Buitenlandsch Overzicht.
De moord op den Britschen opperbevelhebber in Egypte. — Zagloel'i moreele verantwoordelijkheid. — Ontstemming te Londen. — Verscherping der Britsch-Egyptische geschillen verwacht. — Het nieuwe kabinet in Oostenrijk. — Rarnek's regeeringsverklaring. — Steun der coalitie-partijen. — Seipel's heengaan. — Zn verdien, sten geëetd. — Heer hooid dan hart? — Rechtsche vrees voor mogelijke geschillen in de coalitie.
Generaal Lee Stack, de Britsche opperbevelhebber in Egypte, is aan de verwondingen, welke hij bij den aanslag van eergisteren bekwam, overleden. Hierdoor is de toch al te ingewikkelde en netelige Egyptische kwestie weer met een en moeilijkheid vermeerderd. Het slachtoffer treft, zooals in de meeste dergelijke gevallen, waarin personen voor ideeën geofferd worden, geen Moam. Sir Lee Siaek was een uiterst verdienstelijk militair, die als zoodanig, maar meer nog als gouverneur van den Soedan, veel goeds verricht heeft. In 1899 begon hij zn Egyptische carrière, in 1904 werd hij opgenomen in het bestuur van den Soedan, waarvan hij in 1916 gouverneurgeneraal werd. Sedert de verdrijving van den Mahdi, in 1898, is veel van het beschavingswerk, dat in den Soedan is verricht, aan sir Lee te danken, vooral voor de groote bevloeiïngsinrlchtingen met Nijlwater heeft hij zich sterk geïnteresseerd, evenals voor de ontwikkeling van de katoenteelt. Hij was dus een van die uitnemende mannen, welke Engeland het geluk heeft, er velen te bezitten en die het uitzendt naar zijn overzeesche gewesten, om daar den bloei van het wereldrijk te bevorderen. Als drager van Engelands macht is hij nu onder de revolverkogels van eenige fanatici gevallen. Men trof het rijk dubbel, in den gouverneur van den Soedan, die Egypte voor zich eischt en in den vertegenwoordiger van het Britsche militaire regime in Egypte, \ptenaren opgeheven wilden hebben. Over die beide eischen is, gelijk men weet, / pte's premier, in Londen n nald komen spreken, dit najaar. De Egyptenaar had geen succes; de tradities van het Britsche rijk veroorloofden den vooruitstrevenden Mac- Donald evenmin als ze het eenig Britsch staatsman gedaan zouden hebben, om het Suezkanaal niiten Britsche controle te stellen en het belang, rijke Soedan-gebied, dat nog niet voldoende ontwikkeld is om op eigen beenen te staan, aan den jongen en nog in zn „vlegeljaren" verkeerenden lischen staat over dragen. loei Pasja, die blijkbaar de onmogelijkheid inzag om goedschiks of kwaadschiks, meer van Engeland te verkrijgen dan reeds he^ geval was geweest bij de erkenning van Egyple's onafhankelijkheid sloeg, bij zn terugkeer te Cairo, een htel wat gematigder toon aan dan den nationalistischen drijvers in Egypte lief was. Deze lieden staan spoedig met een revolver klaar; de premier heeft dat zelf ondervonden, toen hem in het voorjaar een kogel ernstig verwondde. Thans hebben ze den sirdar, sir Lee Stack, als slachtoffer voor hun wijze van betoogen gekozen, met het noodlottig resultaat, dat deze Engelschman ook werkelijk doodelijk getroffen werd. Alle pogingen, om hem in leven te houden hebben, ofschoon ze zich een oogenblik gunstig lieten aanzien, gefaald. Zagloel Pasja heeft zich, onmiddellijk na hel bekend worden van de misdaad, naar het paleis van den Britschen commissaris, AUenby, begeven, waar hij zeer bewogen zijn leedwezen en afschuw over den aanslag uitsprak, le regeering heeft hooge prijzen op de hoofden der misdadigers gesteld en de Egyptische bladen keuren in verontwaardigde commentaren den aanslag af. Toch is dit alles voor de Engelschen niet voldoende. Er heerscht in Londen een zeer wrevelige stemming tegen Zagloel, wien men niet ten onrechte verwijt, dat hij zelf met zijn politiek dergelijke excessen als er nu weer een gebeurd is, in de hand werkt. Herhaaldelijk heeft hij de uiterste nationalistische gevoelens in het volk met zijn redevoeringen opgezweept, om ze dan later met zijn daden teleur te stellen. Dit verscherpt het gevaar voor stuurloosheid bij opgewonden gemoederen en de regeering doet te weinig, om de orde te verzekeren. Relletjes en opstootjes zijn in Cairo aan de orde van den dag. Het schijnt, dat het Britsche kabinet, dat gisteren over de zaak vergaderd heeft, besloten heeft om een krachtige nota tot de Egyptische regeering te richten, waarin gedreigd wordt met Engelsche interventie, wanneer zij de orde niet zelf kan handhaven.
