte dat. Ik fyn jo as Aldselskips-propagandist abslüt üngefaerlik. Ik fyn jn gefaerlik as de man dy't mei stikken as ..Simen de Profeet üs Fryskc toaniel forknoeit, ünder it üthalden dat to foredeljen. Jou sizzen, det de Jong-Friezen gjin föst bigjinscl hawwe is in ünwijrheit. en jy witte dat. Us idoael foroare nea, en kin net foroarje om't it iwieh is. Hwet foroarje kin. is üs formulearring dy't ralnskïik is en dos groeit en hjar üntjowt. It Ald-S*lskip kin dat net .om't it geastlik dea i Jou sizzen det üs wirk gjin wirdeaning fynt is in ünwierheit, en jy witte dat. L's ütjeften liinne f r 80 pet. ütforkoft. Wy scills trochgean niei üs wirkfor Fryslans taelkinst en it opfie {Simen dj Prop. Wylde Hierren) en üs. Jou sizzen oer de ündemokratyske opset fen 'e . p. is in ünwierheit, en jy witte da. Ik;el3 haw it west dy't nei de carde-re ynrjuchting foroardielt to hawwen om hjar breklikéns — dy't dochs yet Ujicnris sa demotratysk wier as de tïjinv selskips-ynnuchting — in ; 1 haw dy't clts hu heit joech syn rjuchlen op il folsleinst üt to oefenjen. Myn persoanlike ynfloed yn ":skip birest op myn kinnen en myn dwaen, krityk wirdt my net bisparre, en dé: bin ik b!. De Mienskip libbe'. e"ir~scn my I:.arts;ürc sadré'x >k myn wirk net goed mear doch. Hja hat net it rjucht. mar sels de plicht d Jy bistcide de- rskip op ünwiere. ! ünwiere grounen. Sjuch hwet minder üt 'e eagea fen 'e haet, meitsje hwet mear slüdzje fen de wierheit, skriuw mindpr t.ianiel en wird in better Fric3. 'D. KALMA «> te hear B. Viser fen Heech is eiles mis. Ifer .üabbe oant nou ta twa m asters en ien fin der Wij: ere 8 eksamen yn 't Frysk dien en fen dy tiije jowt mar ien Fryske lessen. Al de oaren, mei elkoar in foech 20, dy 't de Underwyskommisje sa foar en nei (üt namme fen it H.B. fen it Alde Selskip) oanstelde, binne ljue sünder diploma, hwet fensels net sizze wol, dat se-der neat fen witte. J. VAN DER TOL, skriuwer fen 'e Und.-Komm ---