De geheele zaak wettigt de vrees voor een vering der Britsch-Egyptische geschillen, juist nadat Zagloel — te laat evenwel — besloten heeft om eieren voor zijn geld te kiezen en tegenover Engeland een „Realpolitik" te voeren.
Oostenrijk heeft gisteren zijn nieuwe kabinet gekregen. Met 91 tegen 60 stemmen heeft de Nationale Raad Remek en de ministers die hij voorstelde gekozen; de burgerlijke coalitie, waarop ook Seipel gesteund heeft, stond tegenover de sociaal-democraten.
Ramek is dadelijk van leer getrokken met een program-verklaring, die echter weinig van belang bevatte. De hoofdzaak bepaalde zich tot frazes over de voortzetting der saneeringspolitiek en van beteekenis was alleen de aankondiging dat de nestuurshervorm.ng — in de rchting van de central satie. waarvan Seipei niet weten wilde — binnen het kader der saneeringspolitiek zoo sp edig mogelijk zal worden uitgevoerd. Deze taak »• rmt de grootste opgaaf voor het kabinet en het moet nog blijken of het er in slagen -zal. zich er doorheen te slaan, zonder in conflict met een van beide coalitie-partijen te komen. Voorloopig zegden beiden steun toe. Seipel deed het namens de christelijk-sucialen; hij sprak vooral vertr uwen uit in de personen, waaruit het kab.net is samengesteld. Namens de groot-Duitschers — wier ideaal samenvoeging van Oostenrijk bij Duitschiand is; de verwezenlijking daarvan beletten voorijk de gea lieerden echter — zeide Dingtc Groot-Duitschers den kleinen Oosten, en staat zoolang zelfstandig willen handhaven, totdat de idee der nationale gerechtigheid en de nationale vrijheid de overwinning hebben behaald. Geen macht ter werelJ zal dezen natuurlijken ontwikkelingsgang duurzaam kunnen belemmeren. Verschillende plannen inzake een Donau-federatie verwierp hij om nationale en ook om sociale redenen. De saneering moet ten spoedigste tot een zoed einde gevoerd, de controle opgeheven, de vrijheid en onafhankelijkheid des land 11 worden. Medewerking aan de verwezenlijking dezer doeleinden achtte Dinghofer den plicht zijner partij. De sociaal-democraten kondigden aan, het kabinet-Ramek evenzeer te zulen bestrijden als ze dit het kabinet-Seipel gedaan hebben. Alles blijft f>nde voorloopig bij het oude, zoo lang de te verwachten moeilijkheden zich niet duidelijk afgeteekend hebben. Tot December heeft Ramek liet parlement pas in die
Van den nieuwen premier verwachten zij. die den tot dusver . koers wat al te straf vonden, verbetering. Of Ramek aan die verwachtingen tegemoet za] komen en cf dat dan in belang zal Mijken. zijn vragen, waarop nog geen antwoord mogelijk Inttisschen is men in rechtsche kringen niet zeer gerust op den gang van zaken. Nu Seipel lat. vindt men daa beid, zich eens te herinneren, wat men aan hem te danken heeft. Xeue Wiener Journal" herinnert aan het vertrouwen, dat Seipel in Vulkenbondskringen genoot. „Voor ren arm. weerloos, om zn bestaan worstelend land, dat vrij spel bood aan ongebonden partij-krachten, was deze, door een zeldzaam idealisme gedragen, van gloeienden werkijver en eerzucht in daden vervulde persoonlijkheid, bijna de ei al der hope", schrijft het bind. Zelfs in de oude monarchie, welke het aan talenten toch niet ontbrak, was een figuur van Seipels kracht in de laat nia vrijwel niet aan te wijzen. Ongetwijfeld, zoo schrijft het „N. W J.", de kanselier I, die nu zn onMag genomen heeft, is niet meer de sterke man. die eens den oppermachtigen prelaat Hauser ten val bracht en in de plaats van de zwart-roode1 coalitie het der christelijk-socialen en groot- Duitschers schiep. Hij was ook niet dezelfde, die overdag zich met den moeilijksten arbeid op zn departement en in de volksvcrtegenwoordigingbezig hield, om 's avonds van vergadering naar vergadering te trekken, ten einde de massa van zijn partijgenooten aan zijn persoon te binden Niet alleen de re. ten van Jaworek, maar meer nog de voortdurende steken uit het eigen kamp hebben zn zenuwen vermoeid, hebben den onvermoeibare het 1 ■ te zijn, bijgebracht en hem ten slotte l ien verleid, die den anders zoo bekwamen en concilianten leider van onderhandelineen vreemd waren. Dr. Seipel heeft in den laatsten tijd ongetwijfeld menige fuut begaan, menigmaal bleef hij zelfs zn trouwste aanhangers onbegrijpelijk. Maar een ding verheft hem boven alle politici van het tegenwoordige Oostenrijk, zn groote kracht, die hem zelfs de boosaardige definitie van den man met het groote hoofd, maar zonder hart bezorgde. Dr. Seipel verlaat de bondskanselarij. Wie voor hem in de plaats komt, zal in zijn geest moeten voort-arbeiden, daar het eenmaal begonnen werk zijn loop moet nemen, veranderd noch onderbroken kan worden, en dit te minder, waar het aftreden van Seipel den Volkenbond tot grooter strengheid bij het vasthouden aan de getroffen overeenkomst zal doen vasthouden. Het blad besluit zn artikel met zich af te vragen, of Seipels opvolger deze noodzakelijkheid zal erkennen, of een spel om Oostenrijks bestaan zal beginnen. Seipels aftreden heeft niet alleen een regeeringsmaar ook een staatscrisis veroorzaakt, een van de tegenwoordige meerderheidspartijen, want ook het voortbestaan der coalitie is in gevaar. Seipels regeerings-aanvaarding bracht het einde der zwar; ilitie. Zal zijn heengaan haar wederopstanding beteekenen"?
---

BINNENLAND. Dure Panden.
Gisteren zijn te Heerenveen, zoo schrijft men ons van daar, door den ontvanger der registratie twee huizen in die plaats verkocht, die voor enkele jareri door het rijk aangekocht zijn.
Het eerste, pand werd toen betaald met ƒ14,000; het moest ingericht worden voor bureaux voor de inspectie lager onderwijs, wat pi. m. ƒ3OOO kostte; totaal ƒ 17,000. Nu is het verkocht voor ƒ7831. In 4 jaar een verlies van bijna f 10,000 of bijna 60 pet
Het andere pand, gekocht voor woning van een ambtenaar bij 's rijksbelastingen, die thans een ander huis betrokken heeft kostte aan het rijk ƒ 13,000. Het bracht nu f 8456 op; aldus ongeveer 35 pet verlies.
---

De Sirene te Lemmer.
Gisteren is. naar men ons schrijft, in tegenwoordigheid van eenige genoodigden, o. w. de heer S. W. de Jong. lid van het college van Gedeputeerde Staten; J. Slump, wethouder van de gemeente Lemsteriand; G. de Jong, secretaris van de vereeniging van gezagvoerders; J. Machwirth, ingenieur van het provinciaal ekctriciteitsbedrijf en J. Nieuwenhuis, commissaris van de Groningen— Lemmer-stoomboot-mij., door het bestuur en volmachten van het waterschap De Lemstersluis de electrische mistsirene officieel in bedrijf gesteld, waartoe een boottocht werd gedaan in de richting van Urk en Schokland, ten einde vast te stellen, op welken afstand het geluid waar te nemen is.
Van Lemmer uit werd tegen den wind in gevaren in de richting van L'rk, waarbij men constateerde, dat het geluid, na 42 minuten varens bij een snelheid van 16 K.M. per uur, dus op een afstand van 11.2 kilometer uit Lemmer, op een varende boot nog zwak waar te nemen was, en op een stilliggende boot op een afstand van 14 K.M. nog te hooren was.
Op den terugtocht werd het geluid weer, na 24 minuten varens van Urk, duidelijk waargenomen, en was de haven van Lemmer, niettegenstaande den dikken mist, gemakkelijk te vinden, zoodat voldoende is gebleken, dat door het plaatsen van de sirene een groote verbetering voor de scheepvaart is tot stand gebracht, waarvoor het bestuur van het waterschap De Lemstersluis dan ook door de aanwezigen hulde en dank werd toegebracht.
De installatie bestaat uit een compressor of luchtpomp, welke door een electromotor van IIAllA PK. in werking wordt gebracht. Uit die luchtpomp wordt de lucht in een ketel geperst, vanwaar ze weer bij een spanning van 2—2 Vi atmosfeer door een ventiel naar het z.g.n. karaktertoestel wordt gedreven. Dit toestel, dat het aantal stoolen en rustpoozen regelt, door middel van een schijf met pal, wordt door een electromotor van A P.K. in werking gesteld, en laat 4 maal 2.5 seconde, met tusschenpoozen van 7 seconden, de lucht door naar de sirene, welke boven op het gebouwtje is geplaatst, terwijl na elke 4 stootrusttijd intreedt van 36 seconden.
---

Eerste Kamer.
De Eerste Kamer heeft het wetsontwerp tot wijziging van art. 26 der Arbeidswet met 23 tegen 14 stemmen aangenomen. Met 26 tegen 7 stemmen werd aangenomen de wijziging dezer wet in verband met de handhaving van het drie-pkoegenstelsel in het continubedrijf.
---

Mond- en klauwzeer
Gedurende het tijdvak van 9 tot en met 1b November j.l. zijn in de provincie 12 gevallen van mond- en klauwzeer geconstateerd in de gemeentui jVmeland, Barradèel, Haskérland, Öpsterland, Schoterland, Smallingerland en Tietjerksteradeel.
---

De vliegtocht Nederland—Indië.
De „E VII" zal met de bemanning te Medau Zaterdag overblijven, omdat dit noodzakelijk is in verband met de maritieme veiligheidsmaatregelen op' de nog af te leggen afstanden over zee, waarvoor verplaatsing, van enkele, op het traject tusschen de kusten van Malakka en Sumatra gestationneerde schepen noodig is. in verband met het feit. dat gedurende de I etappe Muntok—Batavia nagenoeg geheel boven de zee zal worden gevlogen Te -Medan meende men Woensdagochtend al. dat de vliegers in aantocht waren. Dien ochtend vroeg — zoo werd van daar geseind — heeft geloei van de brandweersirene de kom<t van de vliegers aangekondigd. Alle kantoren werden gesloten. Vermoedelijk werd met dit geloei bedoeld, dat de vliegers boven dn kut van Malakka gesignaleerd zouden zün door de „Orion", van de scheepvaartinspectie, die dit bericht draadloos zou hebben geseind. Het bericht van de nadering van de vliegers berustte op een misverstand De aankomst van de vliegers zou gemeld zijn door een bericht van een rijksgroote uit Bedagei, die een vliegtuig had gezien, hetwelk een verkenningsvliegtuig van de ..Pelikaan" was gew Gisternamiddag, vóórdat de voorzitter der Kamer de vergadering sloot, zeide hij, dat in de vaste overtuiging, dat het tijdstip nabü is, waarop de heeren van der Hoop, van Weerden Poelman en van der Broeke, wier vliegtocht naar Indië door zeer velen in den lande van dag tot dag met groote belangstelling is gevolgd, het doel van dien tocht zullen bereiken, hij een waardeerend woord wil spreken over de wijze, waarop die heeren den tocht hebben volbracht. Deze poging getuigt van moed. durf en groote volharding. Zij is tevens een opwekkend voorbeeld om, bij tegenslag, niet bij de pakken te gaan neerzitten Door dezen tocht zijn nieuwe middelen aangegeven om met onze bruine broeders in verbinding te komen. Spreker meent namens de leden der Kamer te spreken door de deelnemers aan den tocht te feliciteeren met het behaalde succes en hun een behouden terugkeer in het vaderland te wenschen. De minister van Waterstaat (de heer van Swaay) sloot zich namens de regeering hij deze woorden aan. Men mag over de beteekenis van dezen tocht, uit een oogpunt van het scheppen van een nieuwe verbinding met Indië denken, zooals men wil, het is en blijft een praestatie vm de eerste orde, dat de vliegers dezen tocht hebben volbracht. Spreker bracht den voorzitter dank voor de gebrachte hulde, die door het publiek uit de kranten met veel genoegen zal worden vernomen. (Zie tel.).
---

Afscheid van den Franschen gezant.
Gistermiddag is namens een aantal Nederlandsche industrieën, welke de heer Ch. Benoist, gezant van Frankrijk te 's Gravenhage, tijdens zijn verblijf in Nederland bezocht heeft aan dezen een album met foto's aangeboden als blijk van waardeering voor hetgeen hij ter bevordering van de Fransch-Nederlandsche handelsbetrekkingen heeft gedaan. De aanbieding geschiedde in het gebouw der Fransche legatie door een deputatie van den Raad van Beheer der Nederlandsche Jaarbeurs, bestaande uit dr. J. C. Koningsberger. W. Graadt van Roggen en J. H. Mulder. De gezant, die verge zeld was door den heer Georges Glaser. handelsattaché der Fransche legatie, toonde zich zeer getroffen door dit blijk van sympathie en sprak de hoop uit, dat de handelsbetrekkingen tusschen Nederland en Frankrijk, die in den laatsten tijd in belangrijke mate waren toegenomen, zich mochten blijven ontwikkelen tot heil van beide naties. Het album, in leeren band gebonden, bevat, behalve de opdracht, een 70 foto's van fabrieken, werven, Limburgsche mijnen, kweekerijen. enz.
---

De bezuiniging op de veterinaire inspectie.
In de memorie van antwoord op het Xde hoofdstuk der Staatsbegrooting, afd. Volksgezondheid wordt bij art. 118 gezegd, dat „ter wille van de versobering en bezuiniging in den Staatsdienst, is tusschen ondergeteekende en zijn ambtgenoot van Binnenlandsche Zaken en Landbouw een regeling getroffen aangaande de veterinaire inspectie van beide departementen. De veterinaire inspectie van de Volksgezondheid heeft 4 inspecteurs: die van de afdeeling Landbouw heeft 13 inspecteurs. Deze twee inspecties zullen worden samengesmolten tot één inspectie, omvattende 10 inspecteurs, die dus zullen werkzaam zijn zoowel voor de Vleeschkeuringswet als voor de Veewet. Aan ieder der beide departementen zal een hoofd van de inspectie blijven, omdat- ieder der beide wetten gansch verschillende vragen Van wetenschap en praktijk biedt, die één persoon niet onder zijn verantwoording en leiding zou kunnen nemen zonder hulp van speciale inspecteurs, waardoor bezuiniging te loor zou gaan en de verhouding tot den verantwoordelijken minister moeilijk zou WWV den. Op de begrooting van ieder der twee departementen wordt het salaris van 5 inspecteurs uitgetrokken. Artikel 118 wordt daarom met het salaris van één inspecteur verhoogd, waartegenover staat een verlaging met de salarissen van 8 tours van de begrooting van de afdeeling Landbouw. Met de afvloeiing heeft dit niets uit te staan; die zal geschieden naar de daarvoor gestelde regelen". In verband hiermede heeft het Koninklijke Nederlandsche Landbouwcomité een adres gericht aan de Tweede Kamer, waarin het op de eerste plaats een uiteenzetting geeft van de taak en inrichting der beide bestaande inspecties, waarna eenige opmerkingen worden gemaakt over de bezuiniging, welke de regeering zich voorstelt te bereiken, hetgeen door adressant wordt bestreden. Naar de meening van het comité zullen eerder grootere kusten ontslaan, terwijl vermindering van het aantal inspecteurs van den Veeartserrijkundigen dienst volgens de voorgestelde wijze niet in het belang van den gezondheidstoestand van onzen apel is te achten. .Adressant dringt er daarom bij de Kamer tem sterkste op aan. de voorgestelde bezuiniging en versobering te verwerpen en te bevorderen, dat in deze aangelegenheid een behoorlijk onderzoek wordt ingesteld.
---

De Staatsloterij
De minister van Financiën deelt mede, dat het de bedoeling is van de regeering een wetsontwerp in te dienen tot het geleidelijk doen uitsterven van de Staatsloterij.
---

Gemengd nieuws.
Ged. Staten hebben benoemd tot leden van da voorloopige besturen van de ontworpen waterschappen: „Eemswoude", de heeren Johs. Galama er M. IJ. Galama, beiden te Tjerkwerd, J. Haiina te Bolsward, Tj. Kramer te Wolsurn en R. C. Posthumus te Eemswoude bij Bolsward: ..'t Marlan", de heeren Tj. Bouma ta Abbegasterrijge, J. Huitema te Nijland. S. Kooi-* stra Jr. te Folsgare, P. Kramer te Nijland en Tj. Reitsma te Wolsurn; ..Abbega", de heeren F. Abma en G. Wierda, beiden te Oost'nem, 11. de Boer te Abbega, F. Boschma te Westhem en IJ. IJkema te Huizum (Schrans); ..de Oosterhemmen", de heeren S. Alberda te IJsbrechtum, G. Hokwerda te Oosthem, R. Oerbensma, M. Kramer en IJ. P. Veldhuis, allen te Sneek. De „Belgenland" van de Red Star-line, dr leren op de Schelde aan den grond is gevaren, is des avonds door tien sleepbooten vlot gesleepL
---

STADSNIEUWS. Doodelijk ongeluk.
Hedenmiddag omstreeks 12 uur bij het binnenkomen van trein 2407 uit Zwolle liep de stationsambtenaar F. Julius langs de rails. De machinist, het gevaarlijke er van ziende gaf eerst als eerste waarschuwing een korte stoot, onmiddellijk gevolgd door het tweede waarschuwingssigmulange stoot, terwijl hij tegelijkertijd de remmen aanzette.. Velen der passagiers staken het hoofd uit de coupé om te zien wat er aan de hand was. De waarschuwing van den machinist kon nii hinderen, dat de heer Julius door den bufferbalk in den rug werd getroffen. Hij viel op zij en geraakte onder den trein, die dadelijk stopte. Toen men het lichaam te voorschijn haalde, bleek, dat het hoofd van den getroffene geheel verbrijzeld was. De locomotief, bagagewagen en een personenrijtuig waren hem over het hoofd gegaan. Voorloopig werd het stoffelijk overschot naar het bureau van tractie gebracht, waar dokter UffeUe ook spoedig verscheen. De heer Julius was 37 jaar, gehuwd en woonachtig te Huizum.
---

De Groninger Veenkoloniën.
Gisteravond hield de vereeniging „Grönnegen" haar eerste winterbijeenkomst van dit seizoen Het bestuur had de heer A. Engelschman bereid gevonden om voor de leden op te treden met het onderwerp „Het ontstaan en de ontwikkeling d«r Groninger Veenkoloniën". Spreker begint met t° zeggen, dat het er hem om te doen is, de belangstelling voor onze geboortestreken levendig te hou, den. Aan de hand van een duidelijk op een schoolbord geteekend kaartje, gaf hij de aanwezigen allereerst een zeer duidelijk beeld van wat we onder de veenkoloniën hebben te yerstaan. Daarna schetst spreker het ontstaan van hoogveen, waarvoor het Z.O. van Groningen al bijzonder geschikt terrein bood. Tot pi. m. 1600 bleef die uitgestrektheid ongebruikt liggen; tenminste voor zoover een regelmatige ontginning betreft. In 1594 kwam in de stad Groningen een omwenteling tot stand (De Reductie — „Us Heit", die minstens e-ven goed een standbeeld in Groningen verdiend heeft als in Leeuwarden). Bij de reductie werd o. m. ook bepaald, dat de katholieke godsdienst niet langer geëxerceerd mocht worden en dat de kerkelijke goederen (J 4 van al het bebouwde land was in kerkehanden) verbeurd werden verklaardze kwamen aan Stad en Lande. Het kerspel Winschoten draagt haar veengebieden over aan een commissie in Utrecht, die ze wilde ontginnen: langs Pekel A en Dollard zou de turf afgevoerd worden en dan in Nd.-Duitschiand verkocht. De onderneming mislukte en de voornaamste aandeelhouder Feiko Klok draagt zijn aanspraken van de stad Groningen over, die langzamerhand alle aandeelen opkocht. Aan particulieren of compagnieën liet de stad Groningen gaarne de ontginning over, maar de turf moest langs haar kanalen en door de stad afgevoerd worden; dit is steeds de politiek van Groningen geweest. Tevens stelde ze dan echter de voorwaarde, dat de huurder van de veenplaats ook den ndergrond moest bebouwen en kreeg daarover dan ook rechten (onvervreembaar) op dien ondergrond (waaruit zich het z.g.n. „beklemrecht" heeft ontwikkeld). Intusschen hield Groningen zich als belangstellend toeschouwer en groef alleen maar het hcofdafvoerkanaal (Winschoterdiep). Toen de.Muntendammers pi. m. 1650 ook hun veengronden wilden afgraven en vroegen om afvoer langs dat Groninger afvoerkanaal, werd dat op zekere geldelijke voorwaarden toegestaan. . maar het.verbindingskanaal naar het hoofdkanaal moesten ze zelf graven, wat voor de Muntendammers nog al wat voeten in de aarde heeft gehad (Muntendammerdiep — de heer Wildervank). Nu breidt zich de afgraving snel uit. De stad Groningen slaat nu haar oog op het meest Z.O. deel: ze had reeds de Pekelder Venen en ook Westerwolde en haar is het er nu allereerst om te doen om een kanaal te graven (het Stadskanaal) (in aansluiting en als voortzetting van het Oosterdiep van Wildervank) zoodat de afvoer alweer over de stad moest: de ontwikkeling van de venen kwam dus allereerst ten bate van de stad. Tot 1817, toen door toedoen van Koning Willem de grens tusschen Groningen en Drente duidelijk werd vastgesteld, heeft het geduurd, voor de afgraving in dit deel met kracht werd begonnen. Nu worden er de wijken en monden gegraven, vooral van uit 't Stadskanaal, dat per slot van rekening tot Ter Apel werd doorgegraven. Door overeenkomsten met de Ernmer-Compascuum zagen de veenen van Z.0.-Drente tot aan Emmen zich er zelfs op aangewezen om hun turf over de stad Groningen te vervoeren.
Na de pauze vertelt de spreker uitvoerig en op zeer interessante wijze hoe het hoogveen wordt vergraver) en hoe door middel van het bonkveen en „puntjegoud" (kunstmest) de onderliggende zandgrond omgezet wordt in bouwland (rogge, aardappelen enz.): op de vruchten er van kan een kleiboer jaloersch worden, dank zij de doelmatige' bewerking van den grond. Over Ket moreel van de werkkrachten in de venen kan niet gepocht worden: uit de omstreken van Giethoorn, Drachten, Gorredijk, Heerenveen kwamen de arbeiders, die den dag des Heeren in dronkenschap plachten door te brengen en daarover dan ook door ds. Jansonius geducht zijn gekapitteld. Maar over de bevolking een anderen avond. Ook over de opkomst van industrie en over de grooterceders, die in Veendam en elders wooriden cri over nog zooveel meer. De pauze werd aangevuld "door mooie muziek van de „Grunneger Kapelle". Irt zn slotwoord dankte de voorzitter den heer Engelsman voor zijn zeer onderhoudende inleiding en het talrijke gehoor voor hun belangstelling! Voorts werd nog medegedeeld, dat op 10 December mr. de Vrieze uit Amsterdam zijn talenten voor de vereeniging beschikbaar stelt.
---